1

Các trở ngại đối với việc tham gia thị trường
của khu vực nông nghiệp ở Việt Nam Nhóm Nghiên cứu Kinh tế học Phát triển (DERG)
Trường Đại học Tổng hợp Copenhagen (UoC)

Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM)
Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI) - Việt Nam

Trung tâm Chính sách Nông nghiệp (CAP)
Viện Chiến lược và Chính sách Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (IPSARD)
Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (MARD) - Việt Nam Bài viết được thực hiện trong khuôn khổ Chương trình Phát triển Nông nghiệp và
Nông thôn (ARD)
Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam
Viưt Nam đã đưt đưưc thành công ưn tưưng trong viưc thưưng mưi hóa nông nghiưp,
đưc biưt là đưi vưi lúa gưo và cư các cây trưng hàng hóa khác. Bài viưt này đưa ra bưng
chưng tư các cuưc Điưu tra Tiưp cưn Nguưn lưc cưa hư gia đình Viưt Nam tưi 12 tưnh
vào các năm 2006, 2008 và 2010, và xem xét mưc đư các hư gia đình tham gia vào
viưc bán sưn phưm nông nghiưp cưa hư, xem xét riêng lúa gưo và các cây trưng hàng
hóa khác. Mưt sư lưưng lưn các hư vưn chưa bán nông sưn cưa hư, hoưc nưu có thì chư
mưi bán theo mùa vư, nhưng ư mưc đư rưt khác nhau giưa các tưnh; ngoài ra, các hư
nghèo cũng là nhưng ngưưi bán nông sưn ít hưn. Quy mô đưt đai như là mưt nhân tư
quan trưng, nhưng các nhân tư khác cũng quan trưng đó là các hưn chư vư mưc đích
sư dưng đưt (nhưng quy đưnh khuyưn khích trưng các cây trưng hàng hóa), khuyưn
nông, sư thuưn lưi cưa thư trưưng đưa phưưng, và là thành viên cưa các nhóm nông
dân và phư nư.

Các tư khóa chính: Nông nghiưp; Tham gia thư trưưng; Chi phí giao dưch; Viưt Nam.
JEL: O13, Q12, Q13

1. Giới thiớu

Thưưng mưi hóa nông nghiưp là con đưưng tưt yưu đư hưưng tưi mưt sư tăng trưưng
và phát triưn cho hưu hưt các nưưc đang phát triưn mà nưn kinh tư phư thuưc vào khu
vưc nông nghiưp (Pingali và Rosegrant 1995; von Braun 1995; Timmer 1997). Đưi
vưi phưn lưn các nưưc đã đưt đưưc sư thành công trong phát triưn nông nghiưp,
thưưng mưi hóa đóng vai trò quan trưng trong quá trình này.

Kư tư khi thưc hiưn Đưi mưi vào cuưi nhưng năm 1980, Viưt Nam đã có sư tăng trưưng
kinh tư đáng kư và tư lư đói nghèo giưm mưt cách ưn tưưng. Trong khu vưc nông
nghiưp, Đưi mưi bao gưm:
• giao khoán đưt đai và cưi thiưn các quyưn vư đưt,
• xóa bư viưc kiưm soát giá cư đưi vưi nhiưu hàng hóa (bao gưm lúa gưo và phân
bón),
• quy đưnh quyưn tư quyưt đưnh lưn hưn cho khu vưc tư nhân, và
• tư do hóa các thư trưưng nông nghiưp, bao gưm viưc xóa bư hoưc giưm các
hưn chư đưi vưi xuưt khưu và thưưng mưi trong nưưc.

Kưt quư cưa nhưng đưi mưi này là thưưng mưi hóa nông nghiưp đã đưt đưưc nhưng
bưưc phát triưn vưưt bưc góp phưn cưi thiưn đáng kư thu nhưp cưa hư nông dân. Sưn
xuưt gưo đã tăng mưnh và đưa Viưt Nam tư mưt nưưc nhưp khưu ròng vư gưo trư
thành mưt trong nhưng nưưc xuưt khưu gưo hàng đưu thư giưi. Sưn xuưt nông nghiưp
ư cưp đư quưc gia cũng trư nên đa dưng hóa hưn – mưt kưt quư điưn hình cưa quá
trình thưưng mưi hóa trong nông nghiưp – vưi viưc sưn xuưt các loưi cây trưng hàng
hóa và cây công nghiưp (đưc biưt là cà phê) và thưy sưn tăng lên. Hiưn nay Viưt Nam
nưm trong sư các nưưc xuưt khưu hàng đưu trên thư giưi nhiưu loưi nông sưn như cà
phê, điưu, cao su, chè, thưy sưn, v.v Đây là thành tưu đáng ngưc nhiên đưi vưi mưt
nưưc trưưc đây thưm chí không có khư năng đư sưn xuưt lưưng thưc đư đư đưm bưo
an ninh lưưng thưc quưc gia. Thêm vào đó, ưưc tính hai phưn ba nông dân trưưc đây
chư yưu sưn xuưt nông nghiưp tư cung tư cưp đã tham gia vào thư trưưng trong quá

cây trưng đưưc sưn xuưt đư bán. Phân tích cưa chúng tôi chư ra rưng trong thưi kỳ nghiên cưu, 2006 đưn 2010, tư lư hư
tham gia vào thưưng mưi hóa nông nghiưp đã giưm như, nhưng mưc đư tham gia, đưi
vưi các hư tham gia thưưng mưi hóa, đã tăng. Phúc lưi cưa hư gia đình cho thưy mưi
quan hư dưưng vưi thưưng mưi hóa nông nghiưp, mưc dù ư giai đoưn này chúng ta
không thư chư ra hưưng tác đưng nhân quư cưa mưi quan hư này. Nghiên cưu đã xác
đưnh mưt sư nhân tư làm hưn chư sư tham gia thư trưưng cưa các hư sưn xuưt nông
nghiưp ư Viưt Nam, hay chính xác hưn là cưa các hư sưn xuưt nông nghiưp ư Tây
Nguyên, Đông Bưc và Tây Bưc, và có thư đưưc phân loưi thành ba nhóm sau:
• Các tài sưn cưa hư, đưc biưt là đưt đai
• Tiưp cưn các dưch vư khuyưn nông và là thành viên cưa các hiưp hưi
• Các chi phí giao dưch, đưc biưt là sư hiưn diưn cưa các điưu kiưn thư trưưng và
sư sưn có và khư năng tiưp cưn vưi các kênh tiêu thư sưn phưm, bao gưm cư
các thưưng lái.

Tưm quan trưng tưưng đưi cưa mưi nhân tư đưi vưi khư năng tham gia vào các thư
trưưng nông nghiưp cưa hư là khác nhau giưa các tưnh, và phân tích cũng cưn tính
đưn các đưc điưm riêng biưt cưa tưng tưnh. Bài viưt đưưc kưt cưu như sau: Phưn tiưp theo đưa ra các tóm tưt ngưn gưn vư các
nghiên cưu liên quan đưn thưưng mưi hóa, cư quưc tư và cư thư ư Viưt Nam. Sư liưu và
phưưng pháp nghiên cưu đưưc thưo luưn trong phưn 3, trong khi phưn 4 thưo luưn
các mô hình và xu hưưng cưa thưưng mưi hóa qua các thưi kỳ điưu tra. Mưt phân tích
mô tư vư các đưc điưm cưa hư gia đình tham gia vào thưưng mưi hóa nông nghiưp
đưưc trình bày trong phưn 5, tiưp theo phân tích kinh tư lưưng đa biưn đưưc thư hiưn
trong phưn 6. Các kênh tiêu thư cưa các hư tham gia vào thưưng mưi hóa đưưc thưo
luưn trong phưn 7, và phưn kưt luưn đưưc đưa ra trong phưn 8.

dân ư cưn sa mưc Sahara – Châu Phi hay các hư nông thôn (phư thuưc vào đưnh nghĩa
cưa mưu) tham gia vào thư trưưng cưa các sưn phưm lưưng thưc chính. Sư lưưng ròng
nhưng ngưưi bán lưưng thưc thưm chí là ít hưn, nhưng tư cung tư cưp không phưi là
các mô hình phư biưn: phưn lưn các hư gia đình ư nông thôn thưc sư là nhưng ngưưi
mua ròng các sưn phưm lưưng thưc mà hư sưn xuưt, đang phư thuưc vào tiưn thu
đưưc tư viưc bán các cây trưng hàng hóa khác hoưc các hoưt đưng phi nông nghiưp.
Các nghiên cưu chư ra các mưi quan hư dưưng có ý nghĩa thưng kê giưa viưc tham gia
thư trưưng và (a) các tài sưn cưa hư (đưc biưt là đưt đai, và cư vưt nuôi, lao đưng và
các trang thiưt bư, các công cư sưn xuưt) và thu nhưp (Nyoro, Kiiru et al. 1999; Cadot,
Dutoit et al. 2006; Stephens and Barrett 2006; Boughton, Mather et al. 2007;
Levinsohn and McMillan 2007); (b) tiưp cưn vưi tín dưng và bưo hiưm (Cadot, Dutoit
et al. 2006; Stephens and Barrett 2006); (c) sư dưng đưu vào và tiưp cưn vưi các dưch
vư khuyưn nông (Alene, Manyong et al. 2008); (d) các mưc chi phí giao dưch thưp,
bao gưm các chi phí đi lưi, vưn chuyưn và các chi phí thông tin (Heltberg and Tarp
2002; Alene, Manyong et al. 2008; Ouma, Jagwe et al. 2010). Nhìn chung, các hư gia
đình ư các vùng có điưu kiưn thuưn lưi và giàu có hưn thưưng bán sưn phưm cưa hư ra
thư trưưng. Tuy nhiên, Stephens và Barrett (2006) thưy rưng lưưng sưn phưm nhưt
đưnh đưưc bán bưi các hư nghèo hưn đưn giưn phưn ánh sư không hoàn hưo cưa thư
trưưng tín dưng, khi các hư gia đình không thư tiưp cưn đưưc vưi thư trưưng vay vưn
thì hư sư dưng thư trưưng hàng hóa như là mưt hình thưc cưa tín dưng theo mùa vư
mưt cách không chính thưc đư sau đó mua lưi hàng hóa đó (mưt hình thưc cưa cưm
đư). Mưt lưp luưn tưưng tư cũng đưưc lý giưi cho viưc sư dưng dư trư.
Vư viưc tham gia thư trưưng Viưt Nam, Rios và cưng sư (2008) thưy rưng các hư có
năng suưt cao hưn có xu hưưng tham gia vào các thư trưưng nông nghiưp mà không
bư ưnh hưưng bưi các yưu tư tiưp cưn thư trưưng. Điưu đó cho thưy rưng các chưưng
trình đã đưt mưc tiêu vào viưc nâng cao cư cưu nông nghiưp và vưn có tiưm năng đư
tăng cư năng suưt và sư tham gia thư trưưng, trong khi các đưu tư vào cư sư hư tưng


Sư liưu cưa bài viưt đưưc dưa chư yưu vào bư sư liưu đưưc thu thưp cưa các cuưc điưu
tra vư Tiưp cưn nguưn lưc cưa hư gia đình ư Viưt Nam (VARHS) tưi 12 tưnh giưa tháng
7 và tháng 9 năm 2006, tháng 7 và tháng 9 năm 2008, và tháng 7 và tháng 8 năm
2010.
1
VARHS là cuưc điưu tra đa mưc tiêu thu thưp mưt lưưng lưn các thông tin ư cưp
đư hư, bao gưm các thông tin vư nhân khưu hưc, sư dưng đưt đai và các quyưn tài sưn,
các tài sưn cưa hư, sư dưng thưi gian và các nguưn thu nhưp, tiưp cưn tín dưng và bưo
hiưm, vưn xã hưi, cũng như tiưp cưn cưa hư đưi vưi các thư trưưng đưu vào và thư
trưưng tiêu thư sưn phưm. Cuưc điưu tra cũng bao gưm các câu hưi ư cưp xã, thu thưp
thông tin tóm tưt vư xã vư các vưn đư nông nghiưp, viưc làm, cư sư hư tưng, quưn lý
thưy lưi, khư năng sưn có cưa tín dưng và các cú sưc. Chiưn lưưc chưn mưu cưa VARHS
là phưng vưn lưp lưi các hư gia đình nông thôn đã đưưc phưng vưn vư thu nhưp và chi
tiêu cưa cuưc Điưu tra Mưc sưng hư gia đình Viưt Nam (VHLSS) năm 2002 và 2004 tưi

1 Các tỉnh được chọn mẫu theo vùng là: Đồng bằng sông hồng: Hà Tây. Đông Bắc: Lào Cai, Phú
Thọ. Tây Bắc: Lai Châu, Điện Biên. Duyên hải Bắc Trung Bộ: Nghệ An. Duyên hải Nam Trung
Bộ: Quảng Nam, Khánh Hòa. Tây Nguyên: Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng. Đồng bằng sông Cửu
long: Long An.
8
12 tưnh.
2
Các tưnh đưưc lưa chưn đư sư dưng điưu tra như là mưt công cư đánh giá
cho các chưưng trình đưưc hư trư bưi Danida cho Viưt Nam. Do đó, mưu có tính đưi
diưn vư mưt thưng kê ư cưp đư tưnh, nhưng không phưi cưp đư quưc gia. Mưu đã bao
trùm các tưnh phía Bưc và Tây Bưc và các tưnh Tây Nguyên, cũng như các tưnh khác.

Mưt hưn chư cưa VARHS so vưi VHLSS là thiưu sư liưu chi tiưt vư các chi tiêu tiêu dùng,
và đưc biưt là thiưu sư liưu vư chi tiêu cho viưc mua gưo. Điưu này không cho phép

thưưng mưi hóa và sư giàu có cưa hư. Sau đưy chúng tôi thưc hiưn phân tích kinh tư
lưưng vư các yưu tư tác đưng đưn quyưt đưnh bán lúa gưo và quyưt đưnh trưng các
cây trưng hàng hóa khác, khi các yưu tư này đưưc mô hình hóa như là mưt hàm cưa
các đưc điưm cưa hư, cưa vùng, v.v Sau đưy, chúng tôi sư xem xét các trư ngưi chính
ngăn cưn hư tư viưc thưưng mưi hóa hưn nưa là nhưng gì.

2 Xem CIEM và cộng sự 2009 cho thông tin chi tiết hơn về chiến lược chọn mẫu. CIEM, DOE, et al.
(2009). Vietnam Access to Resources Household Survey: Characteristics of the Vietnamese Rural
Economy (2008 Survey). Hanoi, Statistical Publishing House.
9
4. Các xu hớớng trong mô hình thớớng mới hóa
4.1. Tớng quan

Bưng 1 đưưc dưa trên đưnh nghĩa vư thưưng mưi hóa nói chung, đó là tưng giá trư cưa
sưn lưưng đưưc bán so vưi giá trư cưa sưn lưưng sưn xuưt, đưi vưi tưt cư các loưi cây
trưng. Bưng này đưưc tính toán cho tưt cư các hư gia đình có hoưt đưng trưng trưt
trong bư sư liưu dưng bưng qua thưi kỳ này. Cưt 2 và 3 cho thưy tư kư hư gia đình có
hoưt đưng trưng trưt so vưi tưng sư hư gia đình cưa mưu. Tư lư chung này duy trì ưn
đưnh qua các thưi kỳ điưu tra giưa các năm 2006 và 2010, vưi mưt sư sư khác nhau
giưa các tưnh (ví dư, tư lư hư có hoưt đưng trưng trưt tăng đáng kư ư Khánh Hòa và
Đưk Nông, trong khi tư lư này giưm ư Hà Tây (cũ) và Lai Châu). Cưt 4 đưn 6 thư hiưn tư
lư hư bán nông sưn cưa hư, trong khi cưt 7 đưn 9 cho thưy chư sư thưưng mưi hóa đưi
vưi cây trưng (giá trư cưa sưn lưưng đưưc bán so vưi giá trư cưa tưng sưn lưưng sưn
xuưt) đưi vưi tưt cư các hư có hoưt đưng sưn xuưt nông nghiưp. Tưp trung đưu tiên
vào các thay đưi theo thưi gian, giưa 12 tưnh giưa 2006 và 2010, tư lư cưa các hư có
hoưt đưng trưng trưt mà bán (mưt sư) sưn phưm đưu ra cưa hư trên thưc tư đã giưm,
khi tư lư chung cưa sưn lưưng đưưc bán so vưi tưng sưn lưưng sưn xuưt giưm. Điưu này
cũng xưy ra đưi vưi các nhóm hư theo thu nhưp và nó cũng đưưc tìm thưy ư nhiưu
tưnh; chư Quưng Nam có tư lư hư bán sưn phưm cưa hư tăng, và chư ư Quưng Nam và
Đưk Nông giá trư sưn lưưng đưưc bán so vưi giá trư tưng sưn lưưng sưn xuưt tăng. Nói

77,6% 48,0% 44,9% 23,59% 12,52% 15,12%
Điưn Biên 97,14% 98,10%

98,0% 50,5% 58,4% 39,58% 19,63% 19,08%
Nghư An 83,85% 84,38%

81,9% 80,6% 53,5% 34,42% 30,93% 28,00%
Quưng Nam 88,28% 86,55%

78,8% 87,5% 86,3% 37,91% 41,30% 49,83%
Khánh Hòa 55,26% 65,79%

81,0% 90,5% 61,9% 51,80% 59,09% 43,46%
Đưk Lưk 91,85% 91,11%

94,0% 97,4% 93,2% 74,28% 79,47% 73,23%
Đưk Nông 81,25% 90,63%

98,6% 98,6% 94,6% 83,31% 86,62% 91,50%
Lâm Đưng 92,54% 92,54%

98,3% 100,0% 82,8% 85,79% 95,83% 74,43%
Long An 73,08% 77,62%

89,4% 92,2% 81,7% 74,60% 74,53% 70,60% Tắng 86,45% 86,59%

81,9% 78,8% 68,6% 42,40% 42,78% 39,88%
10 Nưu chư tưp trung vào các hư bán sưn phưm cưa hư, tư lư sưn lưưng hư bán thưc tư
tăng trong giai đoưn này, như đưưc trình bày trong Bưng 2. Nhìn chung, tư lư đưưc
bán đã tăng tư 52% năm 2006 lên 57% năm 2010; tư lư tăng này đưưc quan sát thưy ư
hưu hưt các nhóm thu nhưp và rõ ràng nhưt trong các nhóm thu nhưp thưp hưn. Các
mưc tăng lên trong tư lư đưưc bán đưưc quan sát ư các tưnh ven biưn và mưt sư tưnh
Tây Nguyên, trong khi ư các tưnh phía Bưc và Tây Bưc tư lư này thưc tư đã giưm hoưc
duy trì không đưi.

So sánh giưa các tưnh, các tư lư cưa thưưng mưi hóa (có nghĩa là tư lư sưn lưưng đưưc
bán, nưu có bán) là cao nhưt ư các tưnh Tây Nguyên và Long An. ư Tây Nguyên điưu
này cho thưy tưm quan trưng cưa các cây trưng hàng hóa, đưc biưt là cây cà phê, và
các hư trưng cà phê sư gưn như luôn luôn bán sưn phưm cà phê cưa hư. ư Long An
thưc trưng thưưng mưi hóa đã có lúc phát triưn rưt mưnh, và duy trì ư mưc đư cao
trong suưt giai đoưn này. Tư lư cưa thưưng mưi hóa cũng cao hưn đưi vưi các hư trong
các nhóm hư có thu nhưp cao hưn năm 2006 so vưi các hư thuưc các nhóm hư có thu
nhưp thưp; các hư giàu hưn có thư bán sưn phưm đưu ra cưa hư vưi tư lư cao hưn. Bưng 2: Các xu hưưng trong mô hình chung vư thưưng mưi hóa nông nghiưp, 2006


2006

2008

2010

Tỉnh Hà Tây
37,3%

44,7%

41,6%

Lào Cai 49
,
5%

34
,
4%

38,9%

32,7%

Nghư An 42
,
0%

38
,
4%

52
,
4%

Quưng Nam
48,1%

47,2%

57,8%

Khánh Hòa 64

,
6%

Lâm Đưng
87,3%

95,8%

89,9%

Long An 83
,
4%

80
,
8%

81
,
7%
Các nhóm thu nhỉp

60,0%

Thư 4 58
,
0%

57
,
8%

58
,
5%

Cao nhưt
64,2%

69,6%

66,4%

An. Trong thưi kỳ 2006-2010, mưc đư thưưng mưi hóa tăng ư tưt cư các tưnh, ngoưi
trư có mưt sư giưm như ư Lào Cai và Long An. Bưng 3: Tư lư hư trưng và bán lúa gưo theo tưnh và nhóm thu nhưp, 2006-2010 (%)
Trắng lúa Bán lúa gắo Tắ lắ lúa gắo đắắc bán*
2006 2008 2010 2006 2008 2010 2006 2008 2010
Tỉnh
Hà Tây 97 98 96 44 52 57 35 41 46
Lào Cai 93 93 90 55 46 57 37 24 35
Phú Thư 96 92 88 21 39 35 21 25 36
Lai Châu 99 99 99 52 37 30 28 30 40
Điưn Biên 100 100 98 88 40 51 40 43 41
Nghư An 92 90 89 53 46 35 35 38 52
Quưng Nam 93 94 91 48 64 80 46 43 58
Khánh Hòa 81 81 76 53 71 50 54 30 67
Đưk Lưk 59 54 60 45 62 47 58 63 78
Đưk Nông 46 36 34 62 56 64 57 66 59
Lâm Đưng 28 31 31 25 61 56 34 81 71
Long An 93 87 84 86 92 89 83 83 79


57

Thư 4 84 83 81 51 58 59 54 52 53
Cao nhưt 76 7 67 49 5 53 54 59 6 Tắng 88 87 85 51 54 56 46 48 54

* Đưi vưi các hư có bán lúa gưo
** Đưnh nghĩa nhóm thu nhưp: các nhóm thu nhưp năm 2006 đưưc điưu chưnh theo lưm phát và giá khác nhau
giưa các tưnh.

12
Hình 1: Sưn xuưt và bán lúa gưo, 2006-2010.
Trong bưng 3 chúng tôi sư dưng phân nhóm thu nhưp đưi vưi năm cư sư là 2006, đưưc
điưu chưnh theo lưm phát và các sư khác nhau vư giá ư cưp đư tưnh, như là mưt chư
sư vư thưc trưng kinh tư-xã hưi cưa hư. Trung bình, các hư bán lúa gưo có mưc sưng
tưt hưn so vưi nhưng hư trưng lúa nhưng không bán ư cư năm 2008 và 2010, trong khi
đó không có sư khác nhau đáng kư vư chư sư này vào năm 2006.

Mưc đư tham gia thư trưưng thư hiưn khác nhau giưa các nhóm thu nhưp. Hai nhóm
hư có mưc thu nhưp cao nhưt dưưng như trưng lúa ít hưn so vưi ba nhóm hư nghèo
hưn ư cư ba năm. Các hư ư ba nhóm thu nhưp ư giưa dưưng như thưưng bán lúa gưo
nhiưu hưn trong giai đoưn này. Tư lư hư bán lúa gưo tăng như ư nhóm thu nhưp thưp
nhưt giưa 2006 và 2010, và tăng mưnh hưn ư tưt cư các nhóm thu nhưp khác. Như
đưưc kỳ vưng, các hư giàu hưn thưưng có tư lư lúa gưo đưưc bán cao hưn trong cư ba
năm điưu tra. Trong giai đoưn giưa 2006 và 2008, thưi kỳ giá lúa gưo tăng mưnh, tư lư

i

l
ắ
ắ
ng đắ
ắ
c s
ắ
n xu
ắ
tKh
ắ
i

l
ắ
ắ
ng

đắ
ắ
c bán

2006 2008 2010 Δ06-08 Δ06-10 2006 2008 2010 Δ06-08 Δ06-10
Các nhóm
thu nhỉp

% cắa hắ 2006 2008 2010

2006 2008 2010
Trắng lúa 92 90 87

85 83 82
Bán lúa gắo 42 49 52

60 60 60
Tắ lắ lúa gắo đắắc bán 39 40 50

52 54 58

Các giá trư trung vư đưi vưi tưng diưn tích đưt đưưc sư dưng (m
2
): 2006 = 4412; 2008 = 4238; 2010 = 4100

14
4.3. Các cây trớng hàng hóa

Bưng 6 cho thưy tư lư hư trưng các loưi cây trưng hàng hóa giưm như giưa năm 2006
và 2010, tư 18% xuưng 17%, trong khi tư lư hư trưng cà phê duy trì ưn đưnh khoưng
10% trong tưng sư hư có hoưt đưng trưng trưt. Tuy nhiên, sưn lưưng cưa tưt cư các cây
trưng hàng hóa và cưa riêng cà phê đưu tăng gưn hai lưn trong thưi kỳ này. Theo vùng
đưa lý, hưu hưt các cây trưng hàng hóa và gưn như toàn bư sưn lưưng cà phê đưưc
trưng chư yưu ư các tưnh Tây Nguyên. Các hư trưng các cây trưng hàng hóa và các hư
có trưng cà phê (chư đưi vưi các tưnh có trưng cà phê) thưưng là các hư có mưc sưng

Phú Thư 22 18 17 1
Lai Châ
u9

8

3 Điưn Biên 1
Nghư An 21 15 18
Qu
ư
ng Nam2

2

2


15

14

127

7

7

Thư 3 18 16 17 8 7 8
Thư 4 21 18 18 10 1 1
Cao nhưt 25 29 28 21 21 21 T
ắ
ng18

17

17


giưa các hư bán bưt kỳ sưn phưm cây trưng nào và các hư không bán sưn phưm cưa hư
thì tư lư tăng lên này thưc sư lưn hưn ư các nhóm hư không bán so vưi nhóm hư có
bán vào năm 2006. Nhưng nưu chư xem xét đưi vưi riêng lúa gưo thì tăng trưưng thu
nhưp cưa nhóm hư có bán lúa gưo lưn hưn so vưi các hư không bán năm 2006. Lúa
gưo là cây trưng quan trưng ư Viưt Nam, và điưu này gưi ý rưng nhưng hư bán lúa gưo
vào năm 2006 đã trư nên có mưc sưng tưt hưn vào các năm sau đó so vưi nhưng hư
không bán lúa gưo.
3
Tuy nhiên vưn đư này cưn phưi đưưc xem xét mưt cách rưt cưn
thưn khi đưa ra các yưu tư như là các kênh tiêu thư hàng hóa.
5. Các đớc điớm cớa hớ gia đình và thớớng mới hóa nông
nghiớp: vai trò cớa các tài sớn, tiớp cớn tín dớng, các chi phí giao
dớch và nhân khớu hớc cớa hớ

Mưc tiêu cưa bài viưt này là tìm hiưu các nhân tư nào gây trư ngưi cho viưc tham gia
vào các thư trưưng đưu ra cưa sưn phưm nông nghiưp cưa hư gia đình, và chúng tôi
thưc hiưn phân tích trong hai bưưc: trong phưn này chúng tôi bưt đưu vưi phân tích
mô tư, xem xét đưng thưi các đưc điưm cưa hư và sưn xuưt nông nghiưp cưa hư; phưn
tiưp theo chúng tôi sư sư dưng phân tích đa biưn đư cho phép các tác đưng cưa các
đưc điưm khác nhau có thư đưưc xem xét đưng thưi, điưu này bưi vưy có thư cho phép
chúng tôi đưa ra nhiưu kưt luưn vưng chưc hưn vư tưm quan trưng tưưng đưi cưa các
yưu tư này.

Phân tích trong phưn này đưưc dưa trên sư liưu lưp cưa 1733 hư có hoưt đưng trưng
trưt. Chúng tôi bưt đưu bưng viưc chưp nhanh ba bưc tranh vư viưc thưưng mưi hóa
cưa các hư trong bư sư liưu lưp qua ba cuưc điưu tra (2006, 2008 và 2010). Chúng tôi
xem xét các đưc điưm cưa hư gia đình tưp trung vào các khái niưm thư 2 và thư 3 vư
thưưng mưi hóa: nhưng ngưưi có cư hoưt đưng bán lúa gưo, hoưc có trưng các cây
trưng hàng hóa. Chúng tôi so sánh các giá trư trung bình cưa chúng vưi các hư đưi
chưng, đó là các hư trưng lúa nhưng không bán; và các hư không trưng các cây trưng

các hư đưi chưng. Các hư này cũng có tư lư đưt nông nghiưp bư các hưn chư trong viưc
trưng loưi cây trưng nhưt đưnh, nghĩa là trên mưnh đưt đó hư đưưc nhà nưưc yêu cưu
chư trưng lúa cư năm hoưc ít nhưt là mưt vư. Hưn chư này thưưng đưưc áp dưng đưi
vưi đưt có năng suưt cao hưn. Điưu này không gây ngưc nhiên khi các hư bán lúa gưo
có tư lư đưt bư hưn chư lưn hưn, tuy nhiên, kưt quư khác thưưng đưi vưi các hư có
trưng cây trưng hàng hóa có thư đưưc giưi thích bưi thưc tư là các hư đang có các hưn
chư vư cây trưng tư phía chính quyưn có đưu vào vưi chưt lưưng cao hưn so vưi các hư
khác (Markussen, Tarp et al. 2009). Điưu này có thư cho phép hư đa dưng hóa cây
trưng hưưng đưn các cây trưng hàng hóa sư dưng đưu vào nhiưu hưn trên các mưnh
đưt cưa hư, nhưng nưi hư có thư đưưc lưa chưn cây thích hưp đư trưng.

Vưn xã hưi và con ngưưi dưưng như cũng đóng vai trò quan trưng đưi vưi hành vi tham
gia thư trưưng: các hư đang tham gia thư trưưng dưưng như tiưp cưn nhiưu hưn vưi
các dưch vư khuyưn nông hoưc các đào tưo, tưp huưn vư nông nghiưp (mưc dù điưu
này không đúng đưi vưi các hư trưng các cây trưng hàng hóa năm 2006); các hư trưng
cây trưng hàng hóa và các hư trưng cà phê cũng thưưng là thành viên cưa các tư chưc
cưa nông dân. Các dưch vư đào tưo và khuyưn nông có thư cưi thiưn các kư thuưt
trưng trưt và bưi vưy có tác đưng dưưng đưn sưn lưưng sưn xuưt. Viưc là thành viên
cưa các nhóm cưa nông dân đem lưi cho các hư mưt sư lưi ích, bao gưm viưc tiưp cưn
tín dưng, hưc hưi lưn nhau, và chia sư thông tin, nhưng điưu này giúp tưo thuưn lưi
cho các hoưt đưng nông nghiưp cưa hư trong cư khâu sưn xuưt và tiêu thư sưn phưm.

Cũng có mưt sư sư khác nhau đáng kư giưa các nhóm hư có thưưng mưi hóa vưi các
nhóm hư không tham gia thư trưưng. Đưc biưt, đưc điưm vư mưt dân tưc cũng thư
hiưn mưt mô hình thú vư. Năm 2006, so vưi nhưng hư không bán lúa gưo, các hư bán
gưo thưưng thuưc mưt nhóm dân tưc thiưu sư, nhưng năm 2008 và 2010, các hư
thuưc dân tưc Kinh đã tăng lên. Điưu này cho thưy rưng các hư dân tưc Kinh có thư có
khư năng tưn dưng tưt hưn lưi thư cưa viưc tăng giá gưo trong thưi kỳ này đư bưt đưu
bán lúa gưo. Ngưưc lưi, các hư trưng các cây trưng hàng hóa thưưng thuưc nhóm dân
tưc thiưu sư nhiưu hưn so vưi các hư không trưng các cây trưng hàng hóa, trong khi

2006 là vưn trưng các cây trưng này năm 2010, và điưu này tăng lên 92% đưi vưi các
hư trưng cà phê. Chưa đưn 2% sư hư (32 hư) bưt đưu trưng cây trưng hàng hóa vào
năm 2010, trong khi cũng chư 2% sư hư ngưng sưn xuưt cưa hư vào năm 2010 (trong
trưưng hưp này các hư vưn có các cây trưng hàng hóa này nhưng hư không thu hoưch
chúng).

Đưi vưi các hư bán lúa gưo, 70% hư bán lúa gưo vào năm 2006 cũng bán lúa gưo vào
năm 2010, nhưng nhìn chung nhưng hư bán lúa gưo thư hiưn tính linh hoưt hưn.
Khoưng 20% hư không bán lúa gưo vào năm 2006 nhưng lưi có bán lúa gưo vào năm
2010, trong khi đó 15% hư bán lúa gưo năm 2006 nhưng lưi không bán trong năm
2010. Khoưng mưt nưa hư bán lúa gưo năm 2010 có bán lúa gưo trong cư ba cuưc
điưu tra, và đưi vưi các hư này cư lưưng gưo đưưc sưn xuưt và lưưng gưo đưưc bán đưu
tăng trong giai đoưn này, và trong năm 2010 cư 2 chư tiêu này đưu tăng cao hưn
khoưng 17% so vưi năm 2006. Cũng đưi vưi các hư bán lúa gưo vào năm 2010, 13%
bán năm 2006 nhưng không bán năm 2008; 18% bưt đưu bán năm 2008; và 16% bưt
đưu viưc bán lúa gưo vào năm 2010. Vưi tính linh hoưt cao hưn mưt cách tưưng đưi
đưi vưi các hư bán lúa gưo, chúng tôi cũng sư tưp trung vào khía cưnh này cưa viưc
tham gia thư trưưng và tìm cách đư xác đưnh các đưc điưm dưưng như có mưi quan
hư mưnh hưn đưi vưi viưc tham gia vào hoưc ra khưi thư trưưng lúa gưo theo thưi
gian.

18
Chúng tôi xem xét tính linh hoưt cưa toàn bư mưu lưp giưa năm 2006 và 2010; đư tưi
thiưu hóa các vưn đư cưa biưn nưi sinh, chúng tôi lưy các đưc điưm cưa hư và sưn xuưt
nông nghiưp ư giá trư trung bình năm 2006, và các kưt quư này đưưc tóm tưt trong
Bưng 10. Các phát hiưn chính tư phân tích mô tư mưt lưn nưa nhưn mưnh tưm quan
trưng cưa các tài sưn (vư mưt vưn vưt chưt, con ngưưi và xã hưi), cũng như vư trí cưa
hư, đưi vưi khư năng linh hoưt cưa viưc tham gia vào thư trưưng lúa gưo. Viưc so sánh
các hư không bao giư bán lúa gưo trong cư thưi kỳ điưu tra vưi các hư không bán lúa
gưo vào năm 2006 nhưng có bán vào năm 2010, chúng tôi thưy rưng các hư có bán

xuưt và giao dưch cưa viưc tham gia thư trưưng có các hàm ý chính sách quan trưng
nưu các chiưn lưưc phát triưn nông thôn nhưn mưnh vào viưc phát triưn thưưng mưi
hóa nông nghiưp. Tiưp theo chúng tôi xem xét, ư mưt mưc đư nào đó, các phát hiưn
ban đưu này vưi phân tích đa biưn.

6. Phân tích kinh tớ lớớng

Bưưc đưu tiên cưa phân tích kinh tư lưưng cưa chúng tôi là sư dưng mô hình probit
(probit model) đư xác đưnh các mưi tưưng quan đáng kư vưi viưc tham gia thư trưưng
đưi vưi sư liưu chéo cưa các năm 2006, 2008 và 2010. Chúng tôi ưưc tính hai mô hình
riêng biưt vưi các biưn phư thuưc lưy giá trư 1 nưu hư (i) bán lúa gưo hoưc (ii) có trưng
19
cây trưng hàng hóa; và 0 trong trưưng hưp ngưưc lưi. Chúng tôi nhưn thưy rưng các
đưc điưm sinh thái nông nghiưp và sư phù hưp cưa đưt đai là yưu tư quyưt đưnh quan
trưng cưa viưc trưng cây trưng hàng hóa, và cũng thưy rưng các biưn vư thư chư như
các hưn chư trong viưc lưa chưn cây trưng đư sưn xuưt có thư có tác đưng đáng kư đưn
cư viưc đa dưng hóa các cây trưng hàng hóa và viưc bán lúa gưo. Tuy nhiên, chúng tôi
quan tâm viưc xác đưnh liưu có bưt kỳ đưc điưm riêng nào làm cho các hư trưng các
cây trưng hàng hóa nhiưu hưn, hoưc bán lúa gưo nhiưu hưn, khi chúng tôi kiưm soát
các biưn vư vư trí đưa lý và các trư ngưi vư mưt thư chư.

Các biưn giưi thích đưưc sư dưng trong các mô hình này bao gưm (a) các tài sưn cưa
hư, bao gưm: tưng diưn tích đưt đưưc sư dưng, đưưc đưnh nghĩa là diưn tích cưa tưt cư
các mưnh đưưc sư dưng cưa hư, ngoưi trư các mưnh đưưc sư dưng cho các mưc đích
đư ư – đưnh nghĩa này bao gưm đưt trưng các cây trưng hàng năm và cây trưng lâu
năm, đưt lâm nghiưp, đưng cư, và đưt sư dưng làm ao cá (chúng tôi sư dưng đưnh
nghĩa này nhưm cư gưng giưi quyưt các vưn đư có thư có cưa biưn nưi sinh giưa viưc
bán lúa gưo và diưn tích đưưc dành chư cho trưng mưt/mưt sư cây trưng nhưt đưnh
hoưc chư cho trưng lúa); vưn con ngưưi, đưưc đưnh nghĩa như khư năng biưt đưc, biưt
viưt cưa chư hư và tiưp cưn vưi các dưch vư khuyưn nông và đào tưo, tưp huưn cưa hư;

kư xác xuưt cưa viưc bán lúa gưo, ít nhưt là đưi vưi năm 2006 và 2008. Nhìn chung, các
kưt quư này nhưn mưnh tưm quan trưng cưa các yưu tư dưưng như làm tăng khư năng
20
sưn xuưt, qua đó tăng khư năng cưa hư trong viưc quyưt đưnh bán sưn phưm đưu ra
cưa hư.

Theo các đưc điưm vư nhân khưu hưc, ngưưc lưi vưi phân tích mô tư ư trên, kưt quư
phân tích cho thưy rưng, khi các nhân tư khác đưưc kiưm soát, các nhóm dân tưc
thiưu sư thưưng bán lúa gưo nhiưu hưn đáng kư, ít nhưt là đưi vưi năm 2006 và 2008.
Mưt khác, năm 2006, các hư quy mô lưn hưn thưưng ít bán lúa gưo hưn, nhưng mưi
quan hư này lưi không có ý nghĩa thưng kê vào năm 2008 và 2010. Điưu này cho thưy
rưng các hư có thư đưưc chuưn bư đư bán lúa gưo ư các năm này mà không quan tâm
đưn viưc hư có sưn xuưt dư thưa hay không, có thư mưi quan hư này phưn ưng theo sư
tăng lên cưa giá lúa gưo.

Đưi vưi các chi phí giao dưch, sư hiưn diưn cưa chư hàng ngày ư xã có tác đưng dưưng
đưưc mong đưi, mưc dù kưt quư này chư có ý nghĩa thưng kê đáng kư đưi vưi năm
2008. Mưt khác, các hư ư xa đưưng giao thông chính dưưng như có xu hưưng bán lúa
gưo nhiưu hưn, nhưng chư đưi vưi năm 2006. Kưt quư khác thưưng này mưt lưn nưa
phưn ánh các kênh thư trưưng khác nhau sưn có đưi vưi các hư đang phư thuưc vào
viưc bán sưn phưm cây trưng, và tưm quan trưng cao hưn mưt cách tưưng đưi cưa viưc
bán cho hàng xóm trong trưưng hưp cưa lúa gưo. Nhìn chung, mưc ý nghĩa cưa các
biưn tác đưng đưn các chi phí giao dưch dưưng như thưp hưn mưc ý nghĩa cưa các yưu
tư tác đưng đưn sưn xuưt gưo.

Bưng 12 trình bày các kưt quư cho viưc quyưt đưnh trưng các cây trưng hàng hóa
bưng viưc sư dưng sư liưu chéo 2006, 2008 và 2010. Mưt lưn nưa, diưn tích đưt và các
hưn chư vư cây trưng có tác đưng dưưng và có ý nghĩa thưng kê đưn xác suưt cưa viưc
trưng các cây trưng hàng hóa ư tưt cư các năm, và kưt quư này là thưng nhưt giưa các
nhóm chi tiêu lưưng thưc trong cư giai đoưn vưa qua. Tư lư đưt đưưc thưy lưi có tác

trưng cưa quy mô đưt sưn xuưt. Chúng tôi chia thưi kỳ 2006-2010 thành hai giai đoưn:
giai đoưn đưu tiên tư 2006 đưn 2008, và giai đoưn hai tư 2008 đưn 2010. Đưi vưi mưi
giai đoưn này chúng tôi chưy hai mô hình. Mô hình đưu tiên chưy mưt mưu phư bao
gưm các hư gia đình bán lúa gưo trong cư hai năm điưu tra và các hư dưng viưc bán
lúa gưo vào năm điưu tra thư hai cưa giai đoưn đó; biưn phư thuưc lưy giá trư là 1 nưu
hư bán lúa gưo trong năm đưu, và không bán vào năm thư hai (chuyưn ra), 0 trong
trưưng hưp ngưưc lưi. Mô hình thư hai chưy mưu phư vưi các hư không bao giư bán lúa
gưo trong cư giai đoưn nghiên cưu, và các hư bưt đưu bán lúa gưo vào năm thư hai;
biưn phư thuưc lưy giá trư 1 nưu hư không bán lúa gưo vào năm đưu tiên và bưt đưu
bán lúa gưo vào năm tiưp theo (chuyưn vào), 0 trong trưưng hưp ngưưc lưi. Trong mưi
mô hình này, các đưc điưm đưưc đo ư mưc cưa năm đưu tiên cưa thưi kỳ phư (có
nghĩa là chúng tôi sư dưng các đưc điưm cưa năm 2006 cho giai đoưn 2006-08 và các
đưc điưm cưa năm 2008 cho giai đoưn 2008-10) đư tưi thiưu hóa các vưn đư cưa biưn
nưi sinh. Bưng 13 trình bày các kưt quư này.

Xác suưt cưa hư gia đình bưt đưu bán lúa gưo tăng cùng vưi diưn tích đưt sưn xuưt
trong cư hai thưi kỳ. Đưi vưi thưi kỳ 2006-2008, các hư năm 2006 sư hưu phưưng tiưn
vưn tưi, thuưc nhóm dân tưc thiưu sư và có chư hư là nư thưưng chuyưn sang bán lúa
gưo nhiưu hưn năm 2008. Trong giai đoưn 2008-2010, các hư năm 2008 có giưy chưng
nhưn quyưn sư dưng đưt, có ít nhưt mưt thành viên tham gia các hoưt đưng tưo thu
nhưp đưưc trư lưưng, và các hư có chư hư biưt đưc, biưt viưt thưưng chuyưn nhiưu
sang viưc bán lúa gưo năm 2010. Xác suưt cưa hư dưng viưc bán lúa gưo giưm nưu ít
nhưt mưt thành viên cưa hư tham gia hưi phư nư, và nưu chư hư nói tiưng Viưt trong
cư hai thưi kỳ. Đưi vưi giai đoưn 2006-2008, tư lư đưt đưưc thưy lưi hóa thưp hưn vào
năm 2006 thì xác suưt chuyưn ra khưi viưc bán lúa gưo cao hưn trong năm 2008.
Trong giai đoưn 2008-2010, các hư có nhiưu đưt hưn, thuê lao đưng nhiưu hưn năm
2008 dưưng như ít dưng viưc bán lúa gưo năm 2010. Các kưt quư vư khư năng chuyưn
đưi này cưng cư hưn nưa tưm quan trưng cưa các tài sưn vưt chưt, con ngưưi và các tài
sưn vưn xã hưi cho viưc tham gia thư trưưng.


trong hành vi tham gia thư trưưng dưưng như thưưng bán cho các hư/cá nhân. Các hư
bán cho thưưng lái có xu hưưng bán trung bình vưi khưi lưưng lưn hưn, và chiưm tư lư
lưn hưn vư sưn lưưng gưo trong các thưi kỳ điưu tra (lưn hưn 4 lưn vào năm 2008, gưn
5 năm 2010); phân tích sâu hưn cho thưy rưng kưt quư này cũng đúng vưi các tưnh,
vưi rưt ít ngoưi lư. Giưa 2008 và 2010 khưi lưưng trung bình đưưc sưn xuưt giưm như
đưi vưi các hư bán lúa gưo cho cá nhân, trong khi con sư này tăng 35% đưi vưi các hư
bán cho thưưng lái. Khưi lưưng đưưc bán tăng như đưi vưi các hư bán cho cá nhân,
trong khi khưi lưưng này cưa các hư bán cho thưưng lái tăng đưn 40%. Hưn nưa, các
hư mà linh hoưt trong viưc bán hoưc không bán lúa gưo nưa thưưng bán lư nhiưu hưn
nhưng ngưưi bán thưưng xuyên.

So vưi các hư bán lư, các hư bán lúa gưo cho thưưng lái có thu nhưp cao hưn và có thu
nhưp tư nông nghiưp cao hưn, và ít bư nghèo hưn trong tưt cư các năm; tưng diưn tích
cưa hư là lưn hưn (gưn gưp 2 lưn năm 2010); tư lư đưt đưưc thưy lưi hóa lưn hưn; và tư
lư đưt bư hưn chư cây trưng thưp hưn. Các hư này chi tiêu cho đưu vào cao gưp ba lưn
và thưưng thuê lao đưng nhiưu hưn. Hư cũng thưưng vay mưưn và có giưy chưng nhưn
quyưn sư dưng đưt. Hư thưưng có nam giưi là chư hư và tư lư nói tiưng Viưt và biưt đưc
biưt viưt cưa chư hư cao hưn mưt chút. Tuy nhiên, mưt kưt quư khác thưưng là hư lưi
thưưng ư xa các đưưng giao thông chính so vưi các hư bán lư, nhưng hư thưưng có các
phưưng tiưn vưn tưi và điưn thoưi. Các hư này thưưng tiưp cưn các dưch vư khuyưn
nông nhiưu hưn ư tưt cư các năm, thưưng là thành viên cưa hưi nông dân năm 2008
nhưng không còn là thành viên năm 2010, và là thành viên cưa hưi phư nư trong cư
hai năm. Giá mà ngưưi sưn xuưt lúa gưo nhưn đưưc khi bán cho các thưưng lái trung bình thưp
hưn mưt chút so vưi giá cưa các hư bán lư, nhưng đư lưch chuưn vư giá đưi vưi các hư
bán lư cũng lưn hưn và điưu này cho thưy rưng giá cưa các hư bán lư có thư phư thuưc
nhiưu vào các biưn đưng cưa giá theo mùa vư.


chưn mưt sư yưu tư như quy mô đưt sưn xuưt, chính sách vư các hưn chư cây trưng, sư
tưn tưi cưa các chư/thư trưưng đưa phưưng, tiưp cưn vưi các dưch vư khuyưn nông và
là thành viên cưa các tư chưc nông dân và phư nư.

Liên quan đưn đưt đai, các kưt quư đưi vưi cư viưc trưng các cây trưng hàng hóa và
viưc bán lúa gưo dưưng như đã cho đưưc mưt thông điưp vưng chưc. Nhưng mưt điưm
chưa rõ là liưu viưc tăng lên trong thưưng mưi hóa như quy mô lưn hưn có làm tăng
chi phí cưa mưt sư hư có bán sưn phưm đưu ra hay không. Câu chuyưn cũng phưc tưp
hưn mưt chút bưi có mưt vài tưnh dưưng như thư hiưn mưi quan hư âm giưa tưng diưn
tích đưt sưn xuưt và xác suưt cưa viưc bán lúa gưo, đưc biưt đưi vưi năm 2006 và 2008,
điưu này cho thưy rưng các hư sưn xuưt như có thư bán lúa gưo nhiưu hưn ư các tưnh
này trong thưi kỳ điưu tra; tuy nhiên, đây có phưi là câu chuyưn cưa đói nghèo không
thì vưn chưa rõ ràng.

Mưt điưm thú vư là sư hiưn diưn cưa các hưn chư cây trưng dưưng như có tác đưng
dưưng đưn cư viưc trưng các cây trưng hàng hóa và viưc bán lúa gưo, mưc dù câu
chuyưn có thư phưc tưp hưn. Viưc đưa thêm các điưu khoưn tưưng tác trong mô hình
hưi quy đã cho thưy rưng mưt vài tưnh và đưc biưt là đưi vưi năm 2006, tư lư đưt bư
hưn chư cây trưng cao hưn làm giưm đi xác suưt cưa viưc bán lúa gưo. Tuy nhiên,
không thư lý giưi rõ ràng đưưc là tưi sao điưu này lưi xưy ra.

Sư hiưn diưn cưa các điưu kiưn thuưn lưi cho thư trưưng/chư ư xã có tác đưng dưưng
năm 2006 và 2008, nhưng đáng ngưc nhiên là kưt quư này không đúng đưi vưi năm
2010, ngoưi trư mưt sư tưnh (Phú Thư, Nghư An, Đưk Lưk và Long An).
Các dưch vư khuyưn nông và đào tưo, tưp huưn dưưng như có tác đưng dưưng năm
2010 và ư hưu hưt các tưnh năm 2008, nhưng đây dưưng như không phưi là câu
chuyưn nhưt quán; có thư có các câu hưi quan trưng vư viưc các chưưng trình này
24
đưưc tư chưc và quưn lý như thư nào; ai là ngưưi quyưt đưnh các điưm trưng tâm cưa
chưưng trình, và liưu các điưm trưng tâm này có thay đưi theo tưng năm hay không.


Thu nh
ư
p trung bình t
ư

nông nghi
ư
p

9486
,
32

6442
,
0317385
,
40

11508
,
9723332
,

0
,
760
,
84

0
,
700
,
85

0
,
75

Tư lư đưt bư hưn chư cây trưng 0,66 0,68 0,57 0,53 0,40 0,38
Tưng chi tiêu đưu vào (000 VND) 6964,51 2597,69 26153,71 8050,86 28528,02 10533,39
T
ư
ng chi tiêu
đ
ư
u vào


4
,
674
,
72

4
,
814
,
47

4
,
58

Tư lư hư dân tưc Kinh 0,72 0,80 0,78 0,70 0,79 0,69
Tư lư hư nói tiưng Viưt 0,96 0,97 0,96 0,97 0,99 0,98
T
ư

l
ư

0
,
82

0
,
83

Tuưi cưa chư hư 52,31 51,60
Tư lư hư có chư hư có thư đưc hoưc viưt hoưc cư hai 0,88 0,90 0,91 0,89 0,70 0,61
Kho
ư
ng cách trung bình
đ
ư
n đư
ư
ng giao thông chính g
ư
n
nhưt (km) 1,85 0,95 3,65 2,86 3,05 2,71
Tư lư hư có điưn thoưi 0,12 0,14 0,42 0,40 0,62 0,68
Tư lư hư có các phưng tiưn vưn tưi 0,87 0,88 0,94 0,91 0,94 0,91
T
ư

l
ư

h

0
,
30

0
,
200
,
55

0
,
53

Tư lư hư là thành viên cưa hưi nông dân 0,53 0,56 0,52 0,48 0,51 0,57
Tư lư hư là thành viên cưa hưi phư nư 0,66 0,73 0,72 0,72 0,71 0,71
N 774 756 813 687 822 648