Bùi Văn Minh – Dân Lập Giao Thuỷ Sáng kiến kinh nghiệm - Ngữ Văn
SỞ GD- ĐT NAM ĐỊNH
TRƯỜNG THPT DÂN LẬP
GIAO THUỶ
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“TỔ CHỨC THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIỜ DẠY HỌC NGỮ VĂN BẬC THPT”
A. PHẦN MỞ ĐẦU.
Đổi mới phương pháp dạy - học là một chủ trương lớn, đúng dắn của Bộ GD& ĐT trong
thời đại ngày nay, nhằm đào tạo ra đội ngũ những trí thức trẻ tài năng, tích cực chủ động và có
nhiều sáng tạo hơn để đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trên con đường hội nhập. Đổi mới
phương pháp dạy - học nói chung trong đó có môn Ngữ Văn ở trường THPT đã được khởi động
hơn mười năm nay. Những năm gần đây vấn đề này lại được đặt ra cấp bách, với việc biên soạn
chương trình sách giáo khoa mới yêu cầu người dạy, người học phải chủ động đổi mới hơn nữa
cách dạy, cách học.
Tuy nhiên, sau mấy năm áp dụng SGK mới, phương pháp dạy - học mới, lối học truyền thụ
một chiều, sao chép, kiến thức rồi tái hiện kiến thức vẫn còn tồn tại, thậm chí ở một số nơi là khá
phổ biến. Vai trò tổ chức của người thầy, sư chủ động, sáng tạo của học sinh phần nào đã có sự
chuyển biến theo hướng tích cực vẫn chưa có sự thay đổi lớn, nhiều tiết dạy vẫn theo lối áp đặt
thầy nói, trò ghi. Hậu quả tai hại tất nhiên của lối học sao chép là sự thấp kém và non nớt về tư
duy sáng tạo. Yêu cầu đặt ra của đổi mới cách dạy cách học là thầy chủ động, trò chủ đạo, đặc
biệt là coi trọng việc phát huy khả năng tư duy độc lập và tư duy sáng tạo cho học sinh bên cạnh
đó giáo dục tinh thần hợp tác làm việc theo nhóm.
Có thể nói, trong tiến trình đổi mới, người giáo viên đang dần đi đến vận dụng mọi phương
pháp với thế mạnh của nó. Tuy nhiên trong khi thực thi thì nhiều giáo viên lại còn tỏ ra lúng túng
đặc biệt là các phương pháp daỵ học tích cực trong đó có phương pháp tổ chức cho HS thảo luận
nhóm. Một số giáo viên quan niệm đơn giản về đổi mới phương pháp dạy học. Nhiều tiết dạy
theo chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học, và những tiết dạy mẫu, giáo viên chia nhóm tuỳ
tiện dẫn tới chất lượng giờ không cao mà vẫn nghĩ rằng mình đã đổi mới, lúc tổ nhận xét rút kinh
nghiệm cũng cho rằng giáo viên đã có sự đổi mới. Dẫn đến ngộ nhận tiết học có chia nhóm thảo
luận là đã đổi mới, bất kể nó có thực sự hiệu quả hay không.
Phương pháp dạy học theo nhóm đang được các giáo viên dạy văn quan tâm song mặt hạn

2. Nh ững hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm.
a) Phương pháp tổ chức nhóm đòi hỏi những nhiều thời gian nhất là phạm vi nhóm rộng,
nếu người thầy tổ chức, đạo diễn không tốt sẽ thiếu thời gian nên mục tiêu bài học đặt ra không
thực hiện hết được.
- 2 -
Bùi Văn Minh – Dân Lập Giao Thuỷ Sáng kiến kinh nghiệm - Ngữ Văn
b) Tổ chức học theo nhóm nếu vận dụng không tốt sẽ khiến giờ học gián đoạn thiếu tính
liên tục. Người tổ chức không khéo sẽ làm cho sự tiếp nhận kiếnn thức của người học rời rạc,
kông có tính hệ thống bởi các nhóm thường được giao một phần việc độc lập.
c) Vận dụng phương pháp tổ chức nhóm trong giờ Ngữ văn nếu không có sự bao quát chỉ
đạo tốt của người dạy thì lớp học rất dễ lộn xộn, mất trật tự làm ảnh hưởng đến các lớp xung
quanh (nhất là các lớp học không có hệ thống cách âm tốt).
Phương pháp tổ chức nhóm trong giờ dạy học Ngữ văn thuộc vào phương pháp dạy học
tích cực. Có thể nói ưu thế vượt trội của phương pháp này là khơi dậy được tính tích cực, tư duy
sáng tạo của học sinh và khả năng hợp tác nhóm. Bên cạnh đó khi vận dụng phương pháp tổ chức
nhóm trong giờ Ngữ văn cùng cần chú ý những hạn chế của phương pháp như đã trình bày ở trên.
Để phát huy được mặt tốt, hạn chế những nhược điểm của phương pháp này bàn thân có
những kinh nghiệm ban đầu mong muốn được chia sẻ.
II. MỘT SỐ KINH NGHIỆM THỰC KHI VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC
THẢO LU ẬN NHÓM TRONG GIỜ HỌC NGỮ VĂN.
Trong quá trình chuẩn bị bài cũng như thực hiện giờ dạy trên lớp giáo viên phải chú ý
nhiều khâu, dạy học vừa là khoa học vừa mang tính nghệ thuật. Khi vận dụng phương pháp tổ
chức nhóm theo tôi cần lưu ý một số điểm sau:
1. Giáo viên phải chú ý câu hỏi giao cho nhóm làm việc.
Công việc này rất quan trọng quyết định đến không khí thảo luận và hiệu quả giờ học. Có
một thực tế thường gặp trong các giờ dạy có vận dụng phương pháp nhóm là một số giáo viên hơi
lạm dụng phương pháp này và thậm chí đôi lúc còn chia nhóm theo tính cơ học. Chẳng hạn học
bài: Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật (Ngữ văn 10 - tập 2) mục II giáo viên lên chia lớp thành 3
nhóm thảo luận:
- Nhóm 1: Tìm hiểu tính hình tượng

phẩm dường như là không có đáy”. Nghĩa lí trong văn chương không hẳn bao giờ cũng rành
mạch về mặt nhận thức lí trí. Đối với nghệ thuật không phải khi nào ta cũng nói được đúng sai mà
có khi chỉ là thích hay không thích mà thôi. Nhiều khi người đọc chỉ cảm thấy mà chua hiểu. Và
mỗi người đọc, tuỳ theo vốn kinh nghiệm sống, vốn văn hoá của mình lại có thể phát hiện ra
những khía cạnh khác nhau. Gặp một chi tiết nghệ thuật, khám phá mạch ngầm văn bản khi tiếp
nhận tác phẩm rất cần sự chia sẻ của các đối tượng. Ở đây chia nhóm để hoạt động là rất hợp lí.
Người giáo viên sẽ tránh được lối áp đặt, đem cái mình cảm buộc người khác phải cảm nhận như
mình. Dạy văn theo tinh thần đổi mới là tìm cách gợi ý, gợi cảm, gợi tưởng tượng. Nguyên tắc
dạy học ngày nay là giáo viên không áp đặt gò bó học sinh theo ý mình làm mất tính chủ động
sáng tạo của các em.
Tóm lại, khi vận dụng phương pháp nhóm trong giờ học, người dạy cần chú ý đến dạng
câu hỏi dành cho nhóm. Câu hỏi đưa ra phải có nhu cầu thảo luận, nhu cầu làm việc hợp tác của
tập thể. Tránh đưa câu hỏi mà tính chất yêu cầu của nó thực ra chỉ là gợi mở một vấn đề đơn giản,
- 4 -
Bùi Văn Minh – Dân Lập Giao Thuỷ Sáng kiến kinh nghiệm - Ngữ Văn
học sinh chỉ cần suy nghĩ một lát là có thể trả lời được. Có như vậy mời tạo được hứng thú cho
học sinh, đem lại hiệu quả giờ học và phương pháp mới có tác dụng.
2. Cần chú ý thời điểm nào thì chia nhóm.
Đây là khâu không kém phần quan trọng khi tổ chức nhóm hoạt động trên lớp. Thời điểm
chia nhóm thích hợp sẽ làm cho giờ dạy khắc phục được tính vụn vặt gián đoạn như đã nói ở trên.
Có lẽ chẳng có một thời điểm chung nào thống nhất để giáo viên cho tổ chức nhóm làm
việc vì mỗi bài học, giờ học có những yêu cầu riêng của nó, hơn nữa nó còn tuỳ thuộc vào đặc
trưng của từng phân môn. Phân môn Tiếng Việt, làm văn, lí luận văn học, đọc - hiểu văn bản có
phương pháp phân môn khác nhau. Như vậy đòi hỏi người dạy phải có “ngón nghề” vững chắc,
tuỳ thuộc vào từng bài dạy để định ra thời điểm hợp lí. Khi dự giờ thăm lớp, các tiết dạy có tổ
chức nhóm tôi thấy một số còn lúng túng, thời gian chia nhóm tuỳ tiện. Có nhiều khi giáo viên
dạy tiếng Việt, làm văn sau khi vào bài mới liền chia lớp thành các nhóm mỗi nhóm tìm hiểu một
phần lí thuyết ở sách giáo khoa đã trình bày, hoặc giờ đọc - hiểu văn bản sau khi tìm hiểu xong
phần tiểu dẫn giáo viên liền chia nhóm để tổ chức hoạt động theo nhóm. Như vậy e là không hợp
lí.

Hay sau khi học xong thi phẩm Đất nước của Nguyễn Đình Thi và Đất nước (trích trường
ca Mặt đường khát vọng) của Nguyễn Khoa Điềm trong chương trình văn 12 ta có thể chia nhóm
với các vấn đề thảo luận sau:
Nhóm 1: Tìm hiểu những điểm giống nhau giữa hai thi phẩm
Nhóm 2: Tìm điểm khác nhau giữa hai thi phẩm đó.
Hay trong bài Tổng kết phương pháp đọc - hiểu văn bản văn học Ngữ văn 11 – nâng cao
tập 2 giáo viên cho các nhóm thảo luận các vấn đề sau:
Nhóm 1: Đặc điểm các thể văn cổ: văn tế, chiếu, điều trần, lí sự và những điều cần lưu ý
khi đọc các thể văn đó.
Nhóm 2: Đặc điểm các thể văn cổ: đường luật, cổ thể, hát nói và những điều cần lưu ý khi
đọc các thể văn đó.
Nhóm 3: Sự khác biệt giữa Thơ mới và Thơ cổ điển.
Có thể nói rằng, không có một sự định hình cụ thể nào cho thời điểm chia nhóm nó chung
mà điều đó phụ thuộc vào từng bài, từng tiết học cụ thể. Dạy đọc là một công việc sáng tạo. Tuỳ
bài học tuỳ đối tượng mà giáo viên định ra thời điểm hoạt động nhóm thích hợp.
3. Giao cho các nhóm chuẩn bị ngoài giờ học.
Trước đây và cả bây giờ, học sinh vẫn tự tổ chức học theo nhóm. Điều này cho thấy nhu
cầu học nhóm, nhu cầu trao đổi bàii học ở các em là rất cần. Giáo viên trên cơ sở đó mà giao cho
nhóm học sinh về nhà chuẩn bị cho bài học mới. Những phân môn như văn học sử, lí luận văn
học rất phù hợp với mô hình nhóm này. Ví như khi dạy bài tác giả Nguyễn Tuân giáo viên giao
cho các nhóm về chuẩn bị những yêu cầu sau:
- 6 -
Bùi Văn Minh – Dân Lập Giao Thuỷ Sáng kiến kinh nghiệm - Ngữ Văn
Nhóm 1: Tìm những câu chuyện liên quan đến cuộc đời con người Nguyễn Tuân.
Nhóm 2: Người ta nói rằng ở Nguyễn Tuân luôn thấy sự phức tạp hai mặt: xê dịch để “thay
đổi thực đơn cho cảm giác” nhưng lại đầy băn khoăn day dứt trước những chuyến ra đi; luôn bơ
vơ lạc lõng vì thấy “thiếu quê hương” nhưng đồng thời lại có những trang tha thiết với quê
hương cảnh vật đất nước.
Hãy tìm đọc một số tác phẩm và suy nghĩ về nhận xét trên.
Nhóm 3: Tìm hiểu sự thống nhất t rong phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân trước và sau

động thảo luận nhóm cùng trao đổi với đồng nghiệp. Biết rằng dạy học bao giờ cũng là một hoạt
động sáng tạo. Không có một phương pháp tối ưu nào áp dụng cho mọi bài học và mọi đối tượng.
Điều cơ bản là người dạy biết vận dụng phương pháp nào để tạo hiệu quả tối ưu cho mỗi bài học
trên mỗi đối tượng cụ thể.
Thiết nghĩ vận dụng tốt phương pháp tổ chức nhómm trong giờ học Ngữ văn cũng là phần
nào tạo cho học sinh lòng yêu thích văn chương. Tuy nhiên, cách tổ chức như thế nào để phát
huy những ưu thế của phương pháp này thì đang là vấn đề cần được trao đổi. Chắc hẳn kinh
nghiệm bản thân còn là những điều rút ra mang tính vụn vặt, đơn lẻ. Rất mong sự chia sẻ của
đồng nghiệp./.
Giao Thuỷ, ngày 05 tháng 01 năm 2010.

Bùi Văn Minh
- 8 -

SỞ GD – ĐT NAM ĐỊNH
TRƯỜNG THPT DÂN LẬP GIAO THUỶ

SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM
Đề tài:
“TỔ CHỨC THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIỜ
DẠY NGỮ VĂN THPT”

Người viết: BÙI VĂN MINH Giao Thuỷ - tháng 01 năm 2010