Website: Email : Tel (: 0918.775.368

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI:
Giáo dục luôn là mối quan tâm hàng đầu của Đảng và nhà nước tư từ
trước đến nay. Bác Hồ đã nhấn mạnh ý nghĩa của việc giáo dục bằng câu nói
bất hủ:
"Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây
Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người"
Câu nói này hiện nay vẫn là phương châm hoạt động, là kim chỉ nam
cho các cơ quan, đoàn thể hoạt động trong lĩnh vực giáo dục. Và trong thời
đại hiện nay, giáo dục càng trở nên là một thiết chế quan trọng trong một xã
hội hiện đại vì nó góp phần quan trọng quyết định vận mệnh tương lai của đất
nước.
Tuy nhiên trong giáo dục ở nước ta hiện nay vẫn còn nhiều bất cập và
thiếu sót. Điển hình là việc giáo dục tri thức cho trẻ em ở các vùng sâu, vùng
xa của Tổ quốc. Ở các vùng này trẻ em có thực sự được quan tâm đến việc
phát triển tri thức và sự quan tâm của gia đình và cộng đồng đến việc giáo dục
tri thức cho trẻ em có thực sự triệt để? Đó chính là lý do tôi chọn đề tài: Vai
trò của gia đình trong hoạt động giáo dục tri thức cho trẻ em (Qua khảo sát
tại địa bàn xã Tân Lập - huyện Mộc Châu - tỉnh Sơn La).
Ý NGHĨA LÝ LUẬN.
Nghiên cứu đề tài trên có ý nghĩa quan trọng cho những lý luận về hoạt
động giáo dục ở Việt Nam nói chung và ở địa bàn xã Tân Lập nói riêng. Nó
giúp cho cộng đồng và gia đình hiểu rõ hơn tính cấp thiết của giáo dục trong
thời đại hiện nay. Từ đó mỗi gia đình sẽ có những mối quan hệ đặc biệt hơn
nữa trong việc giáo dục con của mình.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

Ngoài ra, nó còn giúp cho mỗi thành viên trong từng gia đình có những
cách nhìn khoa học về việc giáo dục con em mình. Từ đó sẽ có sự kết hợp
giữa gia đình và nhà trường trong việc giáo dục tri thức cho trẻ em.

trong mỗi gia đình, mối quan tâm của gia đình đối với việc phát triển tri thức
cho trẻ em, vai trò của gia đình đối với việc phát triển tri thức cho trẻ em.
- Cách ứng xử của từng thành viên trong gia đình đối với việc giáo dục
tri thức cho trẻ em.
- Cách giáo dục của bố mẹ, anh chị đối với con em đang ở độ tuổi đi
học.
- Định hướng bậc học cho trẻ em ở mỗi gia đình.
- Đầu tư trong giáo dục ở mỗi gia đình (thời gian và tiền học)
- Điều kiện học hành của trẻ em trong mỗi gia đình.
(Vì điều kiện thời gian, không gian và các điều kiện khách quan khác,
tôi chỉ đi sâu nghiên cứu một số hoạt dộng làm sáng tỏ vai trò của gia đình
trong việc giáo dục tri thức cho trẻ em trên địa bàn xã Tân Lập - Mộc Châu -
Sơn La).
* Phạm vi khảo sát: Khảo sát tại địa bàn xã Tân Lập - Mộc Châu - Sơn
La.
* Thời gian khảo sát: Tháng 5 - 2007.
Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu.
* Một số lý thuyết liên quan đến đề tài:
- Lý thuyết hành động xã hội:
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

Xét trên phương diện triết học, hành động xã hội chính là một hình thức
hoặc cách giải quyết các mâu thuẫn, vấn đề xã hội. Hành động xã hội được
tạo ra bởi các phong trào xã hội, các tổ chức, đảng phái chính trị
Trong xã hội học, hành động xã hội được hiểu cụ thể hơn và thường
gắn với các chủ thể hành động là các cá nhân.
Theo nhà xã hội học Đức Mac. Webor: "Hành động xã hội là một hành
vi một hành vi mà chủ thể gắn cho một ý nghĩa chủ quan nhất định". Hành
động xã hội luôn gắn với tính tích cực cá nhân. Tính tích cực này lại bị quy
định bởi hàng loạt các yếu tố như nhu cầu, lợi ích, định hướng giá trị của chủ

+ Khái niệm giáo dục
+ Khái niệm vai trò.
* Tổng quan những vấn đề nghiên cứu.
Vấn đề xã hội chính là vấn đề khách quan tồn tại ngoài ý muốn con
người. Theo Baker: vấn đề xã hội là những cái rắc rối mà chúng ta gặp trong
cuộc sống.
Trước sự tác động về biến đổi kinh tế, xã hội, con người phải không
ngừng nâng cao tri thức, và giáo dục trở thành mối quan tâm hàng đầu của
Đảng, Nhà nước và mọi gia đình. Ngoài sự giáo dục về nhân cách, lối sống,
giáo dục tri thức cùng giữ vai trò quan trọng để hình thành một con người có
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

ích cho xã hội. Và ngoài sự giáo dục của nhà trường, gia đình cũng đóng góp
vai trò quan trọng trong việc giáo dục tri thức cho trẻ em.
* Phương pháp nghiên cứu.
- Phân tích tài liệu
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp phỏng vấn
+ Phỏng vấn bảng hỏi
+ Phỏng vấn sâu
- Giả thuyết nghiên cứu.
- Trẻ em đến độ tuổi đi học được đi học đầy đủ.
- Trẻ em được đầu tư về cơ sở vật chất để đi học (sách vở, quần áo, tiền
học )
- Trẻ em được tạo điều kiện về thời gian cho việc học hành.
- Trẻ em được quan tâm giáo dục toàn diện về thể chất và tri thức
- Trẻ em được định hướng về trình độ học vấn (Trung học, cao đẳng,
đại học ).
- Bình đẳng nam nữ trong giáo dục.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

thực bán ra thị trường.
+ Sản xuất lâm nghiệp
Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo cấp uỷ, chính quyền các cấp, công tác giao
đất, giao rừng đã được tiến hành rất sớm. Từ năm 2001 đến nay xã đã hoàn
thành việc giao đất, giao rừng cho 584 hộ, hàng năm đã triển khai hoàn thành
kế hoạch trồng rừng tập trung, trồng cây phân tán trong nhân dân theo chỉ tiêu
được giao.
+ Thương mại, dịch vụ.
Trong những năm qua, hoạt động thương mại, dịch vụ của xã Tân Lập
phát triển mạnh, mạng lưới kinh doanh dịch vụ được mở rộng đến khắp các
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

bản vùng sâu, vùng xa, góp phần cung ứng đầy đủ các mặt hàng thiết yếu
phục vụ sản xuất và tiêu dùng của nhân dân.
Kinh tế tư nhân, kinh tế tập thể và các thành phần kinh tế khác phát
triển đã tạo thêm công ăn việc, tăng thu nhập cho người lao động, góp phần
vào việc tăng thu ngân sách cho địa phương.
- Về văn hoá - xã hội
+ Giáo dục
Công tác giáo dục được đảng bộ, chính quyền và nhân dân quan tâm,
duy trì, củng cố và phát triển. Năm 1997 xã đã được công nhận hoàn thành
phổ cập tiểu học, xoá mù chữ. Năm 2003 được công nhận hoàn thành phổ cập
tiểu học đúng độ tuổi và đến năm 2004 xã được công nhận hoàn thành phổ
cập trung học cơ sở. Công tác xã hội hoá giáo dục được toàn thể nhân dân
trong xã chăm lo.
+ Văn hoá thông tin
Trong 5 năm qua cấp ủy, chính quyền xã Tân Lập tập trung chỉ đạo,
đẩy mạnh các phong trào văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao và tăng cường
công tác quản lý nhà nước về văn hoá trên địa bàn xã, triển khai công tác
tuyên truyền, phổ biến quán triệt, học tập NQTW 5 (khoá VIII) về xây dựng

quần chúng nhân dân, nhằm nâng cao nhận thức, quan điểm, lập trường tư
tưởng, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

Đảng Bộ đã xây dựng được quy chế làm việc và duy trì thực hiện theo
đúng quy chế, duy trì thường xuyên chế độ sinh hoạt của BCH và chế độ sinh
hoạt của chi bộ, giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo cá
nhân phụ trách, phát huy trí tuệ tập thể trong việc tham gia đóng góp xây
dựng nghị quyết, tích cực đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với
mặt trận các tổ chức chính trị, xã hội. Các bộ máy chính trị như HĐND,
UBND, Mặt trận xã được củng cố, kiện toàn.
Công tác quốc phòng, an ninh được chú trọng đẩy mạnh, giữ vững an
ninh chính trị, củng cố quốc phòng.
Tuy nhiên, tình hình kinh tế - văn hoá - xã hội - chính trị ở địa bàn xã
còn ở một số thiểu số, khuyết điểm.
+ Kinh tế của xã tuy có bước phát triển nhưng chưa vững chắc, việc
chuyển đổi cơ cấu cây trồng còn chậm, tư tưởng sản xuất theo kiểu quảng
canh vẫn còn. Việc xây dựng mô hình, nhân điển hình sản xuất giỏi còn rất
hạn chế. Việc phát triển chăn nuôi theo hướng sản xuất hàng hoá còn chậm,
chưa phát huy tiềm năng, lợi thế của xã.
+ Đời sống của một bộ phận nhân dân, nhất là nhân dân vùng sâu, vùng
xa trung tâm xã còn nhiều khó khăn.
Tình trạng lén lút tái trồng cây thuốc phiện, tình trạng nghiện hút, tàng
trữ, vận chuyển, buôn bán các chất ma tuý còn tiềm ẩn nguy cơ có thể gây
mất ổn định chính trị.
Giáo dục có bước tiến bộ nhưng chưa bền vững, tình trạng học sinh bỏ
học có chiều hướng gia tăng. Công tác quản lý, đặc biệt là quản lý nội trú còn
yếu, chất lượng học tập của học sinh còn chưa cao.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368


Website: Email : Tel (: 0918.775.368

Số liệu cho thấy thực trạng trẻ em bỏ học ở xã Tân Lập khá cao, đặc
biệt ở các hộ nghèo.
Về lý do bỏ học, ta thấy có cả lý do về chủ quan và khách quan. Theo
điều tra thì các lý do chủ yếu sau:
- Không đủ tiền cho con đi học: 71% số gia đình
- Con học lực yếu: 8,9%
- Ý muốn của con: 20%
- Bổ sung vào lao động gia đình: 42%
- Trường học quá xa nhà: 24,4%.
- Phải trông em nhỏ: 6,7%
Như vậy ta thấy có 4 trên 6 lý do chính của việc trẻ em bỏ học có xuất
phát từ phía gia đình.
Hầu hết trẻ em bỏ học ở trong các gia đình nghèo. Do không đủ tiền
cho con đi học và do thiếu lao động trong gia đình.
Theo điều tra về định hướng bậc học cho con em trong từng gia đình, ta
có số liệu sau:
Đối với con trai:
Định hướng bậc học cao nhất Total
Hết PTTH THCN Cao đẳng Đại học
Nghề
nghiệp của
hộ gia đình
Thuần nông 35 6 1 18 60
Hỗn hợp 22 1 1 12 36
Phi nông nghiệp 8 0 0 11 19
Total 65 7 2 41 115
Website: Email : Tel (: 0918.775.368



Theo điều tra về nhận thức của mỗi gia đình trong việc giáo dục tri thức
thì đa số các gia đình có mức sống trung bình trở lên có nhận thức tốt hơn so
với các gia đình nghèo. Theo phỏng vấn sâu chị Lò Thị Dung ở bản Nậm Tân
- xã Tân Lập (một gia đình có mức sống khá) thì chị luôn muốn con của mình
sẽ vào đại học và sau này có cuộc sống ổn định, làm công chức. Mặc dù con
của chị chỉ mới học lớp 2 nhưng nhận thức về việc định hướng bậc học cho
con đã có nhiều tiến bộ.
Còn theo phỏng vấn sâu anh Vi Văn Toan ở hạn Hoa II (một gia đình
nghèo) thì anh chỉ định hướng cho con mình học hết phổ thông rồi ở nhà làm
nông nghiệp. Với định hướng như vậy, anh đã cho con cả nghỉ học từ năm lớp
9 để phụ giúp gia đình trong sản xuất nông nghiệp. Còn người con thứ 2 đang
học lớp 4 thì anh vẫn cố gắng cho đi học tiếp (theo anh nói thì bởi vì nhà nước
khong thu tiền học trong bậc tiểu học).
Như vậy ta thấy có sự định hướng khác nhau ở mỗi hoàn cảnh gia đình
khác nhau.
Hành động của gia đình trong việc giáo dục tri thức.
Theo số liệu điều tra bằng bảng hỏi thì hầu hết các thành viên trong gia
đình đều dành thời gian trong ngày để giáo dục con cái:
Đối với người chồng:
Giáo dục con cái Total
Có Không
Nghề nghiệp của
hộ gia đình
Thuần nông 123 4 127
Hỗn hợp 55 0 55
Phi nông nghiệp 31 2 33
Total 209 6 215
Như vậy theo điều tra 215 người đàn ông trong gia đình thì 209 người
trả lời là có dành thời gian cho việc giáo dục con cái (chiếm 97,2%).

Như ta đã biết, Tân Lập là một xã còn nghèo nhưng công tác giáo dục
và xã hội hoá giáo dục được toàn thể nhân dân trong xã chăm lo. Từ năm học
2002 đến nay, toàn xã đã huy động được 257.116.000 đồng cho việc đầu tư
xây dựng cơ sở vật chất trường, lớp học. Do điều kiện một số nơi thiếu giáo
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

viên, xã đã huy động nhân dân đóng góp được 25860000đồng để trả tiền công
cho giáo viên dạy học. Theo quan sát của chúng tôi, mỗi ban đều có nhà văn
hoá và đây là nơi học tập chính cho trẻ em trong bản. Tuy nhiên, điều kiện vật
chất như sách vở, đồ dùng học tập của trẻ em theo như chúng tôi quan sát thì
còn thiếu rất nhiều. Khi học tập thì hầu hết các em phải dùng chung sách giáo
khoa. Khi được hỏi về điều kiện vật chất cho việc học của các em, chúng tôi
thu được nhũng số liệu sau:
Sách vở, đồ dùng học tập khi tới trường
Total
Đủ
Tương đối
đủ
Thiếu
Nghề
nghiệp của
hộ gia đình
Thuần nông 37 46 5 88
Hỗn hợp 17 15 8 40
Phi nông
nghiệp
8 16 2 26
Total 62 77 15 154
Như vậy ta có thể thấy đa số gia đình chỉ lo tương đối đầy đủ đồ dùng
học tập cho các em. Qua khảo sát 154 gia đình thì có 62 gia đình lo đầy đủ

Hỗn hợp 22 63 65
Phi nông nghiệp 2 39 41
9 245 254
Như ta thấy theo điều tra 251 hộ gia đình thì chỉ có 9 gia đình quan tâm
đến các chương trình giáo dục (chiếm 3,5%) còn lại là các gia đình chỉ quan
tâm đến các chương trình khác như thời sự, giải trí, phim ảnh Như vậy càng
khẳng định thêm là hầu hết các gia đình giao phó việc giáo dục tri thức cho
nhà trường, vì nếu họ quan tâm đến các chương trình giáo dục, họ cũng có
thêm nhiều kiến thức để dạy bảo con cái. Việc này cũng có ảnh hưởng tới sức
học của trẻ em trong xã. Theo phỏng vấn sâu về trình độ của một số người lớn
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

ở trong xã thì thấy rằng đa số họ chỉ qua những lớp xoá mù chữ, thậm chí một
số người còn chưa biết chữ, tiếng Kinh chỉ vừa đủ giao tiếp. Do đó việc kèm
cặp con cái học ở nhà đối với họ là rất khó khăn. Hơn nữa, chương trình giáo
dục hiện nay rất đa dạng, được cải biên và nâng cao rất nhiều, do đó kể cả
những người đã từng đi học cũng rất khó kèm cặp con em mình học với
những chương trình mới này. Từ đó càng khẳng định thêm rằng vai trò của
gia đình đối với việc giáo dục tri thức cho trẻ em chỉ ở mức đầu tư thời gian,
tiền bạc, cơ sở vật chất cho việc học tập của trẻ.
Hầu hết các gia đình trên địa bàn xã Tân Lập đều là các gia đình thuần
nông. Vậy khi giáo dục cho con em mình, họ quan tâm đến vấn đề gì?
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

Vấn đề quan tâm nhất về giáo dục Total
Tri thức
kiến thức
Lao
động
Giới

nhưng theo điều tra thì cũng chỉ có 7 người quan tâm. Ngoài ra còn có 5
người quan tâm đến các vấn đề khác (chiếm 2,9%).
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

Một vấn đề rất ảnh hưởng tới việc giáo dục trẻ em ở xã Tân Lập. Đó là
mối quan hệ qua lại giữa các hộ gia đình tái định cư và các hộ gia đình bản
địa đã sinh sống ở đây từ lâu. Theo phỏng vấn sâu các hộ gia đình ở đây thì
giữa dân tái định cư và dân bản địa ở đây có mâu thuẫn nặng nề, mà trẻ em tái
định và trẻ em bản địa lại học cùng trường, cùng lớp nên hay xảy ra đánh
nhau. Ngoài ra các em ở xa trường học cũng rất hay bị chặn đánh ở dọc
đường đi học. Do đó các em ở các hộ tái định cư luôn có tâm lý sợ đi học và
rất dễ bỏ học giữa chừng. Hơn nữa do ở địa bàn miền núi nên đường đi lại rất
khó khăn. Có nhiều chặng đường rất nhiều đèo, dốc, vắng vẻ, có nhiều nơi trẻ
em phải vượt suối để đi học và còn rất nhiều khó khăn khách quan khác. Vì
vậy các gia đình lại có vai trò động viên, khuyến khích con em mình vượt qua
khó khăn để tiếp tục đi học. Theo phỏng vấn sâu ông trưởng bản Hoa II thì
chính con gái của ông khi đi học đã từng bị ném đá làm bị thương ở đầu
nhưng ông vẫn động viên con tiếp tục đi học. Đây là một điển hình, gương
mẫu trong việc chăm lo cho giáo dục tri thức cho trẻ em. Nhiều gia đình còn
dành nhiều thời gian đưa đón con em mình đi học. Đó cũng là sự động viên
cho trẻ em tiếp tục đến trường.
Tuy nhiên, cũng vì những lý do trên, một số gia đình đã chiều ý con,
cho con bỏ học giữa chừng. Các gia đình này chiếm khoảng 35% tổng số các
gia đình có con em đang ở độ tuổi đi học trong toàn xã. Như gia đình anh Lò
Văn Bản ở bản Nậm Tân. Theo phỏng vấn sâu thì anh có 2 đứa con trai đều
bỏ học giữa chừng vì hay đánh nhau với bạn trong lớp. Theo anh thì không đi
học thì ở nhà đi nương, đi rẫy càng kiếm được nhiều tiền.
Như đã nói ở trên, việc giáo dục ở xã Tân Lập không có sự phân biệt
nam và nữ. Trẻ em trai và gái ở đây đều được đi học giống nhau, và sự quan
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

chỉ đưa ra một số nội dung chính nhằm làm sáng tỏ phần nào những giả
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

thuyết của mình. Và trên đây là những số liệu khảo sát dựa trên các phương
pháp nghiên cứu xã hội học. Trong quá trình điều tra vẫn còn nhiều bất cập
chưa được làm sáng tỏ. Mong các thầy cô thông cảm.
KẾT LUẬN
Giáo dục luôn là sự quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà nước. ở các
vùng miền núi, vùng sâu vùng xa của tổ quốc, giáo dục tuy có gặp nhiều khó
khăn nhưng nhờ có những đường lối, chính sách của Đảng, việc giáo dục ở
các vùng này đã có sự phát triển vượt bậc so với những năm trước đây.Tầm
quan trọng của giáo dục đã được phổ biến rộng rãi trong từng gia đình, giúp
họ cho mọi người ý thức được sự cần thiết của tri thức trong thời đại mới. Từ
đó mỗi thành viên trong mỗi gia đình sẽ có những sự giúp đỡ cụ thể trong
việc học hành của con em mình.
Đối với các vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các xã nghèo, thuần
nông như xã Tân Lập, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, việc giáo dục còn gặp
nhiều khó khăn thì việc phổ biến cho người dân về vai trò của từng thành viên
trong gia đình đối với việc giáo dục cho con em họ cũng là một chính sách
quan trọng.
Theo khảo sát trên địa bàn xã thì cho thấy xã đã hoàn thành phổ cập
tiểu học đúng độ tuổi. Trẻ em ở trong độ tuổi đi học được đến lớp đày đủ.
Việc xã hội hoá giáo dục được toàn thể nhân dân trong xã chăm lo.
Tuy nhiên trong địa bàn xã vẫn còn nhiều trẻ em bỏ học giữa chừng vì
các lý do khác nhau. Vì vậy chưa thể nói rằng toàn bộ trẻ em trong địa bàn xã
được đi học đầy đủ. Đây là vấn đền cần tới các cơ quan quản lý giáo dục giải
quyết.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

Việc đầu tư cho giáo dục cho trẻ em như sách vở, quần áo, tiền học

đường học tập.
Tân Lập tuy là một xã nghèo ở miền núi nhưng theo chúng tôi nhận
thấy sự phân biệt giữa nam và nữ ở đây không còn nữa. Mọi trẻ em dù là trai
hay gái đều được các gia đình đầu tư cho đi học đầy đủ. Đây là một nếp sống
mới rất đáng khích lệ.
Nói tóm lại, gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục tri
thức cho trẻ em. Qua khảo sát xã Tân Lập - Mộc Châu Sơn La cho thấy đa số
các gia đình ở đây đã ý thức được tầm quan trọng của việc giáo dục tri thức
và cũng ý thức được vai trò của mình trong việc giáo dục trẻ em. Mặc dù mỗi
gia đình có cách quan tâm, đầu tư khác nhau tuỳ thuộc vào hoàn cảnh gia đình
nhưng nhìn chung các gia đình đều cố gắng đầu tư về mọi mặt, tạo điều kiện
tốt nhất để con em mình đi học được đầy đủ. Đây là điều rất đáng khích lệ,
động viên trong từng gia đình. Phải làm sao để mỗi gia đình là một hạt nhân
để đưa nền giáo dục tri thức phát triển đi lên trong thời đại mới này - một thời
đại rất cần tới những người có tri thức.