TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM
VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
Đ
ĐỀ TÀI:
TRIẾT HỌC ÂM DƯƠNG GIA
VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XÃ HỘI PHƯƠNG ĐÔNG
GVHD : TS Bùi Văn Mưa
SVTH : Trần Thị Tố Uyên
MSSV : 7701221359
Lớp : Ngày 4 – K22
Nhóm : 9 STT: 82
TP.Hồ Chí Minh – Tháng 12/2012
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
LỜI MỞ ĐẦU
Từ xưa đến nay, đường lối và tư duy triết học đã đi sâu vào đời sống của người
phương Đông. Trong đó, âm dương gia là một trường phái có sức ảnh hưởng đáng
kể đến thế giới quan của người phương Đông, gồm tư duy, văn hóa, ẩm thực, phong
thủy, kinh doanh, y học…
Học thuyết âm dương ngũ hành đã được đi vào nhiều công trình nghiên cứu và khai
thác của các trường phái triết học và được vận dụng vào nhiều ngành khoa học. Có
thể nói, âm dương và ngũ hành là một trong những học thuyết đã được vận dụng và
giải thích sâu sắc nhiều vấn đề của hiện tượng tự nhiên xã hội.
Vì những lý do trên, bài tiểu luận xin được lấy tên “Triết học âm dương và ảnh
hưởng của nó đến xã hội phương Đông” để đi sâu vào nghiên cứu trường phái triết
học âm dương gia, thực tiễn và sự ứng dụng trong xã hội phương Đông nói chung và
Việt Nam nói riêng.
Để hoàn thành bài tiểu luận này, trước hết em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến
thầy TS. Bùi Văn Mưa đã tận tâm hướng dẫn em để hoàn thành bài tiểu luận môn
Triết học.
Trong quá trình hoàn thành bài tiểu luận này, do sự giới hạn của kiến thức và kinh
nghiệm nên việc thiếu sót sẽ không tránh khỏi. Do đó, em rất mong nhận được

hai mặt của quá trình vận động của cái khí cấu thành thế giới, thúc đẩy sự phát triển
của vạn vật.
2. Triết học âm dương gia
2.1 Lý luận âm dương
• Nguyên lý âm dương
“Âm” : hướng con người liên tưởng đến yếu tố như bóng tối, bên trong, nữ tính,
phía dưới, bên phải, số chẵn, cái lạnh, mây, mưa, tĩnh, tiêu cực…
“Dương”: hướng con người liên tưởng đến các yếu tố như ánh sáng, bên ngoài, nam
tính, phía trên, bên trái, số lẻ, động, tích cực…
“Âm” và “Dương” luôn tồn tại và chuyển hóa lẫn nhau ở mức độ cực lớn: dương có
nguồn gốc từ âm, âm có nguồn gốc từ dương, các yếu tố này nếu đứng một mình sẽ
mất đi sự nương tựa đối vói phía kia. Có thể thấy rõ mối quan hệ này trong sự tương
quan của chất lượng và năng lương: “Âm” là chất lượng và “Dương” là năng
lượng, nếu không có chất lượng của âm sẽ không thể có năng lượng của dương.
Ngoài ra, âm và dương còn thể hiện mối quan hệ tăng giảm, kiềm chế lẫn nhau: âm
thịnh thì dương suy, dương thịnh thì âm suy và điều này đã hình thành sự cân bằng
động của thế giới khách quan.
SVTH: Trần Thị Tố Uyên –Ngày 4 K22 Page 3
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
Sự chuyển hóa của âm dương cũng là một quy luật “vật cực tất phản” trong tự nhiên.
Sự vật khi đạt sự phát triển đỉnh điểm sẽ tiến đến mặt trái của nó. Quy luật này có
thể thấy rõ nhất là quy luật của thời gian, đông tàn thì xuân đến, xuân tàn thì hạ đến,
hạ tàn thì thu đến, thu tàn rồi lại đến đông giống như một chu kỳ khép kín mà tận
cùng của nơi này trên đường tròn sẽ là sự bắt đầu của nơi khác.
• Quá trình biến dịch: Thái cực -> Lưỡng nghi -> Tứ tượng -> Bát quái ->
Trùng quái -> Vạn vật:
Âm dương dựa vào và bổ sung cho nhau để cùng tồn tại một cách đối xứng và hài
hòa: trong âm có dương, trong dương có âm. Mối tương quan này được thể hiện
trong vòng tròn kép kín, chia làm nửa đen có chấm trắng và nửa trắng có chấm đen
tượng trưng cho âm và dương.

+ Thủy: tượng trưng cho mùa đông, màu đen, nước, phương bắc, vị mặn…
Thuyết Ngũ hành nói chung diễn giải sự sinh hóa của vạn vật thông qua hai nguyên
lý tương sinh và tương khắc:
Tương sinh: năm hành có quan hệ xúc tiến và nương tựa lẫn nhau, cái sinh ra nó và
cái nó sinh ra. Trong mối quan hệ này: Mộc -> Hỏa -> Thổ -> Kim -> Thủy -> Mộc.
Tương khắc: có tác dụng làm sự cân bằng được duy trì. Tuy nhiên, sự tương khắc
thái quá thì làm cho sự biến hóa trở thành bất thường, cái khắc nó và cái nó khắc.
Trong mối quan hệ này: mộc khắc thổ, thổ khắc thủy, thủy khắc hỏa, hỏa khắc kim,
kim khắc mộc.
SVTH: Trần Thị Tố Uyên –Ngày 4 K22 Page 5
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
2.3 Sự kết hợp của âm dương và ngũ hành
Học thuyết âm dương tuy có thể giải thích về quy luật chung của hiện tượng tồn tại
trong thế giới khách quan vũ trụ và sự sinh trưởng biến hóa của vạn vật nhưng sẽ
gặp phải hạn chế trong cách lý giải sự biến hóa phức tạp của vật chất. Khi đó thuyết
ngũ hành sẽ được vận dụng để lý giải cho các hiện tượng này. Do đó, sự kết hợp
thuyết âm dương và ngũ hành sẽ giải thích một cách hợp lý cho mọi hiện tượng
trong tự nhiên và xã hội một cách tương đối hợp lý.
Âm dương và ngũ hành là hai học thuyết không thể tách rời nhau trong một phạm
trù: nếu như âm dương có thể vận dụng để lý giải cho sự đối lập và cân bằng của các
bộ phận trong cơ thể con người thì học thuyết ngũ hành lại nói giải thích cho mối
quan hệ phức tạp của các bộ phận con người và của con người với tự nhiên. Do đó,
sự kết hợp của âm dương và ngũ hành có thể lý giải tương đối hoàn chỉnh cho hiện
tượng tự nhiên xã hội.
SVTH: Trần Thị Tố Uyên –Ngày 4 K22 Page 6
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
CHƯƠNG II: ẢNH HƯỞNG VÀ SỰ VẬN DỤNG
CỦA TRIẾT HỌC ÂM DƯƠNG ĐẾN XÃ HỘI PHƯƠNG ĐÔNG.
Âm dương và Ngũ hành là hai trào lưu tuy tách rời nhưng cũng cố gắng cùng với hệ
tư tưởng duy vật biện chứng lấy tự nhiên để giải thích cho tự nhiên. Từ đó, học

phương Đông thường diễn đạt tư duy theo quy luật “trong âm có dương” và “trong
dương có âm”. Điều này có thể thấy rõ qua lối nhận thức như “Sướng lắm khổ
nhiều” hay “Trèo cao ngã đau”. Đây là cách diễn đạt kín đáo của quy luật “Âm
dương chuyển hóa”.
Về mặt đời sống, triết lý âm dương thể hiện khá rõ trong lối sống của người phương
Đông thông qua ba nhu cầu cơ bản nhất: ăn, mặc và ở. Với nhu cầu ăn, người
phương Đông nhấn mạnh tính cộng đồng và tính mực thước truyền thống. Trong đó,
tính cộng đồng được phản ánh từ việc ăn tổng hợp, ăn chung; còn tính mực thước là
biểu hiện của khuynh hướng quân bình âm dương. Ngoài ra, tính cộng đồng và tính
mực thước còn thể hiện sâu sắc và tinh tế trong bữa ăn: nồi cơm được đặt ở đầu
mâm và chén nước mắm ở giữa mâm tượng trưng cho cơm gạo là tinh hoa của đất
trời và nước mắm và sự tinh chiết của nước.
3. Ảnh hưởng đối với ẩm thực
Màu sắc văn hóa phương Đông nói chung và Việt Nam nói riêng được hình thành và
củng cố trong suốt tiến trình phát triển lịch sử. Nó chịu ảnh hưởng rất lớn bởi thuyết
âm dương ngũ hành. Ăn uống với người Việt là văn hóa, là nghệ thuật ẩm thực,
cũng chịu chi phối bởi học thuyết đó.
SVTH: Trần Thị Tố Uyên –Ngày 4 K22 Page 8
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
Theo thuyết âm dương: các thức ăn âm tính có tính trầm, giáng, lạnh, mát, mặn,
chua, đắng, dùng để trị dương tính và các thức ăn dương tính có tính phù, thăng,
nóng, ấm, nhạt, cay, ngọt, phát tán, dùng để trị âm tính.
Theo thuyết ngũ hành: các thức ăn thuộc nhóm mộc có màu xanh, vị chua, tác dụng
lên can của ngủ tạng, lên đởm của lục phủ; các thức ăn thuộc nhóm hỏa có màu đỏ,
vị đắng, tác dụng lên tâm của ngũ tạng, lên tiểu trường của lục phủ; các thức ăn
thuộc nhóm thổ có màu vàng, vị ngọt, tác dụng lên tì của ngũ tạng, lên vị của lục
phủ; các thức ăn thuộc nhóm kim có màu trắng, vị cay, tác dụng lên phế của ngũ
tạng, lên đại trường của lục phủ và các thức ăn thuộc nhóm thủy có màu đen, vị
mặn, tác dụng lên thận của ngũ tạng, lên bàng quang của lục phủ.
Từ các cách diễn giải trên, con người đã điều hòa văn hóa ẩm thực theo hai hướng:

đại như nhôm, inox… mang tính dương là sự lựa chọn phù hợp. Ngược lại, bề mặt
nhám, thô, sậm lại mang tính âm, có tác dụng làm chậm dòng khí. Với những căn
phòng hay khu vực cần tới sự yên tĩnh, thư thái như phòng ngủ, phòng giải trí, nên
sử dụng các vật liệu mang tính âm, xuất xứ từ thiên nhiên như gỗ, mây, tre…
Trong sự kết hợp của vật liệu với kiến trúc chung cần đạt được sự cân đối hài hòa
âm dương. Bên cạnh đó, phong thủy cũng đã phân ra những vật liệu theo tính ngũ
hành, bao gồm những vật liệu mang tính Kim (sắt, thép, inox ), vật liệu mang tính
Mộc (Gỗ, tre ), vật liệu mang tính Thủy (kính, thủy tinh ), vật liệu mang tính Hỏa
(nhựa, mika ) hay vật liệu mang tính Thổ (gạch, đá, gốm). Do đó, cần có sự kết hợp
thống nhất để đạt đến sự tương sinh hợp lý trong vận dụng vật liệu xây dựng và
phong cách kiến trúc phù hợp với từng điều kiện.
SVTH: Trần Thị Tố Uyên –Ngày 4 K22 Page 10
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
Trang trí nhà cửa: trong trang trí nhà cửa, âm dương thể hiện rõ nhất là sự phối trí
giữa ánh sáng và bóng tối một cách hợp lý. Chẳng hạn, cửa chính là nơi tiếp nhận
sinh khí nên cần được đặt ở vị trí sáng sủa; phòng khách, phòng ăn và phòng làm
việc đều nên sáng sủa trong khi phòng ngủ không nên đem quá nhiều dương khí vào
như trang trí hoa và gam màu nóng.
5. Ảnh hưởng đối với kinh doanh
Thuyết âm dương không những ảnh hưởng trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, y học,
kiến trúc…mà còn ảnh hưởng khá sâu sắc đối với kinh doanh. Có thể nói rằng sự kết
hợp âm dương đã đạt được sự tương đối hài hòa trong lĩnh vực kinh doanh của
người phương đông. Như thương hiệu chẳng hạn, cũng cần có sự tồn tại của cả âm
và dương. Nếu có phần dương trong kinh doanh được cho là bao gồm các hoạt động
hữu hình và ngắn hạn (quảng cáo, bán hàng, tiếp thị…) thì phần âm được cho là các
hoạt động có tính vô hình và dài hạn (sự thấu hiểu nhu cầu, lý do tồn tại, tham vọng,
triết lý…) thì cần có sự chuyển hóa và kết hợp giữa phần âm và dương hài hòa để
thu hút lòng tin của khách hàng và nâng cao hiệu quả hoạt động của Công ty trong
tương lai. Nhiều doanh nghiệp đã chú tâm vào hoạt động quảng cáo là phần dương
mà quên đi phần âm là lòng tin ở khách hàng nên phải trả cái giá rất đắt cho sự quay

công…Theo y học phương đông, mà phát triển nhất là ở Trung Quốc, nguyên tắc
điều trị bệnh chung là tập trung vào sự cân bằng âm dương.
Tóm lại, có thể thấy rằng thuyết âm dương và mối quan hệ với con người đã được
trao đổi nhiều nhất qua nội dung của y học. Âm dương ngũ hành đã được đào sâu
nghiên cứu và vận dụng một cách tương đối khoa học và hiệu quả vào nền y học
phương đông.
SVTH: Trần Thị Tố Uyên –Ngày 4 K22 Page 12
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
CHƯƠNG III: SỰ ẢNH HƯỞNG VÀ VẬN DỤNG CỦA TRIẾT HỌC
ÂM DƯƠNG TẠI VIỆT NAM
1. Về ẩm thực
Với nền văn minh nông nghiệp lúa nước, người Việt Nam có nền ẩm thực vô cùng
phong phú thể hiện ở sự đa dạng trong số lượng các món ăn và cả ở sắc thái văn hóa
giao tiếp qua ẩm thực. Từ bao đời nay, triết lý âm dương ngũ hành trong văn hóa ẩm
thực người Việt được thể hiện thông qua sự kết hợp hài hòa các nguyên liệu để tạo
ra các món ăn có tác dụng tốt nhất. Ngoài ra, người Việt Nam đặc biệt chú trọng
đến quan hệ biện chứng âm dương trong ẩm thực, bao gồm ba yếu tố: đảm bảo hài
hòa âm dương trong món ăn, đảm bảo sự quân bình âm dương trong cơ thể và bảo
đảm sự cân bằng âm dương giữa con người với môi trường tự nhiên.
Ẩm thực phải bảo đảm hài hòa âm dương: để tạo nên các món ăn có sự cân bằng âm
dương, người Việt phân biệt năm mức âm dương của thức ăn theo ngũ hành, bao
gồm: Hàn (lạnh, âm nhiều, hành thủy), Nhiệt (nóng, dương nhiều, hành hỏa), Ôn
(ấm, dương ít, hành mộc), Lương (mát, âm ít, hành kim), Bình (trung tính, hành thổ)
hay cũng thể phân biệt như sau: chua thuộc “mộc”, đắng thuộc “hỏa”, ngọt thuộc
“thổ”, cay thuộc “kim” và mặn thuộc “thủy”.
Ẩm thực phải đảm bảo sự quân bình trong cơ thể: người Việt Nam từ lâu đã sử dụng
một số thức ăn như là các vị thuốc để trị bệnh (thuốc Bắc, thuốc Nam). Theo quan
niệm này thì mọi bệnh tật sinh ra là do cơ thể bị mất quân bình âm dương, hàn nhiệt
và thức ăn chính là vị thuốc để điều chỉnh sự mất quân bình âm dương ấy, giúp cơ
thể khỏi bệnh. Những vị thuốc có giá trị chữa bệnh rất cao đó chính là gừng, tỏi, và

sắc đối với xã hội phương Đông nói chung và đối với Việt Nam nói riêng.
Bài tiểu luận đã đi vào tìm hiểu và nghiên cứu triết học âm dương và ảnh hưởng của
nó đối với các một số lĩnh vực chủ yếu trong đời sống của người phương Đông. Từ
đó, có thể thấy được cách lý giải mọi hiện tượng tự nhiên xã hội một cách khoa học,
và khám phá được sự vận dụng của triết học âm dương vào xã hội phương Đông.
Để có thể vận dụng một cách khoa học âm dương vào nhiều lĩnh vực hơn trong đời
sống xã hội của người phương Đông, chúng ta cần tìm hiểu nhiều hơn, học hỏi kinh
nghiệm và phát huy sự sáng tạo để có thể vận dụng một cách hoàn hảo vào mọi lĩnh
vực của đời sống xã hội.
SVTH: Trần Thị Tố Uyên –Ngày 4 K22 Page 15
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bùi Văn Mưa (chủ biên) Triết học phần I: Đại cương về lịch sử triết học, Lưu
hành nội bộ, Tp.Hồ Chí Minh 2011.
2. Vũ Huy Hiển và Vũ Dũng (chủ biên) Phong thủy cổ đại Trung Quốc – Lý
luận và thực tiễn, Nxb Tp.Hồ Chí Minh 2011.
3. Website: http://www.vanhoahoc.vn/nghien-cuu/ly-luan-van-hoa-hoc/vu-tru-
quan-phuong-dong/861-y-hoc-dan-toc-hoc-thuyet-am-duong.html
4. Website: http://www.suckhoecongdong.com/thuong-thuc/y-hoc-dan-toc/hoc-
thuyet-am-duong/158-am-duong-va-benh-ly.html
5. Website: http://www.xaydungkientruc.vn/phong-thuy/vat-lieu-xay-dung-va-
thuyet-am-duong-ngu-hanh-4707
6. Website: http://monngonvietnam.vn/kham-pha/kien-thuc-am-thuc/am-duong-
trong-am-thuc
SVTH: Trần Thị Tố Uyên –Ngày 4 K22 Page 16
LỜI MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG I: TÌM HIỂU ĐÔI NÉT VỀ ÂM DƯƠNG GIA 3
1. Nguồn gốc và quá trình ra đời 3
2. Triết học âm dương gia 3
2.1 Lý luận âm dương 3