94BÀI TẬP THÍ NGHIỆM VẬT LÝ VỚI VIỆC
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC
CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
PHYSICS EXPERIMENTAL EXERCISES IN PROMOTING JUNIOR
SECONDARY SCHOOL STUDENTS’ COGNITIVE ACTIVENESS
Th.S HUỲNH TRỌNG DƯƠNG
Trường CĐSP Quảng Nam
TÓM TẮT
Bài tập thí nghiệm vật lý vừa là một môn học vừa là một phương pháp dạy học.
Với tư cách là phương pháp dạy học, nó tạo ra ở người học động cơ học tập, sự
khám phá, xây dựng kiến thức mới; gây hứng thú, phát huy tính tích cực sáng tạo.
Trong bài viết này, tác giả trình bày một số bài tập thí nghiệm vật lý THCS tiêu
biểu có tác dụng phát huy tính tích cực nhận thức cho học sinh.
ABSTRACT
The Physics experimental exercise is both a subject and a teaching method. As a
teaching method, it can create in learners learning motivation and discovery, build up
new knowledge, inspire interest and promote active creativeness.
In this paper the author presents a number of Physics experimental exercises at
the junior secondary education level which have positive effects on developing
students’ cognitive activeness.

1. KHÁI NIỆM VỀ BÀI TẬP THÍ NGHIỆM
Bài tập thí nghiệm là những bài tập chỉ mặt kết quả của các thí nghiệm đang

thuyết và thực nghiệm, các kỹ năng hoạt động trí óc và thực hành một cách khéo
léo, các vốn hiểu biết về vật lý, kỹ thuật và thực tế đời sống nhằm phát huy tốt nhất
khả năng suy luận, tư duy lôgic.
Với bài tậ
p thí nghiệm, học sinh có thể đề xuất các phương án thí nghiệm khác
nhau gây ra không khí tranh luận sôi nổi trong lớp.

3. CÁC BƯỚC CHUNG ĐỂ GIẢI BÀI TẬP THÍ NGHIỆM
Bước 1: Đọc hiểu đề bài
Bước 2: Phân tích nội dung bài tập thí nghiệm.
Bước 3: Xác định phương án thí nghiệm.
Bước 4: Tiến hành các thao tác thí nghiệm.
Bước 5: Kiểm tra câu trả lời so với kết quả thí nghiệm
Để thấy rõ tác dụng của bài tập thí nghiệ
m trong việc tích cực hóa hoạt động
nhận thức của học sinh, chúng tôi đề xuất các bài tập đã thực nghiệm tại các trường
THCS, cụ thể:
Bài tập 1:
Cho một lực kế với độ đo lực lớn nhất 2N, một sợi dây, một thước
chia vạch đến milimet và một thanh sắt của giá thí nghiệm. Hãy xác định trọng
lượng của một viên gạch với mức chính xác cao nhất cho phép.
Hướng dẫn giải

• Bước 1: Tìm hiểu mối liên hệ giữa lực kế với trọng lượng viên gạch thông
qua đòn cân để xác định trọng lượng viên gạch. 96
• Bước 2: Xác định trọng lượng của viên gạch với lực kế, sợi dây, thước chia
vạch milimet và thanh sắt. Điều này chứng tỏ phải tìm mối liên hệ giữa trọng lượng

cỡ với bình A cũng có nút kín xuyên qua nút có ống thủy tinh ngắn. Hai bình A và B
được nối với nhau bằng ống cao su (hoặc ống nhựa mềm).
Không được mở nút bình, chỉ dùng một nồi nước nóng và một chậu nước lạnh,
hãy tìm cách chuyển được nhiều nước nhất từ bình A sang bình B.
Hướ
ng dẫn giải
• Bước 1: Tìm hiểu sự bay hơi, sự ngưng tụ và mối liên hệ giữa chúng.
• Bước 2: Làm nước ở bình A bay hơi và làm ngưng tụ hơi nước này ở bình B.
• Bước 3: Để nước bình A bay hơi ta phải đưa bình A vào chậu nước nóng.
Muốn xuất hiện nước ở bình B phải làm lạnh bình B để ngưng tụ hơi nước.
• Bước 4: Tiến hành thí nghi
ệm:
Đặt bình A vào nồi nước nóng, áp suất không khí trong bình A tăng lên.
Đặt bình B vào chậu nước lạnh, áp suất không khí trong bình B giảm. Nước
trong bình A bị đẩy sang bình B (theo hình vẽ)
97
Chuyển bình A sang chậu nước lạnh để làm giảm nhiệt độ và áp suất không khí
trong đó.

98
5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
Qua việc đưa bài tập thí nghiệm vào hệ thống bài tập và tiến hành thực nghiệm
sư phạm với kết quả như trên cho thấy, bài tập thí nghiệm đã góp phần phát huy tốt
tính tích cực trong hoạt động nhận thức của học sinh. Để nâng cao hơn nữa chất
lượng dạy học hiện nay ở các trường THCS chúng tôi đề nghị:
- Một là: Xác định rõ hơ
n vai trò của thí nghiệm trong dạy học vật lý, đề cập
mạnh đến việc giải bài tập thông qua thí nghiệm.
- Hai là: Đưa thêm hệ thống bài tập thí nghiệm vào hệ thống bài tập về nhà.
- Ba là: Thay đổi dần quan điểm kiểm tra, đánh giá theo hướng nâng dần vai trò
của thí nghiệm thông qua bài tập thí nghiệm.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Thượng Chung (2004): Bài tập thí nghiệm vật lý THCS. NXB Giáo dục.
[2] Nguyễn Đức Thâm - Nguyễn Ngọc Hưng: Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh
trong dạy học vật lý ở trường phổ thông. NXB ĐHQG Hà Nội, 1999.
[3] Trần Kiều: Đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS. Viện Khoa học Giáo dục,
1997.
[4] V.Langué: Những bài tập hay về thí nghiệm vật lý. NXB Giáo Dụ
c, 1998.