GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG
1. TÌNH HUỐNG 1:
Với sự giúp đỡ của một tổ chức nhân đạo quốc tế, một trung tâm y tế được xây
dựng ở Việt Nam. Đây là một trung tâm được trang bị các loại thiết bị y tế hiện đại,
trong quá trình chuẩn bị cho sự hoạt động, một số cán bộ y tế đã được đi tu nghiệp ở
nước ngoài về chuyên môn. Nhưng theo yêu cầu của tổ chức nhân đạo, cần phải có
một đợt tập huấn ngắn cho toàn bộ các lãnh đạo và nhân viên của trung tâm y tế về vấn
đề quản lý. Một giáo sư nổi tiếng của trường Đại Học kinh tế được mời đến hướng dẫn
cho đợt tập huấn về công việc quản lý. Ông đã giảng về lý thuyết quản lý, nhấn mạnh
đến tầm quan trọng của quản lý trong tất cả các tổ chức, giới thiệu công cụ và kỹ thuật
quản lý để cải thiện chất lượng quản lý. Cuối đợt tập huấn, trong buổi trao đổi ý kiến,
một người đã đứng dậy và nói: “ Thưa giáo sư, chúng tôi rất thú vị về những gì mà
giáo sư nói và thậm chí chứa đựng những kiến thức rộng lớn, có thể rất bổ ích, nhưng
nó chỉ áp dụng cho những công ty kinh doanh, những xí nghiệp quốc doanh và tư
nhân… mà không thể áp dụng ở đây. Chúng tôi là nhà khoa học, những bác sĩ cứu
chữa con người, và chúng tôi không cần tới quản lý”. Lúc này, vị giáo sư kinh tế mới
được biết rằng người phát biểu vừa rồi là một vị giáo sư bác sĩ đáng kính, là thầy của
hầu hết các bác sĩ trẻ ở trung tâm. Đồng thời vị giáo sư bác sĩ đó mới đảm nhận chức
vụ trưởng khoa của trung tâm. Khi vị giáo sư bác sĩ đó phát biểu xong, hầu hết các bác
sĩ và y tá đều im lặng và không có ý kiến gì thêm.
Câu hỏi :
57. Giả sử rằng bạn là ông giáo sư kinh tế đang hướng dẫn cuộc tập huấn, bạn sẽ giải
thích như thế nào để ông giáo sư bác sĩ đồng tình với ý kiến của bạn?
58. Bạn có nghĩ rằng một nhà khoa học lớn như vị giáo sư bác sĩ kia lại có thể phát
biểu những lời như vậy không? Hãy giải thích tại sao một nhà khoa học cao cấp lại có
thể phát biểu như vậy?
Trả lời :
1
Nếu như đứng trên phương diện là ông giáo sư kinh tế, nhóm sẽ giải quyết:
57. Trước hết sẽ cảm ơn ý kiến đóng góp của vị giáo sư bác sĩ đó. Sau đó sẽ hỏi lại
ông giáo sư bác sĩ đó “Vậy thì theo như ông hiểu thế nào là quản trị? Và một công việc

tạo ra những bản giao hưởng tuyệt vời. Nếu như không có hoạt động của người
nhạc trưởng thì mỗi người sẽ chơi một ý sẽ làm cho bản nhạc trở nên lộn xộn,
không có hiệu quả.
Ngay trong gia đình cũng cần có người đứng đầu chỉ đạo mọi việc thì gia đình
mới yên ấm, hạnh phúc.
Riêng trong y học có lẽ ông đã rất rõ những công việc xảy ra hàng ngày, tôi có
thể lấy một số ví dụ điển hình:
Khi ở bệnh viện xảy ra một ca phẫu thuật thì việc đầu tiên của người trưởng
khoa là giao nhiệm vụ cho các bác sĩ mổ chính và ngay trong phòng mổ, các
bác sĩ lại chỉ đạo các y tá cùng thực hiện ca mổ thành công.
 Như vậy là cả trưởng khoa và các bác sĩ mổ chính đã thực hiện công tác
quản trị.
Điều này khẳng định rằng nếu không có hoạt động quản trị thì làm sao giữa các
bác sĩ và y tá lại có sự phối hợp nhịp nhàng đến thế và cũng chính nhờ nó mà
mục đích cứu chữa con người của bác sĩ mới có hiệu quả và hoàn thành tốt
nhiệm vụ được giao.
Hay khi trong bệnh viện có một khoa về điện tim, hay ca phẫu thuật cần có sự
giúp đỡ của máy móc. Nếu tình trạng cúp điện đột ngột xảy ra thì sẽ rất nguy
hiểm cho bệnh nhân. Nhưng khi đã có kế hoạch dự đoán tình trạng đó thì công
việc vẫn tiếp diễn thuận lợi, an toàn.
58.
 Nếu đứng trên cương vị là một giáo sư bác sĩ mà nói như vậy thì khó có thể
chấp nhận được.
• Ông là người có học thức cao, đã có bằng cấp giáo sư, đã được đào
tạo bài bản, lâu dài, chắc chắn ông đã được học về quản lý trước đó.
Nếu như không được học đi chăng nữa thì để lên được bằng cấp giáo
sư, ông cũng phải tìm hiểu về vấn đề đó.
• Ông và các nhân viên trong trung tâm được tập huấn trong một thời
gian khá dài, mà lại phát biểu như vậy. Thực sự ông có chú ý trong
quá trình tập huấn không?

57. Qua tình huống trên bạn nhận xét gì về hoạt động của công ty?
4
58. Giám đốc công ty đã làm tốt chức nâng quản trị nào, chưa tốt chức năng quản trị
nào?
59. Nếu bạn ở cương vị giám đốc, bạn sẽ làm gì?
Trả lời:
56. Sở dĩ hội đồng quản trị bổ nhiệm chuyên viên tài chính đó vào cương vị giám đốc
mới là vì lúc đó công ty đang khủng hoảng về tài chính, nợ nần chồng chất, nên vấn đề
trước mắt của công ty là giải quyết vấn đề tài chính. Họ hy vọng với tài năng chuyên
môn của ông sẽ giúp cho công ty vượt qua những khó khăn về tài chính.
Ý kiến của nhóm về việc này:
Theo nhóm việc bổ nhiệm vị giám đốc này không phải là phương pháp tối ưu và
chưa hợp lí. Bởi vì:
• Khi bổ nhiệm một người nào đó vào cương vị lãnh đạo đầu tiên phải khảo
sát họ có đủ năng lực cơ bản của 1 người quản lý chưa,đó là năng lực kĩ
thuật, năng lực tổ chức nhân sự,năng lực tổng hợp.
• Trong đó quan trọng hơn là năng lực tổ chức nhân sự , và năng lực tổng
hợp là một nhân tố quyết định trong quá trình quán lí.
• Trước mắt công ty đang gặp khó khăn về tài chính nên Hội đồng quản trị bổ
nhiệm ông ta. Ông ta chỉ là một chuyên viên tài chính giỏi nên chỉ thực hiện
về kỹ năng kỹ thuật, chuyên môn của mình. Nhưng ông ta lại không có kỹ
năng về nhân sự, phó mặc vấn đề nhân sự cho các cấp phó của mình. Ông ta
không có khả năng khuyến khích được cấp dưới và nhân viên tham gia vào
quá trình sản xuất, cho nên hiệu quả làm việc không cao và dẫn đến sự bất
mãn, chưng hửng trong công việc của nhân viên.
57. Có thể thấy rằng hoạt động quản trị trong công ty này chưa hợp lý vì :
 Chưa thực hiện đầy đủ chức năng của nhà quản trị .
 Quá xem trọng vấn đề tài lực mà xem nhẹ vấn đề nhân lực.
 Không liên kết được chức năng của nhà quản trị, không tạo được sự liên kết
giữa các cấp và các bộ phận với nhau, các quản trị viên cấp giữa ít hợp tác, với

nhiệm vụ đã đề ra. Trong quá trình hoạt động, các thành viên đã làm việc rất thận
trọng và có trách nhiệm. Sau một thời gian ban tham mưu đã hoàn thành nhiệm vụ và
trình lên giám đốc một bản báo cáo chi tiết, theo đó các nguyên nhân gây ra tình trạng
chủ yếu bắt nguồn từ những thiếu sót về quản trị của một số phòng ban và phân xưởng
với những số liệu chứng minh đầy tính thuyết phục. Kèm theo bản báo cáo là một kế
hoạch nhằm sữa chữa những sai sót mà công ty mắc phải. Tuy nhiên, phó giám đốc và
các trưởng phòng có liên quan đều phản bác những kết luận của ban tham mưu và cho
rằng ban này đã can thiệp quá sâu vào công việc của các bộ phận. Đồng thời đề nghị
giám đốc hủy bỏ những kết luận của ban tham mưu.
Câu hỏi:
63. Ông giám đốc Vân đã thực hiện chức năng gì trong quản trị?
64. Theo anh (chị) tại sao phó giám đốc và trưởng phòng liên quan lại phản bác
kết luận của ban tham mưu?
65. Nếu là giám đốc anh (chị) sẽ giải quyết tiếp tình huống này như thế nào?
Trả lời:
63. Ông giám đốc Vân đã thự hiện chức năng gì trong quản trị?
Ông Vân đã thực hiện chức năng hoạch định, tổ chức, quản trị con người. Và những
chức năng trên được ông Vân thể hiện thông qua các việc làm và các hành động của
ông. Ông đã thực hiện công chức năng hoạch định đó là trong lúc công ty đang bị trì
trệ thì ông lập kế hoạch. Tức là ông thiết lập hệ thống các kế hoạch hoạt động cụ thể
như lập ra một ban tham mưu nhằm điều tra nguyên nhân gây nên tình trạng trì trệ của
7
công ty, sau đó mới vực cho công ty trở lại như xưa tức là đưa ra biện pháp giúp công
ty vượt khó.
Tiếp theo về chức năng tổ chức thì ông đã xác định những việc phải làm, các bộ phận
nào được thành lập (ông đã quyết định thành lập ban tham mưu), những ai sẽ làm việc
đó (ông Vân đã đưa ra quyết định ban tham mưu gồm ông Thanh làm trưởng ban và
những chuyên gia giỏi và có nhiều kinh nghiệm của các ngành kinh tế, tài chính, quản
lý, kỹ thuật và luật để thực hiện nhiệm vụ của mình).
Cuối cùng là chức năng quản trị con người. Thể hiện ở chỗ: Ông biết tuyển dụng nhân

Nhằm đưa công ty đi vào hoạt động bình thường. Đồng thời cho PGĐ và các trưởng
phòng cơ hội để sửa sai. Điều này thể hiện sự tin tưởng của giám đốc đối với cấp
dưới,giúp họ nhận ra lỗi và cố gắng giúp công ty vượt qua khó khăn hiện tại.
TH2: Kết quả báo cáo là sai:
Tổ chức một cuộc họp,buộc ban tham mưu xin lỗi PGĐ và các trưởng phòng liên
quan. Kiểm điểm ban tham mưu đã không làm tròn nhiệm vụ cấp trên giao phó,gây
nên tình trạng mâu thuẫn trong công ty.
Đồng thời cho ban tham mưu cơ hội để sửa chữa khuyết điểm. Mặt khác PGĐ và các
phong ban phải phối hợp chặt chẽ với nhau để tìm ra nguyên nhân của tình trạng trì trệ
trong công ty. Và giao cho PGĐ đảm nhiệm,kiểm tra,giám sát hoạt động. Trong thời
gian ngắn nhất phải tìm ra nguyên nhân và cách khắc phuc để đưa công ty trở lại quỹ
đạo bình thường.
Có thể tổ chức,tạo điều kiện cho các cấn bộ,bồi dưỡng nâng cao trình độ quản lý
cũng như các vấn đề khác để có thể làm việc có hiệu quả hơn.
9
4. TÌNH HUỐNG 4:
66. Bà Hương phải làm gì để giải quyết tình huống trên?
Bà Hương là người quản lí xưởng sản xuất bánh kẹo có thể xem bà là nhà quản trị.
Khi đó trên cương vị là nhà quản trị thì bà phải thực hiện các chức năng quản trị là:
hoạch định, tổ chức, điều khiển và kiểm soát.
Theo nhóm em, để giải quyết tình huống trên bà Hương phải tổ chức kiểm tra máy
đánh bột trước toàn thể công nhân cùng với sự có mặt của ông Thịnh và người công
nhân kia để tìm ra nguyên nhân vì sao xảy ra tình trạng mất an toàn của thiết bị và từ
đó tìm hiểu vì lí do gì mà ông Thịnh lại đình chỉ công tác của công nhân kia. Đồng
thời phải ổn định lại tinh thần làm việc của công nhân. Sau đó gặp riêng ông Thịnh để
tìm hiểu thêm điều kiện làm việc của phân xưởng. Khi kiểm tra xem máy đánh bột có
vận hành tốt hay không. Nếu như máy đánh bột vận hành tốt thì việc ông Thịnh có ác
cảm với công nhân kia là không có cơ sở, từ đó bà phải tìm hiểu xem tại sao người
công nhân kia lại từ chối vận hành có phải anh ta không được khỏe? Hay anh ta muốn
chống đối? Từ đó mà bà Hương đưa ra cách giải quyết hợp lí và quyết định đình chỉ

- Bà Hương cần phải phân công công việc cũng như trách nhiệm và quyền hạn của
ông Thịnh trong việc quản lý phân xưởng. Bà không nên giao cho ông Thịnh toàn
quyền giải quyết các vấn đề của xưởng. Tuy ông Thịnh là người lớn tuổi nhất và có
kinh nghiệm làm bánh kẹo ông chỉ giỏi về chuyên môn mà thôi. Chuyên môn không
vẫn chưa đủ mà một người quản lí giỏi phải có đầy đủ ba kỹ năng: chuyên môn tốt, kỹ
năng nhân sự và tư duy. Chính vì lẽ đó nên trong công việc ông chưa quản lí tốt kỹ
năng nhân sự biểu hiện là ông bị mọi trong công ty có ác cảm. Ông đã quá lạm dụng
vào quyền lực bắt người khác phải phục tùng, dù đã có vài người bị thương trước đó.
Một nhà quản lý tốt thì đương nhiên sẽ không đẻ xảy ra chuyện như vậy.
- Một tổ chức có mối quan hệ giữa các bộ phận trong phân xưởng không tốt,không có
sự hoà hợp,không nhất quán về mục đích giữa những người lãnh đạo và nhân viên thì
sẽ ảnh hưởng lớn tới hoạt động của xưởng sản xuất.
68. Bạn có nghĩ rằng bà Hương cũng có phần lỗi khi để xảy ra tình huống trên không?
Theo nhóm tôi, để xảy ra tình trạng trên bà Hương cũng có một phần trách nhiệm
trong chuyện này vì lí do:
- Bà Hương chưa quan tâm đến đời sống của người lao động. Bà giao cho ông Thịnh
quản lý xưởng trong khi ông chỉ có chuyên môn mà chưa có các kỹ năng của một nhà
quản trị. Bà chỉ quan tâm đến bên ngoài xã hội như là nắm bắt thị trường xử lí đơn
11
hàng, làm các công việc đối ngoại… trong khi đó bên trong công ty cũng hết sức quan
trọng thì lại lơi lỏng,chưa nắm bắt được công việc nội bộ.
- Bà đã phân công công việc nhưng không rõ ràng,cụ thể,quá tin tưởng,giao phó quá
nhiều trách nhiệm cho cấp dưới. Mặc dù tin là điều cần thiết để công việc nhịp
nhàng,suôn sẻ nhưng bao giờ đi kèm với nó cũng cần có sự kiểm tra,giám sát công
việc một cách sâu sát.
 Ở đây bà chưa làm tốt công tác giám sát cũng như điều khiển hoạt động của bộ máy
trong khi bà là người có tầm quan trọng lớn nhất trong công ty.
69. Nếu ông Thịnh vẫn giữ nguyên ý kiến cho rằng phần sai hoàn toàn thuộc về người
công nhân. Bạn sẽ phản ứng ra sao khi bạn là người công nhân ấy?
Nếu em là người công nhân em sẽ làm rõ việc này bằng cách đề nghị tổ chức 1 buổi

Câu hỏi :
70. Phân tích khía cạnh tâm lý trong tình huống này, liên hệ đến tâm lý người Việt
Nam chúng ta?
71. Bạn có đồng ý cách lãnh đạo của Tổng giám đốc Ubrick Bava không? Vì sao?
72. Trong tình huống này có sự hiện diện của quyền lực trong cơ cấu tổ chức không?
Trả lời :
70. Khía cạnh tâm lý trong công việc của tình huống này:
 Hành động của giám đốc Henrik Killer trong tình huống này
13
Là một giám đốc sản xuất đứng trên góc độ chuyên môn thì hành động làm
báo cáo trực tiếp về công ty những đề xuất của mình là đúng. Bởi vì do hoạt động sản
xuất của nhà máy kém hiệu quả.
Trách nhiệm của một người giám đốc là phải báo cáo tình hình của công ty lên
cho cấp trên hoặc là tổng giám đốc. Bởi vì ông là người trực tiếp chỉ đạo và điều hành
sản xuất của nhà máy thì ông hiểu rỏ tình hình hơn.
Nhưng cũng có lý do khác là ông giám đốc đó coi thường trách nhiệm của vị
tổng giám đốc đó: do kém về trình độ quản lý, kinh nghiệm, năng lực, và khả năng
ứng phó trước sự đi xuống của công ty.
Giám đốc Killer đã sai vì đã phê phán trực tiếp ông TGĐ Bava thông qua các
báo cáo về công ty đã làm ảnh hưởng đến uy tín và lòng tự trọng của TGĐ Bava.
 Hành động của tổng giám đốc Ubrick Bava trong tình huống này:
Khi hành động như chắc chắn là do vị TGĐ Bava này quá lo cho hoạt động
của công ty vì nó đang hoạt động kém hiệu quả.
Nếu xét về địa vị trong công ty thì TGĐ có quyền trách móc hay nhắc nhở cấp
dưới khi họ không hoàn thành tốt công việc được giao. Nhưng hành động chỉ tay vào
mặt cấp dưới của mình trong cuộc họp giao ban thì đó là một sai lầm mà một nhà
quản trị giỏi không nên làm.
Hơn nữa là do tính khí của vị TGĐ này quá nóng nảy: trước khi nhận xét hay
đánh giá một người nào thì phải xem xét xem họ đúng hay là sai. Vì đây là một cuộc
họp giao ban nên có đầy đủ mọi thành phần có tiếng nói trong công ty giữ những

thì điều đó lại đúng với trách nhiệm của công việc.
71. Bạn có đồng ý cách lãnh đạo của Tổng giám đốc Ubrick Bava không? Vì sao?
Trong tình huống không nói rõ là những ý kiến của ông GĐ Killer là đúng hay sai.
Nhưng nếu xét về trách nhiệm của một nhà quản trị thì TGĐ đã làm tốt công việc của
một nhà quản trị và hành động rất quyết đoán trong công việc. Nhưng dù ý kiến của vị
giám đốc đưa ra là sai hay đúng thì ông TGĐ cũng không nên làm như thế.
Nhóm em không đồng ý với cách lãnh đạo của TGĐ Ubrick Bava vì những lý do sau
đây:
• Nếu là một nhà quản trị giỏi thì sẽ không để xảy ra tình huống mâu thuẫn giữa
cấp trên và cấp dưới trong công việc như vậy. Trước hết là một TGĐ thì phải
biết thế nào là đúng thế nào là sai và đặt niềm tin vào nhân viên và cấp dưới
15
của mình. Và chiến lược mình đưa ra phải có hiệu quả, phải đúng, triển vọng
đạt hiệu quả phải cao.
• Lẽ ra ông phải biết lắng nghe ý kiến đóng góp và khuyến khích cấp dưới để họ
nhiệt tình hơn trong công việc.
• Ông không nên chỉ thẳng tay vào mặt cấp dưới của mình, ông đã làm tổn
thương lòng tự trọng của vị GĐ trước mặt nhiều người (mà vị GĐ đó lại lại
nhiều tuổi hơn ông và còn là bố vợ của ông). Điều này có thể gây ra hậu quả
tiêu cực.
• Hơn nữa, có những việc dưới đây mà vị TGĐ này chưa làm được đã chứng
minh cho cách lãnh đạo của ông là chưa hợp lý:
 Chưa tạo được niềm tin cho cấp dưới và nhân viên (qua sự việc vừa rồi, nhân
viên sẽ nhìn nhận khác về ông TGĐ)
 Chưa có sự kết hợp nhịp nhàng và khoa học giữa cấp trên và cấp dưới
 Chưa có chiến lược trong kinh doanh (để xảy ra tình trạng trì trệ của công ty)
 Chưa có tinh thần và nhiệt huyết trong công việc
 Còn mang tính cá nhân và cái tôi quá lớn
 Vậy phẩm chất đạo đức của người lãnh đạo là gì?
 Sự nhanh trí và óc sáng kiến

Đ/SP.Với trách nhiệm của mình ông Phong đã xoay sở và có người đồng ý thuê một
phân xưởng sản xuất của công ty với giá thuê một năm là 87.500.000 Đ.
(Công ty có 2 phân xưởng cùng sản xuất một sản phẩm, công suất hữu dụng của
máy mỗi phân xưởng một năm sản xuất được từ 5.000 SP đến 5.500 SP)
17
Ông Phong đã xây dựng kế hoạch sản xuất năm 2009 của công ty là sản xuất
5.000 SP và cho thuê một phân xưởng với giá thuê là 97.500.000 đồng/năm
Mặt khác ông Sỹ trưởng phòng kinh doanh, sau khi nghiên cứu tìm hiểu thì có
một đơn vị tổ chức xã hội (Trại người bại liệt), muốn ký hợp đồng mua sản phẩm của
công ty với số lượng là 5.000 SP song chỉ mua với giá 39.000 Đ/SP. Và ông Sỹ đề
nghị với ông Quang Giám đốc công ty nên sử dụng phương án của mình là sản xuất
10.000 SP, bán cho đơn vị đã ký hợp đồng trước là 5.000 SP với giá 60.000 Đ/SP. Bán
cho tổ chức xã hội 5.000 SP với giá 39.000 Đ/SP mà vẫn đạt hiệu quả kinh tế không
kém so với phương án của ông Phong. Ông Phong đã phản đối phương án của ông Sỹ
vì cho rằng phương án đó bán giá 39.000 Đ/SP là không có lãi.
Câu hỏi:
1. Đứng trên giác độ hiệu quả kinh tế, lợi ích toàn diện của công ty ABC. Nếu anh
(chị) là giám đốc anh (chị) sẽ chọn phương án kế hoạch sản xuất của ai?
2. Trong tình huống này ông Quang, Giám đốc công ty, đã thực hiện chức năng
nào trong quản trị?
Trả lời:
74. Đứng trên giác độ hiệu quả kinh tế,lợi ích toàn diện của công ty ABC.Nếu tôi
là giám đốc công ty thì chúng tôi sẽ chọn phương án của ông Sỹ vì:
• Phương án của ông Phong:
CPSX = (5000 x 20000) + 175000000 = 275000000
Doanh thu = (5000 x 60000) + 97500000 = 397500000
Lợi nhuận = Doanh thu – Chi phí = 122500000
• Phương án ông Sỹ:
CPSX = ( 10000 x 20000) + 175000000 = 375000000
Doanh thu = ( 5000 x 60000) + ( 5000 x 39000) = 495000000

 Chọn phương án của ông Sỹ vì:
 Lợi nhuận thấp nhưng quảng bá được thương hiệu.Trên thực tế chi phí
để quảng bá thương hiệu là rất lớn,qua phương án này chúng ta quảng
bá được thương hiệu là một thành tựu rất lớn đem lại cho công ty.
 Đem lại hình ảnh tốt đẹp cho mọi người
 Mở rọng được thị trường của mình.
74. Trong tình huống này ông Quang,giám đốc công ty đã:
• Thực hiện những chức năng trong quản trị:
 Chức năng tổ chức:
19
• Cơng ty có các bộ phận đảm nhận trách nhiệm khác
nhau như ơng Sỹ là trưởng phòng kinh doanh,ơng Phong là
phó giám đốc phụ trách kinh doanh
 Chức năng quản trị con người:
• Ơng đã cử một chun viên tiếp thị đi xác định nhu
cầu thị trường và tìm hiểu khách 20ang.Chun viên này đã
hồn thành tốt nhiệm vụgiao việc của ơng Phong là đúng
đắn.
• Chưa thực hiện được chức năng:
 Chức năng hoạch định
• Cuối năm 2008 cơng ty ABC vẫn
chưa xây dựng được kế hoạch sản xuất năm 2009.
 Chức năng kiểm tra:
• Gần hết một năm
2008 mà ơng Phong đã khơng kiểm tra cơng việc thực hiện
của nhân viên.
TÌNH HUỐNG 7:
“Kế bắt thả của Khổng Minh”.
Mục đích của Gia Cát Lượng là chinh phục vùng Tây Nam. Vùng này là miền
hoang dã của dân tộc thiểu số mà đứng đầu là Mạnh Hoạt, vốn là một thủ lónh rất

Sau đó qui nạp mọi sự vật hiện tượng ngồi thiên nhiên lẫn trong cơ thể con người
vào Ngũ hành để xét mối quan hệ Sinh - Khắc giữa các sự vật hiện tượng đó.
Như vậy, học thuyết Ngũ hành chính là sự cụ thể hóa qui luật vận động chuyển
hóa của mọi sự vật hiện tượng.
21
II. Các qui luật của Ngũ hành
Có 4 qui luật hoạt động của Ngũ hành (nói cách khác, có 4 kiểu quan hệ giữa
các sự vật hiện tượng), gồm có:
A. Trong điều kiện bình thường:
Có 2 qui luật:
1. Tương sinh (Sinh: hàm ý nuôi dưỡng, giúp đỡ):
Giữa Ngũ hành có mối quan hệ nuôi dưỡng, giúp đỡ, thúc đẩy nhau để vận
động không ngừng, đó là quan hệ Tương sinh. Người ta qui ước thứ tự của Ngũ hành
Tương sinh như sau: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy,
Thủy sinh Mộc.
Trong quan hệ Tương sinh, mỗi Hành đều có mối quan hệ với hai Hành khác
(hai vị trí khác: Cái-Sinh-Nó và Cái-Nó-Sinh). Người hình tượng hóa quan hệ tương
sinh cho dễ hiểu bằng hình ảnh quan hệ Mẫu - Tử: chẳng hạn Mộc (Mẹ) sinh Hỏa
(Con)… Thí dụ: vận động chân tay (Mộc) làm cho người nóng lên (sinh Hỏa)…
2. Tương khắc (Khắc hàm ý ức chế, ngăn trở):
Giữa Ngũ hành có mối quan hệ ức chế nhau để giữ thế quân bình, đó là quan
hệ Tương khắc. Người ta qui ước thứ tự của Ngũ hành Tương khắc như: Mộc khắc
Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc.
Trong quan hệ tương khắc, mỗi Hành cũng có quan hệ với hai Hành khác.
Người xưa hình tượng hóa quan hệ tương khắc thành quan hệ Thắng – Thua: chẳng
hạn Mộc (kẻ thắng) khắc Thổ (kẻ thua).
Sơ đồ sau đây do người đời sau trình bày để dễ học hỏi (không hoàn toàn chính
xác với ý nghĩa của Ngũ hành).

22

Sơ đồ tương sinh, tương khắc theo thuyết ngũ hành nhu cầu
24
Nhu cầu
an toàn
Nhu cầu
xã hội
Nhu cầu
sinh lý
Nhu
cầu tự
thể hiện
Nhu cầu
tự trọng
GIẢI THÍCH:
TƯƠNG SINH
• Nhu cầu sinh lý sinh Nhu cầu an toàn: nếu được thỏa mãn các nhu cầu về sinh
lý sẽ sinh ra nhu cầu được an toàn.
• Nhu cầu an toàn sinh Nhu cầu xã hội : được an toàn thì sẽ phát sinh các nhu
cầu xã hội .
• Nhu cầu xã hội sinh Nhu cầu tự trọng: có các nhu cầu xã hội sẽ có nhu cầu về
tự trọng.
• Nhu cầu tự trọng sinh Nhu cầu tự thể hiện: tự tọng được sẽ có nhu cầu tự thể
hiện.
• Nhu cầu tự thể hiện sinh Nhu cầu sinh lý: được thể hiện mình rồi sẽ có nhu
cầu về sinh lý cao hơn.
TƯƠNG KHẮC
• Nhu cầu an toàn khắc Nhu cầu tự trọng: khi không được an toàn thì thì sẽ