Trường ĐH Bà Rịa Vũng Tàu Đề cương ôn tập TN
Khoa Hóa Học và Công Nghệ Thực Phẩm Lớp : DH08H1
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP TỐT NGHIỆP
(Công nghệ chế biến dầu khí)
I. CÔNG NGHỆ CHẾ BIẾN DẦU
1. Dầu và vai trò của dầu trong nên kinh tế (vai trò của dầu khí )
Dầu mỏ và khí đã và đang là nguồn nguyên liệu vô cùng quý giá của mỗi Quốc
gia nói chung và toàn nhân loại nói riêng.
- Về kinh tế, chính trị thì ngành dầu khí giữ vai trò đầu tàu trong nền kinh tế
Việt Nam đóng góp trung bình 28-30% tổng thu ngân sách Nhà nước, chiếm trung
bình 18-20% GDP của cả nước.
- Dưới gốc độ năng lượng thì dầu mỏ là nguồn năng lượng quan trọng nhất
của mọi Quốc gia trên thế giới. Theo số liệu thống kê thì có khoảng 65 đến 70%
năng lượng được sử dụng đi từ dầu mỏ và khí, chỉ có khoảng 20 đến 22% từ than,
5 đến 6% từ năng lượng nước và 8 đến 12% từ năng lượng hạt nhân.
- Về gốc độ nguyên liệu thì ta có thể hình dung với một lượng nhỏ khoảng 5%
dầu mỏ và khí được sử dụng làm nguyên liệu cho ngành công nghiệp hoá dầu đã
có thể cung cấp được trên 90% nguyên liệu cho ngành công nghiệp hoá chất.Thực
tế, từ dầu mỏ người ta có thể sản xuất cao su, chất dẻo, sợi tổng hợp, các chất hoạt
động bề mặt, hợp chất trung gian, phân bón …
- Ngoài những mục đích trên thì các sản phẩm phi năng lượng của dầu mỏ
như dầu nhờn, mỡ, nhựa đường … cũng đóng vai trò hết sức quan trọng trong sự
phát triển của công nghiệp.
Chính tầm quan trọng nêu trên mà dầu mỏ đóng một vai trò hết sức đặc biệt
trong sự phát triển kinh tế, công nghiệp của mỗi Quốc gia. Do đó, tất cả các Quốc
gia trên thế giới đều xây dựng cho mình một nền công nghiệp dầu khí.
2. Bản chất hóa học và thành phần của dầu và khí
GVHD: K.s Ngô Bá Đạt 1
SVTH: Trần Mạnh Hùng
Trường ĐH Bà Rịa Vũng Tàu Đề cương ôn tập TN
Khoa Hóa Học và Công Nghệ Thực Phẩm Lớp : DH08H1

4
là chất khí
+ C
5
đến C
16
là chất lỏng
+ C
17
và lớn hơn là chất rắn.
GVHD: K.s Ngô Bá Đạt 2
SVTH: Trần Mạnh Hùng
Trường ĐH Bà Rịa Vũng Tàu Đề cương ôn tập TN
Khoa Hóa Học và Công Nghệ Thực Phẩm Lớp : DH08H1
- Hydrocacbon không no: Trong dầu thô hầu như không tìm thấy olefin hoặc
chỉ có một lượng rất nhỏ ở một số mỏ. Các olefin được tạo thành trong quá trình
chế biến dầu.
- Hydrocacbon naphten: là một trong số hydrocacbon phổ biến và quan trọng
trong dầu mỏ.
+ Trong dầu chứa naphten từ 1 đến 4 vòng. Hàm lượng của chúng có thể thay
đổi từ 30-60% trọng lượng.
+ Các phân đoạn nhẹ của dầu thì chứa chủ yếu đồng đẳng của vòng no 5-6
cạnh:
+ Các phân đoạn có nhiệt độ sôi dưới 300
0
C chứa tới 30% naphten đơn vòng
( đối với dầu parafin) và 90% (dầu naphten).
+ Naphten đa vòng chủ yếu chứa trong phân đoạn có nhiệt độ sôi cao hơn
300
0

+
- Các hợp chất chứa oxi: Oxi có mặt trong dầu dưới dạng các axit mạch
thẳng, mạch vòng, phenol, este, nhựa, asphanten ….
- Các chất nhựa và asphanten
Nhựa Asphanten
- Trọng lượng phân tử: 600-1000 đ.v C. - Trọng lượng phân tử: 1000-2500 đ.v C.
- Dễ tan trong dung môi hữu cơ. Khi tan
tạo dung dịch thực.
- Khó tan trong dung môi hữu cơ, khi tan
tạo dung dịch keo.
- Độ thơm hóa: 0,14 đến 0,25 - Độ thơm hóa: 0,2 đến 0,7
- Nước lẫn trong dầu mỏ nước vỉa, nước khoan là nước lẫn theo dầu, sau khi
được tách sơ bộ, phần nước khoan còn lại chính là nhũ tương. Những nhũ tương
này là loại “nước trong dầu”, chúng là loại kị nước.
3. Tính chất hóa lý của dầu và các sản phẩm dầu
GVHD: K.s Ngô Bá Đạt 4
SVTH: Trần Mạnh Hùng
Trường ĐH Bà Rịa Vũng Tàu Đề cương ôn tập TN
Khoa Hóa Học và Công Nghệ Thực Phẩm Lớp : DH08H1
- Tỷ trọng của một chất nào đó là tỷ số giữa khối lượng riêng của nó với khối
lượng riêng của chất chuẩn được đo trong những điều kiện xác định (nhiệt độ).(đối
với chất lỏng chất chuẩn được chọn là nước còn các chất khí là không khí)
Thông thường tỷ trọng của lỏng được ký hiệu như sau:d
t1

t2
Trong đó: t1 là nhiệt độ tiến hành đo khối lượng riêng của mẫu;
t2 là nhiệt độ tiến hành đo khối lượng riêng của nước.
Thực tế người ta hay sử dụng d
20

Trường ĐH Bà Rịa Vũng Tàu Đề cương ôn tập TN
Khoa Hóa Học và Công Nghệ Thực Phẩm Lớp : DH08H1
- Nhiệt bay hơi (nhiệt hóa hơi) nhiệt hóa hơi là nhiệt lượng cần thiết để
cung cấp cho đơn vị trọng lượng nhiên liệu biến thành hơi ở nhiệt độ và áp suất cố
định nào đó. Nhiệt bay hơi của distilat dầu ở áp suất khí quyển (kcal/kg).
+ Xăng: 70-75
+ Kerosen: 60-65
+ Nhiên liệu diesel: 55-60
+ Gasoil: 45-55
- Nhiệt cháy (nhiệt trị) là lượng nhiệt tỏa ra khi đốt cháy hoàn toàn một đơn
vị thể tích hay trọng lượng nhiên liệu. Có nhiệt cháy trên (nhiệt cháy cao) (PCS)
và nhiệt cháy dưới (nhiệt cháy thấp) (PCI).
+ Nhiệt cháy trên là lượng nhiệt tỏa ra khi đốt cháy hoàn toàn một đơn vị thể
tích hay trọng lượng nhiên liệu được cộng thêm nhiệt lượng do hơi nước ngưng tụ
trong sản phẩm cháy.
+ Nếu không kể lượng nhiệt do hơi nước ngưng tụ trong sản phẩm cháy, sẽ
được một đại lượng nhiệt cháy có trị số thấp, được gọi là nhiệt cháy dưới (PCI).
Trong tính toán nhiệt, chỉ sử dụng đaị lượng nhiệt cháy thấp.
- Nhiệt độ chớp cháy là nhiệt độ, tại đó sản phẩm dầu được gia nhiệt trong
điều kiện tiêu chuẩn, sinh ra một lượng hơi, tạo thành với không khí xung quanh
hỗn hợp nhiên liệu, sẽ chớp cháy khi đưa ngọn lửa đến gần.
- Nhiệt độ tự bắt cháy: là nhiệt độ thấp nhất tại đó sp dầu được gia nhiệt
trong thiết bị chuẩn thoát ra một lượng hơi kết hợp với kk xq một hỗn hợp có khả
năng tự bắt cháy.
- Nhiệt độ bắt cháy: sau chớp cháy nếu tiếp tục gia nhiệt thì hỗn hợp nhiên
liệu và kk sẽ bắt cháy (không dưới 5s). Nhiệt độ thấp nhất khi đó gọi là nhiệt độ
bắt cháy.
- Nhiệt độ nóng chảy là nhiệt độ tại đó sp dầu chuyển từ thể rắn qua thể lỏng
GVHD: K.s Ngô Bá Đạt 6
SVTH: Trần Mạnh Hùng

0
sôi
này không quá 190
0
C.
- Nhiệt độ cất cuối (cặn cất) đánh giá mức độ bay hơi hoàn toàn và làm loãng
dầu nhờn. Nếu nhiệt độ sôi cuối quá cao thì dầu nhờn sẽ bị rửa trôi trên thành
xylanh, mài mòn piston, nếu nhiệt độ sôi cuối quá thấp nhiên liệu bay hơi không
GVHD: K.s Ngô Bá Đạt 7
SVTH: Trần Mạnh Hùng
Trường ĐH Bà Rịa Vũng Tàu Đề cương ôn tập TN
Khoa Hóa Học và Công Nghệ Thực Phẩm Lớp : DH08H1
tốt sẽ cháy chậm và không hoàn toàn, làm tăng muội trong buồng đốt động cơ.
T
0
sôi cuối
không nên quá 205
0
C.
- Điểm sương là nhiệt độ tại đó các sản phẩm dầu sau khi được làm lạnh tạo
thành các hạt nhỏ li ti (có dạng sương).
- Điểm vẫn đục là nhiệt độ cao nhất mà sản phẩm dầu đem làm lạnh ở đó bắt
đầu xuất hiện sự kết tinh của các phân tử paraffin trong hỗn hợp của nó ở điều
kiện thí nghiệm. Việc xác định điển vẫn đục được tiến hành theo các tiêu chuẩn
ISO 3015 hoặc ASTM D2500.
- Điểm đông đặc là nhiệt độ cao nhất mà sản phẩm dầu lỏng đem làm lạnh
trong điều kiện nhất định không còn chảy được nữa.
- Điểm kết tinh là nhiệt độ để sp dầu bắt dầu kết tinh có thể nhìn t bằng mắt thg
- Điểm anilin là nhiệt độ thấp nhất trong điều kiện xác định, anilin và sản phẩm
tương ứng hòa tan vào nhau để tạo thành một hỗn hợp đồng nhất. Điểm anilin

0
C
+ Trị số octane trên đường đi (Road ON).
Các trị số octane RON, MON, R-100
0
C được xác định trong động cơ có thiết kế
đặc biệt một xylanh CFR. Còn trị số octane trên đường đi được xác định trong
động cơ xe máy đang vận hành thực tế trên đường hoặc trên máy động lực kế dạng
satxi.
- Trị số cetane là một đơn vị đo quy ước dùng để đặc trưng cho khả năng tự
bốc cháy của nhiên liệu trong động cơ diezen, được tính bằng % thể tích của
n-cetane (n-C
16
H
34
) trong hỗn hợp của nó với α- metyl naptalen (C
11
H
10
) khi hỗn
hợp này có khả năng bắt cháy tương đương với nhiên liệu đang xem xét .
Có 3 phương pháp xác định trị số cetane:
+ Theo mức nén tới hạn
+ Theo chu kỳ bắt cháy trễ
+ Theo sự trùng hợp chớp cháy (đơn giản nhất).
- Điểm khói cho ta chỉ số về đặc tính sinh khói của nhiên liệu phản lực, về
thành phần các dạng hydrocacbon có trong nhiên liệu. Càng nhiều hycacbon thơm
càng nhiều khói khi cháy. Điểm khói càng cao thì nhiên liệu khí cháy càng ít khói.
- Hàm nhiệt của một hydrocacbon riêng lẽ hoặc của một phân đoạn dầu mỏ là
đại lượng nhiệt chứa trong toàn bộ hydrocacbon hoặc phân đoạn dầu mỏ có ở một

- Không cần.
- Chế độ làm việc: nén ở trị số thấp hơn. - Nén ở trị số cao hơn.
4. Phân loại, đánh giá chất lượng và các hướng chế biến dầu
GVHD: K.s Ngô Bá Đạt 10
SVTH: Trần Mạnh Hùng