B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC M THÀNH PH H CHệ MINH

NGUYN VN HIN TÁC NG CA A NG HÓA N
HIU QU HOT NG DOANH NGHIP NIÊM YT TRÊN
TH TRNG CHNG KHOÁN THÀNH PH H CHệ MINH LUN VN THC S TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG

Nguyn Vn Hin Lun vn tt nghip ii

NHN XÉT CA GING VIÊN HNG DN

Tên hc viên: Nguyn Vn Hin
Lp: Cao hc tài chính MFB4B – i hc M Tp. H Chí Minh.
Tên đ tài: Tác đng ca đa dng hóa đn hiu qu hot đng doanh nghip
niêm yt trên th trng chng khoán Thành ph H Chí Minh. ………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………


Tôi xin gi li cm n đn các Anh (Ch) hc viên lp εFB4B đư ng h và
giúp đ tôi trong quá trình hc tp và thc hin lun vn này.

Tôi cng xin gi li cm n chân thành đn Ông Phm Hng Phú, Tng
giám đc Công ty c phn Công nghip cao su Min Nam đư to điu kin thi gian và
h tr kinh phí cho tôi trong sut quá trình hc tp và hoàn tt đ tài.

Tp. H Chí Minh, ngày 02 tháng 12 nm 2013
Nguyn Vn Hin Lun vn tt nghip iv

TÓM TT

Lun vn đc thc hin vi mc tiêu nghiên cu tác đng ca đa dng hóa đn
hiu qu hot đng doanh nghip niêm yt trên th trng chng khoán Thành ph H
Chí εinh. a dng hóa trong nghiên cu đc th hin qua ba yu t chính: đa dng hóa
sn phm (Product Diversification), đa dng hóa phm vi (Region Diversification) và đa
dng hóa đu t (Segment Diversification). Hiu qu hot đng ca doanh nghip đc
đánh giá qua hai ch s: Li nhun trc thu/Tng tài sn (ROA) và Li nhun trc
thu/Vn ch s hu (ROE).

Lun vn đư s dng lý thuyt và thc nghim ca các nghiên cu trc đư thc
hin ti các nc khác nhau v tác đng ca đa dng hóa đn hiu qu hot đng ca
doanh nghip đ phân tích và tìm hiu vn đ này đi vi các doanh nghip Vit Nam.

s đòn by tài chính có tác đng ngc chiu, các bin s quy mô doanh nghip, tui đi
doanh nghip và loi hình s hu (doanh nghip c phn trong đó s hu Nhà nc
chim t l chi phi > 50%) tác đng cùng chiu đn hiu qu hot đng ca doanh
nghip.

T các kt qu phân tích, lun vn cng đa ra các khuyn ngh liên quan đn các
thành phn là doanh nghip c phn niêm yt và Nhà Nc nh là mt bng chng, mt
xu hng đi nhm nâng cao hiu qu hot đng. Lun vn tt nghip vi

MC LC
Trang
Li cam đoan ………………………………………………………………………… i
Nhn xét ca ging viên hng dn ……………………………………ii
Li cm n ……………………iii
Tóm tt …………………….iv
Mc lc …………………….vi
Danh mc bng …………………….xi
Danh mc hình …………………….x

3.3. D liu nghiên cu …………………….37
CHNG 4. PHÂN TệCH KT QU THNG KÊ VÀ HI QUY ………………39
4.1. Thng kê mô t các bin s trong mô hình nghiên cu …………………….39
4.2. Phân tích ma trn tng quan và đa cng tuyn …………………….43
4.3. Kt qu hi quy …………………….45
4.3.1. δa chn phng pháp c lng mô hình …………………….45
4.3.2. Kt qu hi quy bng phng pháp GδS …………………….46
CHNG 5. KT LUN VÀ KHUYN NGH …………………….62
5.1. Kt lun …………………….62
Lun vn tt nghip viii

5.2. Khuyn ngh …………………….63
5.3. Hn ch ca đ tài …………………….65
5.4.Hng nghiên cu tip theo …………………….66
TÀI LIU THAM KHO …………………….67
PH LC …………………….73
Ph lc 1. Kim đnh đa cng tuyn …………………….73
Ph lc 2. Kim đnh phng sai thay đi …………………….74
Ph lc 3. Kim đnh t tng quan …………………….75
Ph lc 4. Hi quy GδS đi vi mô hình 1 (ROA) …………………….76
Ph lc 5. Hi quy GδS đi vi mô hình 2 (ROE) …………………….77


DANH MC CÁC HỊNH
Hình 2.1. ng cong th hin mi quan h bc hai gia đa dng hóa và hiu sut … 11
Hình 3.1. εô hình nghiên cu …………………….28
Hình 4.1. Các mt hàng xut khu nhiu nht ca Vit Nam nm 2012 ……………… 52

Lun vn tt nghip xi

DANH MC T VIT TT
GLS - Generaliszed Least Squares Phng pháp c lng bình phng ti thiu tng
quát.
OLS - Ordinary Least Squares Phng pháp c lng bình phng nh nht.

δun vn tt nghip Trang 1

CHNG 1: GII THIU
1.1. Lý do nghiên cu
Mi quan h gia đa dng hóa và hiu qu hot đng ca doanh nghip là mt ch
đ thú v cho các nhà nghiên cu t nhng nm gia th k 19. Vic m rng lnh vc
kinh doanh mi s to nhng c hi cng nh nhng thách thc đi vi mt doanh
nghip. Khi m rng sang lnh vc kinh doanh mi tc là doanh nghip đang hng đn
mt chin lc kinh doanh đa ngành và nó là mt yu t quan trng tác đng đn hiu
qu hot đng ca doanh nghip (Chandler, 1969).
Chatterjee và Wernerfelt (1991) ch ra rng không có s khác bit gia các mc đ
đa dng hóa làm nh hng đn hiu qu hot đng sn xut kinh doanh ca doanh
nghip, doanh nghip s tt hn nu s dng ngun lc mt cách thích hp.
a dng hóa là mt chin lc mà nhiu doanh nghip đư s dng đ làm tng
hiu qu hot đng. Vic đu t vào đa ngành, đa lnh vc nhm chia s ri ro, s dng
tt nht ngun vn nhàn ri và tìm kim li nhun t nhng lnh vc khác (liên quan hay
không liên quan đn lnh vc hot đng hin ti ca doanh nghip).
Vit Nam trong giai đon gn đây có th nói đang “bùng n” trong vic đa dng
hóa lnh vc kinh doanh. Rt nhiu doanh nghip đang mong mun tìm kim li nhun
bng vic đu t vào các ngành liên quan hoc hoàn toàn không liên quan đn lnh vc
mà h đang hot đng. Thc trng là, rt nhiu doanh nghip đư ri vào khng hong: li
nhun t hot đng kinh doanh ct lõi không th bù đp đc mc l do hot đng kinh
doanh ngoài ngành gây ra. Tuy nhiên, mt s doanh nghip vn duy trì n đnh và hiu
qu. Hot đng kinh doanh ngoài ngành vn đem li li nhun và đt đc mc tiêu

i tng nghiên cu ca đ tài là s tác đng ca đa dng hóa đn hiu qu hot
đng các doanh nghip niêm yt trên sàn chng khoán Thành ph H Chí Minh (HOSE).
Phm vi nghiên cu đc s dng bao gm d liu ca các doanh nghip c phn
niêm yt trên sàn chng khoán Thành ph H Chí Minh (HOSE) t nm 2008 – 2012.
Nghiên cu loi tr các doanh nghip hot đng trong lnh vc tài chính – ngân hàng.

1.5. Phng pháp nghiên cu
Rt nhiu các nghiên cu  Vit Nam đư áp dng phng pháp phân tích hi quy
bi da trên nguyên tc bình phng nh nht nhm tìm ra mi quan h gia bin ph
thuc và các bin đc lp. ây đc xem là phng pháp đáng tin cy trong vic c
lng mi quan h tuyn tính gia bin ph thuc và các bin đc lp. Tuy nhiên, mô
δun vn tt nghip Trang 3

hình OLS d liu chéo li ràng buc quá cht v không gian - thi gian, các h s hi
quy không đi. iu này có th làm mt đi nh hng tht ca bin đc lp lên bin ph
thuc dn đ kt qu mô hình không phù hp trong điu kin thc t. Chính vì vy,
nghiên cu s dng d liu bng cân đi (Balance Data) ca các doanh nghip c phn
niêm yt trên sàn chng khoán Thành ph H Chí εinh (HOSE) trong vòng 5 nm (2008
– 2012), kt hp vi phng pháp c lng bình phng ti thiu tng quát GLS
(Generaliszed Least Squares) nhm ti thiu hóa phn d không có trng s gây ra do
phng sai thay đi khi c lng mô hình bng phng pháp bình phng nh nht
(OLS - Ordinary Least Square) hay phng pháp FEε. Ngoài ra, phng pháp GδS còn
khc phc đc hin tng t tng quan khi s dng phng pháp FEε và REε.

1.6. ụ ngha ca đ tài
Kt qu nghiên cu s góp phn vào quá trình đánh giá tác đng mc đ đa dng
hóa ca doanh nghip vào hiu qu hot đng ca h. Các kt qu t quá trình phân tích
s h tr các doanh nghip trong quá trình tìm kim ngành, lnh vc đa dng hóa mt các
hiu qu, tn dng đc ngun lc mt cách tt nht. Nghiên cu cng s cho thy mt
bc tranh tng th nhng rt đc thù đi vi các doanh nghip Vit Nam trong quá trình


δun vn tt nghip Trang 5

CHNG 2: C S LÝ THUYT
Chng này gm ba phn chính. Phn đu trình bày tng quan lý thuyt v đa
dng hóa, nêu lên khái nim v đa dng hóa, phân loi mc đ đa dng hóa và các u,
nhc đim ca hot đng đa dng hóa ca doanh nghip. Phn th hai trình bày v
phng pháp đo lng mc đ đa dng hóa và các ch s đánh giá s tác đng ca đa
dng hóa đn hiu qu hot đng ca doanh nghip. Phn th ba trình bày tóm tt mt s
nghiên cu thc nghim trc đây liên quan đn hot đng đa dng hóa, đây cng là c
s xây dng mô hình nghiên cu thc nghim trong lun vn này.
2.1. Lý thuyt v đa dng hóa
2.1.1. Khái nim v đa dng hóa trong doanh nghip
a dng hóa là mt phng tin mà mt công ty m rng kinh doanh ct lõi ca
mình vào th trng sn phm khác (Aaker, 1980; Andrews, 1980; Berry, 1975;

dng hóa s đm bo rng lnh vc kinh doanh khác có th dn đn s n đnh tt
hn v li nhun cho doanh nghip.
 Hiu qu tài chính: a dng hóa s dng dòng tin nhàn ri t lnh vc kinh
doanh ct lõi cho vic to lp mt liên doanh mi và nh vy có th to ra đc
li nhun b sung.
 Tng trng: Nguyên tc ca đa dng hóa là doanh nghip nhanh chóng tng
trng do kt hp đc công ngh và kinh nghim.
a dng hóa cng cho thy mt ý ngha quan trng là khi lnh vc kinh doanh ct
lõi có th d báo mt tng lai không tt, có th suy thoái trong mt khong thi gian
nht đnh và các doanh nghip mong mun thit lp mt chin lc phát trin mi bng
cách đu t vào các lnh vc khác ngay t bây gi (Berger và Ofek, 1994).

2.1.3. Phơn loi đa dng hóa ca doanh nghip
a dng hóa liên quan (Related Diversification): δà tham gia vào mt hot đng
mi, có s kt ni vi hot đng hin hu ca Công ty  mt s khâu nh: sn xut,
marketing, qun tr vt t hay k thut công ngh. Hot đng kinh doanh mi có nhiu
đim tng đng vi hot đng kinh doanh hin ti, nói mt cách khác là đu t vào mt
ngành công nghip khác nhng có liên quan đn các hot đng hin ti ca doanh nghip.
Doanh nghip s dng đa dng hóa liên kt đ đt đc mc tiêu là phát trin, tìm kim
mt s chin lc thích hp nhm chuyn đi các ngun lc, nng lc sang mt ngành
công nghip mi đ tn dng đc li th cnh tranh (Rumelt, 1974).
δun vn tt nghip Trang 7

a dng hóa không liên quan (Unrelated Diversification): δà tham gia vào mt
lnh vc hot đng mi không có bt k mt s kt ni rõ ràng nào vi lnh vc kinh
doanh hin ti. εt doanh nghip có th la chn đa dng hóa không liên kt khi ngành
công nghip ct lõi mà h đang hot đng không còn tim nng phát trin hn na
(Rumelt, 1974).
a dng hóa sn phm (Product Diversification): Là quá trình phát trin ci bin,
sáng to ra nhiu loi sn phm t nhng sn phm truyn thng sn có, đng thi ci

đng đn hiu sut hot đng ph thuc vào các cp đ khác nhau và các loi đa dng
hóa khác nhau.

2.1.4.1. Mi quan h tích cc gia đa dng hóa và hiu qu hot đng ca doanh
nghip
Nghiên cu Panday và Rao (1998) kt lun rng:  mc đ trung bình, các doanh
nghip đa dng hóa cho thy hiu qu hot đng cao hn so vi các doanh nghip tp
trung. Nghiên cu ca h đư s dng các t s tài chính và th trng đ đo hiu sut.
Nghiên cu đc tin hành bi Singh và ctg (2001) đư s dng mu ca 1.528 công ty t
nm 1990 đ 1996. H nhn thy rng các công ty đa dng hóa thc hin tt hn so vi
các công ty tp trung và h cho rng các doanh nghip đa dng đư ci thin lc đòn by,
trong khi các công ty tp trung làm gim lc đòn by.
Tallman (1996) cho rng "lý do hiu qu kinh t tt hn trong các doanh nghip đa
dng hoá liên kt là nhóm sn phm này có th tn dng kin thc  nhng nhóm sn
phm khác cùng dưy, trong khi đó đa dng hóa không liên quan s to thêm gánh nng
trong phm vi qun lý". Trong nhng nm 1980, nghiên cu trong lnh vc đa dng hóa
đư phát trin thành mt sâu sc hn quan đim đó bao gm tm quan trng ca cu trúc
ngành công nghip (Christensen và εontgomery, 1981; δecraw, 1984; εontgomery,
1985), và đc đim các công ty hot đng trong cùng ngành (Bettis, 1981; Montgomery,
1985). Christensen và εontgomery (1981) đư tin hành mt nghiên cu trong 128 công
ty ca tp chí Fortune 500, kt qu ca h cho thy rng hot đng ca các Công ty liên
kt theo chiu dc (sn xut nhng sn phm có cùng tính nng) đt mc li nhun cao
nht trong khi các công ty theo chiu ngang (sn xut nhng sn phm hoàn toàn mi) có
li nhun ít nht. Cng trong nghiên cu này, h lp lun rng s khác bit trong hot
đng này là do v trí ca các doanh nghip, theo đó các công ty đa dng hóa liên kt có
li nhun cao do phát trin  th trng tp trung, trong khi các công ty đa dng hóa
không liên kt do phát trin  th trng trì tr, không tp trung.
Nghiên cu ca Piscetello (2004) đư đo s tác đng ca đa dng hóa và hiu qu
hot đng ca doanh nghip trong giai đon 1987-1993, Ông đư phát hin rng: có mt
δun vn tt nghip Trang 9

thy rng hiu sut không liên quan đn mc đ đa dng hóa sn phm. Tuy nhiên, vic
đu t lnh vc mua bán nhà, bt đng sn liên quan đn mc đ đa dng hóa.
δun vn tt nghip Trang 10

Nghiên cu đc tin hành bi Gary (2005) đư xác đnh có s tác đng gia chin
lc hot đng và hiu sut trong đa dng hóa liên quan (related diversification) do có
th phi tng cng s dng tài nguyên kéo dài trong doanh nghip làm cho li nhun
thp hn so vi mt doanh nghip tp trung. Ông lp lun rng: các chi phí tng đn mc
có th ln hn li nhun to ra. Các phép đo đc áp dng trong vic phát trin và mô
hình hóa cu trúc chi phí ca các doanh nghip bao gm: chi phí c đnh, chi phí các
ngun tài nguyên b chia s và chi phí bin đi ca doanh nghip khi kinh doanh dch v
mi.
Berger và Ofek (1995) tính toán rng: trung bình các t chc đa dng đư có mt s
mt mát giá tr t 13% đn 15% khi nghiên cu d liu ca 3.659  ε trong nm 1986
và 1991. Berger và Ofek đo giá tr vt quá ca các t chc đa dng hóa bng hàm
logarit t nhiên ca t l gia giá tr thc t ca mt t chc vi giá tr “qui” ca nó. Giá
tr “qui” ca mt t chc đc đnh ngha là các tng s tin phân khúc qui, vi giá tr
qui mi ca phân khúc bng nhng phân đon tài sn, doanh thu hoc thu nhp trc
thu và lưi (EBIT) nhân vi t l vn trung bình ngành.
Nghiên cu ca Lins và Servaes (2002) cng cho kt qu tng t. H đư đo mc
đ đa dng hóa doanh nghip ti các th trng mi ni vi mu ca hn 1.000 doanh
nghip vào nm 1995. Lins và Sevees cho rng: các doanh nghip đa dng hoá giao dch
vi mc giá gim khong 7% so vi các doanh nghip tp trung và các doanh nghip đa
dng hoá ít li nhun hn so vi các doanh nghip tp trung.
εt s nghiên cu khác đ cp mt góc nhìn khác v đa dng hóa nh: a dng
hóa có th dn đn các vn đ ri ro đo đc, do xung đt li ích (Bhide, 1993). a dng
hóa có th tn kém do chi phí qun lý doanh nghip tng lên (Porter, 1987).
2.1.4.3. a dng hóa có mt mi quan h bc hai vi hiu sut tài chính ca mt
t chc
Nghiên cu thc hin bi Palich và ctg (2000) lu ý rng mi quan h gia đa


Ngun: Hitt và ctg (1999)
δun vn tt nghip Trang 12

2.2. Các ch s đo lng s tác đng đa dng hóa đn hiu qu hot đng ca doanh
nghip
2.2.1. Các ch s đo lng hiu qu doanh nghip
Các nhà nghiên cu khác nhau đư s dng các ch tiêu ph bin là li nhun trên
vn ch s hu (ROE) và li nhun trên tài sn (ROA).
Varadarajan và Ramanujam (1987) nghiên cu đa dng hóa và hiu sut đư s
dng bn ch s. H cho rng bn ch s này phù hp vi các nghiên cu trc đây. Bn
ch s đc tính toán là giá tr trung bình trong nm nm liên tc bao gm:
• Kh nng sinh li: Li nhun/Vn ch s hu (ROE); Li nhun/vn
(ROC).
• Mc đ tng trng: T l tng trng doanh thu (SRG); t l tng
trng thu nhp ca c phiu (EPSGR).
Nghiên cu ca Panday và Rao (1998) tp trung vào các bin tài chính và mt
bin th trng đi vi mu là 2.637 các doanh nghip ca ε trong giai đon 1984 -
1990. Các bin bao gm:
• Bin tài chính: ROE; ROA.
• Bin th trng: T sut sinh li ca th trng (MKTRET).
Nghiên cu thc nghim ca Hall và Lee (1999) v đa dng hoá vn s dng các
ch s tài chính ROA, ROE nhng đư phát trin thêm các bin đc trng cho hiu sut
nh: giá tr th trng ca vn ch s hu (Market Value of Equity - MVE) và giá tr th
trng ca tài sn (Market Value of Assets - MVA).
Trong nghiên cu này, tác gi s dng hai ch s ROE và ROA làm bin ph
thuc. Hai ch s này có th tìm kim đc mt cách tng đi thun li da vào các báo
cáo tài chính ca Doanh nghip niêm yt. Hai ch s này đánh giá khá tt hin trng hot
đng sn xut kinh doanh ca các doanh nghip.
2.2.2. Các ch s đo lng mc đ đa dng hóa sn phm