ĐỀ TÀI:
Kinh nghiệm dạy Vẽ theo mẫu trong môn Mỹ thuật khối 6 THCS
1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài.
Việc đưa môn Mỹ thuật vào giảng dạy ở trường THCS đã góp phần giải
quyết tiêu chí thẩm mỹ trong định hướng phát triển giáo dục, tạo những bước
đầu tiên cho học sinh hình thành nhân cách bản thân. Trong đó Vẽ theo mẫu là
một phân môn quan trọng, là trọng tâm của bộ môn mĩ thuật. Khi học sinh nắm
vững kiến thức cơ bản ban đầu của phân môn này một cách vững vàng sẽ là điều
kiện và khả năng để phát huy các phân môn khác. Khi nói tới bộ môn mĩ thuật
khối lớp 6 chúng ta sẽ hiểu rằng nó được bắt đầu từ cảm tính dần chuyển thành
lý tính. Chúng ta dạy học sinh nhằm đạt được mục tiêu là học sinh có kiến thức
ban đầu về mĩ thuật. Để bắt đầu cảm nhận mĩ thuật các em sẽ hình thành khái
niệm mĩ thuật qua cách quan sát, nhận xét sự vật hiện tượng trong cuộc sống. Và
tất cả những sự vật hiện tượng ấy được sắp xếp, tổ chức trong các tiết vẽ theo
mẫu ở lớp 6. Trong những bài này là những mẫu vẽ đã được chủ động nghiên
cứu để nó trở thành những mẫu đại diện điển hình cho mọi sự vật hiện tượng.
Vẽ theo mẫu ở lớp 6 là một phân môn tạo nên ý thức quan sát để cảm
nhận cái đẹp của sự vật hiện tượng. Đó sẽ là một trong những kiến thức ban đầu
quan trọng của chương trình mĩ thuật THCS, và từ đây, sẽ dần hình thành các kĩ
năng cần thiết để giúp học sinh hoàn thành được các bài tập theo chương trình,
và vận dụng những kiến thức ấy vào học tập, sinh họat hàng ngày.
Vẽ theo mẫu là một phân môn mà học sinh được quan sát mẫu thực và
nhận xét mẫu để rồi các em sẽ mô phỏng lại mẫu một cách tương đối giống thực.
Tức là học sinh sẽ hình thành được kiến thức cơ bản của môn mĩ thuật qua phân
môn vẽ theo mẫu này. Học sinh sẽ vẽ theo một phương pháp cụ thể, đơn giản
theo những hướng dẫn logic, ngắn gọn và dễ hiểu của giáo viên. Đó là vẽ hình
chung trước (tổng thể mẫu), sau rồi mới vẽ chi tiết (các bộ phận nhỏ), và chu
trình vẽ này đều được vận dụng trong tất cả các phân môn của bộ môn mĩ thuật.
Nói như vậy để thấy rằng vẽ theo mẫu sẽ tạo được thói quen cơ bản cho học
1

Đối với học sinh khi đến tiết học mĩ thuật thường học sinh rất mong đợi
nhưng khi thực hành thì lại không tuân thủ (làm theo) các bước cơ bản đã được
giáo viên hướng dẫn. Đặc biệt là phân môn vẽ theo mẫu nếu giáo viên chuẩn bị
được mẫu thì học sinh cũng dường như không cần chú ý đến vật mẫu được bầy
ở trên bảng, cũng không cần vẽ theo góc nhìn của mình đối với mẫu. Tôi đã
nhận thấy một số tiết vẽ theo mẫu (có mẫu) nhưng học sinh lại vẽ theo hình
minh họa bảng của giáo viên chứ không vẽ theo những gì mình nhìn thấy.
Do vậy khi chuyển sang chương trình Mỹ thuật THCS thì giáo viên lại
hầu như phải giải quyết từ khâu đầu tiên của việc hướng dẫn về tỉ lệ đo mẫu vật,
bố cục, phác khung hình chung cho đến khi bài hoàn thành.
Đầu năm học, tôi đã cho khối lớp 6 khảo sát thử bài vẽ theo mẫu cơ bản:
mẫu hình trụ và hình cầu. kết quả là 1/3 số học sinh đạt điểm Đạt (nhưng chỉ ở
mức độ trung bình), số học sinh còn lại hoặc là bố cục lệch, hoặc là tỉ lệ không
cân đối giữa các mẫu vật, hoặc cách đánh đậm-nhạt không đúng cách, chủ yếu là
các em sử dụng cách “chà chì” thành hai mảng sáng tối.
2.2. Các giải pháp
Trước thực trạng diễn ra nhiều năm như vậy, cộng với điều kiện dạy học
chưa đầy đủ và đồng bộ, phương pháp giáo dục chưa phát huy mạnh được vai
trò của học sinh, để phân môn vẽ theo mẫu thực sự trở thành “xương sống” của
bộ môn, để học sinh học mĩ thuật ngoài hứng thú ra còn có khả năng biểu hiện
cái đẹp và cảm thụ cái đẹp, bản thân tôi đã tậo trung giải quyết một số vấn đề cụ
thể sau:
+ Công tác chuẩn bị cần thiết cho bài giảng.
+ Hướng dẫn học sinh quan sát nhận xét.
+ Hướng dẫn học sinh cách vẽ.
+ Hướng dẫn học sinh thực hành.
+ Nhận xét đánh giá bài của học sinh.
3
Năm vấn đề này được giải quyết tốt thì hiệu quả sẽ đem lại một bài giảng
thành công cho một phân môn quan trọng của bộ môn mĩ thuật. Cụ thể từng vấn

+ Tạo điều kiện cho học sinh suy nghĩ, tìm tòi .
+ Tổ chức bài học sao cho học sinh tham gia nhận thức một cách tự giác.
+ Động viên nhằm giúp học sinh làm bài bằng khả năng và cảm xúc riêng.
b. Hướng dẫn học sinh quan sát nhận xét.
Dạy mĩ thuật nói chung và vẽ theo mẫu nói riêng, phải thực hiện theo
hướng để học sinh làm bài thực hành là chính (thời gian khoảng 20 - 25 /45 phút
của tiết học).Thế nhưng thời gian đầu giờ (15 -20 phút) là thời gian giảng lý
thuyết. Phần này tuy chiếm ít thời gian nhưng lại là một việc vô cùng quan trọng
trong quá trình hình thành kiến thức mĩ thuật, kiến thức vẽ theo mẫu đối với học
sinh.
Trong 9 tiết Vẽ theo mẫu ở lớp 6 là những bài vẽ từ đơn giản và nâng cao
dần theo cấu trúc chương trình đồng tâm. Cho nên, việc hướng dẫn quan sát mẫu
cho học sinh là rất cụ thể, rất gần gũi, chỉ cần đòi hỏi giáo viên sử dụng phương
pháp phù hợp là sẽ đạt hiệu quả cao.
Trong phương pháp giảng dạy cũ: Giáo viên thường vấn đáp học sinh và
học sinh trả lời câu hỏi máy móc thậm chí vu vơ bởi học sinh thường không chú
ý tới mẫu. Do đó, việc đầu tiên để dạy tốt và hướng dẫn tốt học sinh quan sát,
nhận xét thì giáo viên cần chủ động khắc phục cách bày mẫu và chuẩn bị mẫu
cũng như phương pháp cho học sinh quan sát mẫu.
- Giáo viên bầy mẫu: lớp học thường đông cho nên giáo viên nên bầy mẫu
vào giữa lớp và kê bàn ghế theo hình chữ u hoặc để mẫu vẽ vừa tầm mắt học
sinh và đảm bảo các em được quan sát mẫu 100%, không có hiện tượng học sinh
này quan sát “mẫu” tại “gáy” học sinh ngồi trước mình.
- Giáo viên chủ động đối với phương pháp dạy quan sát mẫu: cần hình
tượng, cụ thể hoá mẫu vẽ thành những hình phải đơn giản, cụ thể và dễ mô
phỏng. Ví dụ: Vẽ cái cốc trước hết phải hướng dẫn học sinh vẽ một hình học
giống cái cốc đã, như hình chữ nhật chẳng hạn. Vậy để vẽ được hình cái cốc cần
5
phải vẽ hình chữ nhật trước, như vậy chúng ta thấy cụ thể hoá hình vẽ rất quan
trọng, đó chính là quá trình qui đổi mẫu vẽ thành một hình học có tên, dễ vẽ, từ

lại, nếu giáo viên thay bằng: Em nhìn lên mẫu thấy phần bên nào là đậm nhất ?
Tương tự như vậy đặt câu hỏi với phần sáng nhất. Còn ở giữa em thấy độ đậm
nhạt như thế nào ? (ở giữa là độ sáng trung gian). Nếu mẫu được chuẩn bị là hai
vật có mầu đậm nhạt khác nhau thì giáo viên cũng cần gợi ý sự quan sát của học
sinh theo cách tương tự.
c. Hướng dẫn học sinh cách vẽ.
- Hướng dẫn về bố cục (cách sắp xếp): Trước hết bài vẽ bao giờ giáo viên cũng
cần phải hướng dẫn học sinh xây dựng ý đồ với một bố cục đẹp, tức là sắp xếp
phải cân đối, thuận mắt. Theo tôi để hướng dẫn học sinh vào vấn đề thì nên đặt
học sinh trong hoàn cảnh đó: Giáo viên treo trực quan bao gồm 4 hình vẽ vật
mẫu trong đó có một hình chuẩn về bố cục và gợi ý học sinh tìm hình chính xác
nhất về bố cục, như vậy tránh được hiện tượng học sinh vẽ theo sự sắp xếp tự do
không có chuẩn mực nào cả.
- Hướng dẫn học sinh vẽ hình chung của mẫu.
Khung hình chung có nghĩa là hình của mẫu vẽ được chứa chọn vẹn bên
trong khung hình ấy. Khi xác định bố cục của bài vẽ chiếm bao nhiêu giấy tức là
khung hình chung sẽ chiếm từng ấy. Khi vẽ khung hình chung học sinh chủ
động được tỷ lệ với trang giấy là điều mà mỗi giáo viên chúng ta ai cũng rất cần.
Việc hướng dẫn vẽ kung hình chung này được đơn giản và hiệu quả thì
phần quan sát nhận xét sẽ đóng một vai trò tương đối quan trọng. Khi giáo viên
hướng dẫn học sinh vẽ khung hình chung cần đặc biệt chú ý tới tỷ lệ (tức là
chiều rộng so với chiều cao).
Nên yêu cầu các em chỉ sự dụng tay và chì để vẽ, khi tay đã vẽ luyện nét
thuần thục rồi thì việc vẽ các phân môn khác là rất khả dĩ. Chính vì vậy, mà giáo
viên không được để các em dùng thước kẻ hoặc compa để vẽ theo mẫu nếu vẽ
như vậy thì nét vẽ của học sinh không mềm mại, thay vào đó là nét vẽ cứng
nhắc, đơn điệu, việc tạo nên nét vẽ đơn điệu và cứng nhắc là điều gây cản trở
lớn khi học sinh học cao lên, đòi hỏi vẽ mẫu khó hơn.
- Tìm và xác định vị trí của các bộ phận chi tiết trên mẫu vẽ.
7

Cũng như nhiều phần hướng dẫn trước giáo viên sẽ sử dụng một số
phương pháp tích cực rất đặc thù của bộ môn để các em tiếp thu bài một cách
hiệu quả. Giáo viên vẫn sử dụng phương pháp trực quan, vấn đáp, nhưng vấn
đáp nên hỏi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp. Cụ thể ở phần này giáo
viên nên đặt câu hỏi để học sinh tìm được phần nào là phần đậm nhất, phần nào
là phần sáng nhất, giữa đậm và nhạt (sáng) là độ đậm gì? Nó không phải là đậm
và cũng không phải là nhạt vậy sẽ là độ đậm trung gian của sáng - tối. Khi giáo
viên đặt câu hỏi tìm độ đậm nhất: VD: Em hãy tìm trên mẫu phần nào trông đậm
nhất ?. Như vậy, học sinh sẽ quan sát và nhận xét sau đó đưa ra kết quả ngay.
Tương tự như vậy, giáo viên hỏi các độ đậm nhạt khác học sinh cũng sẽ tìm ra
dễ dàng. Tới lúc đó giáo viên sẽ giảng giải độ đậm nhạt có do đâu? và tại sao lại
cần độ đậm nhạt?: Giáo viên treo bài mẫu (đã chuẩn bị) hoàn thiện có đậm nhạt
lên bảng để học sinh quan sát.
* Toàn bộ các bước hướng dẫn này nó có một vai trò rất quan trọng.
Trong thực tế giảng dạy giáo viên vận dụng linh họat các bước.
Chú ý: theo tôi, để tạo hứng thú cho học sinh và nâng cao tính thực tế cho tiết
dạy, ở phần này giáo viên cần vừa hướng dẫn vừa minh họa các bước lên bảng
cho các em theo dõi (hạn chế treo tranh các bước hoặc chiếu hình vẽ lên bảng
phụ), nhưng yêu cầu giáo viên phải có chuyên môn cao.
d. Hướng dẫn học sinh thực hành.
Như đã biết, phần thực hành chúng ta phải dành 2/3 tiết học để các em thể
hiện bài, hơn nữa đây lại là vẽ theo mẫu thì việc đó càng quan trọng. Việc hướng
dẫn học sinh thực hành chúng ta cần chú ý những nội dung như: để học sinh
quan sát và vẽ độc lập; giáo viên sẽ tham gia góp ý cho cá nhân học sinh.
Lâu nay giáo viên vẫn thường xuyên để học sinh thực hành một cách tự
do thoải mái, nhiều khi coi giờ thực hành của học sinh là giờ nghỉ giải lao của
giáo viên. Nếu quan niệm như vậy là sai nghiêm trọng, trong lúc học sinh làm
bài thì giáo viên phải tập trung theo dõi từng em một làm bài. Chú ý tới cách vẽ
và xem các em có vẽ theo góc độ của mình ngồi hay không. Yếu tố ấy sẽ khẳng
định được học sinh có làm việc độc lập hay tự, vẽ không.

đẹp?, Tại sao em thấy bài đó đẹp hơn các bài kia ?, Em hãy nhận xét về hình vẽ
10
của các bài em coi là đẹp ?, Những bài vẽ chưa đẹp em thấy hình vẽ của các bạn
đó như thế nào? Như em thấy bạn vẽ các độ đậm nhạt như thế nào, trông khối
hình đã rõ hay chưa? Theo em với những bài vẽ chưa đẹp này thì cần vẽ sửa
những điểm nào? Theo em thì những bài đẹp này được bao nhiêu điểm, những
bài chưa đẹp này được bao nhiêu điểm?
Bằng hệ thống câu hỏi trực tiếp đối với học sinh nhận xét đã làm cho học
sinh chủ động nêu cảm nhận của mình trước những bài mĩ thuật, như vậy đã rèn
được thói quen phê bình và tự phê bình bài vẽ của bạn cũng như của mình.
Giáo viên căn cứ vào thực tế bài vẽ nhận xét khách quan các bài đã dán
lên bảng đó và cuối cùng cho điểm khích lệ học sinh bằng cách cho điểm cao
đối với những bài vẽ đẹp và hứa giờ sau chấm tiếp các bài còn lại.
3. KẾT LUẬN
Việc đổi mới phương pháp dạy vẽ theo mẫu nói riêng mĩ thuật nói chung
và cũng như bao môn khác là điều cần thiết đối với tình hình thực tế hiện nay.
Đối với đề tài này, bản thân tôi đã áp dụng vào công tác giảng dạy bộ môn
Mỹ thuật qua các năm và nhận thấy được sự thay đổi thực tế rất cao, hầu hết đến
cuối năm học tỷ lệ học sinh thực hiện một bài vẽ theo mẫu đạt yêu cầu là từ
95%-100% trong đó về bố cục và tỷ lệ hình vẽ cân đối khi hoàn thiện là 95%,
cách đánh bóng đậm-nhạt tốt từ 80-85%.
Kết quả cụ thể năm học 2012-2013:
- Khảo sát chất lượng đầu năm:
Lớp S.lượng Xếp loại Ghi chú
Đạt yêu cầu % Chưa đạt %
6A 31 15 48,4 16 51,6
6B 31 12 38,7 19 61,3
11
- Khảo sát chất lượng cuối học kì 1:
Lớp S.lượng Xếp loại Ghi chú

còn ít, do chưa có nhiều đồng nghiệp góp ý xây dựng phương pháp và do khả
năng của bản thân, trong quá trình thực hiện chắc sẽ không tránh khỏi những
khiếm khuyết. Tôi rất mong các đồng chí lãnh đạo cùng các bạn đồng nghiệp
tham gia góp ý để đề tài của tôi hoàn thiện hơn và được áp dụng rộng rãi trong
các trường THCS trên địa bàn một cách hiệu quả nhất.
13