LỜI MỞ ĐẦU
Văn hoá Việt Nam là thành quả của nghìn năm lao động sáng tạo. Nền văn
hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc là các giá trị tốt đẹp của xã hội và con
người Việt Nam, là sản phẩm của lịch sử dựng nước và giữ nước mấy nghìn
năm của dân tộc và là bản chất của quá trình lịch sử ấy.
Quá trình đổi mới toàn diện đất nước, Đảng dần đi tới những nhận thức
mới, quan điểm mới về phát triển văn hoá, xã hội. Hội nghị Trung ương 5 khoá
VIII nhận thức rõ yêu cầu xây dựng chiến lược văn hoá trong thời kỳ mới, từ
đó đã ra Nghị quyết “về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến
đậm đà bản sắc dân tộc”. Nghị quyết nêu phương hướng chiến lược: xây dựng
và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu
tinh hoa văn hoá nhân loại, làm cho văn hoá thấm sâu vào toàn bộ đời sống và
hoạt động xã hội, vào từng người, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao
đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hoá vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng,
văn minh, tiên tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội.
Văn hóa vốn bao giờ cũng là nền tảng quyết định của xã hội, một văn hóa
cho sự phát triển mạnh mẽ, sâu sắc toàn diện nhất toàn cầu hóa và hôi nhập,
toàn cầu hóa như một tất yếu. Có thể khẳng định: Văn hóa là cốt hồn của dân
tộc, một dân tộc, nếu không giữ được bản sắc văn hóa riêng thì dân tộc đó sẽ bị
lu mờ thậm chí không còn dân tộc đó nữa. Vì thế, xây dựng và phát triển nền
văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc không chỉ là trách nhiệm
của ngành văn hoá mà còn là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân và toàn xã
hội. Em quan tâm và chọn đề tài: “Chủ trương của Đảng về xây dựng một nền
văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong những năm qua.
Thực trạng và giải pháp”.
1
I. CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG VỀ XÂY DỰNG MỘT NỀN VĂN HOÁ
VIỆT NAM TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC
1. Khái niệm
Văn hoá theo nghĩa rộng là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do

được kiểm chứng và phát huy trong quá trình phát triển nền văn hoá cách
mạng Việt Nam.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng (1991), kế thừa và phát
triển những quan điểm mới cùng những thành tựu bước đầu đạt được về xây
dựng và phát triển văn hoá xã hội một cách mạnh mẽ hơn quá trình đổi mới
đường lối phát triển văn hoá - xã hội trên những nội dung trọng yếu. Vế văn
hoá Đại hội nêu mục tiêu: “tiếp tục xây dựng và phát triển sự nghiệp văn hoá
Việt Nam, bảo tồn và phát huy truyền thống văn hoá tốt đẹp của các dân tộc,
tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại”, xác định rõ hai đặc trưng của nền văn hoá
mới tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc. Đặc trưng tiên tiến vừa bao hàm được
nội dung xã hội chủ nghĩa, vừa chứa đựng những giá trị mới, tiến bộ và hiện
đại của văn hoá nhân loại. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ
đi lên chủ nghĩa xã hội được thông qua tại Đại hội VII đã xác định một trong
sáu đặc trưng căn bản của chế độ xã hội chủ nghĩa mà Đảng và nhân dân ta
phấn đấu xây dựng là “có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Một
trong bảy phương hướng mà Cương lĩnh xác định nhằm xây dựng đất nước ta
trong thời kỳ quá độ là: tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư
tưởng và văn hoá. Đặc biệt, khẳng định những giá trị của tư tưởng Hồ Chí
Minh với tư cách là một nền tảng tư tưởng của Đảng, Đại hội VII đã khái quát,
nâng cao và đưa văn hoá - tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành một trong những
3
yếu tố cốt lõi của nền văn hoá đất nước trong thời kỳ đổi mới theo định hướng
xã hội chủ nghĩa. Văn hoá Hồ Chí Minh trở thành động lực cho công cuộc đổi
mới đất nước và là một cơ sở lý luận cho việc hoạch định đường lối văn hoá
trong thời kỳ đổi mới. Đại hội VII nhấn mạnh một số vấn đề cấp bách trong
công tác lãnh đạo, quản lý văn hoá, đó là: xây dựng gia đình văn hoá mới; sắp
xếp lại tổ chức và cải tiến công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động văn
hoá; đổi mới phương thức hoạt động của các đơn vị văn hoá, nghệ thuật…đồng
bộ với quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế.
Các Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương khoá VII đã cụ thể hoá và tiếp

toàn diện.
2. Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
3. Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất mà đa dạng trong cộng
đồng các dân tộc Việt Nam
4. Xây dựng và phát triển nền văn hoá là sự nghiệp của toàn dân, do Đảng
lãnh đạo, trong đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng
5. Văn hoá là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hoá là sự nghiệp
cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận trọng
Nghị quyết Trung ương 5 nhanh chóng đi vào cuộc sống, khơi dậy phong
trào xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội, qua đó góp phần tạo nên những
thành tựu rất quan trọng về kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng, đối ngoại và
sự ổn định chính trị của đất nước. Sự nghiệp văn hoá - xã hội tiến bộ rõ rệt.
Trình độ dân trí và chất lượng nguồn nhân lực được nâng lên. Khoa học xã hội
và nhân văn, khoa học tự nhiên và khoa học công nghệ chuyển biến tích cực,
gắn bó với các lĩnh vực kinh tế - xã hội. Các hoạt động văn hoá, văn nghệ, báo
chí, xuất bản góp phần tích cực, động viên toàn dân tham gia xây dựng và bảo
5
vệ Tổ quốc, âng cao kiến thức và chất lượng cuộc sống. Các hoạt động đền ơn
đáp nghĩa, uống nước nhớ nguồn, nhân đạo, từ thiện được mở rộng. Những
thành tựu đó đã góp phần tăng cường sức mạnh tổng hợp, làm thay đổi bộ mặt
của đất nước và cuộc sống của nhân dân, củng cố vững chắc độc lập dân tộc và
chế độ xã hội chủ nghĩa, nâng cso vị thế và uy tín của nước ta trên trường quốc
tế
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (4/2001) tiếp tục thực hiện
đường lối xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, chủ trương
hướng hoạt động văn hoá vào việc xây dựng con người Việt Nam phát triển
toàn diện, động viên và phát huy sức mạnh của toàn dân tộc. Nếu ở Nghị quyết
Trung ương 5 khoá VIII, tiêu chuẩn xây dựng con người mới còn được trình
bày ở dạng khái quát thì đến Đại hội IX, Đảng ta đã cụ thể hoá với những tiêu
chí rõ ràng hơn: mọi hoạt động văn hoá đều phải nhằm vào xây dựng con

giá trị truyền thống đạo lý dân tộc… để hạn chế những xu hướng mang tính
thương mại hoá.
Trong vấn đề bảo vệ môi trường vì sự phát triển bền vững, văn hoá giúp
bảo vệ tối đa lối sống ham muốn quá mức dẫn đến làm cạn kiệt tài nguyên, ô
nhiễm môi trường sinh thái, phát triển không phải bằng mọi giá.
- Văn hoá là một mục tiêu phát triển: mục tiêu xây dựng một xã hội Việt
Nam “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, văn minh” đó cũng là mục tiêu phát kinh
tế - xã hội (văn hoá) vì con người, do con người. Phát triển đồng thời gắn liền
với tiến bộ, công bằng xã hội, phát triển văn hoá và bảo vệ môi trường
- Văn hoá có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bồi dưỡng, phát huy
nhân tố con người và xây dựng xã hội mới: Trong các nguồn lực phát triển
7
kinh tế xã hội như vốn, tài nguyên… có thể cạn kiệt, chỉ có nguồn lực con
người và tri thức với khả năng tái sinh và tự sinh không bao giờ cạn. Văn hoá
và trình độ học vấn là một trong những tiêu chí để đánh giá chỉ số phát triển,
nó trực tiếp tạo dựng, nâng cao vốn của nguồn nhân lực. Ngày nay với xu
hướng phát triển của thời đại thì nguy cơ mù chữ không còn nhưng nguy cơ
mù tin học, ,mù ngoại ngữ là một thức tế thách thức.
Hai là, nền văn hoá chúng ta xây dựng là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà,
bản sắc dân tộc
Tiên tiến là yêu nước và tiến bộ mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân
tộc và chủ nghĩa xã hội theo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
nhằm mục tiêu tất cả vì con người. Tiên tiến không chỉ về nội tư tưởng mà cả
trong hình thức biểu hiện, trong các phương tiện truyền tải nội dung.
Bản sắc dân tộc là tổng hoà các giá trị bền vững những tinh hoa văn hoá
vật chất và tinh thần, làm nên những sắc thái văn hoá riêng của một dân tộc
trong lịch sử và trong quá trình phát triển. Đó chính là tính đặc thù dân tộc của
văn hoá được lưu giữ, định hướng cho sự phát triển của nền văn hoá.
Bản sắc dân tộc của văn hoá Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững,
những tinh hoa của cộng đồng dân tộc được vun đắp qua quá trình dựng nước

định:
Cùng với giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng
đầu, là động lực phát triển kinh tế xã hội, là điều kiện cần thiết để giữ vững
độc lập dân tộc và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội
Khoa học và công nghệ là nội dung then chốt trong mọi hoạt động của
tất cả các ngành, các cấp, là nhân tố chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và
củng cố quốc phòng - an ninh.
9
Thực hiện quốc sách này chúng ta chủ trương:
- Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện
- Chuyển dần mô hình giáo dục hiện nay mang tính chất hoàn toàn bắt
buộc trong tất cả các môn học sang hướng giáo dục mở, mô hình xã hội học
tập theo tín chỉ, đảm bảo việc học suốt đời như liên thông, liên kết…
- Đổi mới mạnh mẽ giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông đảm bảo tính
khoa học và vừa sức với tâm, sinh lý lứa tuổi
- Phát triển đào tạo nghề
- Đổi mới hệ thống giáo dục đại học và sau đại học
- Đảm bảo chất lượng và số lượng đội ngũ giáo viên
- Thực hiện xã hội hoá giáo dục
- Tăng cường hợp tác quốc tế giáo dục
- Phát triển khoa học xã hội, tự nhiên và công nghệ, ứng dụng
- Đổi mới cơ chế quản lý khoa học và công nghệ
Năm là, văn hoá là một mặt trận; xây dựng và phát triển văn hoá là một sự
nghiệp cách mạng lâu dài, đỏi hỏi phát có ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận
trọng.
Bảo tồn và phát huy những di sản văn hoá tốt đẹp của dân tộc, sáng tạo nên
những giá trị văn hoá mới, làm cho những giá trị ấy thấm sâu vào cuộc sống xã
hội và mỗi con người, trở thành tâm lý và tập quán tiến bộ, văn minh là một
quá trình cách mạng đầy khó khăn, phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian. Trong
công cuộc đó, “xây” đi đôi với “chống”, lấy “xây” làm chính. Cùng với việc

tiến bộ đạt được trong lĩnh vực văn hoá còn chưa tương xứng và chưa vững
chắc, chưa đủ tác động có hiệu quả đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội,
đặc biệt là lĩnh vực tư tưởng. Đạo đức, lối sống tiếp tục diễn biến phức tạp, có
11
một số mặt nghiêm trọng hơn, tồn tại không nhỏ đến uy tín của Đảng và Nhà
nước, niềm tin của nhân dân
- Hai là, sự phát triển của văn hoá chưa đồng bộ và tương xứng với tăng
trưởng kinh tế, thiếu gắn bó với nhiệm vụ xây dựng và chỉnh đốn Đảng là một
trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế và nhiệm
vụ xây dựng Đảng. Nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ
công nghiệp hoá, hiện đại hoá chưa tạo được chuyển biến rõ rệt. Môi trường
văn hoá còn bị ô nhiễm bởi các tệ nạn xã hội, sự tràn lan của các sản phẩm và
dịch vụ văn hoá mê tín, dị đoan, độc hại, thấp kém… Sản phẩm văn hoá và các
dịch vụ văn hoá ngày càng phong phú nhưng còn rất thiếu những tác phẩm văn
học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, có ảnh hưởng tích cực
và sâu sắc trong đời sống.
- Ba là, việc xây dựng thể chế văn hoá còn chậm, chưa đổi mới, thiếu đồng
bộ, làm hạn chế tác dụng của văn hoá đối với các lĩnh vực quan trọng của đời
sống đất nước.
Bốn là, tình trạng nghèo nàn, thiếu thốn, lạc hậu về đời sống văn hoá - tinh
thần ở nhiều vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào các
dân tộc thiểu số và vùng căn cứ cách mạng trước đây văn chưa được khắc phục
có hiệu quả. Khoảng cách chênh lệch về hưởng thụ văn hoá giữa các vùng
miền, khu vực, tầng lớp xã hội tiếp tục mở rộng
c. Nguyên nhân
Những khuyết điểm, yếu kém nói trên do nhiều nguyên nhân khác quan và
chủ quan
- Nguyên nhân chủ quan: các quan điểm chỉ đạo về phát triển văn hoá chưa
được quán triệt đầy đủ cũng chưa được thực hiện nghiêm túc. Bệnh chủ quan,
duy ý chí trong quản lý kinh tế - xã hội cùng với cuộc khủng hoảng kinh tế - xã

thanh niên ngày nay
- Phải gắn chặt nhiệm vụ xây dựng văn hoá với nhiệm vụ trung tâm xây
dựng kinh tế và nhiệm vụ then chốt xây dựng Đảng, đảm bảo hoạt động văn
hoá tiến hành đồng bộ với hoạt đông kinh tế, hình thành nền tảng vững chắc xã
hội
Để thực hiện tốt các nhiệm vụ cụ thể về xây dựng và phát triển văn hoá,t
trong đó đặt lên hàng đầu nhiệm vụ xây dựng con người với những đức tính cơ
bản, tốt đẹp, chúng ta phải xây dựng và phát triển hài hoà các nhiệm vụ khác
từ xây dựng môi trường văn hoá, phát triển văn hoá, nghệ thuật, thông tin đại
chúng, bảo tồn phát huy các di sản văn hoá đến việc bảo tồn và phát triển văn
hoá các dân tộc thiểu số, chính sách văn hoá đối với tôn giáo và hợp tác quốc
tế về văn hoá
- Tiếp tục tăng cường các nguồn lực và phương tiện cho hoạt động văn hoá
trước hết là tăng mức đầu tư từ ngân sách cho sự phát triển sự nghiệp văn hoá
đi đôi với việc huy động sự đóng góp của các tầng lớp nhân dân và sử dụng
một cách hiệu quả các nguồn lực đó; xây dựng và thực hiện chiến lược tuyển
chọn, đào tạo, phát triển các tài năng văn hoá, nghệ thuật, tăng cường và đổi
mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối
với văn hoá
Con người là vốn quý nhất, phát triển con người vừa là động lực vừa là
mục tiêu của cách mạng, của sự nghiệp đổi mới đất nước, gắn vấn đề nhân tố
con người với tinh thần nhân văn nhằm tạo điều kiện cho con người phát triển
toàn diện, sống trong một xã hội công bằng và nhân ái, với những quan hệ xã
hội lành mạnh. Con người và sự phát triển con người được đặt vào vị trí trung
tâm của chiến lược kinh tế - xã hội, mở rộng cơ hội, nâng cao điều kiện cho
con người phát triển.
14
Kết luận:
Đảng ta ngay từ đầu đã coi trọng xây dựng nền văn hoá mới, nó được
khẳng định trong suốt lịch sử hơn 70 năm của Đảng. Văn hoá Việt Nam trong

b. Những mặt hạn chế……………………………………………………… 11
c. Nguyên nhân…………………………………………………………… 12
2. Giải pháp………………………………………………………………… 13
Kết luận………………………………………………………………………15
16
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam
Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2009
2. Đảng cộng sản Việt Nam
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia năm 2005
3. Một số chuyên đề: Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam
Nhà xuất bản lý luận chính trị năm 2008
http:/// www.taptricongsan. Org.vn./
http:///cpv. Org.vn./
http:cinet.gov.vn./
17