Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
ĐẶT VẤN ĐỀ
I.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hầu hết, dạy học ở các trường trung học phổ thông (THPT) ở nước ta hiện
nay mang tính chất đồng loạt. Trong khi đó, mỗi một học sinh (HS) lại có một
phong cách học tập, khả năng tiếp nhận kiến thức khác nhau. Người giáo viên
(GV) như chúng ta không thể cứ mãi lựa chọn phương pháp dạy học (PPDH)
như trước đây theo kiểu “thầy đọc, trò chép”, mà cần đóng vai trò là người chỉ
đường, hướng dẫn giúp HS trở thành những con người chủ động, tự mình tham
gia học tập ở mức độ cao nhất và có cảm giác thoải mái, cho phép phân hóa nhịp
độ và trình độ của HS.
Quan điểm “dạy học phân hóa” sẽ giúp cho chúng ta giải quyết được các
vấn đề nêu trên. Quan điểm này mới chỉ triển khai ở cấp tiểu học và trung học cơ
sở theo dự án Việt – Bỉ, chưa thực hiện triển khai ở cấp THPT. Vì vậy, tôi xây
dựng đề tài “Một số kinh nghiệm Áp dụng quan điểm dạy học phân hóa trong
bài luyện tập nhằm phát huy tính tự giác, chủ động cho học sinh THPT”. Do
giới hạn của một sáng kiến kinh nghiệm, tôi chỉ đưa ra một giáo án minh họa có
tiến hành triển khai thực nghiệm tại trường THPT Bắc Sơn – Ngọc lặc và thấy
có hiệu quả (các em HS chủ động hơn, tự giác hơn, yêu thích môn học hơn) . Tôi
hy vọng rằng đây sẽ là một nguồn tài liệu hỗ trợ có ích cho các thầy cô giáo.
II. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu cơ sở lý luận tổng quan về “ Quan điểm dạy học phân
hóa”, PPDH hợp đồng, kĩ thuật sơ đồ tư duy.
- Thiết kế giáo án có sử dụng PPDH theo quan điểm phân hóa.
- Đánh giá tính khả thi và tính hiệu quả của việc áp dụng PPDH theo
quan điểm phân hóa (tổ chức thực nghiệm + thống kê số liệu).
III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
Nghiên cứu và áp dụng PPDH hợp đồng theo quan điểm dạy học phân
hóa trong bài “luyện tập tính chất của nitơ và hợp chất của nitơ” - lớp 11.

nhiệm vụ học tập dựa trên năng lực và nhịp độ học tập của mình.
3.2. Bản chất của dạy học theo hợp đồng
Tên tiếng Anh "Contract Work" thực chất là làm việc hợp đồng hay còn gọi
là học theo hợp đồng, nhấn mạnh vai trò chủ thể của người học trong dạy học.
Hợp đồng là một biên bản thống nhất và khả thi giữa hai bên GV và HS,
theo đó có cam kết của HS sẽ hoàn thành nhiệm vụ đã chọn sau khoảng thời
gian đã định trước.
Học theo hợp đồng là một hình thức tổ chức hoạt động học tập trong đó
người học được giao một tập hợp các nhiệm vụ được miêu tả cụ thể trong một
văn bản chính quy theo dạng hợp đồng.
Trong dạy học theo hợp đồng: GV là người nghiên cứu thiết kế các nhiệm vụ,
bài tập trong hợp đồng, tổ chức hướng dẫn HS nghiên cứu hợp đồng để chọn nhiệm
vụ cho phù hợp với năng lực của HS. HS là người nghiên cứu hợp đồng, kí kết hợp
đồng, thực hiện hợp đồng, nhằm đạt được mục tiêu dạy học nội dung cụ thể.
GV có thể chắc chắn rằng mỗi HS đã kí hợp đồng tức là đã nhận một trách
nhiệm rõ ràng và sẽ hoàn thành các nhiệm vụ vào thời gian xác định theo văn bản.
3.3. Quy trình thực hiện dạy học theo hợp đồng
a. Giai đoạn 1: Giai đoạn chuẩn bị
Bước 1. Xem xét các yếu tố cần thiết để học theo hợp đồng đạt hiệu quả
Chọn nội dung: GV cần xác định nội dung cho phù hợp. Có thể chọn là
một bài ôn tập hoặc luyện tập hoặc cũng có thể với bài học mới mà trong đó có
3
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
thể thực hiện các nhiệm vụ không theo thứ tự bắt buộc.
Quy định thời gian: Tùy độ dài ngắn hay độ phức tạp của nội dung được
học theo hợp đồng mà GV quyết định thời hạn thực hiện hợp đồng.
Tài liệu: Phải được chuẩn bị đầy đủ, chủ yếu dựa trên sách bài tập sẵn có.
Bước 2: Thiết kế các dạng bài tập và nhiệm vụ học theo hợp đồng
Các dạng bài tập: Cần đảm bảo tính đa dạng của các bài tập nhằm mở
rộng tầm nhìn và cách thức HS nhìn nhận vấn đề.

- Tăng cường tính độc lập của HS
- Tạo điều kiện cho HS được GV hướng dẫn cá nhân
- Tăng cường học tập hợp tác
- Các hoạt động học tập trở nên phong phú hơn, lựa chọn đa dang hơn
- Tránh chờ đợi, tạo điều kiện cho HS được giao và thực hiện trách nhiệm
 Hạn chế
- Các tài liệu, nhiệm vụ học tập phải được chuẩn bị trước
- Các tài liệu học tập phải đa dạng hóa cho phù hợp với nhu cầu của từng HS.
- Cả GV và HS đều cần một khoảng thời gian nhất định để làm quen với
PPDH mới.
4. Kĩ thuật sơ đồ tư duy
Bản đồ tư duy của Tony Buzan - chuyên gia và tác giả hàng đầu về não và
phương pháp học tập, là một công cụ hỗ trợ tư duy hiện đại, một kỹ năng sử dụng
bộ não rất mới mẻ. Đó là một kỹ thuật hình hoạ, một dạng sơ đồ, kết hợp giữa từ
ngữ, hình ảnh, đường nét , màu sắc tương thích với cấu trúc, hoạt động và chức
năng của bộ não.
 Hiệu quả của việc sử dụng lược đồ tư duy trong dạy học
Phát triển tư duy logic và khả năng phân tích tổng hợp cho HS, giúp
các em hiểu bài – nhớ lâu thay cho việc học thuộc lòng.
Phù hợp với tâm lí HS, thiết lập đơn giản, HS dễ hiểu bài và ghi nhớ
dưới dạng lược đồ, quá trình tư duy sử dụng các phần khác nhau của bộ não
5
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
có sự kết hợp giữa ngôn ngữ, hình ảnh, khung cảnh, màu sắc, âm thanh, giai
điệu… nhằm kích thích tư duy và tính sang tạo, tính tự học ở học sinh.
GV hệ thống được kiến thức trọng tâm của bài học, thiết kế các hoạt
động dạy học trên lớp một cách hợp lí và trực quan.
 Khi sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học có những ưu điểm và nhược điểm:
Ưu điểm: - dễ thực hiện, không tốn kém.
- sử dụng được hiệu ứng cộng hưởng từ các ý tưởng của các thành

+
, ion NO
3
-
; các phương
pháp điều chế N
2
và một số hợp chất của nitơ.
2. Kĩ năng
- Rèn kĩ năng viết PTHH của các PƯ, PƯ oxi hóa – khử.
- Rèn kĩ năng giải các bài toán hóa học có liên quan.
3. Thái độ
- Tự giác, chủ động, độc lập trong nghiên cứu và học tập.
6
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
- Hợp tác với bạn bè, chan hòa, thoải mải và ham học hỏi.
- Bảo vệ môi trường, cảnh quan trong tự nhiên.
II. Chuẩn bị
1. Đồ dùng học tập
GV: - Giấy A4, A0; PHT các loại màu (phân loại bài tập).
- Máy tính, máy chiếu, các bản hợp đồng.
- Hệ thống kiến thức được trình chiếu trên lược đồ tư duy
HS: - Ôn lại kiến thức về cấu tạo phân tử và tính chất hóa học của N
2
và hợp chất
của nó: NH
3
, muối amoni, HNO
3
, muối nitrat.

Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
2
Giải bài tập
trong PHT số 1


10’
   
3
Giải bài tập
trong PHT số 2


5’

  
4
Giải bài tập
trong PHT số 3


10’
   
8
Tôi cam kết thực hiện theo đúng hợp đồng này.
Học sinh Giáo viên
(Ký, ghi rõ họ và tên) (Ký, ghi rõ họ và tên)
Đã hoàn thành  Nhiệm vụ bắt buộc  HĐ cá nhân
 Bình thường  Nhiệm vụ tự chọn  HĐ nhóm đôi
 Không hài lòng  Thời gian tối đa  HĐ theo nhóm

Cl, (NH
4
)
2
SO
4
, NH
3
. Viết PTHH.
 Viết trên bìa màu xanh
a. Viết các PTHH thể hiện các sơ đồ chuyển hóa sau (ghi rõ điều kiện)
NH
4
NO
2
→ N
2
→ NO
2
→ NaNO
3
→ O
2
NH
3
→ Cu(OH)
2
→ [Cu(NH
3
)

0
,xt
+NaOH
t
0
(khí)
(rắn)
+O
2
+ H
2
O
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
NHIỆM VỤ 3 (- ) Giải thích ý nghĩa của câu ca dao (viết các PTHH minh
họa):
Lúa chiêm lấp ló đầu bờ
Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên
Phiếu học tập số 3

NHIỆM VỤ 4 ( - )
 Viết trên giấy màu hồng
Hòa tan 3g hỗn hợp Cu và Ag trong dung dịch HNO
3
loãng, dư thu được V(l)
khí NO (đktc). Cô cạn dung dịch thu được 7,34 g hỗn hợp 2 muối khan.
a. Tính khối lượng mỗi kim loại.
b. Tính V.
 Viết trên giấy màu xanh
Hòa tan hết 14,4 g hỗn hợp Fe và Mg trong HNO
3

khí quyển kết hợp với O
2
tạo thành NO, rồi chuyển hóa thành HNO
3
và theo
nước mưa thấm vào đất. HNO
3
chuyển thành muối NO
3
-
khi kết hợp với các
muối cacbonat và các kim loại có trong đất. Muối nitrat cung cấp lượng phân
đạm ngấm vào trong đất, trong nước; rễ cây lúa hấp thụ trong thời điểm này
giúp cây phát triển và tăng trưởng tốt.
N
2
+ O
2
NO
2NO + O
2
→ 2NO
2
4NO
2
+ O
2
+ 2H
2
O → 4HNO

2
O
- Dựa vào dữ kiện: tổng khối lượng 2 kim loại và tổng khối lượng muối khan
thu được thiết lập hệ 2 PT 2 ẩn (theo số mol kim loại).
- Giải hệ PT tìm ẩn. Tính được khối lượng 2 kim loại theo số mol là ẩn.
- Dựa vào ẩn số, theo PTHH tìm ra được số mol của NO ⇒ V?
 Đựng trong phong bì màu xanh
Cách 1:

- Dựa vào thể tích và khối lượng của N
2
và N
2
O, lập hệ PT tìm ra số mol của N
2
và N
2
O.
- Viết các PTHH xảy ra
12
0
0
0
0
+5
+5 +1
+3
+2
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
- Dựa vào PTHH, thiết lập hệ PT tìm mối tương quan giữa số mol kim loại

thức cần nhớ.
II.2. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• MỘT SỐ HÌNH ẢNH THỰC NGHIỆM
13
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]

GV hướng dẫn văn bản hợp đồng HS làm bài và thảo luận
Văn bản hợp đồng và HS kí kết hợp đồng (phù hợp với năng lực học tập)

GV phát phiếu hỗ trợ tương ứng nhiệm vụ của HS
14
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
HS lên bảng thực hiện nhiệm vụ
• Nhận xét chung về tiết dạy
- Đa số HS thấy thích thú và hài lòng với PPDH mà tôi sử dụng.
- HS lựa chọn phiếu học tập tương ứng các nhiệm vụ phù hợp với năng
lực của mình.
- Không khí lớp học tự nhiên, thoải mái.
- Sau tiết học, các em HS đều mong muốn có những giờ dạy tương tự để
hiệu quả học tập có chất lượng.
Tôi tiến hành kiểm tra 10 phút để đánh giá chất lượng, đánh giá khả năng
tiếp thu kiến thức, năng lực vận dụng kiến thức, ý thức tự giác – tự học của HS ở
các lớp thực nghiệm và các lớp đối chứng. Tiếp đó tôi làm phiếu điều tra về độ
tiếp thu và hứng thú của HS trong bài dạy sử dụng PPDH theo hợp đồng theo
quan điểm phân hóa, phân loại học sinh.
II.3. Tiến hành kiểm tra 10 phút
Bài giảng được tiến hành thực nghiệm trên lớp 11A3, tổng số HS là 44 em.
Câu 1: Cấu hình electron lớp ngoài cùng của các nguyên tử nguyên tố nhóm VA là:
A. ns
2

A. NH
4
HCO
3
B. (NH
4
)
2
CO
3
C. Na
2
CO
3
D. NaHCO
3
Câu 5: Sấm chớp trong khí quyển sinh ra chất nào sau đây?
A. CO B. H
2
O C. NO D. NO
2
Câu 6: Hòa tan hoàn toàn 11,2 gam Fe trong dd HNO
3
đặc nóng thu được
thể tích khí thoát ra ở đktc là:
A. 8,96l B. 13,44l C. 4,48l D. 17,92l
Câu 7: Cho 6,16g hỗn hợp 2 kim loại Mg và Zn vào dung dịch HNO
3
loãng, dư thấy
thoát ra 672ml khí N

trở xuống
TN ĐC TN ĐC TN ĐC
0 0 0 0,00 0,00 0,00 0,00
1 0 0 0,00 0,00 0,00 0,00
2 0 0 0,00 0,00 0,00 0,00
3 0 1 0,00 2,22 0,00 2,22
4 1 4 2,27 8,89 2,27 11,1
5 3 7 6,82 15,56 9,09 26,67
6 6 12 13,64 26.67 22,73 53,33
7 12 10 27,27 22,22 50 75,56
8 13 6 29,54 13,33 79,55 88,89
9 6 4 13,64 8,89 93,18 97,78
10 3 1 6,82 2,22 100,00 100,00
Tổng 44 45 100,00 100,00
Đồ thị cột và đường lũy tích biểu diễn kết quả kiểm tra 10 phút
Ý kiến của HS về giờ học có sử dụng PPDH hợp
đồng theo quan điểm phân hóa (về năng lực học tập)
Số HS Tỉ lệ %
Rất thích 20 45,45
Thích 17 38,64
Bình thường 7 15,91
Không thích 0 0

 Nhận xét
- Dựa trên các kết quả thực nghiệm sư phạm và thông qua việc xử lý số liệu
thực nghiệm sư phạm thu được, tôi nhận thấy chất lượng học tập của HS ở
lớp thực nghiệm cao hơn ở lớp đối chứng.
- Đa số HS đều yêu thích PPDH theo hợp đồng và ủng hộ quan điểm dạy
học phân hóa. Các em đều cho rằng, việc GV sử dụng PPDH hợp đồng
theo quan điểm dạy học phân hóa trong các bài luyện tập, ôn tập giúp

Tôi xin cam đoan SKKN này là do bản thân tự nghiên cứu, viết ra và
thực hiện, không sao chép của người khác. Nếu có hành vi sao chép của người
khác tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Hội đồng khoa học.
Xác nhận của đơn vị Ngọc Lặc, ngày 23 tháng 5 năm 2013
Người viết sáng kiến
Nguyễn Thị Liên
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Thị Liên (2012), Nghiên cứu và áp dụng quan điểm dạy học phân hóa ở
trường trung học phổ thông nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh. Luận
văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường ĐHGD – ĐH QGHN.
2. Nguyễn Lăng Bình (2010), Dạy và học tích cực. Một số phương pháp và kĩ
thuật dạy học. Nhà xuất bản ĐHSP Hà Nội.
3. Bộ Giáo dục và đào tạo, SGK Hóa học 11.
4. Dự án Việt Bỉ (2003-2009) Bộ phiếu đánh giá dạy học tích cực và 3
phương pháp học theo góc, học theo hợp đồng, học theo dự án, Hà Nội.
5. Dự án Việt Bỉ phối hợp với Trung tâm học tập dựa trên kinh nghiệm Đại
học công giáo Leuven, Vương quốc Bỉ (11-18/3/2007), Tài liệu tập huấn dạy
và học tích cực cho giảng viên sư phạm, giáo viên trường thực hành tiểu học,
trung học cơ sở, phổ thông dân tộc nội trú 14 tỉnh miền núi phía Bắc, Hà Nội.
6. Dự án Việt Bỉ (2007, 2008, 2009), Tài liệu tập huấn thực hành đánh giá kĩ
năng áp dụng 3 phương pháp, Tài liệu hội thảo đánh giá kết quả áp dụng dạy
học tích cực.
7. Bộ giáo dục và đào tạo, dự án Việt – Bỉ (2010), dạy và học tích cực, một số
phương pháp và kĩ thuật dạy học, Nxb Đại học sư phạm.
8. Hoàng Chúng (1972), “Phương pháp thống kê toán học trong khoa học
giáo dục”, Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, (19), tr.12-30.
9. Bùi Phương Nga, Đỗ Hương Trà, Học tích cực – đánh giá kết quả học
tập của học sinh THCS vùng khó khăn nhất,Tài liệu dành cho sinh viên
cao đẳng sư phạm năm cuối. Hà Nội, 2011.
10. Nguyễn Hữu Đĩnh ( Chủ biên), Đặng Thị Oanh, Đặng Xuân Thư ( 2008), Dạy

ĐC: Đối chứng
PPDH: Phương pháp dạy học
THPT: trung học phổ thông
SGK: Sách giáo khoa
PHT: Phiếu học tập