Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

1
§¹i häc th¸i nguyªn
Tr-êng ®¹i häc s- ph¹m

VŨ THỊ THÚY

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU ĐIỆN TỬ HỖ
TRỢ ÔN TẬP, KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
HỌC TẬP CÁC KIẾN THỨC VẬT LÍ (MÔN VẬT LÍ –
LÍ SINH) CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÁI
NGUYÊN Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lí
Mã số: 60.14.0111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Văn Khải
giúp đỡ trong suốt quá trình học tập.
Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng các thầy, cô giáo Bộ
môn Vật lí – Lí sinh trƣờng Đại học Y Dƣợc Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện
thuận lợi trong suốt thời gian tác giả học tập cũng nhƣ thực hiện thực nghiệm sƣ
phạm tại trƣờng.
Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thày hƣớng dẫn: PGS,
TS Nguyễn Văn Khải đã hƣớng dẫn, giúp đỡ tận tình trong suốt thời gian nghiên
cứu và hoàn thành luận văn này.
Tác giả cảm ơn tập thể lớp Cao học Vật lý khóa 19 đã giúp đỡ, đóng góp
nhiều ý kiến trong quá trình học tập và thực hiện luận văn.
Cuối cùng xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, ngƣời thân , bạn bè, đồng
nghiệp đã giúp đỡ, động viên tác giả hoàn thành luận văn này. Thái Nguyên, tháng 4 năm 2013
Tác giả Vũ Thị Thúy
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

4
MỤC LỤC
Trang

KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ

7

1.1. Tổng quan
7
1.1.1. Tình hình nghiên cứu sử dụng học liệu điện tử trên thế giới.
7
1.1.2. Tình hình nghiên cứu sử dụng học liệu điện tử ở Việt Nam.
8
1.2. Sử dụng học liệu điện tử trong dạy học ở đại học.
15
1.2.1. Khái niệm về học liệu điện tử
15
1.2.2. Sử dụng học liệu điện tử trong dạy học ở đại học
17
1.3. Ôn tập, kiểm tra đánh giá trong dạy học ở đại học.
20
1.3.1. Ôn tập
20
1.3.2. Kiểm tra, đánh giá
22
1.3.3. Các công cụ và phƣơng tiện cho ôn tập, kiểm tra đánh giá.
27
1.4. Xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử trong ôn tập, kiểm tra đánh giá
29
1.4.1. Các nguyên tắc chung cho việc xây dựng và sử dụng tài liệu điện
tử hỗ trợ ôn tập, kiểm tra đánh giá
29


2.2.2. Cấu trúc tài liệu điện tử hỗ trợ ôn tập, kiểm tra, đánh giá
48
2.2.3. Nội dung tài liệu điện tử hỗ trợ ôn tập, kiểm tra, đánh giá
49
2.3. Sử dụng tài liệu điện tử hỗ trợ ôn tập, kiểm tra đánh giá
53
2.3.1. Quy trình sử dụng tài liệu điện tử trong ôn tập của sinh viên
53
2.3.2. Sử dụng tài liệu điện tử trong tự đánh giá của sinh viên.
65
2.4. KẾT LUẬN CHƢƠNG II
68
CHƢƠNG III. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
70
3.1. Mục đích, nhiệm vụ, phƣơng pháp tiến hành
70
3.1.1. Mục đích
70
3.1.2. Nhiệm vụ
70
3.1.3. Phƣơng pháp tiến hành
71
3.1.4. Biện pháp tổ chức thực hiện
71
3.2. Đánh giá vai trò và hiệu quả của việc sử dụng Tài liệu điện tử qua các
giờ TNSP

73
3.2.1. Đánh giá về tính khả dụng của việc sử dụng Tài liệu điện tử hỗ
trợ dạy học

Đối chứng
GV
Giảng viên
HS
Học sinh
KQHT
Kết quả học tập
KTĐG
Kiểm tra đánh giá
SV
Sinh viên
TN
Thực ngiệm
TNSP
Thực nghiệm sƣ phạm
TLĐT
Tài liệu điện tử Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

8
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Đất nƣớc ta đang trên con đƣờng hòa nhập với thế giới trong công cuộc
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Cùng với sự đổi mới và phát triển
của đất nƣớc, nền giáo dục Việt Nam có những biến đổi sâu sắc về mục tiêu,
nội dung sách giáo khoa và phƣơng pháp giáo dục nhằm mở rộng quy mô,
nâng cao tính tích cực trong dạy và học một cách toàn diện, dạy làm sao để
giúp ngƣời học hƣớng tới việc học tập chủ động chống lại thói quen học tập

2. Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu vận dụng lý luận dạy học hiện đại để xây dựng tài liệu điện
tử hỗ trợ ôn tập, kiểm tra đánh giá kết quả học tập các kiến thức vật lí ( môn
vật lí - lí sinh) của sinh viên Đại học Y Dƣợc Thái Nguyên góp phần nâng cao
chất lƣợng đào tạo.
3. Giả thiết khoa học của đề tài
Nếu xây dựng đƣợc Tài liệu điện tử phù hợp với lý luận dạy học hiện
đại để hỗ trợ hoạt động ôn tập, kiểm tra, đánh giá thì sẽ góp phần nâng cao
đƣợc chất lƣợng dạy học môn Vật lí – Lí sinh ở trƣờng Đại học Y Dƣợc.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
 Nghiên cứu lí luận: xu hƣớng và các quan điểm của giáo dục học hiện
đại; cơ sở khoa học của đổi mới phƣơng pháp dạy học; vai trò của CNTT trong
hoạt động dạy-học.
 Nghiên cứu thực tiễn: việc giảng dạy vật lí - lí sinh trong trƣờng đại học
Y Dƣợc Thái Nguyên, nhu cầu đổi mới nội dung và phƣơng pháp dạy- học môn
học này.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

10
 Khảo sát, đánh giá thực tế việc xây dựng và sử dụng Tài liệu điện tử
hỗ trợ việc dạy - học trong trƣờng đại học.
 Xây dựng nội dung Tài liệu điện tử dạy học về “ Bộ câu hỏi trắc
nghiệm điện tử” trong chƣơng trình Vật lý lý sinh.
 Triển khai thực nghiệm sƣ phạm, đánh giá hiệu quả và tác động của
việc sử dụng Tài liệu điện tử dạy học trong dạy, học và tự học tại trƣờng đại Y
Dƣợc Thái Nguyên.
5. Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu của đề tài
- Khách thể nghiên cứu: Qúa trình dạy học môn Vật lí- Lí sinh
- Đối tượng nghiên cứu: Nội dung, cấu trúc và phƣơng pháp sử dụng

7.2 . Đóng góp về mặt thực tiễn
Sản phẩm cụ thể của đề tài là một Tài liệu điện tử, có tính hệ thống và
tích hợp các kiến thức vật lí, y học nhằm hỗ trợ việc tự ôn tập, kiểm tra, đánh
giá cho sinh viên ngành Y- Dƣợc.
Tài liệu điện tử dạy học (và hƣớng dẫn sử dụng) là một tài liệu tham khảo
tốt cho các thày cô giáo và sinh viên trong quá trình dạy và học môn Vật lí- Lí
sinh y học.
8. Cấu trúc và nội dung luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và các phụ lục, phần
nội dung luận văn gồm 3 chƣơng:
Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng học liệu điện tử
hỗ trợ ôn tập, kiểm tra đánh giá.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

12
Chương II: Xây dựng và sử dụng tài liệu điện tử hỗ trợ ôn tập, kiểm tra
đánh giá kiến thức vật lí (môn Vật lí- lí sinh)
Chương III: Thực nghiệm sƣ phạm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

13
NỘI DUNG
Chƣơng I
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ
DỤNG TÀI LIỆU ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ ÔN TẬP, KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ

1.1. Tổng quan
1.1.1. Tình hình nghiên cứu sử dụng tài liệu điện tử trên thế giới.[20]

đƣờng, trong các phòng Lab, các thƣ viện điện tử hoặc thông qua các forum
trực tuyến trên mạng.
Trên thế giới, hiện đã phổ biến phƣơng thức đào tạo mới mà chỉ có thời
đại CNTT với những tiến bộ của cơ sở hạ tầng mạng và truyền thông mới có
thể thực hiện đƣợc, đó là phƣơng thức đào tạo từ xa, trong đó công nghệ hội
tụ đa phƣơng tiện (Multimedia convergence technology) các trạm học tập
tƣơng tác, các lớp học ảo, mạng trực tuyến huấn luyện từ xa qua mạng máy
tính (Training-on-line) đƣợc xây dựng, sử dụng và phát huy hiệu quả tối đa.
Một phƣơng thức dạy học mới có tên gọi là “lớp học kết nối” (Connected
Learning) cũng đã đƣợc áp dụng tại một số trƣờng đại học ở nƣớc ngoài, đã
thực sự làm thay đổi các phƣơng thức học tập kiểu cũ mà ở đó sinh viên và
giảng viên đều phải có mặt trên giảng đƣờng trong các giờ học. Trong các lớp
học kết nối hay lớp học ảo, các bài giảng, thực hành, thí nghiệm, các ý kiến
thảo luận, tranh luận… đều đƣợc thực hiện qua mạng máy tính, sinh viên tìm
hiểu bài giảng trực tuyến, sinh hoạt nhóm hay giao tiếp với thầy cô giáo đều
thông qua hệ thống kết nối video vô tuyến. Các thiết bị đầu cuối hỗ trợ cho mô

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

15
hình lớp học ảo là những chƣơng trình đào tạo từ xa, những giải pháp học tập
hỗn hợp, môi trƣờng ảo, thiết bị cầm tay thế hệ mới, các website đào tạo…
Qúa trình học tập trong đó, ngƣời học giao tiếp với đối tƣợng học tập
thông qua máy tính, đƣợc gọi là “học điện tử” (Electronic- learning, viết tắt là
E- learning) [20, Tr.89]. Để việc học tập qua mạng có hiệu quả thì cần có một
môi trƣờng học tập tốt, sao cho nhờ môi trƣờng đó, các giảng viên, nhà giáo
dục có thể thiết kế, xây dựng các học phần trong chƣơng trình đào tạo với các
nội dung chuyên nghành phong phú, sâu sắc, cũng nhƣ với các ý tƣởng về lí
luận và phƣơng pháp dậy học hiện đại. Các nội dung học phần đó cần đƣợc đƣa
lên các trang Web và đƣợc truy cập dễ dàng, nhanh chóng từ tất cả các máy

Ngày 7/9/2006, Ban chỉ đạo CNTT của Bộ đã có công văn số 9975/TB-
BGD-ĐT, nhấn mạnh đến việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT để tạo ra các tài
liệu và phƣơng tiện dạy học, các giáo án, giáo trình điện tử, các bài thực hành
mô phỏng và các phòng thí nghiệm ảo với sự hỗ trợ của CNTT và các thiết bị
kỹ thuật số
Dự án “Đổi mới chương trình giáo dục, và tài liệu giảng dạy” và Dự án
“Đào tạo cán bộ tin học và đưa tin học vào nhà trường” đƣợc xác định là 2
trong 7 dự án trọng điểm thuộc chƣơng trình mục tiêu quốc gia giai đoạn
2006-2010.
Website e-Learning (http://el.edu.net.vn) đã đƣợc Bộ Giáo dục và Đào
tạo xây dựng và sử dụng nhằm tuyên truyền phổ cập công nghệ, nghiên cứu
thử nghiệm và tuyển chọn các phần mềm e-Learning thích hợp, và đã Việt
hóa phần mềm mã nguồn mở Moodle (đến nay đã có gần 100 trƣờng Đại học
và cao đẳng sử dụng). Bộ cũng sẽ tổ chức chuyển giao các phần mềm công cụ
tạo bài giảng đạt chuẩn quốc tế, phù hợp với nhu cầu Việt Nam cho các Sở và
các trƣờng Đại học.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

17
Có thể liệt kê một số phần mềm công cụ tiện ích khá phổ biến hiện nay
nhƣ: phần mềm tạo bài giảng e-Learning từ Powerpoint (Adobe Presenter 7.0,
Adobe Captivate hay Authoware), công cụ soạn bài giảng Multimedia
(Daulsoft Lecture Maker, Microsoft Producer), công cụ ghi Multimedia và ghi
tiến trình hoạt động Powerpoint (Camtasia của Techsmith), công cụ thiết kế
các bài thí nghiệm ảo (Virtual Physics), Mô phỏng vật lý (Physics
Simulations), phần mềm tạ o Slide kể chuyệ n vớ i hình ả nh minh họ a (Photo
Story), bộ công cụ xây dựng bài giảng điện tử ILC Builder và Imitor của NSC
technology, Phần mềm soạn thảo câu hỏi trắc nghiệm Testonline client và
công cụ xây dựng website cá nhân Sharepoint của CMC System intergration

xây dựng kho tài nguyên học tập điện
tử; xây dựng thƣ viện số (tài liệu, giáo
trình, sách tham khảo, luân văn, bài báo ) tổ chức biên mục tự động, tổ
chức khai thác dữ liệu qua mạng, xây dựng các trang Web và các liên kết
Những Thƣ viện điện tử - Trung tâm học liệu có quy mô và hiện đại nhất
trong toàn ngành giáo dục – đào tạo hiện nay phải kể đến là Thƣ viện Tạ
Quang Bửu, TTHL cần thơ, TTHL Huế,TTHL Đà Nẵng và TTHL Thái
Nguyên.
2. Các bài giảng và giáo trình điện tử
Phổ biến nhất có lẽ là các phần mềm học ngoại ngữ (headway;
streamline ), với rất nhiều chức năng tiện ích, bao gồm cả các nội dung ngữ
âm, ngữ pháp, luyện dịch, luyện đọc (kết hợp video và audio), các loại từ
điển những phần mềm ứng dụng dạng này hiện nay có thể sử dụng trực
tuyến trên mạng hay dowload free để cài đặt trên máy cá nhân.
Cũng không kém thông dụng và phổ biến là các Bài giảng và giáo trình
điện tử chuyên ngành do các thày cô tự thiết kế và biên soạn từ các công cụ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

19
thông dụng, mà có lẽ phổ biến nhất là Powerpoint hay frontpage những công
cụ tích hợp sẵn trong MS office. Gần đây, cục Công nghệ thông tin Bộ GDĐT
đã giới thiệu và khuyến khích sử dụng một số công cụ soạn thảo và thiết kế
bài giảng điện tử chuyên nghiệp hơn nhƣ: Adobe Presenter 7.0, Adobe
Captivate hay Multimedia Daulsoft Lecture Maker, Microsoft Producer. Đặc
biệt gần đây bộ công cụ xây dựng bài giảng điện tử ILC Builder và Imitor của
NSC
technology
đang đƣợc
giới thiệu và

dụng để tổ chức thi và lƣợng giá trong các phòng máy, thi trực tuyến qua
mạng LAN và mạng Internet
Có thể kể ra một số phần mềm phổ biến hiện nay nhƣ: Item bank. Mr
test, Violet, hay mới đây nhất là phần mềm soạn thảo câu hỏi trắc nghiệm
Testonline client, một công cụ khá đơn giản nhƣng đƣợc rất nhiều thày cô
giáo sử dụng và đánh giá cao.
Một phần mềm trắc nghiệm khách quan được xây dựng từ phần mềm Violet

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

21
4. Các PTN ảo và thực hành mô phỏng
Lĩnh vực cũng khá phổ biến từ nhiều năm nay ở các nƣớc tiên tiến và ngay
cả ở một số nƣớc trong khu vực là các phần mềm mô phỏng và thí nghiệm ảo.
Với xu hƣớng sử dụng những công nghệ tiên tiến trong đào tạo hiện nay
để nâng cao chất lƣợng giáo dục, ngày càng có những sản phẩm công nghệ
cao đáp ứng nhu cầu đó ra đời. Một trong những sản phẩm đƣợc đánh giá tốt
về tính năng ƣu việt và những tiện ích là VLab – phòng thực hành ảo. Virtual
laboratory, là một khái niệm về phòng thực hành ảo, mà ở đó các học viên có
thể thực hành và lựa chọn các ứng dụng nhƣ trong một phòng thực hành đầy
đủ.

Luật liên bang về “Chữ ký điện tử số”: “tài liệu điện tử - đó là tài liệu mà
thông tin của nó đƣợc thể hiện dƣới dạng điện tử - số”. Đặc điểm của tài liệu
điện tử là ở chỗ, thông tin của nó đƣợc trình bày dƣới dạng “điện tử - số” và
kết quả là chúng ta chỉ có thể cảm nhận đƣợc nó nhờ sự trợ giúp của các
phƣơng tiện kỹ thuật và chƣơng trình tƣơng thích. Mặc dù vậy, tài liệu điện tử
đang thực hiện chính các chức năng và có giá trị đích thực nhƣ tài liệu truyền
thống.
Theo định nghĩa của Lƣu trữ quốc gia Mỹ, tài liệu điện tử, đó là tài liệu
chứa đựng thông tin số, đồ thị và văn bản có thể đƣợc ghi trên bất cứ vật
mang máy tính nào (nghĩa là chứa thông tin đƣợc ghi dƣới hình thức thích
hợp cho xử lý chỉ nhờ sự hỗ trợ của máy tính) .
Ở Việt Nam, khái niệm “Tài liệu điện tử” và “Tài liệu điện tử dạy học”
vẫn còn mơ hồ, tuy nhiên dựa vào đặc điểm và chức năng của chúng, chúng
tôi tạm định nghĩa nhƣ sau:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

23
Tài liệu điện tử dạy học (gọi tắt là TLĐTDH) là một thuật ngữ dùng để
chỉ sản phẩm phần mềm tích hợp hỗ trợ dạy học, dùng chung, đƣợc thiết kế,
xây dựng và khai thác thông tin qua hệ thống máy tính, mạng và các thiết bị
kỹ thuật số thông dụng khác.
Khái niệm tích hợp được thể hiện ở các góc độ:
- Góc độ thiết kế cấu trúc: TLĐTDH đồng thời là một thƣ viện số, một
giảng đƣờng, phòng thí nghiệm, phòng thi trắc nghiệm và diễn đàn thảo luận
nhóm.
- Góc độ công nghệ dạy học: TLĐTDH vừa là một kho chứa các tài
nguyên chuyên ngành, vừa là một công cụ khai thác thông tin, vừa là phƣơng
tiện giao tiếp.
- Góc độ công năng sử dụng: TLĐTDH vừa là công cụ giảng dạy của

chỉ, lớp học đƣợc tổ chức theo từng học phần, đầu mỗi học kỳ, sinh viên đƣợc
đăng ký các môn học thích hợp với năng lực và hoàn cảnh của họ và phù hợp
với quy định chung.
Tín chỉ (Credit) là đại lƣợng đo khối lƣợng lao động học tập trung bình
của ngƣời học, tức là toàn bộ thời gian mà một ngƣời học bình thƣờng phải sử
dụng để học một môn học, bao gồm: (1) thời gian học tập trên lớp; (2) thời
gian học tập trong phòng thí nghiệm, thực tập hoặc làm các phần việc khác đã
đƣợc quy định ở đề cƣơng môn học; (3) thời gian dành cho việc tự học ngoài
lớp nhƣ đọc sách, nghiên cứu, giải quyết vấn đề hoặc chuẩn bị bài. Do vậy
để đào tạo theo tín chỉ, mọi hoạt động của trƣờng đại học phải có những thay
đổi nhiều mặt, trong đó có hoạt động thông tin - thƣ viện (nguồn học liệu),
ngay trong QĐ số 31/2001QĐ của Bộ GD&ĐT đã nêu, ngoài những điều kiện

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

25
về chƣơng trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, các cơ sở đào tạo phải có điều
kiện về học liệu: “có đủ sách tham khảo, tài liệu học tập”.
Học theo chƣơng trình tín chỉ, muốn đƣợc điểm cao và hiệu quả học tập
tốt, không đơn giản chỉ là phải lên thƣ viện đọc sách từ sáng đến tối, “cày” chăm
chỉ, đến kì thi học thuộc bài mà quan trọng hơn là kĩ năng và sự sáng tạo trong
những công việc quen thuộc ấy. Điểm khác biệt lớn nhất của tín chỉ so với cách
học truyền thống là ở chỗ thời lượng sẽ dành nhiều hơn cho thảo luận, làm việc
nhóm và tự đọc sách, qua đó, họ đƣợc nói, đƣợc bộc lộ quan điểm, họ là chủ thể
chứ không phải “ngƣời ngoài cuộc”
Để tiếp cận phƣơng pháp học tập mới và các kĩ năng mới. Một sinh
viên trong thời điểm hiện nay không thể không biết đến tin học, cách sử dụng
máy tính cũng như khả năng thuyết trình trước đám đông hay làm việc
nhóm. Điều quan trọng nhất - nhân tố chủ đạo xuyên suốt quá trình này vẫn là
ý thức và cách suy nghĩ của cả ngƣời dạy lẫn ngƣời học về vấn đề học thực