SỞ GD-ĐT BÌNH ĐỊNH
TRUNG TÂM GDTX-HN AN NHƠN
………………
BÀI THU HOẠCH
SAU KHI GIẢNG DẠY XONG “CHIẾU CẦU HIỀN”
CỦA NGÔ THÌ NHẬM
Giáo viên giảng dạy: LÊ THỊ XUYÊN
Tổ : Giáo dục thường xuyên
Năm học: 2010 - 2011
Năm học: 2010 - 2011
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do viết bài thu hoạch
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của bài thu hoạch
3. Phương pháp nghiên cứu
4. Đóng góp của bài thu hoạch
PHẦN NỘI DUNG
1. Hoàn cảnh ra đời và tác giả bài chiếu
2. Thể loại chiếu
3. Kết cấu bài chiếu
4. Nội dung, nghệ thuật bài chiếu
PHẦN TỔNG KẾT
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do viết bài thu hoạch
Là một trong những tác phẩm thuộc thời kì văn học trung đại, lại liên quan
đến nhiều sự kiện lịch sử thời đại, và là tác phẩm mới được đưa vào chương trình
cải cách sách giáo khoa mấy năm gần đây, “ Chiếu Cầu hiền” của Ngô Thì Nhậm
là một trong nhiều tác phẩm hay đòi hỏi người đọc - hiểu cần phải có lượng kiến
thức về lịch sử, xã hội sâu rộng mới có thể thẩm thấu giá trị của văn bản. Điều này
đặt ra cho tất cả các giáo viên THPT nói chung và khối 11 nói riêng cần phải có sự

văn học cổ nên bài thu hoạch này, tôi còn sử dụng phương pháp loại hình, phương
pháp cấu trúc để nghiên cứu.
4. Đóng góp của bài thu hoạch
- Biết thêm về đặc điểm của thể chiếu, một thể văn nghị luận trung đại.
- Những giá trị về văn chương cũng như lịch sử mà tác phẩm đem lại.
- Có thái độ trân trọng đối với tư tưởng sử dụng hiền tài của vua Quang
Trung và biết quí trọng những hiền tài của đất nước.
PHẦN NỘI DUNG
1.Hoàn cảnh ra đời và tác giả bài chiếu
Bài chiếu xuất hiện trong điều kiện lịch sử đặc biệt. Đó là lúc vua Quang
Trung mới lên ngôi, nhà vua rất mong muốn có những người hiền tài ra giúp nước,
nhưng lại chưa thật hiểu rõ về đất Bắc.Vì vậy, ông đã giao phó cho Ngô Thì Nhậm
viết chiếu. Do đó, để dạy bài này, giáo viên cần huy động những kiến thức về lịch
sử và những hiểu biết về người chỉ đạo viết chiếu ( vua Quang Trung), người chấp
bút bài chiếu (Ngô Thì Nhậm) và các đối tượng mà bài chiếu hướng tới (các sĩ phu
Bắc Hà).
Ngoài những kiến thức mà sách giáo khoa cung cấp thì giáo viên cần mở
rộng một số ý:
+ Ngô Thì Nhậm (1746 – 1803) là con trai đầu của Ngô Thì Sĩ (ông là nhà sử
học, nhà văn, nhà thơ nổi tiếng ở thế kỉ XVIII tại Việt Nam, được Phan Huy Chú
đánh giá là người có “ học vấn sâu rộng, văn chương hùng vĩ, làm rạng rỡ cho
tông phái nho gia, là một đại gia ở Nam Châu”). Năm 24 tuổi, Ngô Thì Nhậm đỗ
Giải nguyên, năm 30 tuổi đỗ tiến sĩ. Trong những năm làm quan dưới triều vua Lê
chúa Trịnh, ông từng giữ chức Đốc đồng trấn Kinh Bắc (chức quan coi giữ miền
biên giới và ban cấp lương thực cho quân lính) - theo Từ điển Chức quan Việt
Nam 450/290 của Đỗ Văn Ninh, nxb Thanh Niên. Ngoài ra, ông còn có những
kiến nghị cụ thể về các lĩnh vực: chính trị, pháp luật, giáo dục,…nhưng các ý kiến
của ông đều không được chấp nhận.
Khi triều Lê – Trịnh sụp đổ, Ngô Thì Nhậm đã đi theo phong trào Tây Sơn và
được cử làm Lại bộ Tả thị lang (chức quan đứng hàng thứ ba trong Lại bộ thời

thời.
Chiếu là một thể văn thư do nhà vua dùng để ban bố mệnh lệnh cho tất cả
thần dân (gồm cả quan lại và thứ dân). Công văn hành chính thời xưa gồm hai
loại: một loại do cấp dưới đệ trình lên nhà vua hoặc triều đình (tấu, chương, biểu,
sớ, khải,…), một loại do nhà vua truyền xuống cho bề tôi ( chiếu, mệnh, lệnh, chế,
dụ, cáo,…). Chiếu nói chung, chiếu cầu hiền nói riêng thuộc loại văn nghị luận
chính trị - xã hội. Mặc dù chiếu thuộc công văn nhà nước, lệnh cho thần dân thực
hiện nhưng ở đây, đối tượng của bài chiếu là các bậc hiền tài, hơn nữa đây là cầu,
tức vua Quang Trung cầu chứ không phải là lệnh.
3. Kết cấu bài chiếu
+ P1: “Từ đầu… hiền vậy.”  Vai trò và sứ mệnh của người hiền tài đối với đất
nước.
+ P2: “…hay sao?”  Tâm nguyện của nhà vua mong muốn có người tài ra giúp
nước.
+P3: Còn lại:  Đường lối và chính sách cầu hiền của vua Quang Trung.
 Giáo viên dẫn dắt để chứng minh cho học viên thấy được cách lập luận chặt
chẽ, thuyết phục của bài chiếu:
Đầu tiên, hiền tài sinh ra là để phụng sự cho đời, đó mới là ý trời vậy. Tiếp
theo, tác giả đi vào phân tích thực trạng vì sao người hiền chưa ra giúp việc cho
triều đình, những khó khăn của buổi đầu “ đại định” đang cần thiết phải có những
người tài . Từ đó, bài chiếu đưa ra những cách tiến cử và tự tiến cử hiền tài cho
triều đại, khuyến khích họ gạt bỏ những băn khoăn, nghi ngại để tham gia triều
chính, phụng sự đất nước và hưởng phúc lành tôn vinh.

4. Nội dung, nghệ thuật bài chiếu
+ Vai trò và sứ mệnh của người hiền tài đối với đất nước:
Ở phần một này, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật so sánh người hiền
như “sao sáng trên trời cao”. Đây là một cách so sánh làm nổi rõ sự tôn vinh, trân
trọng ở mức độ cao. Đó cũng là cách mà tác giả cho sĩ phu Bắc Hà thấy rằng
hoàng đế Quang Trung xưa xuất thân “áo vải cờ đào” mà có tầm suy nghĩ và tư

ở đoạn trên: đây là lúc “trời còn tăm tối”, “ đương ở buổi đầu của nền đại định”,
“công việc vừa mới mở ra” rồi “ kỉ cương còn nhiều khiếm khuyết, việc biên ải
chưa yên, dân còn nhọc mệt, đức hóa của trẫm chưa nhuần thấm”, kết hợp hình
ảnh “một cái cột không thể đỡ nổi một căn nhà lớn”và thực tế “mưu lược một
người không thể dựng nghiệp trị bình”. Điều này thể hiện một cách đầy nhiệt
huyết tấm lòng của nhà vua đang thực sự cần có những người tài ra giúp mình.
Cuối cùng lại là câu hỏi “ Huống nay trên dải đất văn hiến rộng lớn như thế này…
buổi ban đầu của trẫm hay sao ?” thể hiện sự tha thiết, thẳng thắn, kiên quyết của
người thay vua soạn chiếu nhằm thuyết phục người tài ra phục vụ hết mình cho
đất nước.
+ Đường lối và chính sách cầu hiền của vua Quang Trung:
Ở phần cuối này, tác giả đã chỉ ra những điểm nổi bật trong đường lối và
chính sách cầu hiền của nhà vua: trước hết, các bậc quan viên lớn nhỏ, thứ dân
trăm họ, tất cả đều có thể dâng sớ tâu bày sự việc, không sợ lời nói sơ suất mà bắt
tội. Cách tiến cử rộng mở: tự mình dâng sớ tâu bày sự việc, do các quan văn , quan
võ tiến cử, cho phép dâng sớ tự tiến cử. Đây là đường lối rộng mở, đúng đắn, cụ
thể và dễ thực hiện, có nhiều nét khá dân chủ. Chứng tỏ, những điều nhà vua nói
ra cho thấy ông là đấng quân vương đầy bản lĩnh, tư tưởng tiến bộ, giàu lòng
khoan hòa, có khả năng thu phục lòng người, thần dân và bản thân người viết
chiếu hẳn phải rất hiểu rõ tâm trạng những sĩ phu Bắc Hà. Cuối cùng, tác giả cổ vũ
những người có tài, đức hãy cùng triều đình chung vai gánh vác trách nhiệm,
chung hưởng hạnh phúc lâu dài. Lời khích lệ khép lại bài chiếu thể hiện không khí
của thời đại mới: “Nay trời trong sáng , đất thanh bình, chính là lúc người hiền
gặp hội gió mây…”.
PHẦN TỔNG KẾT
Có thể nói “Chiếu cầu hiền’ của Ngô Thì Nhậm là một bài chiếu nổi tiếng,
không chỉ vì nó gắn liền với tên tuổi của người anh hùng “áo vải cờ đào” Quang
Trung – người đã viết nên trang sử oai hùng, vĩ đại cho dân tộc trong việc dẹp tan
quân Mãn Thanh mà nó còn nổi tiếng ở chính hoàn cảnh đặc biệt mà nó sinh ra -
điểm chót của một thời loạn lạc triền miên kéo dài gần hai trăm năm, làm cho lòng