Các phương pháp hiện đại trong
Phân tích Môi trường
Th.S TRẦN NGUYỄN VÂN NHI
1
NỘI DUNG

Chương I. MỞ ĐẦU

Chương II. PHƯƠNG PHÁP TRẮC QUANG

Chương III. PHƯƠNG PHÁP ĐIỆN HÓA

Chương IV. PHƯƠNG PHÁP SẮC KÝ

Chương V. PHƯƠNG PHÁP KHỐI PHỔ

Chương VI. PHÂN TÍCH NƯỚC

Chương VII. PHÂN TÍCH KHÍ

Chương VIII. PHÂN TÍCH ĐẤT
2
TÀI LiỆU THAM KHẢO
3
TT Tên tác giả Tên tài liệu
Năm
xuất bản
Nhà
xuất bản
1 Lê Đức và đồng sự Một số phương pháp phân tích môi trường 2003 NXB ĐHQGHN
2 Roger Reeve Introduction to environmental analysis 2002 John Wiley and Sons Ltd

Sources of organic pollutants found in the environment
Sources of organic pollutants found in the environment
8
2. Khái niệm hóa phân tích

Hóa học phân tích là môn khoa học về các phương pháp xác định thành phần định tính và định lượng
của các chất và hỗn hợp của chúng. Như vậy, hóa phân tích bao gồm các phương pháp phát hiện, nhận
biết cũng như các phương pháp xác định hàm lượng của các chất trong các mẫu cần phân tích.

Phân tích định tính (quality) nhằm xác định chất phân tích gồm những nguyên tố hóa học nào, những
ion, những nhóm nguyên tử hoặc các phần tử nào có trong thành phần chất phân tích.

Phân tích định lượng (quantity) cho phép xác định thành phần về lượng các hợp phần của chất cần
phân tích.
9
Các bước thực hiện khi phân tích một đối tượng

Chọn phương pháp phân tích thích hợp: Khi thực hiện bước này cần phải đặc biệt chú ý đến tầm quan trọng, ý nghĩa pháp lý và kinh tế
của công việc phân tích, chú ý đến độ đúng đắn, độ lặp lại và tính khả thi của phương pháp phân tích.

Chọn mẫu đại diện là mẫu có thành phần phản ánh đúng nhất cho thành phần của đối tượng phân tích. Từ đó chuẩn bị mẫu thí nghiệm là
mẫu dùng để tiến hành phân tích chất cần xác định. Sau đó thực hiện việc biến mẫu này thành dung dịch phân tích.

Tách chất: Để phân tích các mẫu có thành phần phức tạp thường phải tách hoặc là các chất lạ, hoặc là các chất ngăn cản phép xác định
chất cần phân tích hoặc tách riêng chất cần phân tích ra khỏi hỗn hợp với các chất khác.

Tiến hành định lượng chất cần phân tích, tức là thực hiện các thao tác, các phép đo đạc phân tích để xác định nồng độ hoặc hàm lượng
chất cần phân tích trong dung dịch mẫu đã chuẩn bị trong bước trên.

Tính toán kết quả phân tích, đánh giá độ tin cậy của các kết quả đó.


Phải tuân thủ theo các hướng dẫn, nguyên tắc đã được đưa ra để kết quả phân tích có độ tin cậy và tính pháp lý cao.

Việc lấy mẫu, bảo quản mẫu của các phòng thí nghiệm và trách nhiệm cũng như kỹ năng của các cá nhân phân tích và người chịu
trách nhiệm.
Kiểm soát chất lượng (QC: Quality Control) phòng thí nghiệm bao gồm:

Các tài liệu và phương pháp tiêu chuẩn, các phép thử, kiểm tra thường xuyên các thuốc thử, máy móc, xác định độ chính xác và độ tin
cậy của phép phân tích, chuẩn bị sơ đồ kiểm tra.

Chuẩn bị đường chuẩn: Các đường chuẩn được xây dựng trên cơ sở các phép đo màu hoặc sắc ký khí ở các nồng độ khác nhau và
được chuẩn bị hàng ngày trước khi phân tích mẫu. Nếu kết quả có sai số ±15% thì cần phải xây dựng lại đường chuẩn.
13
4. Đảm bảo chất lượng phân tích (QA; QC)

Tại hiện trường (lấy mẫu; vận chuyển mẫu; đo, phân tích tại hiện trường; thuốc thử hoá chất bảo
quản mẫu; dụng cụ chứa mẫu )

Trong phòng thí nghiệm

Trong tính toán kết quả, ghi chép số liệu phân tích

Trong báo cáo kết quả
14
4.1.1 Hoạt động lấy mẫu
Mục tiêu chương trình kiểm soát chất lượng lấy mẫu:

Cung cấp được những phương pháp giám sát và phát hiện các sai sót do lấy mẫu và do đó có các biện pháp loại trừ các dữ liệu không hợp lệ hoặc sai
lạc.



Quy định về điều kiện, nơi để các dụng cụ tránh làm nhiễm bẩn mẫu, làm sạch dụng cụ lấy mẫu, kiểm tra độ sạch và hiệu quả của dụng
cụ (bằng cách phân tích mẫu trắng và mẫu so sánh thích hợp).

Quy định về tiến hành bảo quản mẫu cho từng thông số chất lượng nước, trầm tích, phù du, vi sinh vật theo các chỉ dẫn trong các tiêu
chuẩn tương ứng.

Bảo đảm độ chính xác của các phép đo, phân tích ngoài hiện trường khi các điều kiện môi trường không được đảm bảo. Các thông số
hiện trường (nhiệt độ, độ ẩm, áp suất ) cần phải ghi chép khi lấy mẫu để chuyển đổi các giá trị đo được về điều kiện tiêu chuẩn khi lập
báo cáo, thí dụ: sốliệu pH phải chuyển về điều kiện 25
0
C.
17
4.1.1.1 Kế hoạch đảm bảo chất lượng lấy mẫu
Lưu ý
Cần phải mô tả chi tiết:

Quá trình trao đổi chi tiết để cho những người chưa có nhiều kinh nghiệm vẫn có đủ khả năng để hoàn thành việc lấy và xử lý mẫu;

Quá trình chuẩn bị thuốc thử và bảo quản;

Hướng dẫn sử dụng dụng cụ lấy mẫu, máy đo hiện trường bổ xung cho các tài liệu vận hành của nhà sản xuất;

Phương pháp chuẩn bị mẫu QC;

Tiêu chí kiểm soát chất lượng (nghĩa là giới hạn chấp nhận);

Phương pháp lấy mẫu và các tài liệu cần phải xem xét thường xuyên và không được quá 1 năm/một lần. Phương pháp cần phải được
phê duyệt lại theo định kỳ đặc biệt có sựthay đổi về thiết bị hoặc con người.



Mẫu đúp (mẫu chia đôi)

Mẫu lặp theo thời gian

Mẫu lặp theo không gian

Mẫu chuẩn đối chứng hiện trường

Mẫu lặp hiện trường

Mẫu thêm
20
4.1.1.2 Kiểm soát chất lượng hiện trường
4.1.2.1 QA trong vận chuyển mẫu

Vận chuyển mẫu: cần phải có quy trình vận chuyển mẫu phù hợp nhằm bảo toàn mẫu về mặt số lượng và chất
lượng.

Trong quy trình cần nêu rõ một số điểm chính như sau:
- Mẫu khi vận chuyển phải có nhãn (ký hiệu) để tránh nhầm lẫn.
- Thủ tục sắp xếp mẫu nhằm tránh đổ vỡ.
- Yêu cầu trong quá trình vận chuyển: thời gian vận chuyển và nhiệt độ của mẫu, yêu cầu này dựa theo tiêu chuẩn
(TCVN, ISO) đối với từng thông số quan trắc và cách bảo quản mẫu
27
4.1.2.2 QC trong vận chuyển mẫu

Để kiểm soát chất lượng trong quá trình vận chuyển mẫu, mẫu kiểm soát chất lượng thường được sử dụng:
Mẫu trắng vận chuyển
28

Không được đựng mẫu trong dụng cụ chứa mẫu không có nắp đậy.

Trong những trường hợp khi phân tích ở độ nhạy cao phải sử dụng dụng cụ chứa mẫu hoàn toàn mới.
30
Kiểm soát chất lượng và khắc phục sai sót

Các kỹ thuật kiểm soát chất lượng phải được áp dụng cho từng mẫu được lấy, cho một loạt mẫu và các đo đạc được thực
hiện tại hiện trường.

Cần có sự trao đổi thông tin giữa người lấy mẫu và người phân tích để giải thích số liệu và có biện pháp khắc phục sai sót.

Số liệu và kết quả QC phải được tập hợp lại thành báo cáo.

Lập biểu đồ kiểm soát lặp để kiểm soát chất lượng số liệu (ISO 5667-14). Nếu kết quả phân tích mẫu QC vượt ra ngoài giới
hạn cho phép cần tiến hành các biện pháp khắc phục.
31