Thiết kế và sử dụng Graph dạy học chương
III: Sinh trưởng và phát triển, Sinh học 11 -
Trung học phổ thông Trần Thị Mỹ Hà Trường Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Giáo dục học : 60 14 10
Người hướng dẫn : PGS.TS. Mai Văn Hưng
Năm bảo vệ: 2013
120 tr .

Abstract. Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến việc thiết kế và sử dụng
Graph vào dạy học. Phân tích mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương trình Sinh học 11
Trung học phổ thong (THPT) nói chung và chương III nói riêng làm cơ sở cho việc
thiết kế các Graph Sinh học. Điều tra thực trạng về việc sử dụng Graph trong dạy học
Sinh học tại một số trường THPT thuộc TP Bắc Ninh. Thiết kế và sử dụng các Graph
nội dung và Graph hoạt động để xây dựng các giáo án tổ chức cách hoạt động trong
dạy học chương III Sinh học 11. Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả của
các phương án đã đề ra qua đó khẳng định tính khả thi của đề tài.
Keywords.Phương pháp dạy học; Sinh học; Graph
Content.
1. Lý do nghiên cứu
1.1. Xuất phát từ nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông
Sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, sự thách thức trước nguy cơ tụt
hậu trên chặng đường đua tranh trí tuệ tiến vào thế kỷ XXI đang đòi hỏi sự đổi mới của
giáo dục, trong đó có sự đổi mới cơ bản về phương pháp dạy và phương pháp học. Vấn
đề này không phải của riêng nước ta mà là vấn đề đang được quan tâm ở mọi quốc gia
trong chiến lược phát triển nguồn lực con người phục vụ các mục tiêu xã hội.[2]

thì khi bước vào cuộc sống sau giai đoạn học tập tại nhà trường, các em sẽ có được bản
lĩnh để có thể bước vào hoạt động học liên tục và học suốt đời .
Với nhiệm vụ đó đòi hỏi việc nghiên cứu lý luận dạy học đại cương và bộ môn về cải
tiến PPDH phải đi trước một bước để tìm tòi các giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học
theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS.
1.2. Xuất phát từ ưu điểm của phương pháp Graph
Quá trình nhận thức của con người gồm 3 giai đoạn là tích lũy thông tin, khái quát hóa
- trừu tượng hóa, mô hình hóa thông tin bằng các tri thức. [5].
Trong quá trình học tập, học sinh tiếp nhận thông tin và tri thức khoa học để hình
thành tri thức cá nhân. Thông qua tri giác, học sinh sẽ khái quát hóa, trừu tượng hóa và
cuối cùng mô hình hóa thông tin để ghi nhớ theo mô hình.
Mô hình là vật thể được dựng lên dưới dạng sơ đồ, cấu trúc vật lí, dạng kí hiệu hay
công thức tương ứng với đối tượng nghiên cứu nhằm phản ánh, tái tạo dưới dạng đơn
giản và sơ đồ nghiên cứu.
Mô hình hóa là một hành động học tập giúp con người diễn đạt logic khái niệm một
cách trực quan. Qua mô hình, các mối quan hệ của khái niệm được chuyển vào trong
[4]. PPDH là các con đường, là cách thức vận động của nội dung dạy học phù hợp với
quy luật phát triển tâm lý, sinh lý và trình độ nhận thức của người học, là các biện
pháp tổ chức hợp tác giữa thày và trò nhằm giúp cho trò chiếm lĩnh được nội dung dạy
học một cách chắc chắn.
Đứng trước yêu cầu đổi mới PPDH, đòi hỏi người giáo viên (GV) phải chú trọng hơn
đến các cách tiếp cận khác nhau nhằm tăng cường tính tích cực nhận thức của HS.
Trong vài chục năm trở lại đây, trên thế giới đã có những tác giả áp dụng tiếp cận
chuyển hoá các phương pháp khoa học, các thành tựu của kỹ thuật tiên tiến và công
nghệ mới thành PPDH đặc thù. Trong đó, tiếp cận chuyển hoá lý thuyết Graph toán
học thành PPDH là một trong những hướng có triển vọng.
Graph là một chuyên ngành toán học hiện đại đã được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh
vực khoa học như kinh tế học (kế hoạch hoá…), sinh học (mạng thần kinh…), tâm lí
học (sơ đồ hoá các quá trình hình thành các khái niệm –tri thức), giáo dục học (phát
triển hoạt động trong quá trình dạy học)…

sinh trưởng ở thực vật và động vật khác nhau như thế nào…
1.4. Xuất phát từ thực trạng dạy chương trình sinh học 11
Phong trào đổi mới PPDH đang diễn ra sôi nổi trong các nhà trường. Tuy nhiên, trong
thực tế dạy học các bộ môn nói chung, môn Sinh học nói riêng vẫn còn những biểu
hiện của tính hình thức ở nhiều mức độ khác nhau dẫn tới chất lượng dạy và học ở các
trường phổ thông còn chưa cao. Nguyên nhân chủ yếu là do cách dạy của GV. GV chủ
yếu dạy bằng những phương pháp dùng lời truyền đạt, đơn thuần thuyết giảng, không
đặt vấn đề, không gợi ý cho HS tìm ra các mối liên hệ bản chất của kiến thức; dùng
phương tiện trực quan một cách hình thức; trong khâu kiểm tra đánh giá, GV thường
chỉ yêu cầu HS nhắc lại kiến thức một cách máy móc, không có những câu hỏi yêu cầu
HS vận dụng kiến thức một cách sáng tạo. Việc giảng dạy và học tập các bộ môn nói
chung, bộ môn Sinh học nói riêng còn nhiều hạn chế, chưa phát huy được năng lực tư
duy hệ thống – tư duy được áp dụng nhiều trong đời sống kinh tế - xã hội ngày nay,
chưa phát huy được năng lực sáng tạo của HS để giải quyết các vấn đề tiếp thu được
trong tài liệu SGK và thực tiễn cuộc sống nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Việc thiết kế và dạy học chương III Sinh học ở lớp 11 bằng phương pháp Grap sẽ khắc
phục hiện tượng HS chỉ học thuộc lòng một cách máy móc, giúp HS hiểu bản chất của
sự vật hiện tượng, thiết lập được mối quan hệ giữa các thành phần kiến thức. - Hiện
nay chương III Sinh học ở lớp 11 – trung học phổ thông (THPT) theo chương trình
mới có nhiều đổi mới cả về cấu trúc chương trình và nội dung kiến thức. Vì vậy nhiều
GV còn lúng túng trong việc soạn giáo án và lên lớp.
- Việc thiết kế và dạy học chương III Sinh học 11 bằng phương pháp Graph chưa được
GV chú trọng và chưa được tác giả nào nghiên cứu.
Với những lí do như trên, chúng tôi chọn đề tài: “Thiết kế và sử dụng Graph dạy học
Chương III: Sinh trưởng và phát triển- Sinh học 11, Trung học phổ thông “
2. Mục đích nghiên cứu
Thiết kế Graph nội dung và Graph hoạt động góp phần nâng cao chất lượng dạy học
chương III Sinh học 11 ở trường phổ thông. ”, đồng thời là tài liệu tham khảo cho GV
phổ thông và sinh viên sư phạm.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu

đường lối, chính sách trong công tác giáo dục, trong việc cải tiến, đổi mới phương
pháp dạy học.
Nghiên cứu các tài liệu, sách báo, các thông tin liên quan đến đề tài như: lí luận dạy
học sinh học, các công trình về đổi mới giáo dục, nâng cao chất lượng dạy - học, tài
liệu giảng dạy sinh học bằng Graph, các công trình về đổi mới giáo dục, nâng cao chất
lượng dạy - học, các tài liệu bồi dưỡng chuyên môn, SGK, SGV,…
7.2. Phương pháp điều tra
Điều tra tình hình sử dụng Graph trong dạy học sinh học 11 nói chung và chương III
sinh học 11 nói riêng ở một số trường THPT hiện nay.
Tham dự một số giờ dạy của giáo viên lớp 11 để tìm hiểu thái độ của học sinh cũng
như hiệu quả của việc sử dụng Graph trong dạy học bộ môn.
7.3. Phương pháp chuyên gia
Gặp gỡ, trao đổi với những chuyên gia về lĩnh vực nghiên cứu để nhờ tư vấn và thu
thập các thông tin liên quan đến đề tài.
7.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
7.4.1. Thực nghiệm thăm dò
Việc thực nghiệm thăm dò nhằm tìm ra phương pháp tiến hành thực nghiệm và phát
hiện những thiếu sót trong việc thiết lập các Graph để kịp thời chỉnh lí, bổ sung để đưa
vào thực nghiệm chính thức.
7.4.2. Thực nghiệm chính thức
Chúng tôi chọn trường, lớp tiến hành thực nghiệm chính thức để có kết luận khái quát
về việc sử dụng Graph vào dạy học chương III Sinh học 11
7.4.2.1. Phương pháp bố trí thực nghiệm
Chúng tôi áp dụng cách lấy mẫu theo phương pháp đa ma trận.
7.4.2.2. Phương pháp chấm bài cho điểm.
Với bài kiểm tra trắc nghiệm dạng MCQ chúng tôi lựa chọn cách chấm bài bằng đáp
án đục lỗ, mỗi câu trả lời đúng được tính một đơn vị điểm, trả lời sai không tính điểm,
với bài kiểm tra dạng tự luận chúng tôi cho điểm dựa vào đáp án và cho điểm, HS làm
đúng ý nào, cho điểm ý đó dựa vào thang điểm định sẵn, ý sai không trừ điểm.
7.4.2.3. Phương pháp tập hợp và sắp xếp số liệu.

5. Nguyễn phúc Chỉnh (2005), Nâng cao hiệu quả dạy học Giải phẫu - Sinh lý người
ở trung học cơ sở bằng áp dụng phương pháp grap, Luận án tiến sĩ giáo dục học,
Hà Nội
6. Nguyễn Phúc Chỉnh (2005), Phương pháp Grap trong dạy học sinh học, NXB
Giáo dục.
7. Vũ Cao Đàm (1998), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Khoa học và
kỹ thuật Hà Nội.
8. Nguyễn Thành Đạt (Chủ biên) (2007), Sinh học 11, NXB Giáo dục.
9. Trịnh Hữu Hằng (1998), Sinh học cơ thể động vật, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
10. Trần Bá Hoành - Trịnh Nguyên Giao (2000), Đại cương phương pháp dạy học
Sinh học, NXB Giáo dục.
11. Trần Bá Hoành (2006), Đổi mới phương pháp dạy học, nội dung, chương trình,
sách giáo khoa, NXB Đại học Sư phạm Hà nội.
12. Phạm Văn Lập (2007), Phương pháp dạy học Sinh học ở trường THPT, Sách lưu
hành nội bộ, khoa Sư phạm - Đại học Quốc gia Hà Nội.
13. Phạm Văn Lập (2002), “Học cách học và cách làm bài thi như thế nào”, sinh học
ngày nay, (29).
14. Phạm Thị My (2000), Ứng dụng lí thuyết graph xây dựng và sử dụng sơ đồ để tổ
chức hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học sinh học ở trường THPT,
Luận văn thạc sĩ sư phạm sinh học, Hà Nội.
15. Phạm Tư (2003), “Dạy học bằng phương pháp Grap góp phần nâng cao chất lượng
giờ giảng”, Giáo dục thời đại, (124).
16. Trịnh Quang Từ (2006), “Sử dụng graph trong thiết kế phương pháp dạy học”, Tạp
chí Giáo dục, Số 131.
17. Nguyễn Chính Trung (1987), Dùng phương pháp grap lập chương trình tối ưu và
dạy môn “Sử dụng thông tin trong chiến dịch” ở học viện quân sự cấp cao, Luận
án Phó tiến sĩ khoa học sư phạm - tâm lí, Hà Nội.
18. Vũ Văn Vụ (Tổng chủ biên) (2007), Sinh học 11 nâng cao, NXB Giáo dục.
19. Vũ Văn Vụ (Chủ biên) (2008), Sinh lí học thực vật, NXB Giáo dục.
20. Phạm Thị Xòe (2005), Ứng dụng lí thuyết Grap trong dạy học sinh học 10 nhằm