1
T VN 

D ng thuc là mt bin chng rt hay gp trong quá trình điu tr,
biu hin lâm sàng đa dng, phong phú vi nhng tn thng  da, niêm mc
và c  các c quan ni tng. Mi loi thuc đu có th gây d ng nhng gp
nhiu hn c là các thuc kháng sinh, thuc an thn, thuc chng đng kinh,
thuc nam và thm chí c các thuc chng d ng [1].
Hi chng (HC) Lyell, còn gi là “hoi t thng bì nhim đc” (Toxic
Epidermal Necrolysis, TEN) hay “ly thng bì hoi t ti cp”, là mt th d
ng thuc nng, đc Lyell mô t ln đu tiên vƠo nm 1956 [1], [2]. Biu
hin lâm sàng  da là tình trng hoi t lan ta lp thng bì, kèm theo HC
nhim đc kt hp vi tình trng ri loi nc đin gii và tn thng các
tng, nht là gan, thn. Mc dù HC Lyell ch chim khong 1,5% các th d
ng thuc [8] nhng có t l t vong cao [5], [15]; nguyên nhân ch yu là do
nhim khun nhim đc, ri lon nc đin gii vƠ suy đa tng [17], [24].
Vic chn đoán sm vƠ điu tr tích cc s giúp bnh nhân hi phc nhanh và
làm gim các bin chng xu.
 Vit Nam, đƣ có nhiu công trình nghiên cu khoa hc v d ng
thuc nh đ da toàn thân do thuc, HC Stevens ậ Johson… nhng nghiên
cu v HC Lyell còn hn ch. Vì vy, đ tƠi “Kt qu chm sóc ngi bnh
nhim đc da d ng thuc (Hi chng Lyell) ti Khoa Da liu - D ng Bnh
vin Trung ng Quơn đi 108” đc tin hành nhm các mc tiêu sau:
1. Tìm hiu đc đim dch t, lâm sàng, cn lâm sàng hi chng Lyell ti
Khoa Da liu - D ng, Bnh vin Trung ng Quân đi 108 t tháng
01/2010 đn tháng 10/2013.
2. ánh giá kt qu chm sóc ngi bnh mc HC Lyell ti khoa Da
liu - D ng Bnh vin Trung ng Quân đi 108.
2
CHNG 1: TNG QUAN TÀI LIU
1.1. D ng thuc

bch cu, tiu cu có s tham gia ca b th làm cho các t bào trên b tan rã
hoc thay đi cu trúc; gây xut huyt, gim tiu cu hoc bch cu. Liên quan
đn các biu hin d ng nh xut huyt gim tiu cu, thiu máu huyt tán.
1.1.2.3. Phn ng d ng loi hình III
Kháng th lu hƠnh IgG, IgM kt hp vi kháng nguyên có s tham gia
ca b th to nên phc hp kt ta trong thành mch máu nh gây tc nghn,
thiu máu và hoi t t chc. Liên quan đn các bnh nh bnh huyt thanh,
st do thuc.
1.1.2.4. Phn ng d ng loi hình IV
Là phn ng min dch qua trung gian t bƠo, liên quan đn t bào T.
các kháng nguyên sau khi vƠo c th đc các đi thc bào trình din và làm
hot hóa các t bào Lympho T tr thành t bào nh (có ký c kháng nguyên).
Khi kháng nguyên vƠo c th ln hai, t bào Lympho có ký c kháng nguyên
s chuyn thành t bào Lympho non, sn xut ra các lymphokin gây giãn
mch, phù, tng sinh t bào, di tn bch cu to ra đáp ng viêm da.
Biu hin lâm sàng ch yu là viêm da tip xúc, hng ban đa dng,
hng ban c đnh nhim sc, HC Stevens - Johnson, HC Lyell …
Cn phân bit d ng thuc do c ch min dch vi các biu hin mn
cm ca c th vi thuc không có s tham gia ca các t bào min dch nh
hin tng đc ng gây ra do thuc trc tip gây gii phóng Histamin  các t
bào Maktocyte hoc t bƠo đa nhơn trung tính, ái toan và mt s tác dng ph
khác ca thuc nh bun nôn, nôn, đau đu, ri lon tiêu hóa.
1.1.3. Biu hin lâm sàng ca d ng thuc
Phn ln thuc là nhng hapten, khi vƠo c th kt hp vi protein
trong huyt thanh to thành kháng nguyên hoàn chnh có kh nng kích thích
quá trình min dch. Hình thái lâm sàng ca d ng thuc phong phú vƠ đa
dng. Thng gp mt s th lơm sƠng sau đơy [2], [10].
4
1.1.3.1. Sc phn v
Sc phn v tai bin d ng cp tính nghiêm trng nht, xy ra vi tc đ

1.1.3.6.  da toàn thân do thuc
 da toàn thân là mt trong nhng th nng ca d ng thuc. Biu
hin là nhng ban mƠu đ ti, phù n, chim trên 90% din tích da c th
kèm tn thng niêm mc. BN thng có nga, st cao, ri lon tiêu hóa. Khi
tin trin tt, tn thng da ht phù n, gây tình trng bong vy, đc bit 
lòng bàn tay, bàn chân da bong thành mng dng bít tt.
1.1.3.7. Hng ban nút
Thng xut hin sau 2-3 ngày dùng thuc. Ngi bnh st cao, mt
mi, thng tn c bn là các node kích thc 0,5 - l,5cm, màu hng, n đau,
tp trung nhiu  mt dui các chi, đôi khi  thân mình và  mt, sau đó lui
dn, đ li các vt tng sc t.
1.1.3.8. Hng ban c đnh nhim sc
Ngi bnh st nh, mt mi, tn thng c bn là các bng nc hoc
dát đ  các vùng niêm mc, bán niêm mc, nht là ming và sinh dc. Sau
khi khi bnh, thng đ li vt tng sc t, tn ti lâu dài. Nu BN s dng
li thuc, ban s xut hin đúng  v trí c.
1.1.3.9. Hng ban đa dng
Sau dùng thuc, BN thy mt mi, st, tn thng c bn là các ban
sn, mn nc hoc bng nc, hay gp sp xp theo hình bia bn và gp 
các chi. Bnh tin trin tt, BN ht st sau mt vài ngày.
1.1.3.10. Hi chng Stevens - Johnson
Là mt trong nhng th nng ca d ng thuc. Thng tn là các bng
nc, bng xut huyt hoc dát đ trên da và các hc t nhiên (mt, ming,
hng, sinh dc). Có th gp du hiu Nikolski dng tính. Din tích tn
thng chim di 30% din tích da c th. Có trng hp kèm st cao, mt
mi và tin trin thành HC Lyell, th nng dn ti t vong [16].
1.1.3.11. Hi chng Lyell (mc 1.2)
6
1.2. Hi chng Lyell
HC Lyell đc Alan Lyell (1917- 2007), bác s da liu ngi Scotland

1.2.2. C ch bnh sinh ca HC Lyell
C ch bnh sinh ca TEN cho đn nay vn cha rõ rƠng. Theo mt s
nghiên cu, nhng ngi mang HLA-B*1502 và HLA-B*5801 d có nguy c
Thang Long University Library
7
b d ng thuc th nng. Nghiên cu ca Man CB và cng s cho thy nhng
BN b d ng th nng vi thuc chng đng kinh thng mang gen HLA-
B*1502 [40]. Mt nghiên cu khác  Thái Lan cng đã khng đnh tính nhy
cm di truyn  ngi có HLA-B*1502 dng tính vi Carbamazepine [27].
Bên cnh đó, mi liên quan gia HLA-B*5801 vƠ TEN do Allopurinol cng
đƣ đc công nhn.  Trung Quc, 100% BN b các phn ng d ng nng
vi Allopurinol thuc nhóm HLA-B*5801 dng tính [31]. Kt qu tng t
 BN Nht Bn [34] hay Thái Lan [27]. Tuy nhiên,  châu Âu, t l này thp
hn (55% các trng hp) [28].
Các nghiên cu v lâm sàng, mô bnh hc và min dch hc đu cho
rng t bƠo Lympho T gơy đc t bƠo CD8+ đóng vai trò quan trng trong c
ch ,bnh sinh ca TEN [24]. Nasiff và cng s đƣ chng minh Lympho T
CD8+ gây hy hoi các t bào sng thông qua c ch gây đc t bào [33].
1.2.3. Triu chng lâm sàng và cn lâm sàng HC Lyell
Bnh xut hin đt ngt, sau s dng thuc t 1 đn 4 tun [34]. Các
triu chng ban đu thng không đc hiu nh st, đau mt hay khó nut và
xut hin trc các thng tn da mt vài ngày.
Thng tn da là dát đ và bng nc nhn nheo, xut hin đu tiên 
thân mình, mt, lòng bƠn tay, bƠn chơn, sau đó nhanh chóng lan rng khp
ngi. Lp thng bì b trt đ l bên di mƠu da đ ti hoc đ sm, r
dch hoc chy máu. Du hiu Nikolski dng tính. Tn thng da chim trên
30% din tích da ca c th, đơy lƠ yu t quan trng giúp tiên lng bnh.
Thng tn niêm mc gp  trên 90% BN [21], [34]. Biu hin ch yu
là các bng nc nông, d v đ li các vt trt, loét  niêm mc ming, sinh
dc, nht là tn thng  niêm mc mt gây phù n, viêm kt mc d dn đn

Thang Long University Library
9
1.2.5.2. Chn đoán phân bit
ứ HC Stevens - Johnson (Steven Johnson Syndrome - SJS)
c đim lâm sàng
SJS
TEN
Thng tn c bn
- Dát đ sm
- Tn thng hình bia
bn không đin hình
- Mng trt da
- Dát đ sm
- Tn thng hình bia
bn không đin hình
Tính cht tn thng
- Ri rác
- Tp trung thƠnh đám
 mt và thân (+)
- Ri rác (him)
- Tp trung thƠnh đám 
mt, thơn vƠ ni khác
(+++)
Tn thng niêm mc

ca Bastuji, nhng BN có ch s Scorten 3 đim thì t l t vong là 35%,
Scorten ≥ 5 đim thì t l t vong là 90% [22]. BN có Scorten ≥ 3 cn đc
điu tr  đn v điu tr tích cc.
- Ngng ngay các thuc nghi ng gây d ng.
- iu tr ti ch
+ Da: BN ci trn nm trên bt tale, tt nht là trong bung vô khun.
 vùng da b hoi t, r dch cn đc bôi dung dch sát khun, tt nht là
dung dch Yarish. Không dùng bng dính đ dính vt thng. Các thng tn
trên da cn đc điu tr bo tn.
+ Niêm mc: ra thng xuyên bng dung dch nc mui sinh lí. Bôi
niêm mc ming Glycerin borat. BN cn sm đc khám chuyên khoa Mt đ
đánh giá tn thng vƠ điu tr. Theo mt nghiên cu, th lc ca nhng BN
mc HC Lyell đc điu tr chuyên khoa Mt ngay trong tun đu tiên tt hn
đáng k so vi nhng BN khác [24]. Hiu qu ca vic s dng m kháng
sinh còn cha rõ. Theo Yip LW vƠ cng s, m kháng sinh có th dn đn
mt s bin chng mun nh khô mt [33].
- Bù nc vƠ đin gii: đóng vai trò rt quan trng, làm gim t l t
vong.  M, hu ht BN mc HC Lyell đc điu tr  các đn v điu tr tích
cc hoc các trung tâm bng. Nghiên cu ca Oplatek A trên 199 BN b HC
Lyell và SJS nhp viên cho rng t l sng sót  nhng BN đc chuyn sang
điu tr  các trung tâm bng trong vòng 7 ngày t lúc b bnh cao hn đáng
k so vi nhng ngi nhp vin sau 7 ngày (51,4% và 29,8%) [34].
- Chng nhim khun:  nhng nc tiên tin, BN đc điu tr vi
điu kin tt hn nên vic dùng kháng sinh phòng bi nhim ít đc chú ý.
Nhng  Vit Nam, vn đ này rt quan trng trong điu tr. Chú ý loi kháng
sinh đc dùng phi là nhóm ít gây d ng vi ít đc cho thn.
Thang Long University Library
11
- Dinh dng BN: BN mc HC Lyell b mt dch, huyt tng qua
da, kèm theo tn thng đa tng, ri lon nc - đin gii nên vn đ dinh

5mg/kg thy bnh ngng tin trin trong vòng 24 gi và quá trình tái to biu
mô đc hoàn chnh trong 5 ngày [32]. Tuy nhiên, nhng nghiên cu gn đơy
cha đ đ kt lun v tác dng ca thuc kháng TNF trong điu tr HC Lyell.
+ Lc huyt tng: nghiên cu ca Bachemis G và cng s nm 2002
cho thy có 10 trong s 13 BN mc HC Lyell sng sot sau khi đc lc huyt
tng [20]. Nhng các tƠi liu hin nay cha cho phép kt lun v tác dng
tim n ca phng pháp nƠy vì điu tr phi hp các phng pháp khác vƠ s
BN đc điu tr còn ít [21], [33], [37].
+ Cyclophosphamide: đƣ đc nghiên cu trong mt s trng hp,
đn tr liu hoc kt hp vi Cyclosporin A hoc sau dùng Corticosteroid liu
cao đng tnh mch.
1.2.6.2. iu tr bin chng
Do các tn thng phi hp  da, mt và niêm mc (ming, d dày
rut, hô hp, sinh dc tit niu), vic theo dõi vƠ điu tr các bin chng cn
đc thc hin đng thi.
- Các bin chng toàn thân:
+ Viêm gan nhim đc
+ Viêm thn
+ Thiu máu
+ Gim protid máu
+ Nhim khun huyt…
- Các bin chng mun khác nh dính mt, hp thc qun, hp ơm đo
rt khó điu tr và có th cn phi phu thut.
Thang Long University Library
13
CHNG 2: I TNG VÀ PHNG PHÁP NGHIểN CU

2.1. i tng nghiên cu
Nghiên cu đc tin hành trên 31 BN đc điu tr ni trú ti Khoa
Da liu - D ng, Bnh vin Trung ng Quơn đi 108 t tháng 1/2010 đn

tháng 10/2013.
2.2.3. Các bc tin hành nghiên cu
Bc 1: Thu thp thông tin
Thu thp h s bnh án ca BN nghiên cu: thông tin v tin s, bnh
s, triu chng lâm sàng, cn lơm sƠng vƠ quá trình điu tr
Bc 2: Kho sát đc đim lâm sàng, cn lâm sàng và quá trình điu tr
- Tình hình và mt s yu t liên quan đn HC Lyell: s lng BN mc
HC Lyell ti khám vƠ điu tr qua các nm, t l ca HC Lyell trong tng s
BN b d ng thuc, tui, gii, ngh nghip, tin s d ng…
- c đim lâm sàng: thi gian xut hin triu chng sau khi dùng
thuc, tn thng da, niêm mc, các triu chng khác…
- c đim cn lâm sàng: công thc máu, hóa sinh máu, đin gii đ,
tng phơn tích nc tiu…
- Kt qu thc hin quy trình chm sóc: chm sóc ti ch (v sinh các
hc t nhiên, chm sóc tn thng da, tình trng đau rát, du hiu nhim
trùng ti ch…) chm sóc toƠn thơn (tình trng thân nhit, ch đ dinh dng,
s lo lng ca BN, s hiu bit v bnh ca BN vƠ gia đình…).
2.3. X lý s liu
S liu nghiên cu đc thu thp và x lý bng các thut toán thng kê
vi phn mm SPSS 16.0.
2.4. o đc nghiên cu
Vic nghiên cu đc thc hin vi s đng ý ca BN vƠ gia đình, đm
bo gi kín thông tin cá nhân và tin hành chân tht cùng vi s đng ý ca
Ban Lƣnh đo Bnh vin Trung ng Quơn đi 108.
Thang Long University Library
15
CHNG 3 KT QU NGHIểN CU

3.1. c đim dch t, lâm sàng và cn lơm sàng ca đi tng nghiên cu
3.1.1. T l mc HC Lyell

6,04% tng s BN d ng thuc đn khám vƠ điu tr.
3.1.2. Phân b theo tui và gii
Bng 3.2: Phân b theo tui và gii
Tui
Nam
N
Tng
n
%
n
%
n
%
10 - 19
1
4,35
1
12,50
2
6,45
20 - 29
1
4,35
2
25,00
3
9,68
30 - 39
4
17,39

31
100

Nhn xét: Trong 31 BN mc HC Lyell, có 8 BN n (25,81%) và 23 BN
nam (74,19%).  tui trung bình mc bnh lƠ 50,97± 19,16, trong đó BN
16
nh nht là 10 tui, ln nht là 76 tui. Nhóm tui ≥ 60 tui là hay gp nht
(35,48%). S khác bit có ý ngha thng kê vi p<0,05.
3.1.3. Tin s d ng thuc (DUT)
Không có tin
s DUT
(6,98%)
Có tin s
DUT
(93,02%)

Biu đ 3.1: Tin s d ng thuc ca BN mc HC Lyell
Nhn xét: 93,02% BN có tin s d ng thuc và 6,98% BN b d ng
thuc ln đu tiên.
Thang Long University Library
17
3.1.4. Tin s dùng thuc trc khi b bnh
Bng 3.3: Các thuc đc s dng trc khi b bnh
Thuc
n
%
Allopurinol
1
3,23
Thuc tr sâu

nhiu nht là các loi thuc nam (19 BN, chim 61,29%). Các loi thuc nh
Allopurinol, Levofloxacin, thuc tr sâu, … thng ch có t l mc là 3,23%.
3.1.5. Thi gian xut hin triu chng

Biu đ 3.2: Tin s d ng thuc ca BN mc HC Lyell
Nhn xét: Có 51,61% trng hp biu hin triu chng đu tiên sau t
1 - 7 ngày dùng thuc, 22,58% trng hp sau 8 - 14 ngày. Thi gian t khi
<1 ngày
1 - 7 ngày
8 - 14 ngày
>14 ngày
16,13%
9,68%
22,58%
51,61%
18
bt đu dùng thuc đn khi xut hin triu chng đu tiên sm nht là 1 gi
và chm nht là 38 ngày.
3.1.6. Triu chng c nng và toàn thân
Bng 3.4: Triu chng c nng và toàn thân
Triu chng
n
%
St cao > 39

st, khó th…).
Thang Long University Library
19
3.1.7. Thng tn da và niêm mc
Bng 3.5: Thng tn da, niêm mc
Tn thng da, niêm mc
n
%
Tn thng da
Bng nc
30
96,77
Dát đ
29
93,55
Sn phù
4
12,90
Mn nc
3
9,68
Dát xut huyt
2
6,45
Tn thng niêm mc
Viêm giác mc, viêm kt mc m
30
96,77
Loét giác mc
1

0
100,00
Nikolsky (+)
28
90,32
Nhn xét: Thng tn da thng gp  BN mc HC Lyell lƠ dát đ
(93,55%) và bng nc (96,77%). Viêm trt niêm mc ming gp  100% và
viêm giác mc, viêm kt mc m 96,77% BN. Tn thng hai hc t nhiên
(90,32%). Du hiu Nikolsky (+)  90,32% s BN nghiên cu.
20
3.1.8. Din tích da b tn thng
Bng 3.6: Din tích da b tn thng
Din tích da b tn thng (%)
n
%
< 30%
0
0
30 - 49%
2
6,45
50 - 79%
2
6,45
≥ 80%
27
87,10
Tng
31
100

Tng men gan gp  67,74% s BN và 12,90% tng creatine trong máu.
3.2. Kt qu quá trình chm sóc
3.2.1. Thi gian điu tr
Thang Long University Library
21
Bng 3.8: Thi gian điu tr ca đi tng nghiên cu
S ngày nm điu tr (ngày)
n
%
14 ậ 22
23
74,19
> 22
9
25,81
Tng
31
100
Nhn xét: Thi gian nm điu tr trung bình ti bnh vin ca 31 BN
mc HC Lyell là 19,35±6,76, thi gian điu tr ca BN ngn nht là 14 ngày
và dài nht là 44 ngày (chi tit ti Ph lc 2).
3.2.2. Chm sóc toàn thân
Bng 3.9: Kt qu chm sóc toàn thân
Triu chng
n
%
Ht st
30
96,77
Ht nga

67,74
> 7 ngày
10
32,26
Thi gian bong vy
≤ 14 ngƠy
19
61,29
> 14 ngày
12
38,71
Thi gian lƠnh các hc t nhiên
< 15 ngày
12
38,71
15 - 20 ngày
8
25,81
> 20 ngày
11
35,48
Nhn xét: Thi gian đ các vt phng nc khô, bong vy và lin tn
thng hu ht là t 10 - 15 ngày (48,38%). Thi gian đ lành các hc t
nhiên ch yu lƠ di 15 ngày (38,70%).
3.2.3. Kt qu điu tr
Bng 3.11: Kt qu điu tr
Kt qu
S BN
%
Khi

không thay đi đáng k, có t 8 đn 9 BN/nm. Nh vy, t l BN b HC Lyell
so vi tình hình d ng thuc nói chung có xu hng gim (Bng 3.1). Nm
2010, BN mc HC Lyell chim 2,41% tng s BN d ng thuc. n nm
2010, t l đó gim xung còn 0,83%.
Kho sát s phân b v tui cho thy tui trung bình ca BN là 50,97±
19,16 , trong đó nhóm BN trên 60 tui chim t l 35,48%, BN nh tui nht
là 10 tui, ln tui nht là 76 tui (chi tit ti ph lc 2). Kt qu ca nghiên
cu thu đc có s tng đng vi kt qu ca Yamane ghi nhn tui trung
bình ca BN mc HC Lyell  Nht là 45,7 tui [32]. Tui là mt trong 7 tiêu
chun ca ch s SCORTEN mà da vƠo đó đ đánh giá, tiên lng bnh.
Tui BN cƠng cao thì tiên lng càng nng [22]. HC Lyell thng ít gp 
BN di 1 tui do h min dch cha hoƠn chnh. Tuy nhiên, theo mt s
nghiên cu ca nc ngoài thì vn có th gp  nhng BN ít tui.
24
Nghiên cu s phân b theo gii cho thy t l nam mc HC Lyell cao
hn n gp 2,875 ln. Kt qu này có s khác bit so vi nghiên cu ca
Nguyn Vn oƠn, n gii b d ng thuc nhiu hn nam gii [5]; cng nh
ca East Innis AD, t l BN d ng thuc n/nam là 2,2/1 [26]. Có s khác
bit này là do s đc thù ca bn vin Trung ng 108 lƠ bnh vin Quơn đi
nên t l bnh nhân nam quân nhân (đng chc và ngh hu) cao hn bnh
nhân n.
Tin s d ng đc nhiu tác gi cho rng đóng vai trò góp phn chn
đoán các bnh d ng nói chung và d ng thuc nói riêng. Kt qu ca chúng
tôi có 28 BN (93,02%) có tin s d ng thuc nhng c 28 trng hp, h s
bnh án không ghi rõ th d ng mà BN đƣ mc trc đơy. Có 6,98% BN
không có tin s d ng thuc (Biu đ 3.1). Nghiên cu ca Nguyn Vn
oƠn vƠ Lê Vn Khang ghi nhn s BN b d ng nói chung có tin s d ng
cá nhân vƠ gia đình trên 60% [6], [9]. i vi HC Lyell, bnh thng xy 
sau khi BN dùng mt đt thuc kéo dƠi (nh thuc nam, thuc chng đng
kinh). Mt khác, nghiên cu ca chúng tôi ch yu da vào nhng ghi chép

ngày. Có 70,96% BN có biu hin nga sau khi dùng thuc và 96,77% bnh
nhân viêm giác mc, viêm kt mc m (Bng 3.6). Theo Becker DS, nhit đ
tng cao  các BN mc HC Lyell có th do c th phn ng vi thuc gây d
ng, hoc do s hoi t thng bì làm gii phóng các cht gây st, hoc do c
hai [23].
Tình trng BN mc các triu chng nhim trùng hô hp và nhim trùng
tit niu trc khi đc điu tr vn còn chim t l khá cao (87,09% và
90,32%) có th do tình trng d ng thuc ca tng BN khác nhau, hoc do
phác đ điu tr cha thc s phù hp vi bnh nhân  tuyn di trc khi
chuyn lên vin cùng vi s nhn thc v gi v sinh ca gia đình ngi bnh
cha cao lƠm tng kh nng nhim trùng cho BN. Bên cnh đó lƠ các biu
hin nh dinh dng kém (83,87%), mt ng (90,32%) đu do nh hng ca
các triu chng bênh lên c th ngi bnh.