Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
i
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
TRẦN THỊ MAI HOA
HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH
HUYỆN TAM NÔNG – TỈNH PHÚ THỌ
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Thái Nguyên – 2013
Thái Nguyên – 2013
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Những số liệu, thông tin và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và
chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ bất cứ một luận văn nào. Mọi sự giúp đỡ cho
việc thực hiện luận văn này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong
luận văn đều đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.
Tam Nông, ngày tháng năm 2013
Tác giả Luận văn Trần Thị Mai Hoa
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ii
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập và thực hiện đề tài, ngoài sự nỗ lực cố gắng của
bản thân, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ nhiệt tình của nhiều cá nhân và tập thể.
Trƣớc hết, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Sau Đại học
– Trƣờng Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh Thái Nguyên, Khoa Kinh tế
1. Tính cấp thiết của đề tài: 1
2. Mục tiêu nghiên cứu: 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 2
4. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu: 3
5. Những đóng góp mới của đề tài: 3
6. Bố cục của luận văn: 3
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ
NƢỚC VÀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH HUYỆN 4
1.1. Cơ sở lý luận về Ngân sách Nhà nƣớc và quản lý Ngân sách huyện 4
1.1.1. Ngân sách Nhà nƣớc 4
1.1.1.1. Khái niệm Ngân sách Nhà nước 4
1.1.1.2. Đặc điểm của NSNN 4
1.1.1.3. Vai trò của NSNN 4
1.1.1.4. Hệ thống NSNN 7
1.1.2. Quản lý Ngân sách huyện 9
1.1.2.1. Khái niệm quản lý Ngân sách huyện 9
1.1.2.2. Nguyên tắc cơ bản về quản lý NSNN, quản lý Ngân sách huyện 10
1.1.2.3. Quy định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi của Ngân sách huyện 11
1.1.2.4. Nội dung quản lý Ngân sách huyện 13
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
iv
1.1.2.5. Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến công tác quản lý Ngân
sách huyện 18
1.2. Kinh nghiệm quản lý NSNN trên thế giới, quản lý Ngân sách huyện ở
Việt Nam và bài học rút ra 27
1.2.1. Kinh nghiệm quản lý chi NSNN của Hàn Quốc và bài học rút ra đối
với Việt Nam 27
1.2.2. Kinh nghiệm quản lý thu Ngân sách huyện ở quận Cẩm Lệ thành
3.2.3. Thực trạng công tác quản lý, điều hành Ngân sách huyện Tam
Nông giai đoạn 2010 - 2012 51
3.2.3.1. Công tác lập, quyết định, phân bổ và giao dự toán Ngân sách 51
3.2.3.2. Tình hình thực hiện dự toán Ngân sách huyện Tam Nông 53
3.2.3.3. Công tác quyết toán Ngân sách huyện Tam Nông 72
3.3. Đánh giá về công tác quản lý Ngân sách huyện Tam Nông- tỉnh Phú
Thọ giai đoạn 2010 - 2012 73
3.3.1. Những kết quả đạt được 73
3.3.2. Một số hạn chế 75
3.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế 78
Chƣơng 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN
CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH HUYỆN TAM NÔNG – TỈNH
PHÚ THỌ 80
4.1. Mục tiêu, định hƣớng phát triển Kinh tế - Xã hội và quan điểm,
phƣơng hƣớng, mục tiêu công tác quản lý Ngân sách huyện Tam Nông
trong thời gian tới 80
4.1.1. Mục tiêu, định hướng phát triển Kinh tế - Xã hội của huyện Tam
Nông năm 2013 80
4.1.2. Quan điểm về quản lý Ngân sách huyện trong thời gian tới 81
4.1.3. Phương hướng, mục tiêu công tác quản lý Ngân sách huyện 82
4.2. Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý
ngân sách huyện Tam Nông 82
4.2.1. Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý Ngân
sách huyện Tam Nông 82
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
vi
4.2.1.1. Nâng cao chất lượng công tác xây dựng và lập dự toán Ngân sách
huyện 82
NSNN
Ngân sách nhà nƣớc
NSX, TT
Ngân sách xã, thị trấn
UBND
Uỷ ban nhân dân
XDCB
Xây dựng cơ bản
XNQD
Xí nghiệp quốc doanh
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
viii
DANH MỤC CÁC BẢNG
STT
Tên bảng
Trang
2.1
Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế giữa các ngành giai đoạn
2010 – 2012
45
2.2
Quy mô GTSX các ngành giai đoạn 2010 – 2012
45
3.1
Tên biểu đồ
Trang
2.1
Tổng GTSX giai đoạn 2010 - 2012
46
3.1
Cơ cấu nguồn thu giữa các cấp Ngân sách năm 2012
59
3.2
Cơ cấu thu Ngân sách huyện giai đoạn 2010 – 2012
62
3.3
Cơ cấu chi Ngân sách huyện giai đoạn 2010 - 2012
68 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Ngân sách nhà nƣớc (NSNN) có vai trò rất quan trọng đối với mỗi quốc
gia, là một khâu trọng yếu trong điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Hoạt động của
NSNN đƣợc thể hiện qua việc huy động, phân bổ nguồn lực hợp lý, đảm bảo
cân đối thu chi, thực hiện công bằng xã hội, từ đó thúc đẩy nhanh việc phát
triển kinh tế. Ngân sách huyện là một bộ phận cấu thành nên NSNN; cùng ra
tế - Xã hội trên địa bàn huyện Tam Nông – tỉnh Phú Thọ trong thời gian tới.
2.2. Mục tiêu cụ thể:
- Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận và thực tiễn về NSNN và quản lý
Ngân sách huyện trong nền kinh tế thị trƣờng; những nhân tố chủ yếu ảnh
hƣởng đến công tác quản lý Ngân sách huyện;
- Đánh giá đúng thực trạng tình hình quản lý Ngân sách huyện Tam Nông;
- Đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý Ngân sách
huyện Tam Nông, góp phần phát triển Kinh tế - Xã hội của huyện Tam Nông
– tỉnh Phú Thọ trong thời gian tới.
Qua việc nghiên cứu đề tài cũng góp phần xây dựng lý luận về công tác
quản lý Ngân sách địa phƣơng.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
3.1. Đối tượng nghiên cứu:
Công tác quản lý Ngân sách huyện Tam Nông – tỉnh Phú Thọ.
3.2. Phạm vi nghiên cứu:
+ Về không gian: Nghiên cứu trong phạm vi phòng Tài chính – Kế
hoạch, Chi cục thuế và Kho bạc Nhà nƣớc huyện Tam Nông.
+ Về thời gian: Tài liệu tổng quan đƣợc thu thập từ những tài liệu đã
công bố trong khoảng thời gian từ năm 2002 đến nay; số liệu điều tra thực
trạng về ngân sách chủ yếu trong 3 năm từ năm 2010 đến năm 2012.
+ Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu một số vấn đề về công tác
quản lý thu – chi Ngân sách huyện Tam Nông – tỉnh Phú Thọ.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
3
4. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu:
Thông qua nghiên cứu làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về quản lý
Ngân sách và đánh giá đúng thực trạng công tác quản lý Ngân sách huyện Tam
Nông (những kết quả đã đạt đƣợc và tồn tại hạn chế trong công tác quản lý
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ
QUẢN LÝ NGÂN SÁCH HUYỆN
1.1. Cơ sở lý luận về Ngân sách Nhà nƣớc và quản lý Ngân sách huyện
1.1.1. Ngân sách Nhà nƣớc
1.1.1.1. Khái niệm Ngân sách Nhà nước
Theo Luật NSNN năm 2002, NSNN đƣợc đề cập nhƣ sau: “NSNN là
toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đã đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm
quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các
chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc”.
1.1.1.2. Đặc điểm của NSNN
- Hoạt động thu chi của NSNN luôn gắn chặt với quyền lực Kinh tế -
Chính trị của Nhà nƣớc;
- Hoạt động NSNN là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó
thể hiện ở hai lĩnh vực thu và chi của Nhà nƣớc;
- NSNN luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nƣớc, luôn chứa đựng những lợi
ích chung, lợi ích công cộng;
- NSNN cũng có những đặc điểm nhƣ các quỹ tiền tệ khác. Điểm khác
biệt giữa NSNN với các quỹ tiền tệ khác là NSNN là một quỹ tiền tệ tập trung
của Nhà nƣớc;
- Hoạt động thu - chi của NSNN đƣợc thực hiện theo nguyên tắc không
hoàn trả trực tiếp là chủ yếu.
1.1.1.3. Vai trò của NSNN
Ở mọi thời đại và trong các mô hình kinh tế, NSNN là công cụ điều
chỉnh vĩ mô nền Kinh tế - Xã hội, có vai trò quan trọng và là tất yếu trong cơ
chế thị trƣờng. Vai trò này đƣợc đề cập đến ở nhiều nội dung và những biểu
hiện đa dạng khác nhau, song trên góc độ tổng hợp có thể khái quát trên 3
khía cạnh sau:
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
những đối tƣợng có thu nhập cao, bằng cách đánh thuế (luỹ tiến) vào các đối
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
6
tƣợng có thu nhập cao, đánh thuế tiêu thụ đặc biệt vào những hàng hoá mà
ngƣời có thu nhập cao tiêu dùng và tiêu dùng phần lớn; tạo điều kiện cho
những ngƣời có thu nhập thấp thông qua giảm thuế cho những hàng hoá thiết
yếu, trợ cấp xã hội cho những ngƣời có thu nhập thấp và hoàn cảnh khó khăn.
Vai trò quan trọng nhất của NSNN về mặt xã hội là từ nguồn thu huy
động đƣợc, NSNN chi đầu tƣ và phân phối thông qua dự toán chi NSNN cho
các ngành và mọi lĩnh vực xã hội, đảm bảo cho Nhà nƣớc thực hiện các chức
năng nhiệm vụ của mình. NSNN chi phối toàn bộ đời sống Kinh tế - Xã hội từ
tiêu dùng, thu nhập cho đến các vấn đề Kinh tế, xã hội; quan hệ chi tiêu liên
quan đến mọi lĩnh vực nhƣ chi cho hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc, An ninh
quốc phòng, Trật tự an toàn xã hội, chi cho Giáo dục, Y tế, Văn hoá, xoá đói
giảm nghèo, hỗ trợ cho các đối tƣợng chính sách và chi cho nhiệm vụ xã hội
khác,… Những khoản chi này của NSNN thƣờng đƣợc gom thành hai nhóm:
chi thƣờng xuyên để duy trì bộ máy Nhà nƣớc và chi phục vụ cho đầu tƣ phát
triển. Quan hệ chi tiêu NSNN, tỷ lệ tƣơng quan giữa các nhóm, giữa các
khoản mục chi tiêu, tốc độ tăng, giảm, chi thứ tự của ƣu tiên cấp phát chi…
không những chỉ phản ánh vấn đề có quan hệ kinh tế quan trọng mà còn có ý
nghĩa giai cấp, dân tộc và các vấn đề chính trị, xã hội.
c. NSNN góp phần ổn định thị trường, chống lạm phát và bình ổn giá cả
hàng hoá trên thị trường
Bằng các công cụ thu và các chính sách chi Ngân sách, Nhà nƣớc có thể
điều chỉnh giá cả thị trƣờng một cách chủ động. Mối quan hệ giữa giá cả,
thuế và dự trữ Nhà nƣớc có ảnh hƣởng sâu sắc tới tình hình thị trƣờng. Quản
lý Nhà nƣớc về thị trƣờng, Nhà nƣớc tác động vĩ mô thông qua các chính sách
để định hƣớng, tạo hành lang cho thị trƣờng hàng hoá phát triển mạnh và ổn Ngân sách Trung ƣơng phản ánh nhiệm vụ thu – chi theo ngành và giữ
vai trò chủ đạo trong hệ thống NSNN. Nó bắt nguồn từ vị trí, vai trò của
chính quyền Trung ƣơng đƣợc Hiến pháp quy định đối với việc thực hiện
NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC
NGÂN SÁCH TRUNG ƢƠNG
NGÂN SÁCH ĐỊA PHƢƠNG
Ngân sách tỉnh
và TP trực
thuộc TW
Ngân sách
huyện,thành,
thị thuộc tỉnh
Ngân sách xã,
phƣờng, thị
trấn
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
8
các nhiệm vụ Kinh tế - Chính trị - Xã hội của cả nƣớc. Ngân sách Trung
ƣơng cấp phát kinh phí cho yêu cầu thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của
Nhà nƣớc Trung ƣơng (sự nghiệp Văn xã, sự nghiệp Kinh tế, An ninh Quốc
phòng, Trật tự an toàn xã hội, đầu tƣ phát triển). Ngân sách Trung ƣơng còn
là trung tâm điều hoà hoạt động Ngân sách của các địa phƣơng. Trên thực tế,
Ngân sách Trung ƣơng là Ngân sách của cả nƣớc, tập trung đại bộ phận
nguồn tài chính quốc gia và đảm bảo các nhu cầu chi tiêu có tính chất huyết
chính quyền cấp tỉnh, chính quyền cấp huyện và xã phải chấp hành các quy
định của Hiến pháp, Pháp luật và sáng tạo trong việc khai thác các thế
mạnh trên địa bàn huyện, xã để tăng nguồn thu; bảo đảm chi và thực hiện
cân đối Ngân sách huyện.
1.1.2. Quản lý Ngân sách huyện
1.1.2.1. Khái niệm quản lý Ngân sách huyện
Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến đối tƣợng quản lý bằng
một hệ thống phƣơng pháp nhằm điều khiển đối tƣợng quản lý để đạt đƣợc
mục tiêu đã đề ra, phục vụ cho lợi ích của con ngƣời; quản lý là hoạt động
có mục đích của chủ thể tuân theo những nguyên tắc nhất định và là quá
trình thực hiện đồng thời hàng loạt các chức năng liên kết hữu cơ với nhau
từ dự đoán – kế hoạch hoá – tổ chức thực hiện – động viên phối hợp – điều
chỉnh – hạch toán kiểm tra.
Quản lý NSNN là quá trình tác động của chủ thể quản lý NSNN thông
qua việc sử dụng có chủ định các phƣơng pháp quản lý và các công cụ quản
lý để tác động và điều khiển hoạt động của NSNN nhằm đạt đƣợc mục tiêu
đã định.
Theo đó, quản lý Ngân sách huyện là việc sử dụng những công cụ, biện
pháp tổng hợp để tập trung một phần nguồn tài chính, hình thành quỹ Ngân
sách của huyện và thực hiện phân phối, sử dụng quỹ đó một cách hợp lý, có
hiệu quả nhằm thực hiện các yêu cầu của Nhà nƣớc giao cho địa phƣơng; đạt
đƣợc những mục tiêu Kinh tế - Xã hội của địa phƣơng.
Quản lý Ngân sách huyện phải đƣợc thực hiện ở tất cả các khâu của chu
trình Ngân sách: từ Lập dự toán Ngân sách – Chấp hành Ngân sách – Quyết
toán Ngân sách. Quản lý Ngân sách huyện phải đảm bảo tính thống nhất
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
10
trong thực hiện và quản lý thu – chi Ngân sách trong hệ thống Ngân sách các
11
hội, đồng thời hoạt động NSNN là hoạt động mang tính chất kiểm chứng đối
với hoạt động Kinh tế - Xã hội.
c. Nguyên tắc cân đối Ngân sách
Nguyên tắc cân đối Ngân sách có nghĩa là thu – chi phải đƣợc cân đối.
Nguyên tắc này đòi hỏi các khoản chi chỉ đƣợc phép thực hiện khi đã có đủ
nguồn thu bù đắp. UBND và HĐND luôn có gắng đảm bảo cân đối NSNN
bằng cách đƣa ra các quyết định liên quan đến các khoản chi để thảo luận và
cắt giảm những khoản chi chƣa thực sự cần thiết, đồng thời nỗ lực khai thác
mọi nguồn thu hợp lý mà nền kinh tế có khả năng đáp ứng.
d. Nguyên tắc công khai hoá NSNN
Theo nguyên tắc này, NSNN phải đƣợc quản lý rành mạch, công khai.
Nguyên tắc công khai của NSNN đƣợc thể hiện trong suốt chu trình NSNN và
phải đƣợc áp dụng cho tất cả các cơ quan tham gia vào chu trình NSNN.
e. Nguyên tắc rõ ràng, trung thực và chính xác
Yêu cầu của nguyên tắc này, NSNN đƣợc xây dựng rành mạch, rõ ràng
và có hệ thống. Dự toán thu – chi Ngân sách phải đƣợc tính toán một cách
chính xác và phải đƣa vào kế hoạch Ngân sách.
Nguyên tắc rõ ràng, trung thực và chính xác là cơ sở để mỗi ngƣời dân
có thể nhìn nhận đƣợc chƣơng trình hoạt động của chính quyền địa phƣơng
và chƣơng trình này phải đƣợc phản ánh ở việc thực hiện chính sách tài
chính địa phƣơng.
1.1.2.3. Quy định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi của Ngân sách huyện
a. Nguồn thu của Ngân sách huyện
Thu Ngân sách là số tiền Nhà nƣớc huy động vào Ngân sách mà không
bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối tƣợng nộp. Theo Luật
NSNN năm 2002, nguồn thu của Ngân sách huyện bao gồm:
* Các khoản thu Ngân sách huyện hƣởng 100%:
Thuế môn bài thu từ các doanh nghiệp, hợp tác xã và các hộ sản xuất
kinh doanh ngoài quốc doanh;
giao thông, vệ sinh đô thị;
* Chi thƣờng xuyên về:
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
13
Các hoạt động sự nghiệp Giáo dục đào tạo, Y tế thực hiện theo phân cấp
của tỉnh;
Các hoạt động sự nghiệp Văn hoá – Thông tin – Thể dục thể thao, xã hội
và các sự nghiệp khác do cơ quan cấp huyện quản lý;
Các hoạt động sự nghiệp Kinh tế do cơ quan cấp huyện quản lý: Nông
nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ lợi; Giao thông; Sự nghiệp thị chính và các sự
nghiệp kinh tế khác;
Quốc phòng, An ninh trật tự và an toàn xã hội;
Hoạt động của các cơ quan Nhà nƣớc cấp huyện;
Hoạt động của cơ quan cấp huyện của Đảng Cộng sản Việt Nam;
Hoạt động của các Đoàn thể cấp huyện: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam,
Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội
Liên hiệp phụ nữ và Hội Nông dân Việt Nam;
Tài trợ cho các tổ chức Xã hội, Xã hội nghề nghiệp cấp huyện theo quy
định của Pháp luật;
Các khoản chi khác theo quy định của Pháp luật.
* Chi bổ sung cho Ngân sách xã, thị trấn:
Căn cứ vào dự toán về nguồn thu và nhiệm vụ chi trên địa bàn xã thị
trấn, Ngân sách huyện sẽ chi bổ sung cho Ngân sách xã, thị trấn.
* Chi chuyển nguồn từ Ngân sách huyện năm trƣớc sang Ngân sách
huyện năm sau.
1.1.2.4. Nội dung quản lý Ngân sách huyện
a. Lập dự toán Ngân sách huyện
* Mục đích, yêu cầu đối với lập dự toán Ngân sách huyện:
một số năm trƣớc, đặc biệt là của năm báo cáo.
b. Chấp hành dự toán Ngân sách huyện
Mục tiêu của chấp hành dự toán Ngân sách là đảm bảo thu đủ và kịp
thời, đúng chế độ dự toán NSNN đã đề ra; đảm bảo cung cấp kịp thời nguồn
lực tài chính cần chi theo đúng mục tiêu đã định và điều chỉnh kịp thời những
phát sinh.
Copyright: Tài liệu đại học ©