HỌC VIỆN NGÂN HÀNG
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
CHƯƠNG VII
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC VÀ
XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI
Hà Nội - 2010
I. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA
1. Khái niệm văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh
a. Định nghĩa về văn hóa
“Vì l sinh t n c ng nh m c ích c a ẽ ồ ũ ư ụ đ ủ
cu c s ng, loài ng i m i sáng t o, phát ộ ố ườ ớ ạ
minh ra ngôn ng , ch vi t, o c, pháp ữ ữ ế đạ đứ
lu t, khoa h c, tôn giáo, v n hóa, ngh ậ ọ ă ệ
thu t, nh ng công c cho sinh ho t hàng ậ ữ ụ ạ
ngày v n, m c, và các ph ng th c s ề ă ặ ở ươ ứ ử
d ng. Toàn b nh ng sáng t o và phát ụ ộ ữ ạ
minh ó t c là v n hóa. V n hóa là t ng đ ứ ă ă ổ
h p c a m i ph ng th c sinh ho t cùng ợ ủ ọ ươ ứ ạ
v i bi u hi n c a nó mà loài ng i ã ớ ể ệ ủ ườ đ
s n sinh ra nh m thích ng nh ng nhu ả ằ ứ ữ
c u i s ng và òi h i c a s sinh t n”ầ đờ ố đ ỏ ủ ự ồ
Tháng 8-1943, khi còn trong nhà tù Tưởng Giới Thạch, lần đầu tiên
Hồ Chí Minh đưa ra định nghĩa của mình về văn hóa
1. Khái niệm văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh
b. Quan điểm về xây dựng một nền văn hóa mới
“1. Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập
tự cường
2. Xây dựng lý luận: biết hy sinh mình,
làm lợi cho quần chúng
3. Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có
liên quan đến phúc lợi của nhân dân

VH phải phục vụ,
thúc đẩy việc xây
dựng và phát triển
kinh tế
“Văn hóa là nền tảng tinh thần
của xã hội, vừa là mục tiêu,
vừa là động lực thúc đẩy
sự phát triển kinh tế, xã hội”
2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của Văn hóa
b. Quan
điểm về
tính chất
của nền
văn hóa
Tính
dân
tộc
Tính
khoa
học
Tính
Đại
chúng
- Văn hóa dân tộc phải có đặc điểm và bản sắc riêng
- Tính dân tộc của văn hóa được biểu hiện:
Ở chủ nghĩa yêu
nước và tinh thần
độc lập, tự cường
của dân tộc
Ở cốt cách và tâm

- Mở rộng hiểu biết,
nâng cao dân trí
“M t dân t c d t là ộ ộ ố
m t dân t c y u”ộ ộ ế
“Bi n m t n c d t nát, ế ộ ướ ố
c c kh thành m t ự ổ ộ
n c v n hóa cao và ướ ă
i s ng vui t i h nh đờ ố ươ ạ
phúc”
- Hướng con người
vươn tới chân, thiện,
mỹ
Văn hóa phải tham gia chống tham
nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ….
Văn hóa giúp cho con người phân biệt
được cái tốt với cái xấu, cái tiến bộ
với cái lạc hậu
3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực chính của văn hóa
a. Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục
- Phê phán nền giáo
dục phong kiến
Hồ Chí Minh đã:
- Tố cáo nền giáo dục
thực dân
- Xấy dựng nền giáo dục
của nước Việt Nam mới
- Quan
điểm
HCM về
văn hóa

xứng đáng với dân
tộc và thời đại
c. Văn hóa đời sống
Văn hóa đời sống thực chất là “đời
sống mới” với ba nội dung:
Đạo đức mới Lối sống mới Nếp sống mới
Cần, kiệm, liêm, chính
Lối sống có lý tưởng, có
đạo đức, văn minh, tiên
tiến
Xây dựng những thói
quen và phong tục, tập
quán tốt đẹp
II. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC
1. Nội dung cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
a. Quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo đức
- Đạo đức là cái “gốc” của người cách mạng
Người
cách
mạng phải
có đạo
đức cách
mạng. Vì:
Có đạo đức cách mạng mới có quyết tâm
làm cách mạng
Có đạo đức cách mạng mới có thể biến
quyết tâm thành hành động thực tiễn để
hoàn thành nhiệm vụ cách mạng
2. Nội dung cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
a. Quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo đức

- Đạo đức là thước đo lòng
cao thượng của mỗi con người
b. Quan điểm về những chuẩn mực đạo đức
cách mạng

Trung với nước,
hiếu với dân
Cần, kiệm,
liêm, chính,
chí công vô tư
Yêu thương
con người
Tinh thần quốc tế
trong sáng, thủy chung
* Trung với nước, hiếu với dân
Là phẩm chất đạo đức quan trọng nhất, bao trùm nhất
và chi phối những phẩm chất khác.
vì
có phẩm chất này người cách mạng
mới vượt qua mọi khó khăn, gian khổ
để hoàn thành nhiệm vụ cách mạng
Trung – Hiếu?
“Trung” là trung quân:
trung với vua
Hiếu” là hiếu thuận:
hiếu với ông bà, cha mẹ
Quan
niệm truyền
thống:
Theo Hồ

u
̣n
g

s
ư
̣
t
ô
̉
q
u
ô
́c
,

p
h
u
̣n
g

s
ư
̣
n
h
â
n


Thì giờ
Tiền của
Từ cái nhỏ đến cái to
Có nội
dung
tương đối
toàn diện
“Tiết kiệm không phải là bủn xỉn”, “khi không nên tiêu xài thì một đồng xu
cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho tổ
quốc thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng…”
Tiết kiệm:
Cần, kiệm có mối quan hệ mật thiết với nhau, luôn đi đôi với nhau
“Tăng gia là tay phải của hạnh phúc,
tiết kiệm là tay trái của hạnh phúc” (Hồ Chí Minh)
Là ngược lại với xa hoa, lãng phí
- Liêm: Là trong sạch, không tham lam
Hành vi trái
với “liêm”:
Chữ liêm phải đi đôi với chữ kiệm,
cũng như chữ kiệm phải đi đôi với cần
- Chính:
Là thẳng thắn, đứng đắn , không gian tà
Người chính trực
là người:
Đối với mình Không tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập, cầu tiến bộ
Đối với người Không nịnh hót người trên, không khinh thường người
dưới
Đối với việc Để việc công lên trên việc riêng
“Mình có đ ng đ n m i t đ c ứ ắ ớ ề ượ
gia, tr đ c qu c, bình đ c ị ượ ố ượ

Cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến Chí công
vô tư. Ngược lại, đã chí công vô tư thì nhất
định thực hiện được cần, kiệm, liêm, chính
và nhiều đức tính khác
* Yêu thương con người
- Là m t trong nh ng ph m ch t đ o đ c cao ộ ữ ẩ ấ ạ ứ
đ p nh t c a con ng i, b i vì ph i có ph m ẹ ấ ủ ườ ở ả ẩ
ch t này thì m i có quy t tâm làm cách m ng ấ ớ ế ạ
đ gi i phóng dân t c, gi i phóng giai c p, ể ả ộ ả ấ
gi i phóng con ng iả ườ
- Có tình cảm rộng lớn dành cho đồng bào, dân tộc và
cho những người lao động, người bị áp bức, bóc lột,
người cùng khổ trên thế gian này
- Có thái độ tôn trọng con người, sống có tình,
có nghĩa
- Có thái độ bao dung tha thứ với những người có sai
lầm, khuyết điểm nhưng đã biết nhận thức và
sửa chữa