Biểu tượng trong thức tỉnh của Kate Chopin Lý Hồng Điệp Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Văn học: 60 22 30
Người hướng dẫn : PGS.TS. Đặng Anh Đào
Năm bảo vệ: 2014
116 tr .

Abstract. Được xem là một nghiên cứu trường hợp cho lý thuyết nữ quyền trong văn
chương thế giới, Thức tỉnh của Kate Chopin thực sự là cuốn tiểu thuyết độc đáo về
một phụ nữ trẻ dám sống cho chính mình, vượt ra khỏi những rào cản khắc nghiệt của
xã hội và gia đình. Chopin sử dụng các biểu tượng như một công cụ tuyệt vời để kết
nối ý tưởng của mình với độc giả. Qua việc khảo sát các biểu tượng, chúng tôi muốn
mang đến cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về tác phẩm, cũng như cái nhìn đa chiều,
bao dung hơn về sự nổi loạn của nhân vật nữ chính Edna Pontellier.
Keywords.Văn học Mỹ; Văn học; Phê bình văn học
Content.
1. Lý do lựa chọn đề tài
Trong đời sống xã hội thế kỷ XX trở đi, ở các nước phát triển, phê bình văn học
có địa vị rất cao. Hàng loạt trường phái phê bình văn học ra đời, phát triển và rồi lại
nhường chỗ cho những trào lưu phê bình mới. Sự phát triển thậm phồn (hyper) của các
trào lưu văn học như thế khiến cho đời sống phê bình văn học trở nên đặc biệt sôi nổi.
Bởi vậy, mục tiêu của các nhà nghiên cứu, phê bình văn học là làm sao có được cái
nhìn thật ít mâu thuẫn về các trường phái phê bình văn học hiện đại, tránh cái nhìn cực
đoan, thiên kiến và sẵn cái nhìn bao dung văn hóa. Trong dòng chảy chung của nghiên
cứu khoa học xã hội và nhân văn, phê bình văn học đã và đang dung chứa những cách
thức phê bình đa dạng. Không còn đơn thuần là một lý thuyết đơn nhất, riêng lẻ. Ngày

chưa được dịch và xuất bản thành sách, cũng như chưa có một công trình nghiên cứu
chính thức nào được phổ biến. Bản thân tôi đã có thời gian tiếp xúc với văn bản gốc,
dịch tác phẩm (dù chưa trọn vẹn), và vì vậy có điều kiện đào sâu tác phẩm hơn. Chính
vì vậy, chúng tôi lựa chọn tác phẩm này một phần muốn giới thiệu nó rộng rãi hơn tới
mọi người.
2. Lịch sử vấn đề
Cho đến nay, do khả năng tìm kiếm nguồn tư liệu còn hạn chế, chỉ dừng lại ở vài
thư viện điện tử như questia.com, jstor…, chúng tôi vẫn chưa tìm được một công trình
khoa học chính thức nào được xuất bản thành sách hay tạp chí trên thế giới nghiên cứu
về vấn đề biểu tượng trong tiểu thuyết Thức tỉnh. Trên mạng Internet có những bài viết
lẻ tẻ và không chính thức về vấn đề này. Vì vậy, luận văn của chúng tôi phải mở rộng
phạm vi tìm hiểu về lịch sử nghiên cứu tác phẩm.
Về cơ bản, theo quan sát của chúng tôi, lịch sử phê bình và nghiên cứu tác phẩm
có thể chia thành những chặng đường với các nội dung chính sau đây:
2.1. 50 năm đầu từ khi tác phẩm được công bố (1899 – 1950).
Giai đoạn này Thức tỉnh của Chopin chỉ được biết đến trong phạm vi nước Mỹ.
Các bài phê bình hầu như chỉ tập trung vào nội dung phản ánh của tác phẩm (đề tài
một thiếu phụ trẻ ngoại tình).
Khi mới xuất bản, Thức tỉnh trở thành hiện tượng gây sốc cho độc giả vì cách phản ánh
táo bạo trước những khát khao dục tình và sự “nổi loạn” của nhân vật chính Edna
Pontellier. Nó đã gây nên những tranh cãi kịch liệt đặc biệt vượt lên trên một tác phẩm
thông thường. Cộng hòa St. Louis đã giận dữ cho rằng cuốn sách phạm phải một tội ác
khó diễn tả chống lại cả một xã hội khuôn phép. Các nhà phê bình cảnh báo các bà mẹ
không cho con cái họ đọc tác phẩm, trong khi bà Chopin đáp lời có phần mỉa mai: “Tôi
không bao giờ mơ rằng bà Pontellier lại tạo ra một thông điệp về những thứ thế này và
thực hiện sự chê trách như bà ta đã làm. Nếu tôi xem thường điều này, tôi sẽ đuổi bà ta
ra khỏi cộng đồng. Nhưng khi tôi tìm ra cái mà bà ta hướng tới, vở kịch đã diễn ra quá
nửa và đã quá muộn để sửa đổi” (trích trong bài báo Thức tỉnh của Robert Cantwell).
Phải từ những năm 1950 trở đi, sau 50 năm xuất bản, Thức tỉnh của Chopin mới bắt
đầu được nhìn nhận và đánh giá lại vị trí cũng như giá trị tác phẩm trong nền văn học

nghiêm túc và khoa học.
2.2. Phê bình hiện đại (từ 1950 đến nay)
1

Năm 1953, với việc Cyrille Arnavon chuyển ngữ Thức tỉnh sang Pháp ngữ, cuốn sách
đã được xuất bản và được người Pháp thưởng thức cũng như đánh giá giá trị của nó.
Chopin nhận được sự yêu mến từ phía độc giả Pháp với sự đồng cảm sâu sắc. Người ta
cũng so sánh truyện của Chopin với Bà Bovary của văn hào Pháp Gustave Flaubert. Có
cả ý kiến khen và chê. Người chê (như Willa Cather, trong phần điểm sách) thì cho
rằng Chopin bắt chước Flaubert một cách mờ nhạt. Người khen, như Stephen Health
thì cho rằng tác phẩm của Chopin thể hiện tinh vi hơn nhiều so với Bà Bovary.
Nhìn chung, trong giai đoạn này, có mấy hướng nghiên cứu sau đây:
2.2.1. Hướng phê bình tiểu sử
Hướng nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu cuộc đời tác giả Kate Chopin.
Trước năm 1950, cuốn sách phê bình tiểu sử đầu tiên về Kate Chopin của
Daniel Rankin đã được xuất bản (năm 1932). Từ năm 1950 đến nay, có thêm hai công
trình nghiên cứu tiểu sử đã được in thành sách: Phê bình tiểu sử Kate Chopin (Kate
Chopin: A Critical Biography) của Per Seyersted năm 1969 và Kate Chopin: cuộc đời
tác giả Thức tỉnh (Kate Chopin: A Life of the Author of The Awakening) của Emily
Toth (năm 1990).
Trong khi cuốn sách của Daniel Rankin không có gì nổi bật, nhưng là cuốn sách
đầu tiên giới thiệu về Kate Chopin và tác phẩm của bà ở Mỹ, thì cuốn sách của Per
Seyersted đánh dấu sự phổ biến rộng rãi của tiểu thuyết Thức tỉnh. Còn trong cuốn

1
Phần nghiên cứu này của chúng tôi giới hạn trong phạm vi những bài báo được in trên các
tạp chí hoặc tuyển tập trong các sách đã được xuất bản. Chúng tôi không tổng hợp nguồn từ
các luận văn từ thạc sĩ trở lên do thời gian có hạn.
sách của Emily Toth, bà đã nghiên cứu cuộc đời tác giả Kate Chopin kỹ lưỡng, với sự
khảo sát thời thơ ấu của Chopin, khảo sát các mối quan hệ gia đình, những sự kiện có ý

hành động ngoại tình của Edna Pontellier. Hướng này theo chúng tôi không thực sự
thuyết phục, vì nó mang tính áp đặt và có phần “thô thiển”, chỉ lấy vấn đề đam mê bản
năng của loài (loài người hay loài nào cũng có những đặc tính tương tự nhau trong lý
thuyết của Darwin) để giải thích một hành động chứa đựng không chỉ yếu tố đam mê
bản năng.
Hướng nghiên cứu tác phẩm dưới góc độ văn hóa, như Michelle A. Birnbaum
nhìn nhận Thức tỉnh của Kate Chopin trong mối liên hệ với lý thuyết hậu thực dân
(post-colonianism) trong bài viết Alien Hands: Kate Chopin and the Colonization of
Race (1994). Tác giả đã xem xét vai trò của những phụ nữ vô danh, thường là các phụ
nữ da đen, da màu, người da trắng lai da đen trong tác phẩm. Tác giả không chỉ tìm
hiểu những việc Edna làm để thỏa mãn bản thân, mà còn tìm hiểu chức năng của
chúng như cách thức giải phóng tình dục. Birnbaum cho rằng, với hành động từ chối
vai trò của mình, nhân vật đã phủ nhận bản thân như một phụ nữ vô danh, vô ngữ và
chỉ là cái bóng.
Hướng nghiên cứu nữ quyền: Kể từ thập niên 70 thế kỉ XX, trong các công trình
phê bình nữ quyền nổi tiếng, giá trị tác phẩm của Kate Chopin đều được ghi nhận.
Riêng ở Việt Nam, do thời gian tìm kiếm tư liệu còn hạn chế nên chúng tôi chỉ
tìm thấy một bài giới thiệu duy nhất về Kate Chopin và các tác phẩm của bà, đó là bài
viết của Nguyễn Thị Hải Hà, Kate Chopin – khát vọng sống của người phụ nữ ở thế kỷ
mười chín, đăng trên Tạp chí Da màu ( Bài viết giới
thiệu khái quát về Kate Chopin và phân tích một số tác phẩm mà người viết cho là có
giá trị nhất của nữ tác giả này để khẳng định giá trị tư tưởng của lòng yêu tự do và khát
vọng sống cho chính mình của các nhân vật nữ chính trong truyện của Kate Chopin.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu:
Chúng tôi sử dụng nguyên gốc tiểu thuyết Thức tỉnh (The Awakening) trong
cuốn sách The Awakening and Other Stories do Pamela Knights biên tập, Oxford
University Press, USA (July 27, 2000), từ trang 3 đến trang 128 do chúng tôi tự dịch.
Những phần cần trích dẫn trong bản dịch, chúng tôi theo nguyên tắc trích bản

không dẫn vào đây.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trong luận văn này, chúng tôi chủ yếu sử dụng phương pháp tiếp cận từ góc độ
văn hóa lịch sử. Chúng tôi đặt các biểu tượng trong bối cảnh văn hóa – xã hội lịch sử
chứ không đơn thuần khai thác tính văn chương thuần túy của chúng.
Từ đó, chúng tôi sử dụng một số thao tác như: phân tích, hệ thống, so sánh
5. Đóng góp của luận văn
Với luận văn này, chúng tôi hướng tới những mục tiêu sau:
Một là, giới thiệu một tác phẩm gần như rất ít được biết đến tại Việt Nam.
Hai là, phân tích và cắt nghĩa được những kỹ thuật viết văn độc đáo của Kate Chopin,
đồng thời kết hợp với việc liên hệ tới những tri thức khác về lịch sử xã hội nước Mỹ
nằm ở ngoại biên của văn chương.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn của chúng tôi được chia thành ba chương,
gồm:
 Chương 1: Biểu tượng về sự thống trị của nam giới.
 Chương 2: Biểu tượng về sự tự do.
 Chương 3: Biểu tượng của sự thất bại.
Ở Phụ lục, chúng tôi đăng tải những dữ liệu mà chúng tôi tổng hợp được về tác giả,
tác phẩm.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Việt văn:
1. Jean Chevalier, Alain Gheerbrant (2002), Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới, NXB
Đà Nẵng.
2. Mark Kishlansky, Patrick Geary, Patricia O’Brien (2005), Nền tảng văn minh
phương tây, Lê Thành dịch, NXB Văn Hóa Thông Tin.
3. Pierre Bourdieu, Sự thống trị của nam giới, Lê Hồng Sâm dịch (2011), NXB Tri
thức.
Anh văn:
4. Akeel Bilgrami (2006), Notes toward the Definition of 'Identity', American Academy

Writing, 1850-1930, University Press of Mississippi.
20. Michael Ferber (1999), A Dictionary of Literary Symbols, Cambridge University
Press.
21. Pamela Knights (2000), Kate Chopin The Awakening and Other Stories, Oxford
University Press.
22. Robert Cantwell (1956), The Awakening, The Georgia Review .4, p. 489 - 494.
23. Robert Treu (2000), Surviving Edna: A Reading of the Ending of The Awakening,
College Literature. 27.2, p. 21.
24. Sandra Kemp và Judith Squires (1997), Feminisms, Oxford University Press.