ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Dƣơng Xuân Điệp
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP
CẢI THIỆN SỨC KHỎE MÔI TRƢỜNG TẠI LÀNG NGHỀ CƠ
KHÍ TỐNG XÁ, HUYỆN Ý YÊN, TỈNH NAM ĐỊNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Hà Nội - 2011 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

1.1.5.1. Sản xuất công nghiệp 11
1.1.5.2. Sản xuất nông nghiệp 12
1.2. CÁC LOẠI HÌNH SẢN XUẤT VÀ CÁC MỐI NGUY HẠI ĐẾN MÔI
TRƢỜNG VÀ SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 12
1.2.1. Các loại hình SX, sản phẩm và thị trƣờng tiêu thụ của làng nghề Tống Xá 13
1.2.1.1. Các loại hình sản xuất 13
1.2.1.2. Sản phẩm 13
1.2.1.3. Thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm 14
1.2.2. Quy trình công nghệ đúc và các mối nguy hại 15
1.2.2.1. Quy trình công nghệ đúc thép và các mối nguy hại 15
1.2.2.2. Quy trình công nghệ đúc gang và các mối nguy hại 18
1.2.2.3. Quy trình công nghệ đúc đồng và các mối nguy hại 20
1.2.2.4. Quy trình chế tạo khuôn và lõi khuôn 21
1.2.3. Đánh giá về công nghệ và mô hình sản xuất tại làng nghề Tống Xá 23

2
1.2.4. Đánh giá mối nguy hại chính do hoạt động sản xuất cơ khí đến môi trƣờng và
sức khỏe cộng đồng 24
CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28
2.1. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28
2.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28
CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 30
3.1. HIỆN TRẠNG MÔI TRƢỜNG VÀ SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG TẠI LÀNG
NGHỀ TỐNG XÁ 30
3.1.1. Hiện trạng chất lƣợng môi trƣờng tại làng nghề Tống Xá 30
3.1.1.1. Môi trƣờng không khí 30
3.1.1.2. Môi trƣờng nƣớc 36
3.1.1.3. Môi trƣờng đất 43
3.1.1.4. Chất thải rắn 45
3.1.2. Tình hình sức khỏe ngƣời dân tại làng nghề Tống Xá 48

KẾT LUẬN 71
KIẾN NGHỊ 72
TÀI LIỆU THAM KHẢO 73

4
DANH MỤC BẢNG

Bảng 1. Thống kê tình hình phát triển các hoạt động công nghiệp 11
Bảng 2: Số liệu vi khí hậu, tiếng ồn và ánh sáng tại các khu vực làm việc 31
Bảng 3. Nồng độ bụi và hơi khí độc tại các khu vực sản xuất 32
Bảng 4 . Kết quả quan trắc môi trƣờng không khí trong khu vực sản xuất 32
Bảng 5. Kết quả phân tích chất lƣợng môi trƣờng không khí xung quanh 35
Bảng 6. Kết quả phân tích chất lƣợng nƣớc thải 39
Bảng 7. Chất lƣợng nƣớc mƣơng dọc cụm công nghiệp 41
Bảng 8. Kết quả phân tích mẫu nƣớc máy 43
Bảng 9. Hàm lƣợng kim loại nặng trong các mẫu trầm tích tại Tống Xá 44
Bảng 10. Tuổi thọ trung bình ngƣời dân làng Tống Xá 49
Bảng 11 . Tuổi trung bình của những ngƣời đến khám chữa bệnh tại TTYT 50
Bảng 12. Tỷ lệ lƣợt ngƣời dân đến khám và điều trị bệnh ở Trạm y tế xã 51
Bảng 13. Mô hình bệnh của ngƣời dân làng Tống Xá (%) 52
Bảng 14. Tỷ lệ số dân tử vong chia theo nhóm tuổi (%) 53

Hình 13. Quy trình sử dụng nƣớc trong một hộ sản xuất tại làng nghề Tống Xá 36
Hình 14. Hệ thống 7 bể điều hòa 37
Hình 15. Bể xử lý kỵ khí 37
Hình 16. Bể xử lý hiếu khí 38
Hình 17. Hồ điều hòa 38
Hình 18. Cống thoát nƣớc thải của CCN 39
Hình 19. Phỏng vấn thông tin tổ thu gom rác 45
Hình 20. Thu gom rác về bãi rác tập trung 45
Hình 21. Bãi chôn lấp rác thải làng nghề TX 46
Hình 22. CTR phát sinh sau công đoạn tháo rỡ khuôn 47
Hình 23. Bãi chôn lấp rác thải công nghiệp 47
Hình 24. CTNH đƣợc thu gom 48
Hình 25. Quần áo bị dính dầu vẫn đƣợc sử dụng 48
Hình 26. Diễn biến 3 Nhóm bệnh phổ biến nhất 51
Hình 27. Tỷ lệ ngƣời tử vong 53
Hình 28. Các giải pháp SXSH 63

6
CHŨ VIẾT TẮT

STT
Chữ viết tắt
Tên
1
BVMT
Bảo vệ môi trƣờng
2
CCN
Cụm công nghiệp
3

COD
Nhu cầu oxy hóa học
14
TCCP
Tiêu chuẩn cho phép
15
CTNH
Chất thải nguy hại 7
MỞ ĐẦU

Làng nghề - một trong những đặc thù của nông thôn Việt Nam - đóng vai trò
quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ
cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Sự phát triển làng nghề đã
góp phần xóa đói giảm nghèo ở nông thôn, giải quyết việc làm lúc nông nhàn, tăng
thu nhập, nâng cao chất lƣợng cuộc sống,… Tuy nhiên, trong thời gian qua, sự phát
triển của các làng nghề vẫn chƣa nhận đƣợc sự quan tâm và chỉ đạo sát sao của các
cấp chính quyền theo định hƣớng phát triển bền vững.
Nhìn chung, sản xuất tại các làng nghề hiện nay còn sử dụng các thiết bị thủ
công, đơn giản, công nghệ lạc hậu, hiệu quả sử dụng nguyên/nhiên liệu thấp, mặt
bằng sản xuất hạn chế, ý thức ngƣời dân trong bảo vệ môi trƣờng và bảo vệ sức
khỏe còn hạn chế. Do đó, nhiều hoạt động sản xuất của làng nghề đã và đang tạo
sức ép không nhỏ đến chất lƣợng môi trƣờng sống và sức khỏe của cộng đồng
ngƣời dân sinh sống tại làng nghề và các khu vực xung quanh.
Điều này đặt ra sự cần thiết phải có những điều tra đánh giá thực trạng về
môi trƣờng và sức khỏe tại các làng nghề, đặc biệt là các làng nghề đang là điểm
nóng mà các cơ quan quản lý môi trƣờng đã phát hiện ra. Trên cơ sở đó, luận văn lựa
chọn đề tài ‘‘Đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp cải thiện sức khỏe môi

doanh nghiệp tƣ nhân, khoảng 50 hộ chuyên nghề cơ khí đúc với tổng số lao động
tham gia sản xuất khoảng 1.200 ngƣời. Ngoài ra, hàng năm ở đây còn phải thuê
thêm hàng trăm lao động từ những nơi khác đến. Nghề chính của làng Tống Xá là
đúc đồng và gang, nhôm, thép với các sản phẩm phục vụ công nghiệp sản xuất
ximăng, nhiệt điện, xây dựng, đóng tàu, v.v. Mức thu nhập lao động trung bình của
xã khoảng 3 – 5 triệu đồng/tháng. Giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công
nghiệp chiếm tới 90%, nông nghiệp chỉ có 10%. Hiện tại, Làng nghề này đã có
thêm nghề chắp nứa sơn mài với khoảng 30 hộ sản xuất.
1.1.1. Diễn biến về dân số tại làng nghề Tống Xá
Làng nghề đúc Tống Xá mới đƣợc chia thành 3 thôn: Đông Tống Xá, Tây
Tống Xá và Bắc 12. Tuy nhiên, mọi số liệu thống kê hiện nay hầu nhƣ vẫn còn lƣu
giữ chung của làng Tống Xá.
Dân số của làng Tống Xá theo điều tra của nghiên cứu có xu thế tăng dần, từ
2.190 ngƣời (năm 2000) đến 2286 ngƣời (năm 2006) và 2.344 năm 2008 và khoảng

9
2.500 ngƣời vào năm 2010 với tỷ lệ tăng dân số dao động trong khoảng 0,7% -
0,9%, cao hơn so với tỷ lệ chung của tỉnh Nam Định là 0,71%.
Số hộ dân trong làng Tống Xá cũng theo xu thế gia tăng, từ 520 hộ (năm
2000) đến 585 hộ (năm 2008), nhƣng chủ yếu do tách hộ, số hộ từ các nơi khác đến
ít. Diện tích không thay đổi, việc gia tăng dân số dẫn đến mật độ dân số cũng tăng,
tăng dần từ 1.685 ngƣời/km
2
(năm 2000) lên 1758 ngƣời/km
2
(năm 2008). Cũng do
việc gia tăng dân số và phát triển sản xuất công nghiệp mà diện tích đất nông nghiệp
càng ngày càng giảm, thậm chí nhiều ao, hồ trong làng đã bị lấp đi để mở rộng đất
sản xuất và dân cƣ.
Dân số trong độ tuổi lao động có xu thế giảm dần, từ 74,2% (năm 2000) đến

5,06km (năm 2006) và 7,91 km (năm 2011).
Nƣớc máy đƣợc cung cấp từ Công ty nƣớc sạch tỉnh Nam Định, bắt đầu từ
Dự án nƣớc nông thôn (năm 2005). Hệ thống cấp nƣớc sạch 3.500m
3
/ngày đêm,
cung cấp cho khoảng trên 80% số dân trong xã và cụm công nghiệp. Còn lại là sử
dụng nƣớc mƣa, nƣớc giếng khơi và nƣớc mặt. Tỷ lệ số hộ dân có nhà tiêu hợp vệ
sinh tăng dần từ 53,8% (năm 2000) lên 81,5% (năm 2006) và đến năm 2011 là
100%.
1.1.4. Y tế, giáo dục
1.1.4.1. Y tế
Hiện nay xã có 1 trạm xá nằm trên địa bàn, có trách nhiệm khám và phát
hiện bệnh thông thƣờng, theo dõi tình hình sức khỏe của ngƣời dân trong xã. Việc
khám chữa bệnh đƣợc quản lý chặt chẽ, kê khai đầy đủ thông qua các số liệu thống
kê tại trạm y tế xã.
Ngoài ra công tác phòng chống dịch bệnh và y tế dự phòng thƣờng xuyên
đƣợc triển khai. Vì vậy, sự nghiệp y tế đƣợc xếp loại khá và đƣợc ngành công nhận
là đơn vị đạt chuẩn y tế xã.
1.1.4.2. Giáo dục
Thƣờng xuyên duy trì sĩ số học sinh trong độ tuổi đến trƣờng. Phong trào xã
hội hóa giáo dục đƣợc xã quan tâm triển khai sâu rộng và đƣợc đông đảo cha mẹ
học sinh ủng hộ đƣa con em đến trƣờng.
Giáo dục mầm non: tổng số học sinh là 390 em, bao gồm 13 lớp học.
Trung học cơ sở: tổng số 218 học sinh. 11
1.1.5. Diễn biến phát triển kinh tế tại làng nghề Tống Xá
1.1.5.1. Sản xuất công nghiệp
Tống Xá là một làng nghề công nghiệp nằm trong lòng một làng nông

Số hộ tham gia vào sản xuất
công nghiệp riêng lẻ
Hộ
43
50
56
64
78
122
Số công ty sản xuất CN
Công ty
37
43
49
52
56
67
Số cụm công nghiệp có trên
địa bàn thôn
Cụm
1
1
1
2
2
2
Số công ty, nhà máy, hộ có
trong KCN
Công
ty/hộ

52
52
52
Nguồn: Hiệp hội cơ khí Ý Yên, 2011

12
Số hộ tham gia vào sản xuất công nghiệp riêng lẻ luôn có xu hƣớng gia tăng,
từ 26 hộ (năm 2000) lên 78 hộ (năm 2006) và 122 hộ (năm 2010). Bên cạnh đó,
nhiều công ty tƣ nhân đã đƣợc thành lập và cũng tăng cả về số lƣợng cũng nhƣ quy
mô, từ 24 công ty (năm 2000) lên 67 công ty (năm 2010).
1.1.5.2. Sản xuất nông nghiệp
Đặc thù sản xuất của làng nghề là sản xuất các mặt hàng cơ khí, do vậy số hộ
làm nông nghiệp cũng không đáng kể. Số hộ tham gia vào sản xuất nông nghiệp là
287 hộ trong đó có tất cả 718 ngƣời.
 Về trồng trọt
Tổng diện tích trồng lúa: 231 mẫu, năng xuất lúa bình quân đạt 205 kg/sào
Tổng diện tích trồng lạc: 130 mẫu, năng xuất bình quân đạt 85kg/sào
Công tác khuyến nông đƣợc đẩy mạnh, các hộ sản xuất nông nghiệp thƣờng
xuyên đƣợc phổ biến các kỹ thuật sản xuất thông qua các lớp học cộng đồng điều
này đã góp phần quan trọng thúc đẩy tăng trƣởng năng xuất cây trồng hàng năm.
 Về chăn nuôi
Về chăn nuôi gia súc, gia cầm vẫn đƣợc các hộ xã viên duy trì và phát triển.
Tính đến năm 2008 tổng số đàn lợn là: 837 con; Trâu, bò: 72 con; Gia cầm: 3514
con.
Tổng trọng lƣợng xuất chuồng đạt 350 tấn vƣợt kế hoạch đề ra. Chỉ số tăng
trƣởng đàn gia súc trong năm 2006 của làng là: 0,32 %.
Tổng giá trị sản xuất chăn nuôi đạt trên 1 tỷ đồng
Công tác phòng chống dịch bệnh cho đàn gia súc gia cầm đƣợc quan tâm chỉ
đạo tiêm phòng theo chỉ đạo của cấp huyện.
1.2. CÁC LOẠI HÌNH SẢN XUẤT VÀ CÁC MỐI NGUY HẠI ĐẾN

của Tống Xá có thể phân theo nguyên liệu sản xuất nhƣ sau:
- Sản phẩm thép đúc: tấm lót, bánh răng, quả lô, các bạc gối đỡ, răng gầu,
lƣỡi gạt, bàn rập, trạm trộn bê tông nhựa, bê tông tƣơi phục vụ cho công trình giao
thông và mỏ. Ruột gà đùn, dao nhào, bánh goòng phục vụ cho các nhà máy gạch tuy
nen. Tấm lót, các loại bạc, cùng các chi tiết máy phục vụ ngành sản xuất đƣờng,
chè, nhà máy thuỷ tinh, nhà máy kính.v.v…
- Sản phẩm gang: bi các loại phục vụ ngành sản xuất xi măng. Nắp hố ga,
chắn rác, ống dẫn cấp thoát nƣớc của ngành xây dựng. Buly, con sên, máy bơm các

14
loại phục vụ ngành công, nông nghiệp. Đế thân quạt điện cơ, thân cột đèn chiếu
sáng đô thị.
- Sản phẩm nhôm gồm các chi tiết xe máy, ô tô, tầu hoả, tầu thuỷ, két nƣớc
máy nổ, pha đèn chiếu sáng công cộng và làm các loại khuôn mẫu tạo hình để đúc
các sản phẩm.
- Sản phẩm đồng: đây là nghề truyền thống đúc lâu đời nhất, đƣợc sản xuất
nhiều chủng loại chi tiết máy các loại ở dạng phôi bán tinh, tinh. Các thành phẩm
nhƣ chân vịt, cánh cửa tầu thuỷ, bạc đồng các loại trục truyền của động cơ, mô tơ;
các mặt hàng có kỹ nghệ tinh xảo cao nhƣ lọ hoa ở nhiều hình dạng khác nhau,
đỉnh, lƣ hƣơng, con giáp. v.v…Đặc biệt, làng đã thành công trong việc đúc những
bức tƣợng phật, danh nhân, lãnh tụ dân tộc.
1.2.1.3. Thị trường tiêu thụ sản phẩm
Thị trƣờng tiêu thụ các sản phẩm của làng nghề Tống Xá chủ yếu là các nhà
máy trong nƣớc và nhìn chung không ổn định, còn bấp bênh. Các mặt hàng sản xuất
ra tuy đều đƣợc lƣu thông theo đơn đặt hàng, không làm hàng chợ, hoặc hàng để tồn
kho lâu ngày nhƣng chƣa có quy mô lớn, chƣa ổn định, tự phát, phụ thuộc. Chƣa
sản xuất sản phẩm dƣới sự tổ chức tập trung mang tầm vĩ mô theo những đơn đặt
hàng tiêu thụ có tính chiến lƣợc.
Một thực tế hiện nay tại các làng nghề nói chung, Tống Xá nói riêng là sự
cạnh tranh về thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm/khách hàng chủ yếu dựa trên giá cả, vấn

thạch anh mịn - Than, củi
- Nƣớc làm nguội -Sơn - Nhiệt
- Hơi kim loại (xon khí)
- VOCs
- Nƣớc làm mát -Nhiệt
-Bụi (chủ yếu là bụi thạch
anh)
- Hơi kim loại (xon khí)
- SO
2
, NO
x
, CO,CO
2

- Không khí
(nƣớc mƣa)

- Nƣớc mặt

- Không khí

 Giai đoạn thu mua thép phế liệu
Giai đoạn đầu của quá trình công nghệ chính là thu mua thép phế liệu. Các
loại phế liệu này đƣợc thu mua từ mọi nơi với số lƣợng lớn, không phân biệt chất
lƣợng. Thép phế liệu còn thƣờng lẫn các hóa chất nhƣ: Sơn, dầu mỡ, các loại oxít
sắt (Fe
3
O
4
)…Các loại hóa chất này thƣờng có mùi khó chịu, có hại cho sức khỏe
của ngƣời lao động. Nếu ngƣời lao động không đƣợc trang bị các trang thiết bị bảo
vệ cá nhân nhƣ: khẩu trang, găng tay thì dễ mắc phải các bệnh về đƣờng hô hấp
nhƣ: viêm khí quản, viêm phổi cấp…

Đúc thép

Tôi luyện

Ủ thép
Gia công
cơ khí


và lõi khuôn, và cuối cùng là kiểm tra sản phẩm đúc.
 Giai đoạn ủ và tôi luyện
Ủ là quá trình đốt nóng thép sau khi đúc lên đến nhiệt độ nhất định, sau đó
giữ ở nhiệt độ đó trong 1 khoảng thời gian nhất định. Tại các phân xƣởng ở làng
nghề ngƣời lao động đã sử dụng phƣơng pháp ủ kết tinh. Các loại thép đã đúc đƣợc
cho vào lò ủ sau đó cấp nhiệt (600  700
0
C) bằng than và củi. Các vật liệu thép này

Hình 2. Lò nấu thép trung tần

17
đƣợc giữ trong lò khoảng 9  10 giờ rồi mở lò. Lò ủ đƣợc xây kín, lắp lò với hệ
thống xe lăn di động đƣợc mỗi lần lấy mẫu đúc, bên trái lò là nơi cấp nhiệt khi than
và củi đƣợc đốt phía dƣới, bên phải là các lỗ thoát khí và ống khói cao 4 mét. Sau
khi mở lò ủ thép đƣợc tiến hành tôi ngay. Xe lăn di chuyển mở lò và mang theo thép
ủ đến bể tôi chứa nƣớc cách cửa lò 2 mét. Tại bể tôi thép đƣợc làm giảm nhiệt độ
một cách đột ngột bằng nƣớc. Thép sau quá trình nhiệt luyện là ủ và tôi sẽ giảm
đƣợc những ứng lực dƣ, giảm độ cứng và độ hạt, rất thuận lợi cho quá trình gia
công.
 Giai đoạn gia công và thành phẩm
Gia công là quá trình tạo hình
dáng thẩm mỹ cho thép bằng các
phƣơng pháp khác nhau nhƣ gia công
bằng áp lực (cán, ép, kéo, nén,
dập…); gia công cắt gọt kim loại
(mài, cắt, tiện…); các loại hàn…Sản
phẩm thép sau khi đã qua các quá
trình nhiệt luyện đƣợc tập trung một
nơi, tại nơi này ngƣời lao động thực

- Chất phủ mặt khuôn: bột
than củi, bột graphit, cát
thạch anh mịn
- Nƣớc làm nguội -Sơn - Nhiệt
- Hơi kim loại (xon khí)
- SO
2
, NO
x
, CO,CO
2
- VOCs

-Nhiệt
-Bụi (chủ yếu là bụi thạch
anh)
- Hơi kim loại (xon khí)
- SO
- Nƣớc mặt
- Không khí
 Giai đoạn thu mua gang phế liệu
So với thép thì thành phần của gang phức tạp hơn và chứa các tạp chất có hại
nhƣ: S và P, các tạp chất này thƣờng làm giảm cơ tính của gang. Khi các phế liệu
đƣợc thu mua, ngoài mùi của các tạp chất hoá học bên ngoài, ngƣời lao động còn
chịu ảnh hƣởng do các tạp chất có trong thành phần của gang.
 Giai đoạn nấu
Lò sử dụng để nấu gang là lò gió đứng, than và gang phế liệu đƣợc cho cùng
vào lò nấu. Lớp than ở phía dƣới nên thuận lợi cho việc đốt than tạo nhiệt, còn gang
phế liệu ở phía trên than. Phía dƣới của lò nấu thiết kế một lỗ để đƣa gió vào liên
tục giúp than cháy. Khi than cháy sinh nhiệt đến nhiệt độ 1200  1500
0
C thì gang
bắt đầu nóng chảy. Nhƣ vậy, sau một thời gian nấu trong lò gồm hỗn hợp gang nóng

Đúc gang
Gia công
cơ khí

Tôi luyện

Nấu gang

19

 Giai đoạn gia công và thành phẩm
Các phƣơng pháp gia công gang cũng giống nhƣ gia công thép. Tại các phân
xƣởng gia công gang ngƣời lao động không đƣợc trang bị đầy đủ trang thiêt bị bảo
vệ cá nhân, mà thành phần của gang lại chứa nhiều các tạp chất có hại, nên lƣợng

20
bụi kim loại chứa nhiều các loại độc chất. Ngƣời lao động thƣờng mắc các bệnh về
hệ hô hấp, và có các nguy cơ tai nạn trong quá trình vận chuyển sản phẩm.
1.2.2.3. Quy trình công nghệ đúc đồng và các mối nguy hại
Hình 5. Quy trình công nghệ đúc đồng và các mối nguy hại

Nguyên-nhiên-vật liệu
Quá trình SX
Chất ô nhiễm
Tác động
- Đồng phế liệu
- Than, củi
- Zn, Sn, Pb
- Tro, mùn cƣa
- Đất sét, trấu
- Chất phủ mặt khuôn: bột
graphit, bột than
(nƣớc mƣa)
- Không khí  Giai đoạn thu mua đồng phế liệu
Cũng giống nhƣ phế liệu thép và gang, phế đồng đƣợc thu mua với lƣợng lớn
và chất lƣợng không cao. Tuy nhiên trong quá trình thu mua, ngƣời lao động lại bị
ảnh hƣởng ở mức khác nhau do ảnh hƣởng của bụi chứa đồng và bụi phấn chì.
 Giai đoạn nấu
Đồng phế liệu đƣợc nấu bằng lò đốt thủ công, nồi nấu vật liệu làm bằng vật
liệu phấn chì (graphit), thành lò là lớp gạch chịu lửa (samốt), ở giữa thành lò và nồi
nấu có khoảng trống để sinh nhiệt, trên miệng lò có bố trí một lỗ thoát khí, bên cạnh
thành lò có lỗ để múc đồng nóng chảy. Sau khi đồng phế liệu đã đƣợc cho vào nồi
nấu, ngƣời lao động sẽ đốt củi và than để tạo nhiệt cho lò, nhiệt độ phần bên trong
nồi nấu: 800  1000
0
C còn phần không gian trong thành lò là: 1400
0
C. Trung bình
một mẻ nấu đồng mất khoảng 45  60 phút, sau khi đồng đã nóng chảy ngƣời ta rắc
ít trấu gio để tạo váng với các tạp chất của đồng phát sinh trong quá trình nấu. Các
tạp chất này sẽ nổi lên trên miệng nồi và rất thuận lợi cho việc vớt chúng ra.

Đúc đồng
Gia công
cơ khí


.
qH
2
O. Ngoài ra còn một số các tạp chất khác nhƣ: CaCO
3
, Fe
2
O
3
, Na
2
CO
3
. Khi có
lƣợng nƣớc thích hợp đất sét sẽ dẻo và dính, khi sấy khô độ bền tăng nhƣng dòn, dễ
vỡ. Nếu đất sét trộn với cát với tỷ lệ vừa đủ sẽ làm tăng độ bền, dẻo của khuôn.
+ Chất kết dính là những chất đƣợc đƣa vào hỗn hợp làm khuôn để tăng độ
bền, dẻo của khuôn. Chất kết dính thƣờng dùng nhƣ dầu thực vật, các chất hòa tan
trong nƣớc (đƣờng, mật mía…), chất dính kết hóa cứng (nhựa thông, xi măng…).
+ Chất phụ là những chất để tăng tính lún, tính thông khí, tăng độ bóng bề
mặt khuôn và lõi khuôn, tăng khả năng chịu nhiệt của hỗn hợp khuôn. Các chất phụ
thƣờng là mùn cƣa, rơm, rạ, bột than, khi rót kim loại nóng chảy vào chúng sẽ bị
cháy tạo khoảng trống trong hỗn hợp, làm tăng độ xốp, độ lún và khả năng thoát khí

22
của hỗn hợp. Ngoài ra còn dùng bột thạch anh, nƣớc thủy tinh để tăng độ bóng và
tính chịu nhiệt của khuôn.
Để đáp ứng nhu cầu làm
khuôn các doanh nghiệp cần phải
dùng một lƣợng lớn vật liệu. Trung


23

Hình 7. Quá trình sản xuất vật đúc
1.2.3. Đánh giá về công nghệ và mô hình sản xuất tại làng nghề Tống Xá
Nghề đúc ở Yên Xá không ngừng phát triển qua các thời kỳ lịch sử. Ngày
nay, nghề đúc ở làng Tống Xá đã vƣơn lên đáp ứng yêu cầu của thị trƣờng trong
phạm vi cả nƣớc. Cùng với sự phát triển sản xuất, công nghệ đúc kim loại cũng thay
đổi theo hƣớng tiến bộ hơn so với trƣớc đây. Những thay đổi công nghệ thể hiện ở
các điểm chính sau đây:
a) Công nghệ nấu luyện thay đổi: Bƣớc ngoặt quan trọng nhất là việc sử
dụng lò cảm ứng trung tần có khả năng nấu chảy gang thép ở nhiệt độ 1500 -1700
0
C
thay thế lò nấu gang thép truyền thống bằng nhiên liệu than đá (1300 – 1400
0
C).
Với sự thay đổi công nghệ nấu luyện này, làng nghề Tống Xá đã có thể cung cấp
cho thị trƣờng những sản phẩm thép chất lƣợng cao với các đặc tính cơ lý theo yêu
cầu đặt hàng. Những lợi ích của lò cảm ứng trung tần đem lại có thể nêu cụ thể nhƣ
sau:
 Có thể tạo ra đƣợc sản phẩm thép với hàm lƣợng cacbon thấp (<0,02%);
Chế tạo bộ mẫu
Nấu
thép và
rót
khuôn
Chế tạo hỗn
hợp làm thao
Làm lõi