Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa x· héi häc
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
“Tưởng rằng cây cả bóng cao
Em ghé thân vào cho đỡ nắng mưa
Ngờ đâu cây cả bóng thưa
Khi nắng cũng nhục, khi mưa cũng sầu”
Cũng như nhiều Quốc gia trên thế giới, vấn đề ly hôn ở nước ta hiện nay
chẳng những thu hút giới nghiên cứu mà còn là mối quan tâm thật sự của Đảng,
Nhà nước, các tổ chức xã hội và sự chú ý đặc biệt của dư luận Xã hội.
Nó đã và đang được quan tâm nghiên cứu từ nhiều góc độ: luật học, tâm lý
học, đạo đức học và văn hóa học… Có nhiều câu hỏi liên quan đến hiện tượng ly
hôn được nêu ra: phải chăng ly hôn là biểu hiện của khủng hoảng gia đình? Ly
hôn là biểu hiện của sự giải phóng phụ nữ, của tiến bộ xã hội, của sự thay đổi áp
lực trong gia đình? Hay phải chăng ly hôn là biểu hiện của sự sai lệch nhận thức,
sự xung đột vai trò, vị thế của cuộc sống gia đình?
Những câu hỏi trên cần được trả lời không chỉ từ góc độ nghiên cứu của luật
học, tâm lý học, đạo đực học… mà cả giải thích của Xã hội học.
Bởi gia đình chính là nền tảng của Xã hội, nó có vai trò quan trọng trong
việc bảo đảm cuộc sống cho từng các nhân, nhu cầu hạnh phúc của các thành
viên trong gia đình. Nhưng đó cũng là sự lo âu của Xã hội về những rạn nứt và
băng hoại các giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam về phương diện đạo
đức, tình cảm, lối sống, văn hóa… trước những tác động phức tạp của kinh tế thị
trường, trước những cám dỗ của cuộc sống dẫn đến hiện tượng ly hôn, gia đình
tan vỡ.
NguyÔn ThÞ Hµ XH5A
Khóa luận tốt nghiệp Khoa xã hội học
Nhỡn ra th gii, gia ỡnh cỏc nc phng Tõy trong nhng thp k gn õy
ang trong tỡnh trng khng hong nghiờm trng vi t l ly hụn ngy mt cao,
s gia tng ỏng k ca cỏc cp v chng sng vi nhau khụng ng ký (sng
th) vi nhng a con ngoi giỏ thỳ, quan h tỡnh dc trc hụn nhõn.

bt k di hỡnh thc dõn ch no vn ch coi l ngi nụ t trong gia ỡnh,
ngi nụ t b giam cm trong bung ng, bung con cỏi, trong nh bp.
Quyn t do ly hụn cng y d thỡ ngi ph n cng thy rừ rng nguyờn
nhõn khin h phi lm nụ l gia ỡnh (V-Lờnin, v 1 s bim ho CN Mỏc v
v CNKT quc.(
1
)
Trờn th gii cng vy, ly hụn l ti c quan tõm nghiờn cu t rt lõu,
c bit trong cỏc cụng trỡnh nghiờn cu ca cac nh XHH phng tõy, trong dú
ỏng chỳ ý l cụng trỡnh tiờu biu nh: the dirorce revolution the unexpected
social economic consequences for women and children in america (cỏc mng ly
hụn v hu qu KTXH khụng mong i i vi ph n v tr em M) ca
Lenore J.Weitzman -1985. mothers and divorce (Nhng ngi m v ly hụn)
ca Terry A.Xendell -1986
1
() trớch trong Lờnin ton tp, tin b ton tp -1980, tp 30, trang 163 - 166
Nguyễn Thị Hà XH5A
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa x· héi häc
Đặc biệt là cuốn “surnving the breakup - how children and parent upe with
divorce” của 2 nhà khoa học nữ Judith Swallersteen và Joan Berlin Kelly (mỹ )
-1980 đã đưa ra 1 phân tích khá sắc sảo dưới góc độ tâm lý học, xã hội học, về ly
hôn.Hai nhà nghiên cứu đã đề cập đến nguyên nhân tâm lý dẫn đến ly hôn qua
nghiên cứu 60 trường hợp ly hôn ,những khó khăn, hạnh phúc sau ly hôn của
từng trường hợp điển hình, khả năng tái hôn, thu nhập của vợ chồng sau ly hôn,
nhất là thái độ, cuộc sống của những đứa con sau ly hôn. ở Việt Nam, bản thân
khoa học XHH còn mới mẻ nên nghiên cứu XHH về ly hôn hầu như rất ít chủ
yếu nghiên cứu mang tính chất lồng ghép, tổng hợp .
Ở nước ta, vấn đề này cũng ngày 1 bức thiết hơn và được các nhà nước quan
tâm tìm hiểu. Đã có công trình nghiên cứu được tiến hành như nghiên cứu “như
gia đình phụ nữ thiếu vắng chồng” do viện nghiên cứu gia đình và giới được thực

cp v chng ly hụn vỡ lý do tớnh tỡnh khụng phự hp. Cú 6,1% h s ghi ngi
chng khụng cú trỏch nhim vi gia ỡnh, 3,2%do mõu thun m chng nng dõu
0,8%do v ht hi chng, 12,8% do chng ngoi tỡnh v cng t l tng t nh
vy do chng ỏnh v .
ỏng chỳ ý l cụng trỡnh nghiờn cu ly hụn - nghiờn cu trng hp H ni
do Vin gia ỡnh v gii tin hnh 1998 - 1999 ó khc phc c hn ch ca
nhng nghiờn cu trc. Ln u tiờn nghiờn cu ny s dng cỏc phng phỏp
thc nghim trong nghiờn cu nh thu thp cỏc ti liu thng kờ, lp bng hi,
chn mu, v tin hnh thu thp thụng tin t cỏc i tng cú liờn quan n ly
hụn. Chớnh vỡ vy, nhng nguyờn nhõn ly hụn thc t ó c lm sỏng rừ hn.
Cú th núi, cỏc nghiờn cu ny ó gúp phn nhn din bc tranh v ly hụn Vit
nam thi k i mi. Nhng con s ú l ca cỏch õy 6 nm v trc v hin
nay thc t cũn khỏc hn nhiu vi nhng lý do cng a dng hn.
3. Mc ớch , i tng v phm vi nghiờn cu:
3.1.Mc ớch nghiờn cu:
T gúc tip cn XHH ti c gmg nhn in nguyờn nhõn ly hụn ụ
th thụng qua nghiờn cu trng hp 1 phng H Ni ,cung cp nhng d liu
lý gii khoa hc v hin tng ly hụn ,t ú giỳp cho cỏc nh qun lý a ra bin
phỏp nhm cng c v xõy dng thit ch gia ỡnh.
3.2.i tng nghiờn cu:
Nguyễn Thị Hà XH5A
Khóa luận tốt nghiệp Khoa xã hội học
Nhng vn xung quanh vic ly hụn ca 1 s gia ỡnh ti phng ng
Xuõn nh nguyờn nhõn thc t v hu qu ca ly hụn ,d lun xó hi v ly hụn v
cỏc gii phỏp nhm hn ch nú.
3.3.Phm vi nghiờn cu
Nghiờn cu c tin hnh ti phng ng Xuõn qun Hon Kim. Thi
gian nghiờn cu bt u t thỏng 2 v kt thỳc vo thỏng 5/ 2006.
Ton Qun Hon Kim cú 18 phng. Phng ng Xuõn giỏp ranh vi cỏc
phng Hng Mó, Hng Bum, Hng o, Phỳc Tõn. Phng nm v trớ thuc

Tng s cỏc v ỏn ó th lý v gi lờn Tũa ỏn qun trờn a bn l 50 v, ó
gii quyt 48 v. So vi nm 2004 thỡ lng ỏn gii quyt ngy mt tng lờn.
4.Phng phỏp nghiờn cu
4.1.Phng phỏp lun:
Ch ngha duy vt biờn chng v ch ngha duy vt lch s l c s phng
phỏp lun cho ti nghiờn cu ny. ti cng trin khai trờn c s vn dng
nguyờn tc phng php lun ca cỏc lý thuyt XHH: lý thuyt xung t v lý
thuyt trao i xó hi v lý thuyt sai lch xó hi.
4.2. Cỏc phng phỏp c th :
tin hnh vic thu thp x lý thụng tin v phõn tớch thụng tin phc v cho
ti nghiờn cu ny s dng mt s phng phỏp XHH c th sau õy :
Nguyễn Thị Hà XH5A
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa x· héi häc
Phương pháp thu thập thông tin tài liệu: thu thập thông tin từ các báo cáo
nghiên cứu có liên quan đến chủ đề nghiên cứu.
Phương pháp phân tích tài liệu:
+ Chúng tôi thu thập được những tài liệu có liên quan, đọc và xử lý nhằm
hỗ trợ và cung cấp thông tin cho vấn đề nghiên cứu .
Phương pháp phỏng vấn sâu:
+ Nghiên cứu trường hợp này chúng tôi phỏng vấn 3 trường hợp nhằm tìm
kiếm thông tin cho đề tài nghiên cứu.
Phương pháp quan sát:
+ Phương pháp này hỗ trợ và làm sáng tỏ thêm những thông tin cho chủ đề
nghiên cứu.
5. Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết:
5.1.Giả thuyết nghiên cứu:
Tình hình ly hôn ở đô thị ngày càng gia tăng với tính chất quy mô, mức độ
ngày càng phức tạp do những nhân tố KT-XH ở việt nam và trên thế giới.
Trên thế giới, đó là cuộc Cách mạng giải phóng tình dục, phong trào đấu
tranh giải phóng phụ nữ. ở việt nam đó là sự tác động tiêu cực của cơ chế thị

nhn thc
-Ngoi tỡnh
-Khụng ho
hp
-Thiu vn
hoỏ ng x
-Bo lc
-Nhng
nguyờn nhõn
khỏc
Ly
hụn
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa x· héi häc
NguyÔn ThÞ Hµ XH5A
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa x· héi häc
CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1.Các lý thuyết liên quan :
Ly hôn được nhìn nhận từ góc độ tiếp cận của nhiều chuyên ngành khoa học
xã hội như Triết học, Tâm lý học, Luật học, nó cũng được nhìn nhận từ góc độ
tôn giáo, khoa học về giới ở mỗi góc độ tiếp cận đều có nét độc đáo góp phần
làm phong phú thêm các kiến giải về ly hôn. Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả
hướng sự phân tích theo góc độ xã hội học .
Ly hôn là một hiện tượng xã hội, vì thế nó tuân theo những quy luật tự
nhiên vốn có. Nó phát sinh, phát triển biến đổi theo quy luật nội tại bên trong.
Hôn nhân cũng phụ thuộc vào quan hệ gia đình hai bên, bạn bè. Ly hôn mặc
dù là kết quả của sự tan vỡ gia đình nhưng nguyên nhân sâu sa của nó bắt nguồn
từ quan hệ đạo đức, nghề nghiệp Điều này sẽ được giải thích rõ ràng hơn, khi
chúng ta sử dụng, tiếp cận lý thuyết xã hội học để nghiên cứu vấn đề ly hôn.
1.1.1.Lý thuyết trao đổi xã hội
Lý thuyết trao đổi được mở đầu bởi các nhà tâm lý học xã hội Thibaut và

Nguyễn Thị Hà XH5A
Khóa luận tốt nghiệp Khoa xã hội học
Lý thuyt trao i mụ t vic la chn bn i ging nh quỏ trỡnh trao i
hng hoỏ ch. Vic kt hụn cú th thc hin qua tng, mua bng tin hay trao
i ly mt vt khỏc. Lý thuyt ny nhn mnh s cụng bng trong khi so sỏnh
la chn. V s cụng bng ú l cụng khai c tho thun khụng gian ln.
Chng hn, XHH M, hụn nhõn c hỡnh thnh trờn c s t do v t nguyn
la chn, trao i t hai phớa qua cỏc qui chun xó hi. Cỏc giỏ tr m thanh niờn
m mun hng ti v coi dú l giỏ tr chun trao i cú th l s hp dn c
th (khin hai ngi hng ti nhau v khao khỏt thốm mun); s tng ng (v
quan im sng, tui tỏc, chng tc sc tc dõn tc, tớnh cỏch ).
Lý thuyt trao i xó hi t ra rt cú hiu qu khi gii thớch hin tng ly
hụn. Theo cỏc nh trao i xó hi, ly hụn xy ra khi mi quan h cõn bng v cỏc
giỏ tr trao i b mt i vic thng cụng cho vic duy trỡ mi quan h ú em
li phn thng thp hn mi quan h khỏc hoc cho cuc sng mt mỡnh .
Khi kt hụn, cỏc giỏ tr a ra trao i thng l cõn bng nhau. trỡnh
hc vn, tỡnh trng sc kho, hỡnh thc, mong mun v c iu kin xó hi khi
ú, ngi ta tm hi lũng vi nhng giỏ tr m ngi bn i h chn la cú
c. Tuy nhiờn, tỡnh th ú rt cú th s thay i, c bit l nhng th nh tin
bc, ti sn, sc p, sc kho, a v xó hi. Mt cụ gỏi tr ly 1 ngi nhiu tui
vi mong mun i sc p, quyn r ly tin bc v a v xó hi ngi n
ụng kia mang li. Mt khi m ca ci, a v xó hi dú b mt i hoc gim sỳt cụ
ta s thy cỏi m mỡnh cú (sc p tui tr) khụng tng xng vi cỏi m mỡnh
nhn, khi ú, s tan v l cú th xy ra vi nhiu bc m trc ú: ngoi tỡnh,
cói ln, ỏnh p .
Nguyễn Thị Hà XH5A
Khóa luận tốt nghiệp Khoa xã hội học
S mt cõn bng mi quan h dn ti ly hụn xy ra khi thang giỏ tr trong
mi ngui thay i. Mt cuc hụn nhõn c coi l hon ho ca ngy hụm qua
nhng cú th l khim khuyt ca ngy hụn nay. Nu mi ngi khụng t phỏt

hoc gia cỏc nhúm. Trong bt k quan h xó hi no, dự ang t ti nht trớ
cao, cng cha ng s xung t tim nng. Xung t c coi nh l ng lc,
l ngun lc ca mi bin i, phỏt trin xó hi.
Trong vic phõn tớch gia ỡnh, xung t c nh ngha nh mt s i mt
gia cỏc cỏ nhõn hoc cỏc nhúm vt qua cỏc tr ngi. Cỏch tip cn ny
thng hay c s dng gii thớch cỏc vn hp bn, ho gii v quyờt nh
hụn nhõn, bi vỡ cỏc lnh vc ny ca cuc sng gia ỡnh thng hay xy ra xung
t. Bn thõn gia ỡnh vi cỏc thit ch xó hi khỏc cng thng xuyờn xy ra
xung t do li ớch khỏc nhau.
Xung t trong quan h v chng hin nay bt ngun c bn t xung t
gii n hng lot xung t v v trớ, vai trũ, chc nng trong quỏ trỡnh gia ỡnh
chuyn t truyn thng sang hin i. V xung t v chng, xung t nng dõu
m chng, xung t cha m - con cỏi , xung t h hng thỡ ly hụn l quỏ trỡnh
khú trỏnh khi.
Nguyễn Thị Hà XH5A
Khóa luận tốt nghiệp Khoa xã hội học
Xó hi ang cú s xung t gia nhng chun mc mi ca xó hi hin i
vi nhng chun mc c ca truyn thng nam n, s xung t cp XH ó
nh hng mnh m n cp vi mụ, tng gia ỡnh S xung t xy ra khụng
ch gia ngi chng ngi ngi v, mt bờn l mun vn lờn khng nh
mỡnh, mt bờn mun bo lu truyn thng m cũn xy ra chớnh bn thõn mi
ngi.
Tim nng xung t din ra c lnh vc t nh nht, ú l tỡnh dc. Nhiu
trng hp ly hụn hin nay cú ngun gc sõu xa l do v chng khụng tho món
trong quan h tỡnh dc. õy l iu cm k khụng c nhc trong hụn nhõn
truyn thng. Ph n thỡ lónh cm chu ng. n ụng thỡ thiu t nh, thụ l.
Hn na, mc ớch ca tỡnh dc trong hụn nhõn khụng phi tho món nhu cu
sinh lý, tỡnh cm, m phn nhiu ch tỏi sn xut con ngi.
Túm li lý thuyt xung t gii thớch s tan v gia ỡnh da trờn s phõn tớch
nhng xung t v giỏ tr gia truyn thng v hin i, tớnh kộm thớch ng trong

hi t ú ng t gúc Xó hi -Vn hoỏ gii thớch nhng hnh vi sai lch
trong gia ỡnh. Theo ú, ly hụn nh kt qu ca sai lch trong gia ỡnh nhn thc.
S sai lch ny bt u t trc khi kt hụn cho n khi kt hụn, chung sng, bt
ho, ly hụn .
Nguyễn Thị Hà XH5A
Khóa luận tốt nghiệp Khoa xã hội học
Nhiu ngi khụng tỡm hiu y v tớnh tỡnh, s thớch, mong mun, thúi
quen, ngh nghip, hon cnh gia ỡnh, xut thõn ca ngi bn i dó kt hụn
hp tt, vi vng vi ý ngha: c ly nhau v ri hiu nhau, thm chớ yờu nhau
sau cng cha mun bi ụng b ngy xa cú c tỡm hiu õu m vn sng vi
nhau con n chỏu ng n tn u bc rng long.
Tuy nhiờn, nhn thc xó hi v s quan trng ca vn nay cha . Nhiu
ngi n ụng cho rng c mang nhiu tin v cho v con, m bo cho v con
cuc sng vt cht y , sung sng l h ó hon thnh trỏch nhim ngi
chng, ngi cha. H cho vic kim tin l quan trng nht v phú mc v nh
vi ni cụ n, vi cụng vic ni tr v chm súc con cỏi. Gia ỡnh dng nh l
nh tự ca s trng tri, bú buc ngi ph n, bi ngi ph n khụng ch cn
c m bo cuc sng vt cht m quan trng hn l i sng tinh thn cỏch
ng x ny ca ngi chng lm quan h gia ỡnh lng lo, tỡnh cm v chng b
mai mt vỡ cú ớt quỏ thi gian chm súc v hiu bit ln nhau. Mun t b hụn
nhõn hoc tỡm ngi th ba bự p ch trng, trong trng hp nay, khụng
phi l khụng gii thớch c.
Trong khi ú, ngi v cú a v xó hi, thu nhp cao, li quờn mt vai trũ
ngi v, ngi m trong gia ỡnh. S thnh t trong s nghip rt d dn ph
n n s t tin quỏ ỏng, khụng dnh thi gian cho gia ỡnh mỡnh .
Lý thuyt sai lch xó hi cho phộp gii thớch hin tng ly hụn hin nay nh
sai lch v nhn thc, biu hin sai lch v vai trũ, trỏch nhim, quyn li ca
cỏ nhõn khi kt hụn, chung sng. Cựng vi lý thuyt xung t v trao i, lý
thuyt sai lch gúp phn phõn tớch hin tng ly hụn mt cỏch a chiu v t m
hn.

ỡnh xõy dng nn tng o c phong kin u l trng nam khinh n, bo v
quyn li gia trng ca n ụng, hụn nhõn theo ng cp.V ch xó hi
ny, ngi ph n khụng c quyn t do ly hụn, m quyn ú phn ln thuc
v ngi chng, do chng.
Trong ch t bn ch ngha, giai cp t sn coi hụn nhõn nh mt bn
kh c, mt hp ng dõn s do hai bờn tho thun mt cỏch bỡnh ng v t
nguyn. S tho thun ny c xỏc lp trờn c s tin ti, a v xó hi. Do ú
trong gia ỡnh T sn khụng cú hnh phỳc thc s m ngha v vt cht ging
nh ngha v ca hai bờn ng s trong hp ng. Vic chm dt hụn nhõn
cng ch l vic xoỏ b hp ng do mt bờn vi phm, cn c vo li ca bờn gay
ra giai cp t sn ó xộ toang bc mn tỡnh cm ph lờn quan h hụn nhõn - gia
ỡnh bin nhng quan h y thnh quan h cú tớnh cht tin nong m thụi.
Theo quan im ca Nh Nc XHCNVN, hụn nhõn l s t nguyn, bỡnh
ng gia ngi n ụng v ngi n b trờn c s hon ton t nguyn, bỡnh
ng, khụng thc hin vi s tuõn th cỏc quy nh ca phỏp lut chung sng
vi nhau sut i v xõy dng gia ỡnh hnh phỳc, dõn ch, ho thun.(
1
)
1.2.2.Kt hụn
1
( )Lut hụn nhõn v gia ỡnh NXB Chớnh Tr Quc Gia HN - 2000
Nguyễn Thị Hà XH5A
Khóa luận tốt nghiệp Khoa xã hội học
L mt mt ca hụn nhõn xõy dng s kin hai bờn nam n thun lm v
chng ca nhau da trờn mt s iu kin: cú s t nguyn ca c hai bờn nam
n; phi tui kt hụn, phi tuõn th nguyờn tc mt v mt v mt chng,
khụngcú quan h h hng trong phm vi ba di gia hai ngi kt hụn. Khụng
mc cỏc bnh tõm thn, hoa liu, AIDS gia hai ngi kt hụn. Hai ngi kt hụn
phi khỏc gii tớnh.(
2

khụng thnh v nu xột ỳng l hai bờn tht s t nguyn ly hụn thỡ To ỏn nhõn
dõn cụng nhn cho thun tỡnh ly hụn.
Ly hụn do 1 bờn yờu cu l trng hp ch cú mt bờn v hoc mt bờn
chng cú n xin ly hụn. Sau khi tin hnh ho gii khụng thnh To ỏn nhõn dõn
phi xột x cho ly hụn.(
1
)
1.2.4. Gia ỡnh:
Gia ỡnh vi tớnh cht l t bo ca xó hi ó tn ti t lõu trong s phỏt
trin ca lch s. C s ca nú l mi quan h hụn nhõn huyt thng v thõn tc.
Theo quan nim chung nht, gia ỡnh l 1 nhúm c thự, cú c trng c bn
l c thit lp trờn c s ca hụn nhõn m t ú hỡnh thnh cỏc quan h, huyt
thng rut tht gia cỏc thnh viờn.
1
() Lut hụn nhõn v gia ỡnh NXB Chớnh Tr Quc Gia HN - 2000
Nguyễn Thị Hà XH5A
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa x· héi häc
Gia đình - đơn vị (nhóm xã hội nhỏ) hình thức tổ chức quan trọng nhất của
sinh hoạt cá nhân,dựa trên hôn nhân và các quan hệ huyết thống, tức là quan hệ
giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con cái giữa anh chị và những người thân tộc
khác cùng chung sống và có KT chung.
Gia đình là một nhóm người mà quan hệ giữa họ với nhau dựa trên cơ sở
dòng dõi máu mủ, do đó họ là bà con họ hàng với nhau (KinsLay Davis, nhà dân
số học -XHH Mỹ).(
1
)
1.2.5. Ly hôn dưới góc độ tiếp cận XHH:
Xu hướng tiếp cận da ngành, đa cấp cho cùng một vấn đề trở nên khá phổ
biến. Cùng một hiện tượng ly hôn người ta có thể giải thích nó như một biểu hiện
của khủng hoảng gia đình, phản ánh những thiếu sót của cá nhân trong quan hệ