Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp tổ chức nhóm
PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC NHÓM
TRONG GIỜ DẠY HỌC NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THPT
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Đổi mới phương pháp dạy học ngữ văn ở trường THPT đã được khởi động
hơn mười năm, đặc biệt là những năm gần đây vấn đề này lại được đặt ra cấp bách,
việc biên soạn chương trình sách giáo khoa mới yêu cầu người dạy , người học phải
đổi mới hơn nữa cách dạy , cách học.
Tuy nhiên lối học truyền thụ một chiều, sao chép, kiến thức rồi tái hiện kiến thức
vẫn là khá phổ biến. Vai trò của người thầy, của học sinh phần nào vẫn chưa có sự
thay đổi lớn, nhiều tiết dạy vẫn theo lối áp đặt thầy nói trò ghi. Hậu quả tai hại tất
nhiên của lối học sao chép là sự thấp kém và non nớt về tư duy sáng tạo. Yêu cầu đặt
ra của đổi mới cách dạy cách học là thầy chủ động, trò chủ đạo, đặc biệt là coi trọng
việc phát huy khả năng tư duy độc lập và tư duy sáng tạo cho học sinh bên cạnh đó
giáo dục tinh thần hợp tác làm việc theo nhóm.
Có thể nói, trong tiến trình đổi mới, người giáo viên đang dần đi đến vận dụng
mọi phương pháp với thế mạnh của nó. Tuy nhiên trong khi thực thi thì nhiều giáo
viên lại còn tỏ ra lúng túng đặc biệt là các phương pháp dạy học tích cực trong đó có
phương pháp tổ chức nhóm. Một số giáo viên quan niệm giản đơn về đổi mới
phương pháp dạy học. Nhiều tiết dạy theo chuyên đề Đổi mới phương pháp dạy học,
và những tiết dạy mẫu, giáo viên chia nhóm tuỳ tiện dẫn tới chất lượng giờ không
cao mà vẫn nghĩ rằng mình đã đổi mới , lúc tổ nhận xét rút kinh nghiệm cũng cho
rằng giáo viên đã có sự đổi mới. Dẫn đến ngộ nhận tiết học có chia nhóm là đã đổi
mới, bất kể nhóm có thực sự hiệu quả hay không.
Phương pháp dạy học theo nhóm đang được các giáo viên dạy văn quan tâm song
mặt hạn chế của nó thì một phần đã nói ở trên. Nghiên cứu vận dụng phương pháp tổ
chức nhóm trong dạy – học Ngữ văn ở trường phổ thông là góp phần tìm hiểu vận
dụng một phương pháp dạy học tích cực giúp người dạy, người học tổ chức tốt hơn
Giáo viên Hoàng Thị Hạnh Trường THPT Giao Thuỷ C
 1 
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp tổ chức nhóm

I. ƯU THẾ VÀ HẠN CHẾ CỦA PHƯƠNG PHÁP NHÓM.
1. Ưu thế:
Việc đổi mới phương pháp dạy học vài ba năm gần đây đã được đặt lên hàng
đầu khi chương trình & sách giáo khoa đã thay đổi. Từ chỗ đổi mới nội dung dạy
và học kéo theo sự đổi mới về phương pháp. Phương pháp tổ chức nhóm là một
trong những phương pháp dạy học tích cực. Vận dụng tốt phương pháp này theo
tôi có những ưu thế sau:
1.1 Tổ chức học theo nhóm sẽ đa dạng hoá các hoạt động của học sinh. Bên cạnh
sử dụng các phương pháp như thuyết giảng, gợi mở, nêu vấn đề, đàm thoại…
thì giờ văn có tổ chức nhóm sẽ làm cho không khí học tập phong phú sinh
động hơn.
1.2 Tổ chức hoạt động nhóm là phát huy tốt tính chủ động của người học. Tính
chủ động trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức, thể hiện mình. Đặc biệt học
sinh có khả năng rèn được kĩ năng nghe, nói , biết lắng nghe thấu hiểu và chia
sẻ trước một vấn đề. Điều rất cần cho các các nhân trong cuộc sống. Rèn tính
tự giác tích cực của người học.
1.3 Tổ chức nhóm là cách dạy học tích cực được các nước tiên tiến sử dụng khá
lâu bởi tổ chức theo nhóm là rèn cho học sinh tính hợp tác, cộng đồng. Đây là
điều rất cần thiết của cuộc sống hiện đại, triết lí sống xu thế ngày nay là “ Dựa
vào nhau mà sống”.
1.4 Sử dụng phương pháp học theo nhóm sẽ khắc phục được sự thiếu thốn về
phương tiện dạy học ở một số trường chưa có điều kiện tốt về cơ sở vật chất,
bởi tổ chức nhóm đơn giản tính khả thi cao.
1.5 Qua hoạt động nhóm giáo viên có thể phát hiện ra năng lực , khả năng mặt
mạnh, mặt yếu của từng học sinh và vì vậy việc dạy học sát đối tượng càng có
cơ sở thực hiện tốt hơn nữa.
1.6 Tổ chức chia nhóm học sinh sẽ tham gia được nhiều bài tập hơn không chia
nhóm vì vậy phạm vi bao quát mục tiêu bài học sẽ rộng hơn.
Giáo viên Hoàng Thị Hạnh Trường THPT Giao Thuỷ C
 3 

theo tính cơ học. Chẳng hạn học bài Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật ( Ngữ văn 10 –
tập 2) mục II giáo viên liền chia lớp thành 3 nhóm:
- Nhóm 1: tìm hiểu tính hình tựơng.
- Nhóm 2: ìm hiểu tính truyền cảm.
- Nhóm 3: tìm hiểu tính cá thể hoá.
Giáo viên Hoàng Thị Hạnh Trường THPT Giao Thuỷ C
 4 
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp tổ chức nhóm
Theo tôi, như vậy thì không cần phải chia nhóm, hay nói cách khác những phần
này chỉ phù hợp với câu hỏi tái hiện bởi sách giáo khoa đã viết khá kĩ học sinh chỉ
cần đọc tìm hiểu là có thể nắm được nội dung. Nếu chúng ta chia nhóm mà câu hỏi
giao cho nhóm làm việc lại quá đơn giản, không tạo ra được nhu cầu thảo luận nhóm,
nếu không cần sự hợp tác thì không nên chia thành hoạt đông nhóm.
Vì vậy vấn đề đặt ra là khi tổ chức nhóm người dạy phải chú ý trước hết về câu
hỏi đưa ra cho nhóm làm việc. Công việc này đòi hỏi người giáo viên trong quá trình
chuẩn bị bài phải thật kĩ lưỡng. Các vấn đề đưa ra thảo luận phải chú ý cả về phạm vi
và qui mô của nó ( Phạm vi là cái khoảng nào đó làm giới hạn rộng – hẹp, dài ngắn
của một hoạt động; qui mô: là độ lớn về nhiều mặt chứ không phảI chỉ rộng hẹp về
không gian). Nghĩa là câu hỏi nào không cần hoạt động nhóm, câu hỏi nào cần
nhóm nhỏ , câu hỏi nào cần nhóm lớn. Nhiều giáo viên thường hay nhầm lẫn đồng
nhất giữa câu hỏi nêu vấn đề (loại câu hỏi dành cho từng cá nhân suy nghĩ) và vấn
đề cần thảo luận nhóm nên xẩy ra hiện tượng trên. Một phương pháp dạy học tích
cực, chủ động là tạo tình huống có vấn đề nghĩa là cần phải tạo bằng được nhu cầu
nhận thức cho học sinh. Nhu cầu này xuất hiện trong quá trình học tập học sinh gặp
phải khó khăn trở ngai về nhận thức. Và qua đó, các em sẽ tìm tòi, phát hiện tri thức
mới. Giáo viên đặt học sinh vào tình huống có vấn đề để học sinh tự suy nghĩ phân
tích, so sánh sau đó rút ra kết luận cần thiết. Ví dụ khi dạy bài Luyện tập về trường
từ vựng và từ trái nghĩa (Văn 11 tập 1- nâng cao) giáo viên có thể đặt câu hỏi:
- Các từ trái nghĩa có những nét gì đồng nhất với nhau không?
- Học sinh có thể có hai ý kiến: có và không . Tiếp đó giáo viên cho học sinh

phương pháp mới có tác dụng.
2.2. Cần chú ý thời điểm nào thì chia nhóm
Đây là khâu không kém phần quan trọng khi tổ chức nhóm hoạt động trên lớp.
Thời điểm chia nhóm thích hợp sẽ làm cho giờ dạy khắc phục được tính vụn vặt gián
đoạn như đã nói ở trên.
Có lẽ chẳng có một thời điểm chung nào thống nhất để giáo viên cho tổ chức
nhóm làm việc vì mỗi bài học, giờ học có những yêu cầu riêng của nó, hơn nữa nó
còn tuỳ thuộc vào đặc trưng của từng phân môn. Phân môn Tiếng Việt, làm văn, lí
luận văn học, đọc – hiểu văn bản có phương pháp phân môn khác nhau. Như vậy đòi
hỏi người dạy phải có “ngón nghề” vững chắc, tuỳ thuộc vào từng bài dạy để định ra
thời điểm hợp lí. Khi dự giờ thăm lớp, các tiết dạy có tổ chức nhóm tôi thấy một số
còn lúng túng, thời gian chia nhóm tuỳ tiện. Có nhiều khi giáo viên dạy tiếng Việt,
làm văn sau khi vào bài mới liền chia lớp thành các nhóm mỗi nhóm tìm hiểu một
phần lí thuyết ở sách giáo khoa đã trình bày, hoặc giờ đọc – hiểu văn bản sau khi tìm
hiểu xong phần tiểu dẫn giáo viên liền chia nhóm để tổ chức hoạt đông theo nhóm.
Như vậy e là không hợp lí.
Nhìn một cách bao quát, khi vận dụng phương pháp nhóm trong giờ dạy tiếng
Việt và làm văn chúng ta nên tổ chức nhóm ở phần luyện tập ( nói như vậy không có
nghĩa là khi học lí thuyết không nên chia nhóm. Hiện nay có tình trạng học sinh mù
mờ về lí thuyết dẫn tới hiện tượng sa vào kinh nghiệm chủ nghĩa cá nhân mà kinh
nghiệm lại là vụn vặt của học sinh . Bởi vậy khi dạy lí thuyết giáo viên nhất thiết
giúp học sinh nắm đến độ phân xuất được thật rõ nội dung từng khái niệm, yêu cầu
về lí thuyết. Bên cạnh khuynh hướng coi nhẹ lí thuyết, không ít giáo viên thường
tách bạch giữa lí thuyết và thực hành. Hình thành lí luận có hệ thống là cần thiết
nhưng lí thuyết chỉ thực sự được củng cố qua hệ thống bài tập, thông qua luyện tập,
thực hành và đạt đến trình độ thông hiểu thực sự. Việc vận dụng phương pháp nhóm
có thể khi hình thành lí thuyết cũng có thể khi thực hành nhưng theo tôI giáo viên
không nên lạm dụng nhiều khi hình thành lí thuyết mà cơ bản là chia nhóm ở phần
thực hành. Chia nhóm để các em tìm hiểu được nhiều bài tập (nếu không chia nhóm
thì lớp sẽ tìm hiểu được ít bài tập hơn). Vì vậy kiến thức qua bài tập sẽ được củng cố

– Nâng cao tập hai giáo viên cho các nhóm thảo luận các vấn đề sau:
Nhóm 1:
Đặc điểm các thể văn cổ: văn tế, chiếu, điều trần, lí sự và những điều cần
lưu ý khi đọc các thể văn đó.
Nhóm 2:
Đặc điểm các thể văn cổ: đường luật, cổ thể, hát nói và những điều cần lưu
ý khi đọc các thể văn đó.
Nhóm 3:
Sự khác biệt giữa Thơ mới và thơ cổ điển.
Có thể nói rằng, không có một sự định hình cụ thể nào cho thời điểm chia nhóm
nói chung mà điều đó phụ thuộc vào từng bài , tường tiết học cụ thể. Dạy dọc là một
công việc sáng tạo. Tuỳ bài học tuỳ đối tượng mà giáo viên định ra thời điểm hoạt
động nhóm thích hợp.
3.3 Giao cho các nhóm chuẩn bị ngoài giờ học
Trước đây và cả bây giờ, học sinh vẫn tự tổ chức học theo nhóm. Điều này cho
thấy nhu cầu học nhóm, nhu cầu trao đổi bài học ở các em là rất cần. Giáo viên trên
cơ sở đó mà giao cho nhóm học sinh về nhà chuẩn bị cho bài học mới. Những phân
môn như văn học sử , lí luận văn học rất phù hợp với mô hình nhóm này. Ví như khi
Giáo viên Hoàng Thị Hạnh Trường THPT Giao Thuỷ C
 7 
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp tổ chức nhóm
dạy bài tác gia Nguyễn Tuân giáo viên giao cho các nhóm về chuẩn bị những yêu
cầu sau:
Nhóm 1:
Tìm những câu chuyện liên quan đến cuộc đời con người Nguyễn Tuân.
Nhóm 2:
Người ta nói rằng ở Nguyễn Tuân luôn thấy sự phức tạp hai mặt: xê dịch để
“thay đổi thực đơn cho cảm giác” nhưng lại đầy băn khoăn day dứt trước những
chuyến ra đi; luôn bơ vơ lạc lõng vì thấy “thiếu quê hương” nhưng đồng thời lại có
những trang tha thiết với quê hương cảnh vật đất nước.

 8 
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp tổ chức nhóm
KẾT LUẬN
Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề hàng đầu, vấn đề trung tâm hiện nay.
Từ thực tiễn giảng dạy tôi đưa ra những kinh nghiệm của bản thân khi vận dụng
phương pháp tổ chức hoạt động nhóm cùng trao đổi với đồng nghiệp. Biết rằng dạy
học bao giờ cũng là một hoạt động sáng tạo. Không có một phương pháp tối ưu nào
áp dụng cho mọi bài học và mọi đối tượng. Điều cơ bản là người dạy biết vận dụng
phương pháp nào để tạo hiệu quả tối ưu cho mỗi bài học trên mỗi đối tượng cụ thể.
Thiết nghĩ vận dụng tốt phương pháp tổ chức nhóm trong giờ học Ngữ văn
cũng là phần nào tạo cho học sinh lòng yêu thích văn chương. Tuy nhiên, cách tổ
chức như thế nào để pháp huy những ưu thế của phương pháp này thì đang là vấn đề
cần được trao đổi. Chắc hẳn kinh nghiệm bản thân còn là những điều rút ra mang
tính vụn vặt, đơn lẻ. Rất mong sự chia sẻ của đồng nghiệp./.
Giáo viên Hoàng Thị Hạnh Trường THPT Giao Thuỷ C
 9 
Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp tổ chức nhóm
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Công nghệ dạy văn. Phạm Toàn- ĐHQG Hà Nội -2000
2. Phương pháp dạy học văn. Phan Trọng Luận . Nhà xuất bản Giáo dục 1991.
3. Tài liệu bồi dưỡng giáo viênvà cán bộ quản lí giáo dục PTTH phục vụ cải
cách giáo dục.
4. Tạp chí Văn học và tuổi trẻ số 5/2008.
5. Muốn viết được bài văn hay. Nguyễn Đăng Mạnh – Nhà xuất bản Giáo dục
2001
Giáo viên Hoàng Thị Hạnh Trường THPT Giao Thuỷ C
 10 