1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài
Hiện nay, Tin học là bộ môn bắt buộc trong chương trình THPT, tuy là
môn học bắt buộc nhưng không là một trong những môn thi tốt nghiệp trung học
phổ thông quốc gia nên nhìn chung thái độ của học sinh (trừ học sinh các lớp
chuyên Tin của các trường chuyên) đối với môn học này chưa thật sự tốt. Mặt
khác, chương trình Tin học nói chung và chương trình Tin học 11 nói riêng
tương đối khô khan và khó hiểu. Với Tin học lớp 11 học sinh bước đầu làm quen
với việc lập trình sử dụng ngôn ngữ Pascal nên đại đa số các em đều cảm thấy
rất khó hiểu, thấy trừu tượng. Các em tỏ ra rất lúng túng khi phải học nhiều kiểu
dữ liệu và lúc lập trình phải suy nghĩ sử dụng thuật toán nào cấu trúc nào, kiểu
nào cho hợp lí. Bản thân tôi là giáo viên giảng dạy bộ môn Tin học, tôi nhận
thấy trong việc giảng dạy cho học sinh, ngoài việc giúp học sinh lĩnh hội những
kiến thức cơ bản. Người giáo viên còn phải biết kích thích tính tích cực, sự sáng
tạo say mê học hỏi của học sinh. Bởi vì, khi có sự đam mê, các em tự nhiên sẽ
học tập một cách tự giác, tích cực, chủ động để đạt được mục tiêu đặt ra.
Tạo đam mê học tập cho học sinh không phải là việc làm đơn giản, không
chỉ đơn giản là việc giáo viên phải nêu rõ mục tiêu cho mỗi tiết học mà còn thể
hiện trong cách giáo viên gợi động cơ cho các em và đặc biệt là phải đầu tư thiết
kế bài giảng cho mỗi tiết học thật chi tiết, thật lôi cuốn. Các cách thiết kế bài
giảng hiện nay nhằm mục đích áp dụng phương pháp hiện đại để bồi dưỡng cho
học sinh năng lực ham muốn học hỏi, tư duy sáng tạo, năng lực tự giải quyết vấn
đề, rèn luyện và phát triển năng lực tự học, sáng tạo, nghiên cứu, nghĩ và làm
việc một cách tự chủ. Trong quá trình học lập trình, để lập trình cho một bài toán
cụ thể, một trong những điều quan trọng nhất là học sinh phải xác định các biến
sử dụng trong chương trình và kiểu dữ liệu tương ứng của các biến đó sao cho
hợp lí và chính xác. Trong quá trình giảng dạy bài Cấu trúc lặp - Tin học 11 tôi
nhận thấy các em học sinh tỏ ra khá lúng túng khi xác định cấu trúc lặp để giải
các bài toán lập trình.
Giải quyết vấn đề này, với mỗi kiểu cấu trúc, giáo viên ngoài việc cung
cấp cho các em các kiến thức cơ bản về lý thuyết của kiểu cấu trúc đó cần dành

học sinh giỏi và một số đề thi học sinh giỏi môn Tin học.
Hướng dẫn cho học sinh làm quen và hình thành kĩ năng để giải một số bài
toán cụ thể.
Kiểm tra, đánh giá kết quả của học sinh trong quá trình triển khai đề tài để
từ đó có những điều chỉnh, bổ sung hợp lí

2


2. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Từ thực trạng trên, với tâm huyết của một giáo viên giảng dạy, lại có điều
kiện tham gia buổi tập huấn “Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát
triển năng lực học sinh” của sở giáo dục – đào tạo tổ chức, tôi mạnh dạn sử dụng
nhiều phương pháp dạy học trong các học phần mình giảng dạy như phương
pháp thảo luận nhóm, phương pháp dạy học dự án, phương pháp hướng dẫn sinh
viên tự học, tự nghiên cứu, Xêmina …và gần đây nhất tôi sử dụng Kỹ thuật các
mảnh ghép trong dạy học. Tôi nhận thấy khi sử dụng kỹ thuật này thì tiết dạy
học tăng thêm tính hứng thú, bản thân người học tự giác động não, không tiếp
thu kiến thức một cách thụ động.
Kỹ thuật các mảnh ghép là kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác, kết hợp
giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ
phức hợp, kích thích sự tham gia tích cực cũng như nâng cao vai trò của cá nhân
trong quá trình hợp tác.
Mục tiêu:
- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp.
- Kích thích sự tham gia tích cực của HS trong hoạt động nhóm.
- Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác.
- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm học tập của mỗi cá nhân.
Tác dụng đối với HS:

lượt trình bày lại nội dung tìm hiểu của nhóm mình. Đảm bảo tất cả các thành
viên trong nhóm “mảnh ghép” nắm bắt được toàn bộ nội dung đã được tìm hiểu
từ nhóm “chuyên sâu”.
- Sau đó nhiệm vụ mới được giao cho các nhóm “mảnh ghép”. Nhiệm vụ
này mang tính khái quát, tổng hợp lại toàn bộ nội dung đã được tìm hiểu từ các
nhóm “chuyên sâu”. Bằng cách này, học sinh có thể nhận thấy những phần vừa
thực hiện không chỉ để giải trí hoặc trò chơi đơn thuần mà thực sự là những nội
dung học tập quan trọng.

Theo Dạy và học tích cực – Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học –Nhà
xuất bản ĐHSP
Một số lưu ý khi thực hiện phương pháp các mảnh ghép.
- Nhiệm vụ của các “nhóm chuyên sâu” phải có sự liên quan, gắn kết với
nhau
- Nhiệm vụ phải hết sức cụ thể, dễ hiểu và vừa sức học sinh.
- Trong khi các nhóm “chuyên sâu” làm việc giáo viên cần quan sát, hỗ
trợ kịp thời để đảm bảo thời gian quy định và các học sinh đều có thể trình bày
lại được kết quả nghiên cứu, thảo luận của nhóm.
- Thành lập nhóm “mảnh ghép” phải có đủ thành viên của các nhóm
“chuyên sâu”
- Khi các “nhóm mảnh ghép” hoạt động, giáo viên cần quan sát, hỗ trợ kịp
thời để đảm bảo các thành viên nắm được đầy đủ các nội dung từ nhóm “chuyên
sâu”.
- Nhiệm vụ mới được giao cho “nhóm mảnh ghép” phải mang tính khái
quát, tổng hợp các nội dung kiến thức đã nắm được từ các nhóm “chuyên sâu”
4


- Đảm bảo những thông tin từ các mảnh ghép lại với nhau có thể hiểu
được bức tranh toàn cảnh của một vấn đề và là cơ sở để giải quyết một nhiệm vụ

phải là môn thi THPT Quốc gia. Sách giáo khoa tin học cung cấp cho các em
kiến thức về lập trình , dữ liệu, thuật toán, ngôn ngữ lập trình bậc cao khiến các
em rất bỡ ngỡ và khó so với đa số các em.
Cấu trúc lặp là cấu trúc thường được sử dụng để giải các bài toán trong
Pascal và nó là tiền đề cho các bài toán truy hồi. Nhưng thực tế sau khi các em
học xong phần này thì nhiều chưa xác định được cấu trúc lặp như thế nào, và
không phân biệt được cấu trúc lặp với số lần biết trước hay lặp với số lần chưa
biết trước. Vì vậy tôi chọn bài cấu trúc lặp để nghiên cứu phương pháp dạy phù
hợp với các em mà lại nâng cao hiệu quả trong giảng dạy và học tập để các em
có kiến thức trong lập trình giải quyết các bài toán ở mức độ khó hơn.
Kết quả kiểm tra của 2 lớp 11 năm học 2018-2019 khi chưa áp dụng
sáng kiến kinh nghiệm
Khi chưa thực hiện SKKN thì:
Mức điểm yếu, kém là:
Mức điểm trung bình, khá là
Mức điểm giỏi là:

33,1%
50,1
16,8%

2.3. Các giải pháp giải quyết vấn đề.
2.3.1. Mục tiêu của bài học
- Học sinh hiểu nhu cầu của cấu trúc lặp trong biểu diễn thuật toán
- Học sinh biết cấu trúc lặp với số lần biết trước for trong ngôn ngữ
lập trình pascal
- Học sinh biết sử dụng đúng 2 dạng lệnh lặp For- do
5



Các nhóm nhận nhiệm vụ, nhóm trưởng phân công nhiệm vụ và tiến hành
nghiên cứu, thảo luận ở nhà. Đảm bảo mỗi thành viên trong nhóm đều nắm
vững và có khả năng trình bày lại được nội dun g trong nhiệm vụ được giao cho
các bạn ở nhóm khác. Thư kí chịu trách nhiệm ghi chép. Nếu có thắc mắc học
sinh liên lạc với giáo viên để được giúp đỡ.
Nhóm 1: Học sinh trình bày các bài toán lặp và phân dạng lặp lên giấy A0
Ví dụ 1: Thực hiện việc dùng ca múc nước đổ vào thùng: được phân làm
trường hợp: một là thực hiện múc 10 ca nước đổ vào thùng hoặc là thực hiện đổ
nước vào thùng đến khi nào đầy thì dừng lại.
Giống nhau: ở thao tác lặp đổ nước vào thùng.
Khác nhau: số lần lặp
Ví dụ 2: Thực hiện việc chạy thể dục : hoặc là chạy 10 vòng quanh sân thì
dừng lại hoặc là chạy quanh sân khi nào mệt thì dừng lại
Giống nhau: ở thao tác lặp chạy vòng quanh sân.
6


Khác nhau: số lần lặp
Ví dụ 3: Thực hiện việc tính s:= 1+2+3+..+ 100 và thực hiện tính
s:=1+1/2+ 1/3+.. + 1/n đến khi nào 1/n< 0.001 thì dừng lại. cả hai bài toán đều
thực hiện công việc lặp cộng vào tổng ban đầu giá trị n. với n= 1,2,3,4….
Giống nhau: ở thao tác lặp cộng vào tổng một giá trị n
Khác nhau: số lần lặp
Lặp được chia làm 2 loại : lặp với số lần biết trước và lặp với số lần chưa
biết trước.
Nhóm 2: Cấu trúc lặp dạng tiến
FOR <biến đếm>:= <giá trị đầu > TO <giá trị cuối> DO <câu lệnh>;
Ví dụ: For i:=1 to 50 do s:=s+i
Biến đếm là biến đơn, thường là biến có kiểu nguyên cùng kiểu dữ liệu
với giá trị đầu và giá trị cuối.

Biến đếm>=gtrị đầu

S

Đ
Câu lệnh lặp
Biến đếm :=biến đếm - 1

Nhóm 4: Thuật toán
B1: S:=1/a; n:=0;
B2: N:=n+1;
B3: Nếu n> 100 thì sang b5
B4: S:=s+1/(a+n); rồi quay lại b2
B5: Đưa ra s rồi kết thúc
Nhóm 5: Thuật toán
B1: S:=1/a; n:=101;
B2: N:=n-1;
B3: Nếu n< 1 thì sang b5
B4: S:=s+1/(a+n); rồi quay lại b2
B5: Đưa ra s rồi kết thúc
Nhóm 6: Thuật toán
B1: S:=1; n:=0;
B2: N:=n+1;
B3: Nếu n> 100 thì sang b5
B4: S:=s+n; rồi quay lại b2
B5: Đưa ra s rồi kết thúc
Nhóm 7: Thuật toán
B1: S:=1; n:=101;
B2: N:=n-1;
B3: Nếu n
+
+
+ ... +
+ ... cho đến khi N :=100
a a +1 a + 2
a+N
1
1
1
1
1
S= +
+
+ ... +
+ ... cho đến khi
< 0, 0001 .
a a +1 a + 2
a+N
a+N
S=

2, Câu lệnh For- do
- Lặp dạng tiến:
FOR <biến đếm>:= <giá trị đầu > TO <giá trị cuối> DO <câu lệnh>;
Vd: For I:=1 to 10 do s:=s+I;
- Lặp dạng lùi:
FOR <biến đếm>:= <giá trị cuối > DOWNTO <giá trị đầu> DO <câu lệnh>;
Vd: For I:=10 downto 1 do s:=s+I;
Biến đếm là biến đơn, thường là biến có kiểu nguyên cùng kiểu dữ liệu
với giá trị đầu và giá trị cuối. giá trị đầu phải nhỏ hơn hay bằng giá trị cuối.

- Giá trị khởi tạo của tổng ban đầu s=0;
- Bài toán nhập vào giá trị n; Yêu cầu tìm và đưa gì ra màn hình S
- Bài toán sử dụng cấu trúc lặp tiến For –to-do
- Nếu lặp giá trị đầu bằng 1; Giá trị cuối bằng n
- Câu lệnh lặp For i:=1 to n do s:=s+I;
Nhóm 2:
- Giá trị khởi tạo của tổng ban đầu s=0;
- Bài toán nhập vào giá trị n; Yêu cầu tìm và đưa gì ra màn hình tổng s;
- Bài toán sử dụng cấu trúc lặp lùi for- downto -do
- Nếu lặp giá trị đầu bằng 1; Giá trị cuối bằng n
- Câu lệnh lặp For i:=1 to n do s:=s+I;
Nhóm 3:
- Giá trị khởi tạo của tổng ban đầu là s=0
- Bài toán nhập vào giá trị n ; Yêu cầu tìm và đưa gì ra màn hình tổng s;
- Bài toán sử dụng cấu trúc lặp tiến For –to-do
- Nếu lặp giá trị đầu bằng 1; Giá trị cuối bằng n;
- Câu lệnh lặp For i:=n downto 1 do s:=s+1/i
Nhóm 4:
- Giá trị khởi tạo của tổng ban đầu s=0;
- Bài toán nhập vào giá trị n; Yêu cầu tìm và đưa gì ra màn hình tổng s;
- Bài toán sử dụng cấu trúc lặp lùi For- downto-do
- Nếu lặp giá trị đầu bằng 1; Giá trị cuối bằng n
- Câu lệnh lặp For i:=1 to n do s:=s+1/i;
Nhóm 5:
- Giá trị khởi tạo của tổng ban đầu là s=0;
- Bài toán không phải nhập giá trị vào Yêu cầu tìm và đưa gì ra màn
hình tổng các số chẵn từ 1 đến 100
- Bài toán sử dụng cấu trúc lặp
- Nếu lặp giá trị đầu bằng 1; Giá trị cuối bằng n;
- Câu lệnh lặp For i:=1 to 100 do if I mod 2 =0 then s:=s+I ;

End.
Nhóm 2: Chương trình
Var S, i : interger;
Begin
Write(‘nhap gia tri cua n’,);
Readln(n);
S : = 0;
For i: = n downto 1 do
S := S + i;
Write(‘Tong la: ’, S);
Readln;
End.
Nhóm 3: Chương trình
Var i : interger;
S: real;
Begin
Write(‘nhap gia tri cua n’,);
Readln(n);
S : = 0;
For i: = 1 to 1 n do
S := S +1/ i;
Write(‘Tong la: ’, S);
Readln;
End.
Nhóm 4:Chương trình
Var i : interger;s: real;
Begin
Write(‘nhap gia tri cua n’,);
Readln(n);
S : = 0;

Ở đây các nhóm có thể trình bày thêm cách giải bài toán của nhóm 5 và 6
có thể sử dụng cấu trúc lặp lùi.
Nhóm 5:Chương trình
Var S, i : interger;
Begin
S : = 0;
For i: = 1downto 1 do
If I mod 2=0 then
S := S + i;
Write(‘Tong la so chan tu1->100 la: ’, S);
Readln;
End.
Nhóm 6:Chương trình
Var S, i : interger;
Begin
Write(‘ nhap gia tri cua m,n’);
Readln(m,n);
S : = 0;
For i: = M to N do
If (I mod 3=0) or (I mod 5=0) then
S := S + i;
Write(‘Tong la: ’, S);
Readln;
End.
Giáo viên chỉnh sửa và kết luận chuẩn hóa nội dung cuả từng nhóm
Giáo viên lấy thêm ví dụ bài toán thường gặp trong cuộc sống
Ví dụ 1: Ông An có số tiền là S, ông gửi tiết kiệm ngân hàng với lãi suất
1,2% tháng. Hỏi sau 12 tháng gửi (không rút tiền lãi hàng tháng), ông ta thu
được số tiền là bao nhiêu?
Gv: Lãi khi gửi tiền ở ngân hàng được tính như thế nào?

tháng chỉ khi đạt số tiền A thì dừng lại việc lặp.
Gv: Đây là dạng lặp với số lần chưa biết trước, để giải bài toán này chúng ta
phải sử dụng cấu trúc lặp While- do các em sẽ học trong tiết sau.

16


Bài tập làm thêm:
Bài 1: Viết chương trình tính tổng:
A, S=1999+1+3+5+..+(2n-1)
B, S=12 +22+32+..+n2
C, S=2+5+8+..+3n-1 (n>=1)
D, S=2000+1+1/22+1/32+1/42+…+1/n2
Bài 2: Bài toán cổ
Trăm trâu trăm cỏ
Trâu đứng ăn năm
Trâu nằm ăn ba
Lọm khọm trâu già
Năm con một bó
Hỏi mỗi loại có bao nhiêu con trâu?
Bài 3: Gà và chó
Vừa gà vừa chó
Bó lại cho tròn
Ba mươi sáu con
Một trăm chân chẵn
Hỏi mấy gà mấy chó?
Bài 4: Tính giai thừa của một số nguyên n áp dụng cấu trúc lặp để xây
dựng công thức truy hồi
Bài 5: Viết chương trình in ra các số fibonaxi từ 1 đến 20
Dãy số fibonaxi định nghĩa như sau: F1=1; F2=1;Fn=F(n-1)+F(n-2)

thành ở học sinh các kĩ năng giao tiếp, trình bày, hợp tác, giải quyết vấn đề,…
Hoạt động ở nhóm “mảnh ghép” yêu cầu mỗi thành viên khi ở nhóm “chuyên
sâu” phải tích cực tìm hiểu và thực sự nắm rõ nội dung tìm hiểu để trình bày lại
cho các bạn ở nhóm “mảnh ghép”. Nếu một thành viên nào đó không trình bày
rõ ràng, đầy đủ, thì phần thông tin sẽ bị khiếm khuyết, kiến thức tổng thể sẽ có
lỗ hổng. Điều này sẽ ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ tiếp theo ở nhóm
“mảnh ghép” và chắc chắn rằng hiệu quả hoạt động của nhóm đó sẽ không cao.
Tuy có rất nhiều phương pháp, mỗi phương pháp có tính ưu việt nhất định
song kỹ thuật “mảnh ghép” cho bài cấu trúc lặp tôi thấy có nhiều hiệu quả
trong việc giảng dạy bộ môn tin học 11 vì nó đã phát huy tính tích cực, chủ động
và sáng tạo của từng học sinh trong tiết học đồng thời cũng khắc phục được tính
rụt rè, nhút nhát, ngại đám đông. Phương pháp này giúp học sinh mổ xẻ được
chi tiết của bài học rồi cùng nhau rút ra được các quan điểm chung và ý nghĩa
của bài học nên học sinh sẽ khắc sâu và nhớ lâu hơn, ứng dụng vào các bài tập
lập trình một cách tốt nhất.
Phương pháp này này đã được tôi áp dụng đối với 2 lớp 11 của trường
THPT4 Thọ Xuân trong năm học 2018 – 2019 này. Tôi căn cứ vào kết quả kiểm
tra khảo sát để nắm được tình hình cụ thể của học sinh 2 lớp, kết quả được tổng
hợp như sau
Sau khi thực hiện SKKN thì:
Mức điểm yếu, kém giảm còn:
Mức điểm trung bình, khá tăng:
Mức điểm giỏi tăng

2%
65,3%
32,7%

18


Do khả năng và thời gian có hạn nên kết quả nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở
những kết luận ban đầu và nhiều vấn đề chưa đi sâu. Vì vậy không thể tránh
khỏi những thiếu sót, do đó tôi kính mong nhận được sự góp ý của quý vị để đề
tài dần hoàn thiện hơn
Xác nhận của thủ trưởng đơn vị
Thanh Hóa,ngày 20 tháng 05 năm 2019.
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác.
(Ký và ghi rõ họ tên)
Hà Thị Ngà

19


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giải thuật và lập trình – T.S Lê Minh Hoàng – ĐHSP Hà Nội.
2. Sách giáo khoa Tin học 11. Hồ Sĩ Đàm- Nguyễn Thanh Tùng- NXB Giáo
dục.
3. Sách bài tập Tin học 11- Hồ Sĩ Đàm- Nguyễn Thanh Tùng- NXB Giáo
dục.
4. Bài tập ngôn ngữ lập trình Pascal- Dương Viết Thắng (chủ biên)- NXB
Đại học Quốc gia Hà Nội.
5. . Sách giáo viên Tin học 11- Hồ Sĩ Đàm ( chủ biên) – Hồ Cẩm Hà – Trần
Đỗ Hùng – Nguyễn Đức Nghĩa – Nguyễn Thanh Tùng – Ngô Ánh Tuyết,
Nhà xuất bản giáo dục, Năm 2007.
6. 2. Sách giáo khoa Tin học 11- Hồ Sĩ Đàm ( chủ biên) – Hồ Cẩm Hà –
Trần Đỗ Hùng – Nguyễn Đức Nghĩa – Nguyễn Thanh Tùng – Ngô Ánh
Tuyết, Nhà xuất bản giáo dục, Năm 2007.
7. 3. Bài tập ngôn ngữ lập trình Pascal – Quách Tuấn Ngọc, Nhà xuất bản

Vận dụng phương pháp thảo Sở giáo dục và
luận nhóm và sơ dồ tư duy đào tạo Thanh
trong tiết học cấu trúc rẽ Hóa
nhánh

Phát huy tính tích cực và sáng Sở giáo dục và
tạo của học sinh bằng phương đào tạo Thanh
pháp thảo luận nhóm trong Hóa
tiết 1 bài – Bài toán và thuật
toán Tin học 10.

Phát huy tính tích cực của Sở giáo dục và
học sinh bằng sơ đồ tư duy đào tạo Thanh
trong bài học – ví dụ cách Hóa
viết và sử dụng chương trình
con – Tin học lớp 11

Năm học đánh
giá xếp loại

2013 – 2014
C

2014 - 2015
C

2015 - 2016
C

----------------------------------------------------