Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7
A/ PHẦN MỞ ĐẦU:
I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Ngày nay, cùng với việc nâng cao chất lượng giáo dục là một trong những vấn đề được
quan tâm hàng đầu trong xã hội.Trong bối cảnh đó, toàn ngành Giáo Dục và Đào Tạo đang nỗ
lực đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học
sinh. Phương pháp dạy học này là cách thức họat động của giáo viên trong việc chỉ đạo, tổ
chức họat động học tập nhằm giúp học sinh chủ động đạt các mục tiêu dạy học.
Đối với môn Vật lý thì cách học mang lại hiệu quả nhất là phải gắn lý thuyết với lý luận
và tư duy. Điều đó cũng là nhằm đảm bảo tốt mục tiêu đào tạo môn Vật lý ở trường THCS, tức
là phải cung cấp cho học sinh kiến thức phổ thông cơ bản, có hệ thống và tương đối toàn diện.
Vì vậy việc tổ chức cho học sinh làm quen với cách học tăng tính tư duy, chủ động sáng tạo
trong giờ học Vật lý cũng không kém phần quan trọng trong việc đổi mới PPDH nhằm góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THCS.
Năm học (2010 - 2011) Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đã ban hành tài liệu thực hiện dạy học
và kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình giáo dục phổ thông môn
vật lý cấp trung học phổ thông. Trong tài liệu có đề cập nhiều đến phương pháp dạy học và
cách đánh giá kết quả học tập của học sinh. Trong đó đặc biệt chú trọng đến ba kỹ thuật dạy
học tích cực đó là: Kỹ thuật dạy học “khăn trải bàn”, kỹ thuật dạy học “các mảnh ghép” và kỹ
thuật dạy học “ sơ đồ KWL và sơ đồ tư duy”.
Các kỹ thuật dạy học này nhằm giúp học sinh chủ động tích cực nắm kiến thức và dần
yêu thích môn học hơn.
Tuy nhiên các kỹ thuật này còn khá mới mẻ đối với đa số giáo viên chúng ta, hoặc nếu
đã sử dụng các kỹ thuật trên trong việc giảng dạy trước đây thì chẳng qua cũng là cách tổ chức
mang tính chất chung chung chưa thật cụ thể. Chính vì lẽ đó, tôi dành nhiều thời gian trong
việc nghiên cứu và vận dụng các kỹ thuật này, đặc biệt là kỹ thuật“ các mảnh ghép” trong
giảng dạy nhằm góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác đổi mới phương pháp dạy học bộ
môn Vật Lý.
II. NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI:
- Khai thác cách tổ chức lớp học theo kĩ thuật dạy học “các mãnh ghép” có hiệu quả.
- Vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mảnh ghép”vào một số bài giảng vật lí cụ

của giáo viên đưa ra.
* Chương trình, sách giáo khoa Vật Lý 7
* Hệ thống các bài học trong chương trình
* Tài liệu tập huấn giáo viên thực hiện dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kỹ
năng của chương trình giáo dục phổ thông môn Vật Lý cấp trung học .
2. Thời gian tiến hành nghiên cứu đề tài:
Năm học 2010-2011 và năm học 2011-2012.
Người thực hiện: Lê Thị Hồng Duyên - 2 - Trường THCS Hoài Thanh Tây
Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7
PHẦN II: KẾT QUẢ
I/ MÔ TẢ TÌNH TRẠNG SỰ VIỆC HIỆN TẠI.
Bản chất của kỹ thuật này là sự kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm
nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức hợp; kích thích sự tham gia tích cực của HS; nâng cao vai
trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (Không chỉ hoàn thành nhiệm vụ ở Vòng 1 mà còn phải
truyền đạt lại kết quả vòng 1 và hoàn thành nhiệm vụ ở Vòng 2).
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm đó, khi áp dụng kĩ thuật các mảnh ghép vẫn còn tồn
tại không ít những khó khăn:
- Lớp học được chia thành 6 nhóm, nhưng rất khó có bài học nào GV có thể đưa ra 6
nhiệm vụ trong cùng một vần đề nghiên cứu. Vậy khi có ít hơn 6 nhiệm vụ thì phân chia nhiệm
vụ như thế nào?
- HS thường lộn xộn khi đổi nhóm, đổi chỗ ngồi khi chuyển từ vòng 1 qua vòng 2.
- Trên thực tế các lớp học tại trường hiện nay thì mỗi lớp có từ 40 đến 42HS. Do đó mỗi
nhóm HS thường có từ 6 đến 7 HS , vậy các nhóm có 7 HS thì đánh số như thế nào ( vì chỉ có 6
nhóm thảo luận )
- Khó áp dụng cho nhiều kiểu bài lên lớp.Vì không phải tiết học nào cũng áp dụng được
kĩ thuật này .
II/ MÔ TẢ NỘI DUNG, GIẢI PHÁP MỚI:
I.Khai thác cách vận dụng kĩ thuật các mãnh ghép một cách hợp lí dựa trên thực tế lớp dạy
của GV.
1. Cách phân chia nhóm và đánh số thứ tự cho các HS trong nhóm.

( thường là nhiệm vụ khó hơn hoặc quan trọng hơn ) để cho thảo luận .
3. Cách tổ chức lớp học :
Khi thực hiện nhiệm vụ ở vòng 1, HS ngồi như sau:
Khi đổi chỗ ngồi để thực hiện nhiệm vụ ở vòng 2, để dễ dàng và tránh mất trật tự và thời gian
của tiết học GV nên qui định hướng đi cho HS: HS sẽ đi theo vòng xuyến của lớp học như đi
qua bùng binh ở các ngã 3, ngã tư đường.
4. Áp dụng kĩ thuật dạy học các mãnh ghép giúp HS hình thành bản đồ tư duy trong tiết
học
- Việc hình thành 1bản đồ tư duy trong dạy học là rất cần thiết , giúp HS hệ thống hóa kiến
thức , HS thấy được sự gắn kết giữa các kiến thức với nhau từ đó HS dễ dàng ghi nhớ kiến
thức. Tuy nhiện việc yêu cầu HS thiết lập 1 bản đồ tư duy tại lớp là khá khó, vì nó mất khá
nhiều thời gian của tiết học. Do đó ta có thể áp dụng kĩ thuật dạy học các mãnh ghép vào việc
giúp HS hình thành bản đồ tư duy tại lớp vừa hiệu quả mà ít tốn thời gian, đặc biệt cho các tiết
tổng kết chương hay ôn tập học kì. Việc thực hiện theo các bước như sau:
Bước 1. GV cho HS nêu các mãng kiến thức lớn đã học trong chương hoặc trong học kì (HS có
thể trả lời không đúng thì GV có thể giúp HS phân mãng kiến thức) vì đây là khâu quan trọng
nhất.
Người thực hiện: Lê Thị Hồng Duyên - 4 - Trường THCS Hoài Thanh Tây
NHÓM 4
NHÓM 5
NHÓM 6
NHÓM 3
NHÓM 2
NHÓM 1
Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7
Bước 2. Từ các mãng kiến thức chính đó, GV phân công nhiệm vụ cho các nhóm ở vòng 1:
mỗi nhóm thảo luận và thiết lập 1 nhánh của bản đồ tư duy tương ứng với 1 mãng kiến thức.

đến gương .
- HS có thể rút ra được 3 tính chất của ảnh trong một thời gian ngắn.
Tiết 11 Bài : Nguồn âm
- Lớp học được chia làm 6 nhóm, mỗi nhóm có từ 6 đến 7 người.
- Phát phiếu giao việc cho các nhóm.
Vòng 1.
+ Nhóm 1,2: Làm thí nghiệm hình 10. 1 quan sát dây cao su và lắng nghe rồi mô tả điều mà
mình nghe và thấy được.
+ Nhóm 3,4: làm thí nghiệm hình 10.2 tìm hiều khi gõ vào thành cốc thủy tinh mỏng, vật phát
ra tiếng kêu có dao động không?
+ Nhóm 5,6: Làm thí nghiệm hình 10.3 và cho biết khi âm thoa phát ra tiếng kêu, âm thoa có
dao động hay không?
Người thực hiện: Lê Thị Hồng Duyên - 5 - Trường THCS Hoài Thanh Tây
Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7
Vòng 2.
- Hình thành 6 nhóm mới trong đó có từ 6 đến 7 thành viên ( trong đó có ít nhất là 2
người đã cùng thảo luận 1 nội dung )
- Câu trả lời của các nhóm 1,2 ở vòng 1: dây cao su dao động và phát ra âm sẽ được chia
sẻ với các thành viên của các nhóm còn lại.
- Câu trả lời của các nhóm 3,4 ở vòng 1: thành cốc thủy tinh dao động và phát ra âm sẽ
được chia sẻ với các thành viên của các nhóm còn lại.
- Câu trả lời của các nhóm 5,6 ở vòng 1: âm thoa dao động và phát ra âm thanh sẽ được
chia sẻ với các thành viên của các nhóm còn lại.
- Các thành viên của nhóm sẽ chia sẻ thông tin với nhau từ kết quả thảo luận ở vòng 1và
từ đó cùng rút ra kết luận về đặc điểm của vật dao động: Khi phát ra âm, các vật đều dao động.
- HS có thể rút ra được đặc điểm của nguồn âm trong một thời gian ngắn.
Tiết 12 Bài: Độ cao của âm
- Lớp học được chia làm 6 nhóm, mỗi nhóm có từ 6 đến 7 người.
- Phát phiếu giao việc cho các nhóm.
Vòng 1.

Vòng 2:
- Hình thành nhóm 8 người mới, trong đó 2 người từ nhóm 1, hai người từ nhóm 2, hai
người từ nhóm 3 và hai người từ nhóm 4.
- Câu trả lời của vòng 1, nhóm 1 “ âm thanh có thể truyền được trong môi trường chất
khí”, sẽ được chia sẻ với các nhóm còn lại.
- Câu trả lời của vòng 1, nhóm 2,5 “ âm thanh có thể truyền được trong môi trường chất
rắn” sẽ được chia sẻ với các nhóm còn lại.
- Câu trả lời của vòng 1, nhóm 3,6 “ âm thanh có thể truyền được trong môi trường chất
lỏng” sẽ được chia sẻ với các nhóm còn lại.
- Câu trả lời của vòng 1, nhóm 4 “ âm thanh không thể truyền qua được môi trường chân
không” sẽ được chia sẻ với các nhóm còn lại.
Các thành viên của nhóm sẽ chia sẻ thông tin với nhau từ kết quả thảo luận ở vòng 1và từ đó
cùng rút ra kết luận: Âm có thể truyền trong các môi trường rắn, lỏng, khí, âm không thể truyền
được trong môi trường chân không
Vậy kết hợp giữa vòng 1 và vòng 2 học sinh trong cả lớp đã nắm được sự truyền âm trong các
môi trường trong một thời gian ngắn.
Tiết: 25. Bài TÁC DỤNG TỪ, TÁC DỤNG HÓA HỌC VÀ TÁC DỤNG SINH LÝ CỦA
DÒNG ĐIỆN – Chương trình Vật Lý 7.
- Tôi chi lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm từ 6 đến 7 học sinh.
- Phát phiếu giao việc cho các nhóm:
Vòng 1:
+ Nhóm 1,2: Nghiên cứu về tác dụng từ của dòng điện.
+ Nhóm 3,4: Nghiên cứu về tác dụng hóa học của dòng điện.
+ Nhóm 5,6: Nghiên cứu về tác dụng sinh lý của dòng điện.
Vòng 2:
- Hình thành nhóm 6 người mới, trong đó 6 người từ nhóm 1,2, sáu người từ nhóm 3,4,
sáu người từ nhóm 5,6.
- Câu trả lời của vòng 1, nhóm 1,2 “ dòng điện có tác dụng từ vì nó có thể làm quay kim
nam châm”, sẽ được chia sẻ với các thành viên từ các nhóm khác.
- Câu trả lời của vòng 1, nhóm 3, 4 “ Dòng điện có tác dụng hóa học vì khi cho dòng điện

- Ví dụ:
- Câu trả lời của vòng 1, nhóm 3,4 là nhánh 2 của bản đồ tư duy sẽ được chia sẻ với các
thành viên từ các nhóm khác.
- Ví dụ:

- Câu trả lời của vòng 1, nhóm 5,6 là nhánh 3 của bản đồ tư duy sẽ được chia sẻ với các
thành viên từ các nhóm khác.
- Ví dụ:
Người thực hiện: Lê Thị Hồng Duyên - 8 - Trường THCS Hoài Thanh Tây
Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7

- Từ các nhánh của bản đồ tư duy đã được hình thành ở vòng 1, các nhóm mới thảo luận
thống nhất thành một bản đồ tư duy hoàn chỉnh.
- Ví dụ:
Tiết 17. Tổng kết chương II Âm thanh
- Trước khi cho HS hoạt động nhóm , GV yêu cầu HS nêu các mãng kiến thức chính đã học
trong chương?
- HS nêu các mãng kiến thức chính. Có thể tạm chia nội dung của chương thành 3 mãng kiến
thức chính như sau:
- Nguồn âm, tính chất của âm.
Người thực hiện: Lê Thị Hồng Duyên - 9 - Trường THCS Hoài Thanh Tây
Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7
- Môi trường truyền âm
- Sự phản xạ âm- ô nhiễm tiếng ồn.
- Tôi chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm từ 6 đến 7 học sinh.
- Phát phiếu giao việc cho các nhóm:
Vòng 1:
+ Nhóm 1,2: Nghiên cứu sự liên hệ giữa các kiến thức và thiết lập nhánh thứ 1 của bản đồ tư
duy ứng với mãng kiến thức : Nguồn âm, tính chất của âm.
+ Nhóm 3,4: Nghiên cứu sự liên hệ giữa các kiến thức và thiết lập nhánh thứ 2 của bản đồ tư

1. Trước khi tiến hành nghiên cứu đề tài, qua trao đổi với GV trong nhóm vật lí trong tổ Toán –
Lí – Tin của trường THCS Hoài Thanh Tây, việc áp dụng kĩ thuật dạy học “các mãnh ghép”
trong tiết học được tổng hợp như sau:

Số lượng Rất ít khi áp dụng( chỉ
áp dụng khi có dự giờ,
thao giảng)
Thỉnh thoảng mới áp
dụng
Thường xuyên áp
dụng
SL TL SL TL SL TL
11 3 27.3% 8 72.7%
Qua khảo sát đối tượng HS khối 7 của trường THCS Hoài Thanh Tây qua việc thảo luận nhóm
bằng kĩ thuật dạy học “các mãnh ghép” trong môn Vật lí .
Khối lớp
Chưa đạt yêu cầu
Trong hoạt động thảo
luận nhóm
Đạt yêu cầu
Trong hoạt động thảo
luận nhóm
Tích cực, hăng say
trong thảo luận và
phát biểu xây dựng
nội dung bài học.
Số lượng % Số lượng % Số lượng %
Khối 7(148HS) 29 19.6 % 88 59,5% 31 20.9%
Người thực hiện: Lê Thị Hồng Duyên - 12 - Trường THCS Hoài Thanh Tây
Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7

hoàn toàn có thể áp dụng kĩ thuật này một cách thường xuyên trong các tiết học mà không sợ
đến việc tổ chức, đánh số , đổi chỗ, hay phân chia nhiệm vụ ….cho các nhóm HS.
- Với sự hỗ trợ của kĩ thuật dạy học tích cực này, việc đổi mới PPDH thực sự mang lại hiệu quả
thiết thực cho GV và HS: GV ngày càng phải học hỏi nâng cao tay nghề để đáp ứng yêu cầu
đổi mới, HS được tự nghiên cứu và chiếm lĩnh kiến thức hoàn toàn tự nhiên không áp đặt.
- Tạo cho các em sự đam mê khi kiểm tra hoặc khám phá một hiện tượng Vật lý. Chính vì cơ
sở đó, các em dễ nhớ và nhớ lâu kiến thức khoa học mà tự bản thân các em đã tìm ra.
* Hạn chế:
- Sáng kiến này chỉ được áp dụng trên phạm vi hẹp, với số lượng học sinh còn ít, vì vậy có thể
chưa thật sự khách quan. Tôi mong nhận được ý kiến góp ý, xây dựng từ quý đồng nghiệp.
Từ kết quả thu được, tôi thấy trong các tiết dạy có nếu vận dụng được kỹ thuật dạy học
“Cách mãnh ghép ”, giáo viên cần hướng dẫn cho các em học sinh làm theo các bước như
phương pháp đã nêu trên để kết quả việc thực hiện các kỹ thuật của mình ngày càng tiến bộ
hơn.
Người thực hiện: Lê Thị Hồng Duyên - 13 - Trường THCS Hoài Thanh Tây
Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7
PHẦN III: KẾT LUẬN

1, Khái quát các kết luận cục bộ:
Tóm lại, để thực hiện tốt kỹ thuật Các mãnh ghép trong các tiết Vật lí lớp 7, cần thực
hiện tốt các giải pháp sau:
1. Thực hiện tốt cách phân chia nhóm và đánh số thứ tự cho các HS trong nhóm.
2. Cách phân nhiệm vụ khi thảo luận hợp lí. Thông thường một bài học Vật lí thường có
3 đến 4 nhiệm vụ cần thực hiện đồng thời (hoặc cũng có thể là 2 nhiệm vụ nếu đó là nhiệm vụ
tương đối khó), thực tế lớp học có 6 nhóm khi đó nhiệm vụ được phân công như sau: Nếu có 2
nhiệm vụ: Khi đó sẽ có 3 nhóm thực hiện nhiệm vụ 1 và 3 nhóm còn lại thực hiện nhiệm vụ
2 Sau đó GV phát phiếu giao việc cho các nhóm
3. Cách tổ chức lớp học phải khoa học.
4. Áp dụng kĩ thuật dạy học các mãnh ghép giúp HS hình thành bản đồ tư duy trong tiết
học nhằm tạo sự sinh động và tránh đơn điệu.

Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7
Mong các đồng chí đọc và đóng góp ý kiến để tôi hoàn thiện hơn .Tôi xin chân thành cảm ơn !
Hoài Thanh Tây,, ngày 25 tháng 2 năm 2012
Người thực hiện
Lê Thị Hồng Duyên
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS (Bộ Giáo Dục và Đào
Tạo)
2. Vật lý THCS – sách giáo khoa (nhà xuất bản giáo dục)
3. Vật lý THCS – sách giáo viên (nhà xuất bản giáo dục)
4. Chuẩn kiến thức kỹ năng môn vật lý THCS.
5. Áp dụng dạy và học tích cực trong môn vật lý – Biên soạn: GS. Trần Bá Hoành - TS.
Ngô Quang Sơn – Nguyễn Văn Đoàn.(nhà xuất bản đại học sư phạm Hà Nội).
6. Tài liệu tập huấn giáo viên thực hiện dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kỹ
năng của chương trình giáo dục phổ thông môn Vật Lý cấp trung học phổ thông.
Người thực hiện: Lê Thị Hồng Duyên - 15 - Trường THCS Hoài Thanh Tây
Khai thác và vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học “Các mãnh ghép ”vào một số bài học trong chương trình Vật lí 7
PHỤ LỤC
* Hệ thống câu hỏi vấn đáp các đối tượng nghiên cứu.
Đối với giáo viên:
− Giáo viên có thường xuyên vận dụng các kỹ thuật dạy học tích cực vào tiết học
− Tiết dạy có vận dụng kỹ thuật dạy học tích cực học sinh có thích thú hơn hay không ?
− Giáo viên giảng dạy cho học sinh tiến hành, thực hiện các kỹ
thuật dạy học tích cực môn Vật lý bằng cách nào ?
− Giáo viên thấy có những thuận lợi và khó khăn gì khi cho học
sinh vận dụng kỹ thuật dạy học “các mãnh ghép”
− Giáo viên chuẩn bị như thế nào trước khi cho học sinh vận dụng
các kỹ thuật cụ thể trong một tiết dạy ?
− Các em có dễ dàng thực hiện các các kỹ thuật dạy học tích cực
theo hướng dẫn của thầy(cô) không ?