B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNGăI HCăTHNGăLONG
Khoaăiuădng

KHO Á LUN TT NGHIP

KIN THC,ăTHÁIă VÀ THC HÀNH V S DNG INSULIN
C
A BNHăNHỂNăÁIăTHÁOăNG
TI BNH

VINăLÃOăKHOAăTRUNGăNG
Sinh viên thc hin : Lê Th Hng
Mã sinh viên : A13399
Chuyên ngành :ăiuădng


Hà Ni, 2012
Thang Long University Library
MC LC
T VN  .1
CHNG I: TNG QUAN TÀI LIU 3
1. Tng quan v bnh ái tháo đng 3
1.1. nh ngha bnh ái tháo đng 3
1.2. Tình hình bnh đái tháo đng trên Th gii và Vit Nam 3
1.3. Phân loi đái tháo đng 4
2. Tng quan v s dng insulin 5
2.1. nh ngha insulin 5
2.2. C ch, tác dng và tác dng ph ca insulin 6
2.3. Áp dng điu tr 7
2.4. Phân loi insulin 8
2.5. Nguyên tc s dng insulin 8
2.6. K thut tiêm insulin 9
2.7. Ch đ s dng insulin 9
2.8. Nhng li ích ca vic s dng insulin 10
CHNG II: I TNG VÀ PHNG PHÁP NGHIÊN CU 11
1. i tng nghiên cu 11
2. a đim và thi gian nghiên cu 11

4. Các yu t liên quan vi kin thc, thái đ và thc hành v s dng insulin
ca bnh nhơn T. 25
4.1. Kin thc và các yu t liên quan 25
4.2. Thái đ và các yu t liên quan 26
4.3. Thc hành và các yu t liên quan 27
CHNG IV: BÀN LUN 27
1. c đim ca đi tng nghiên cu. 27
1.1. Gii 27
1.2. Tui 27
1.3. Khu vc sng vƠ điu kin kinh t 27
1.4. Trình đ hc vn 28
1.5. Các bnh lý phi hp 28
1.6. Thi gian mc bnh 28
2. T l bnh nhơn T có kin thc, thái đ và thc hƠnh đúng v s dng
insulin. 29
3. Mt s yu t liên quan vi kin thc, thái đ và thc hành ca bnh nhân
T v s dng insulin 30
3.1. Tui 30
3.2. Gii tính 30
3.3. Khu vc sng 30
3.4. Trình đ hc vn 31
3.5. Thi gian mc bnh 31
3.6. iu kin kinh t 31
3.7. Các bnh lý phi hp 32
KT LUN 36
1. T l bnh nhân có kin thc, thái đ và thc hành v s dng insulin 36
2. Mt s yu t liên quan vi kin thc, thc hành ca bnh nhơn T v s
dng insulin. 36
KHUYN NGH 37


Biu đ 3: Thi gian mc bnh 18
Biu đ 4: Khu vc sng vƠ điu kin kinh t 19
Biu đ 5: Các bnh lý phi hp 19
1

T VNă
ái tháo đng (T) lƠ mt bnh ri lon chuyn hóa Glucid thng gp.
Bnh đc xem là “đi dch”  các nc đang phát trin; và là nguyên nhân gây
t vong đng th t hoc th nm  các nc phát trin [4].
Theo t chc y t Th gii (World Health Organization - WHO) nm 2010
có khong 221 triu ngi mc T. c tính đn nm 2025 s có khong 300 -
339 triu ngi (chim 5,4% dân s toàn cu). Trong đó các nc phát trin tng
42%, các nc đang phát trin (nh Vit Nam) tng 170% [3].
Vit Nam - ni quá trình đô th hóa có nhng tác đng tiêu cc nh thay
đi tp quán n ung không lành mnh, gim hot đng th lc vƠ tng cơn. Tuy
không phi lƠ nc có t l mc T cao nht nhng t l ngi mc bnh T
 nc ta tng nhanh nht trên th gii (vi t l mc mi hƠng nm lƠ 8 - 10%)
[9]. Nm 2002, Bnh vin Ni tit đƣ tin hành mt cuc điu tra quy mô toàn
quc. Kt qu cho thy t l T lƠ 2,7%, trong đó t l mc bnh  thành ph
là 4,4%,  min núi và trung du là 2,1% và  đng bng là 2,7% [3].
Trong điu tr T, bên cnh mt ch đ n hp lý, tp luyn th lc
thng xuyên và s dng các thuc viên điu tr T, vic s dng insulin giúp
kim soát đng huyt hiu qu, gim bt gánh nng lên tuyn ty lƠ điu cn
thit. Tuy nhiên, s dng insulin không đúng cách có th xy ra mt s tác dng

3

CHNGăI:ăTNG QUAN TÀI LIU
1. Tng quan v bnhăáiătháo đng
1.1. nhănghaăbnhăáiătháoăđng
Theo WHO đnh ngha “ái tháo đng là mt hi chng có đc tính biu
hin bng tng đng huyt do hu qu ca vic thiu/hoc mt hoàn toàn insulin
hay lƠ do có liên quan đn s suy yu trong bài tit và hot đng ca insulin” [4].
1.2. Tình hình bnhăđáiătháoăđng trên Th gii và Vit Nam
1.2.1. Trên th gii
T lƠ bnh chuyn hóa thng gp nht. Bnh tng nhanh theo tc đ
phát trin ca nn kinh t xã hi. Các công trình nghiên cu cho thy t l mc
bnh tng hƠng nm vi mi 15 nm tng lên gp đôi; tui càng cao thì t l mc
cƠng cao, trong đó t l mc  tui 65 tr lên là 16%. T đc xp vào mt
trong ba bnh thng gây tàn ph và t vong cao nht (tim mch, ung th, T)
[4].
Theo báo cáo ca WHO, nm 1985 có khong 30 triu ngi trên Th gii
b T, vƠ con s nƠy tng lên 110 triu vƠo nm 1994, trong đó 98,9 triu
ngi mc T típ 2. Mt báo cáo khác ca vin nghiên cu T quc t cho
bit có khong 157,3 triu ngi mc bnh vƠo nm 2000 vƠ tng lên 240 triu
ngi vƠo nm 2010, trong đó 215,6 triu ngi T típ 2. Các chuyên gia d
báo nm 2025 s có 300 triu ngi T (chim 5,4% dân s Th Gii) [3], [4].
T l mc bnh cng thay đi theo tng nc có nn công nghip phát trin hay
đang phát trin, thay đi theo tng dân tc, tng vùng đa lí khác nhau. Theo
WHO (1994) [3], t l T típ 2 nh sau:
 các nc Châu Âu: Tây Ban Nha 1%, Pháp 1,4%, Anh 1,2%.
 Nam và Bc M: Argentina 5%, M 6,6%.
 Châu Phi: Tunisia 3,84% (thành ph) và 1,3% (nông thôn), Mali 0,9%
Thang Long University Library



mn tính Hashimoto, bnh Addion. T l t bào beta b phá hy khác nhau  các
nhóm, có th rt nhanh và cao  tr nh nhng li rt chm  ngi trng thành.
1.3.2. ái tháo đng típ 2
Bnh thng xy ra  ngi ln, vi đc trng lƠ kháng insulin đi kèm vi
thiu ht tit insulin tng đi.  giai đon đu, nhng bnh nhơn T típ 2
không cn insulin cho điu tr nhng sau nhiu nm mc bnh, nhìn chung
insulin máu gim dn và bnh nhân dn dn l thuc vƠo insulin đ cân bng
đng huyt.
1.3.3. ái tháo đng thai nghén
Bnh xy ra do ri lon dung np đng, xut hin ln đu tiên lúc mang
thai, tng nguy c phát trin sau nƠy thƠnh T thc s. Loi T nƠy không có
triu chng gì, thng chm dt sau khi sinh.
1.3.4. ái tháo đng khác
- T do bnh lý ty: viêm ty, x ty, si ty…
- Bnh ni tit khác: hi chng Cushing, Basedow, to đu chi…
- Do thuc hoc hóa cht: glucorticoid, thiazid, T3, T4…
- Hi chng đt bin gene: Down, Klinfenter, Turner…
- T liên quan ti dinh dng kém: T do thiu ht protein.
2. Tng quan v s dng insulin
2.1. nhănghaăinsulin
Insulin là polypeptid gm chui A có 21 acid amin và chui B có 30 acid
amin. Hai chui này ni vi nhau bng cu disulfid. S khác bit gia insulin
ngi, ln và bò là các acid amin có v trí 8, 9, 10 ca chui A [8].
Thang Long University Library

6

2.2. Căch, tác dng và tác dng ph ca insulin
2.2.1. C ch [8]

t l d ng nói chung thp.
- Hă đngă huyt: thng gp khi tiêm insulin quá liu, bnh nhơn có biu
hin ra m hôi, h thơn nhit, co git, thm chí có th hôn mê.
- Phnăngătiăchătiêm: nga, đau, cng (teo m di da) hoc u vùng tiêm.
- Tngăđngăhuytăhiăngă(rebound): dùng insulin liu cao.
2.3. Áp dngăđiu tr [8]
Bnh nhơn T típ 1 đu đc ch đnh dùng insulin. Insulin còn đc ch
đnh cho bnh nhơn T típ 2, nhng sau khi đƣ thay đi ch đ n vƠ dùng các
thuc điu tr T mƠ không có hiu qu tt. Ngoài ra, các bnh nhơn T sau
ct b ty tng, T  ngi có thai, T có ceton máu vƠ niu cao cng đc
ch đnh.
Trên c s đnh lng insulin trong máu ca ngi bình thng, ta thy
lng insulin bài tit trung bình vào khong 18- 40 đn v/ 24 gi, mt na s đó
đc gi là insulin nn, lng insulin còn li đc bài tit theo ba n. Vì vy, đ
duy trì lng đng huyt n đnh, insulin nên dùng khong 0,2- 0,5 đn v/ kg
th trng/ 24 gi.
Thang Long University Library

8

2.4. Phân loi insulin [4]
2.4.1. Theo ngun gc
- Tă đngă vt: tu ca bò, ln: có khác bit mt chút v cu trúc so vi
insulin ca ngi. NgƠy nay, đƣ đc tinh ch bng phng pháp sc ký,
có đ tinh khit cao. Ph bin lƠ 2 loi : Actrapid beef vƠ Lent beef.
- Insulină"ngi": bng các phng pháp: Bán tng hp t insulin ln; tái
t hp gen vƠ Insulin analogue.
2.4.2. Theo tác dng
Loi insulin
Thi gian tác
NPH
2- 4 gi
4- 10 gi
10- 16 gi
Lente
2- 4 gi
4- 12 gi
12- 18 gi
Tác dng kéo dài
Ultralente
6- 10 gi
10- 16 gi
18- 24 gi
Glargine
2- 4 gi
Không có đnh
20- 24 gi
Detemir
2- 4 gi
6- 14 gi
16- 20 gi
Loi hn hp

- Duy trì lng đng huyt v gn mc bình thng.

9

- Cung cp nhng thông tin cn thit nht lƠ trong nhng ngƠy đu v phn
ng ca c th vi loi insulin đc s dng.
- Không đ xy ra h đng huyt.
2.6. K thut tiêm insulin
Có 2 phng pháp tiêm: S dng bm tiêm vƠ s dng bút tiêm. Mi
phng pháp có các bc tin hành và dng c riêng. K thut c th s đc
trình bày  phn Ph lc 1 [1], [12].
Nguyên tc cn nh khi tiêm insulin [6]
- Nguyênătcă1:  mi v trí tiêm, da phi đc gi sch, c bp vƠ lp m
di da vùng nƠy phi hoƠn toƠn bình thng. ơy lƠ điu kin đ insulin
đc hp thu tt.
- Nguyênătcă2: Các v trí đu phi đc s dng luơn chuyn.
- Nguyênătcă3: Nu s dng t 2 mi tiêm tr lên trong 1 ngƠy, phi tiêm 
các v trí  các vùng khác nhau. Khi tt c các v trí trong vùng đƣ s dng
ht mi chuyn sang vùng khác.
2.7. Ch đ s dng insulin [6]
Có nhiu ch đ s dng insulin. Dùng theo quy c ngha lƠ tiêm di
da 2 ln/mi ngƠy, trc ba n đim tơm vƠ trc ba n chiu. Dùng insulin
cng phi thm dò t liu ti thiu, tng cho đn khi đt đc mc tiêu.
- Ch đ s dng ngày mt ln tiêm:
Vi T típ 1 đơy không phi là ch đ ph bin, ch đ nƠy đc áp
dng trong giai đon trng mt, khi mƠ lng insulin do bn thân t bào beta
tit ra còn có kh nng duy trì mt phn chc nng cơn bng đng huyt. Có
th dùng insulin NPH đn đc hoc phi hp vi loi nhanh (Regular = Re)
theo t l khác nhau, hoc 3/4 hoc 2/3 NPH/R tu theo tình trng bnh và
thi đim đ tiêm thuc.

phn nâng cao cht lng cuc sng.

11

CHNGăII:ăIăTNGăVÀăPHNGăPHÁPăNGHIểNăCU
1. iătng nghiên cu
Nhng bnh nhân mc bnh T đn khám vƠ điu tr ti bnh vin
Lƣo khoa Trung ng t tháng 03/2012 đn tháng 06/2012.
- Tiêu chun chn la:
 Bnh nhơn đc chn đoán T theo tiêu chun ca t chc y t Th
gii (WHO, 2006) [15] vi 3 tiêu chí:
o ng huyt lúc đói ả 7mmol/l, lƠm ít nht 2 ln.
o ng huyt  thi đim bt k ả 11,1 mmol/l có kèm theo triu
chng lơm sƠng.
o ng huyt sau 2 gi lƠm nghim pháp tng glucose huyt ≥
11,1mmol/l
 Bnh nhơn có tiêm insulin.
 ng ý tham gia nghiên cu.
 Bnh nhơn có tình trng nhn thc tt.
- Tiêuăchunăloiătr
 Bnh nhơn không đng ý tham gia nghiên cu.
 Bnh nhơn có tình trng tri giác kém, hôn mê, ri lon tri giác,…
 Bnh nhơn cơm, đic, tơm thn, mù ch,…
2. aăđim và thi gian nghiên cu
Nghiên cu đc thc hin ti Bnh vin Lƣo khoa Trung ng trong
thi gian t tháng 03/2012 đn tháng 06/2012.
3. Thit k nghiên cu

STT
Tên bin
Các binăđoălng
1
Thông tin
chung
Tui, gii, trình đ hc vn, khu vc sng, thi gian
mc bnh, thu nhp, các bnh lý phi hp.
2
Kin thc
Bit và tr li đúng v:
+ Loi insulin
+ Thi đim tiêm insulin
+ V trí tiêm insulin
+ Theo dõi và x trí tác dng ph
+ Bo qun l/ bút tiêm insulin
3
Thái đ
Phn 1:
 Dùng insulin giúp ngn nga bin chng ca bnh
T
 Dùng insulin giúp ci thin sc khe
 Dùng insulin giúp kim soát tt đng huyt
 Cách tiêm insulin rt d dàng
Phn 2:
 Dùng insulin ngha lƠ đƣ không qun lý bnh T

13

vi ch đ n ung và thuc viên

 Dùng insulin giúp ci thin sc khe
 Dùng insulin giúp kim soát tt đng huyt
 Cách tiêm insulin rt d dàng
Phn 2: có 4 câu (D5 - D8)
 Dùng insulin ngha lƠ đƣ không qun lý bnh T vi ch đ n ung và
thuc viên
 Dùng insulin ngha lƠ sc khe xu đi
 Qun lý tiêm insulin mt nhiu thi gian và công sc
 Dùng insulin làm ph thuc hn vƠo bác s
Tiêu chunăđánhăgiáăkin thc, tháiăđ và thc hành:
- Kin thc: mi câu tr li “úng” “1 đim”, tr li “Sai” “-1 đim”, tr li
“Không bit” “0 đim”. Tng đim ti đa lƠ 52 đim. Có kin thc đúng
khi đc ≥ 30 đim.
- ThcăhƠnh: mi cơu tr li “Có” đc “1 đim”, tr li “Không” đc “0
đim”. Tng đim ti đa 14 đim. Thc hƠnh đúng khi đc ≥ 10 đim.
- Tháiăđ:  phn 1 mi cơu tr li “ng ý” đc “1 đim”, tr li “Không
đng ý” đc “0 đim”.  phn 2 mi cơu tr li “ng ý” đc “0 đim”,
tr li “Không đng ý” đc “1 đim”. Tng đim ti đa 8 đim. Thái đ
tích cc khi đc ≥ 6 đim.
B công c c th đc trình bày trong phn ph lc 2.

15

5.2. Qun lý, x lý và phân tích s liu
S liu sau khi đc đc và làm sch đc nhp vào máy tính và phân
tích bng phn mm thng kê Stata 10. Vi mc ý ngha thng kê là p < 0,05.
6. Các sai s và cách khc phc
6.1. Sai s mc phi
- Sai s do điu tra viên: iu tra viên b sót câu hi khi thu thp thông tin,
sai s khi ghi chép thông tin, sai s do điu tra viên không hiu rõ v câu

kt qu nghiên cu đc đ xut s dng vào mc đích nơng cao kin thc,
thái đ và thc hành v tiêm insulin.
Trên c s kt qu thu đc đ ra các khuyn ngh nhm nâng cao kin
thc, thái đ và thc hành tiêm insulin.
17

CHNGăIII:ăKT QU NGHIÊN CU
1. căđim chung caăđiătng nghiên cu
1.1. Gii
37%
63%
Nam
NBiuăđ 1: S phân b mu theo gii
Nhn xét:

- 37 bnh nhân nam, chim 37%
- 63 bnh nhân n, chim 63%
- T l n/nam = 1,7
1.2. Tui
20%
72%
8%
0%
10%

22
22
Trung hc chuyên
nghip tr lên
48
48
Không đi hc
3
3
Tng
100
100
Nhn xét: Kt qu nghiên cu 100 bnh nhân cho thy trình đ trung hc
chuyên nghip tr lên chim t l cao nht 48%, cp 2 chim 24%, cp 3
chim 22%, Nhng bnh nhơn có trình đ cp 1 vƠ không đi hc chim t l
thp 3%.
1.4. Thi gian mc bnh
2%
15%
32%
51%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
< 1 nm 1- < 5 nm 5- < 10 nm ≥ 10 nm


Biuăđ 4: Khu vc sngăvƠăđiu kin kinh t

Nhn xét: iu kin kinh t ca bnh nhơn T trong nhóm điu tra sng 
thành th cao hn  khu vc nông thôn (t l 82%).
1.6. Các bnh lý phi hp

9%
17%
74%
Không
1 bnh
2 bnh tr lên

Biuăđ 5: Các bnh lý phi hp
Nhn xét: T biu đ trên ta thy, hu ht các bnh nhơn đu có kèm theo ít
nht 1 bnh lý khác (91%), s bnh nhân có t 2 bnh lý khác kèm theo chim
t l cao 73/100 (73%) bnh nhân.
Thang Long University Library

20

2. T l bnhănhơnăTăcóăkin thc,ătháiăđ và thc hành v s dng
insulin
Bng 2: T l bnhănhơnăTăcóăkin thc,ătháiăđ và thc hành v s
dng insulin

c đim
n (%)
p
Kin thc

(%)
Sai
(%)
Không
bit (%)
Tng
D ng
15
11
74
100
H đng huyt
90
2
8
100
Phn ng ti ch
42
14
44
100
Tng đng huyt hi ng
18
5
77
100

Nhn xét:
- Bnh nhân có kin thc đúng v h đng huyt nhiu nht chim 90%.
- Tuy nhiên, còn mt s tác dng ph bnh nhân không có kin thc chim