Tiểu luận Tài chính quốc tế 1
MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu
Khi nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ, các giao dịch thương mại không
chỉ đơn thuần trong nội bộ quốc gia mà giữa các quốc gia và với nhiều đồng tiền khác
nhau. Rủi ro tỷ giá, lãi suất, kinh tế, chính trị… khiến nhiều cá nhân cũng như doanh
nghiệp có nhu cầu bảo vệ giá trị tài sản của mình bằng cách chuyển một số rủi ro khó
kiểm soát đến nơi có thể chấp nhận mức rủi ro đó và quản lý được chúng. Trước tình
hình này, nhu cầu về giao dịch các sản phẩm phái sinh lại càng trở lên cấp thiết hơn.
Thông qua việc sử dụng các sản phẩm phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương
lai, quyền chọn, hoán đổi… các rủi ro khó kiểm soát trong đó có rủi ro tỷ giá đã được
chuyển giao cho các công ty dịch vụ tài chính hoặc nhà đầu tư chấp nhận rủi ro.
Ngày nay, thị trường phái sinh thế giới đã có bước tiến mạnh mẽ, vươn lên trở
thành phân khúc lớn nhất của thị trường tài chính. Tuy nhiên, con số này ở Việt Nam
rất ít được nhắc tới vì quá khiêm tốn, và chỉ dừng ở một phạm vi hẹp các ngành
nghề xuất khẩu như cà phê, gạo,…Đối với cà phê - ngành xuất khẩu mũi nhọn
của nước ta, việc nghiên cứu, ứng dụng công cụ phái sinh để giảm thiểu rủi ro cho
doanh nghiệp là một việc làm hết sức cần thiết.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Đề tài phân tích thực trạng sử dụng công cụ tài chính phái sinh trên thị trường
Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp cà phê xuất khẩu nói riêng, từ đó đưa ra
những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng của các công cụ này đối với công tác
phòng ngừa rủi ro về mặt tỷ giá.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Công cụ tài chính phái sinh
Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trong phạm vi thị trường trong nước, trong đó
tập trung vào ngành nghề xuất khẩu cà phê.
4. Phương pháp nghiên cứu
Chuyên đề sử dụng kết hợp các phương pháp: phân tích diễn giải, so sánh kết
hợp với phương pháp thống kê, tổng hợp.
5. Kết cấu của tiểu luận

có tỷ lệ lạm phát cao hơn thì đồng tiền của nước đó có sức mua thấp hơn, tỷ giá tăng và
ngược lại. Khi lãi suất VND tăng lên, VND lên giá và ngoại tệ xuống giá, tức lãi suất và
tỷ giá hối đoái có quan hệ ngược chiều.
1.2. Rủi ro tỷ giá
- Khái niệm: Rủi ro tỷ giá là sự không chắc chắn của một khoản thu nhập hay chi
phí bằng ngoại tệ trong tương lai do biến động của tỷ giá hối đoái.
- Ảnh hưởng của rủi ro tỷ giá đối với hoạt động xuất nhập khẩu:
Sự biến động của tỷ giá hối đoái có thể mang lại hai mặt tích cực hoặc tiêu cực
cho doanh nghiệp. Nếu tỷ giá biến động ngược chiều với mong muốn thì nó có thể gây
ra những tổn thất rất lớn cho doanh nghiệp, tuy nhiên nếu tỷ giá diễn biến theo đúng dự
đoán và mong muốn thì doanh nghiệp có thể thu được lợi ích không nhỏ. Trong trường
hợp biến động của tý giá là tiêu cực sẽ ảnh hưởng rất lớn đến năng lực tài chính của
doanh nghiệp hoặc lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của doanh nghiệp. Các doanh
nghiệp xuất nhập khẩu là đối tượng rất nhạy cảm với sự biến động của tỷ giá hối đoái.
Hiện nay, khi mà hoạt động ngoại thương diễn ra mạnh mẽ trong việc bảo hộ của
NHNN nới lỏng khiến biên độ của tỷ giá nới rộng sẽ càng làm tăng nguy cơ rủi ro của
tỷ giá hối đoái, chính vì vậy càng doanh nghiệp xuất nhập khẩu càng cần chú trọng vào
các hoạt động phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Sử dụng công cụ phái sinh là một trong những
phương thức khá phổ biến đang được nhiều doanh nghiệp tìm tới.
Lớp cao học TCNH 19A
Tiểu luận Tài chính quốc tế 3
2. Công cụ tài chính phái sinh
2.1. Khái niệm và sự hình thành
- Công cụ tài chính phái sinh (CCTCPS) là một loại hình bảo hiểm rủi ro tài
chính khi thực hiện các hợp đồng kinh tế mà bản chất là phân tán rủi ro tiềm ẩn và
đương nhiên, lợi nhuận của các giao dịch cùng được chia sẻ cho các bên.
- Mặc dù được coi là một công cụ tài chính hiện đại, các sản phẩm phái sinh lại
có lịch sử phát triển khá lâu đời. Các nghiệp vụ tài chính phái sinh là sản phẩm tất yếu
của sự phát triển ngày càng sâu, rộng và đa dạng của thị trường tài chính. Sự biến động
khó lường của giá cả hàng hoá, lãi suất, tỷ giá trên thị trường là những nguyên nhân gây

Lớp cao học TCNH 19A
Tiểu luận Tài chính quốc tế 4
đã thoả thuận ngày hôm nay. Hợp đồng giao sau có những điểm giống với hợp đồng kỳ
hạn, đều được ấn định rõ loại hàng hóa, số lượng, chất lượng, giá tương lai, ngày giao
hàng và địa điểm giao hàng. Cả hai đều là một trò chơi có tổng bằng 0, khoản lời của
bên này chính là khoản lỗ của bên kia. Tuy vậy, khác với hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng
giao sau được giao dịch trên thị trường có tổ chức, được gọi là sàn giao dịch giao sau,
thông qua một môi giới trên thị trường chứng khoán; người mua và người bán thường
không quen biết nhau, do vậy đơn vị môi giới thường quy định trước một số các điều
khoản cho những hợp đồng này về mặt số lượng hàng hóa, ngày giao hàng và nơi giao
hàng… Hợp đồng tương lai được tái thanh toán hằng ngày và được ấn định, ghi nhận
trên thị trường, nên các khoản lời lỗ được nhận biết hằng ngày.
Hiện nay, những thị trường chứng khoán mua bán hợp đồng trong tương lai là
Hội đồng mậu dịch Chicago, Sở Thương mại Chicago và Sở Giao dịch các hợp đồng
tương lai London. Các loại hàng hoá được giao dịch trên thị trường chứng khoán mua
bán hợp đồng trong tương lai gồm, heo, bò, đường, len , sản phẩm tài chính gồm, chỉ
số chứng khoán, ngoại tệ, trái phiếu công ty, trái phiếu chính phủ.
- Quyền chọn: Là hợp đồng giữa hai bên, người mua và người bán, trong đó cho
người mua quyền nhưng không phải nghĩa vụ, để mua hoặc bán một tài sản nào đó vào
ngày trong tương lai với giá đã đồng ý vào ngày hôm nay. Có hai loại hợp đồng quyền
chọn: Hợp đồng quyền chọn mua (call option) và hợp đồng quyền chọn bán (put
option). Hợp đồng quyền chọn mua là thoả thuận cho phép người cầm hợp đồng có
quyền mua sản phẩm từ một nhà đầu tư khác với mức giá định sẵn vào ngày đáo hạn
của hợp đồng. Còn hợp đồng quyền bán là thoả thuận cho phép người cầm hợp đồng có
quyền bán sản phẩm cho một nhà đầu tư khác với mức giá định sẵn vào ngày đáo hạn
của hợp đồng.
Khác với hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn chỉ quy
định quyền giao hay nhận, mà không bắt buộc các bên phải giao sản phẩm. Người mua
quyền có thể: Thực hiện quyền, hay bán quyền cho một người mua khác; hay không
thực hiện quyền. Để có quyền này, khi ký hợp đồng, người cầm hợp đồng phải trả

khoản đầu tư của mình ở một mức rủi ro có thể chấp nhận được. Và thế là họ gặp nhau
và tiến hành việc chuyển giao một phần rủi ro của mình cho đối tác.
Thị trường phái sinh không dẫn vốn trong nền kinh tế vào những âm mưu đầu cơ
khủng khiếp. Chỉ đơn giản là thay vì giao dịch cổ phiếu, họ giao dịch các sản phẩm phái
sinh và chính việc đầu tư vào công cụ tài chính phái sinh lại tạo điều kiện cho việc
phòng ngừa các rủi ro ít tốn kém hơn và hiệu quả hơn. Cần khẳng định chắc chắn rằng,
thị trường phái sinh không hề tạo ra mà cũng chẳng thể phá huỷ được tài sản, chúng chỉ
là những phương tiện chuyển giao rủi ro trên thị trường, những rủi ro sẵn có cuả thị
trường tài sản, chuyển những khoản rủi ro đó từ những không đủ khả năng chấp nhận
nó sang những người sẵn sàng tiếp nhận nó, chính là những nhà đầu cơ. Không có thêm
bất kỳ một rủi ro nào được sinh ra trên thị trường này. Và lợi ích từ thị trường không chỉ
bó hẹp trong lợi ích của những nhà đầu cơ mà nó lan toả ra toàn xã hội.
- Thông tin hiệu quả hình thành giá
Các thị trường kỳ hạn và tương lai là nguồn thông tin quan trọng đối với giá cả.
Đặc biệt, thị trường tương lai được xem là một công cụ chủ yếu để xác định giá giao
ngay của tài sản. Điều này không hề bất bình thường, bởi có rất nhiều hàng hoá được
giao dịch trên thị trường tương lai nhưng thị trường giao ngay của nó rất rộng lớn và
phân tán nên rất khó có thể xác định được giá giao ngay của chúng. Ở đây, thường giá
tương lai của những giao dịch sớm nhất sẽ được xác định là giá giao ngay. Thêm nữa,
thị trường giao sau, trên thế giới thường nhộn nhịp hơn nên các thông tin do nó cung cấp
có tính tin cậy cao hơn. Những thông tin được cung cấp trên thị trường phái sinh dù trực
tiếp hay gián tiếp đều góp phần hình thành giá giao ngay trong tương lai một cách có
hiệu quả mà những người tham gia thị trường có thể chốt lại trong giới hạn chấp nhận
của mình.
Lớp cao học TCNH 19A
Tiểu luận Tài chính quốc tế 6
- Các lợi thế về hoạt động và tính hiệu quả
Thứ nhất: chi phí giao dịch thấp hơn. Điều này làm cho việc chuyển hướng từ
các giao dịch giao ngay sang phái sinh ngày càng dễ dàng và hấp dẫn hơn.
Thứ hai: tính thanh khoản cao hơn hẳn so với thị trường giao ngay. Trước hết đó

thì người mua quyền thực hiện quyền và mua 20 tấn cà phê nhân xô với giá 47 triệu
đồng/tấn. Nếu không có quyền chọn mua sẽ phải mua trên thị trường với giá 50 triệu
đồng. Khoản lợi thu được 3triệu đồng/tấn. Ngược lại, giả sử vào ngày đáo hạn giá cà
phê nhân xô là 45 triệu đồng/tấn. Nếu thực hiện quyền, người nắm giữ quyền sẽ mua
với giá 47 triệu đồng/tấn, trong khi nếu mua trên thị trường thì chỉ phải trả giá 45 triệu
Lớp cao học TCNH 19A
Tiểu luận Tài chính quốc tế 7
đồng/tấn. Như vậy, người giữ quyền sẽ không thực hiện quyền và chấp nhận mất 9 triệu
đồng phí quyền chọn.
3.4. Phòng ngừa rủi ro tỷ giá bằng việc sử dụng hợp đồng kỳ hạn
Ví dụ: Theo kế hoạch, công ty A cần 200.000 $ để thanh toán cho một hợp đồng
khẩu trong ngày hôm nay, đồng thời Công ty A sẽ nhận được 200.000 USD từ một hợp
đồng xuất khẩu cà phê sau 4 tháng. Ngày 20/06/2011, Công ty quyết định tiến hành
giao dịch với Ngân hàng ngoại thương như sau: Ký một hợp đồng hoán đổi gồm 2 vế là
“vế mua giao ngay” và “vế bán kỳ hạn” 4 tháng một lượng $ không đổi là 200.000 $.
Giả sử tỷ giá giao ngay VCB áp dụng trong giao dịch hoán đổi này là 20.650
VND/USD và điểm kỳ hạn gia tăng 3 tháng là 150 VND/USD. Ta có: Tỷ giá kỳ hạn =
Tỷ giá giao ngay + Điểm kỳ hạn gia tăng = 20.650 + 150 = 20.800 VND/USD.
Chương 2
SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH ĐỀ PHÒNG NGỪA RỦI RO
TỶ GIÁ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP CÀ PHÊ VIỆT NAM
1. Thực trạng sử dụng công cụ tài chính phái sinh ở Việt Nam
Mặc dù thị trường phái sinh (TTPS) thế giới có lịch sử phát triển lâu đời và hiện
đã phát triển lên một trình độ cao nhưng tại Việt Nam, TTPS vẫn được coi là một thị
trường rất mới. TTPS tiền tệ và hàng hóa đã hình thành được một thời gian nhưng chưa
phát triển. TTPS chứng khoán chưa có quy định pháp lý hướng dẫn nên chưa được phép
triển khai. Một thực tế là các tài sản cơ sở là tiền tệ, hàng hóa, chứng khoán được quản
lý bởi các cơ quan quản lý nhà nước khác nhau nên TTPS bị chia tách theo các tài sản
cơ sở này. TTPS được chia ra gồm 3 thị trường: Thị trường phái sinh tiền tệ, thị trường
phái sinh hàng hóa, thị trường phái sinh chứng khoán.

nhân có giá trị tài sản lớn. CTCK thực hiện thu phí quyền chọn dựa trên cơ sở xác định
khả năng xảy ra rủi ro cao nhất thông qua giao dịch trên TTCK cơ sở. Chứng khoán
được chọn làm tài sản cơ sở có thể là cổ phiếu niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán
hoặc cổ phiếu được giao dịch trên thị trường phi tập trung. Cũng trong giai đoạn này, thị
trường cổ phiếu phi tập trung cũng phát triển khá mạnh, trên thị trường xuất hiện nhiều
website đăng tin và tổ chức mua bán cổ phiếu phi tập trung, một số giao dịch phái sinh
cũng “ăn theo” các website này. Tuy nhiên, không có một con số thống kê cụ thể nào về
các giao dịch này.
Tại Việt Nam các sản phẩm phái sinh đã xuất hiện trên thị trường cách đây hơn
10 năm, nhưng mới chỉ mang tính thí điểm, nhỏ bé, đơn lẻ. Giao dịch kỳ hạn xuất hiện
với tư cách là công cụ tài chính phái sinh đầu tiên ở Việt Nam theo quyết định số
65/1999/QĐ-NHNN7 ngày 25/2/1999. Giao dịch hoán đổi cũng xuất hiện khá sớm theo
quyết định số 430/QĐ-NHNN13 ngày 24/12/1997 và sau này là quyết định số
893/2001/QĐ-NHNN ngày 17/7/2001 của thống đốc NHNN.
Các giao dịch quyền chọn ngoại tệ, lãi suất và vàng dường như là những công cụ
phái sinh được thị trường hoan nghênh và đón nhận nhiều nhất do những ưu điểm vốn
có của nó trong bối cảnh lãi suất và tỷ giá và giá vàng luôn ở trạng thái tăng liên tục.
Ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV) là ngân hàng đầu tiên được phép thực
hiện giao dịch quyền chọn lãi suất. Bên cạnh quyền chọn lãi suất, quyền chọn ngoại tệ
cũng được nhiều ngân hàng cung cấp, điển hình là BIDV, Eximbank, ACB,
Techcombank, Agribank, Citibank, Vietcombank, ICB, và ngân hàng Hồng Kông bank
chi nhánh thành phố Hồ Chí Minh.
Nhìn chung, mức độ phát triển của các công cụ tài chính phái sinh ở nước ta vẫn
còn rất hạn chế. Hiện nay việc thực hiện các hợp đồng phái sinh của khách hàng Việt
Nam chủ yếu thực hiện qua môi giới nước ngoài và tham gia các thị trường ở nước
ngoài. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa biết hoặc chưa quen sử dụng các công cụ
phái sinh để phòng ngừa rủi ro. Mặt khác, các hợp đồng phái sinh khá phức tạp nên
Lớp cao học TCNH 19A
Tiểu luận Tài chính quốc tế 9
doanh nghiệp ngại sử dụng. Hàng lanh pháp lý cho thị trường phái sinh ở Việt Nam hầu

dịch, quy chế giao dịch, cũng như cơ sở vật chất, nên thời gian đầu không thu hút được
nhiều người tham gia, làm cho thị trường mất đi tính thanh khoản, sàn giao dịch không
phát huy được hiệu quả như mong đợi.
Theo báo cáo của BCEC, kể từ ngày khai trương đến nay, trung tâm mới chỉ phát
triển được 90 thành viên. Trong đó có 63 thành viên đăng ký bán, 23 thành viên kinh
doanh và 4 thành viên môi giới. Trong 5 năm qua, trung tâm đã rất cố gắng phát triển
thành viên với 12 chương trình hội thảo giới thiệu hoạt động và hướng dẫn quy định về
giao dịch, 18 đợt tiếp xúc trực tiếp với các doanh nghiệp, nhà sản xuất, nhà đầu tư, 15
đợt đào tạo, tập huấn. Tuy nhiên, Trung tâm vẫn khó phát triển thành viên, đặc biệt là
Lớp cao học TCNH 19A
Tiểu luận Tài chính quốc tế 10
với người nông dân trồng cà phê. Bên cạnh đó thì khối lượng cà phê giao dịch qua trung
tâm cũng ngày càng giảm.
Trong 4 loại hợp đồng phái sinh thì hợp đồng cà phê tương lai là phổ biến nhất.
Hợp đồng cà phê tương lai là hợp đồng ràng buộc được tiêu chuẩn hóa để giao hoặc
nhận một khối lượng và loại cà phê riêng biệt tại một thời điểm xác định trong tương lai
với một mức giá đã được thống nhất. Người mua hợp đồng có nghĩa vụ nhận hàng cà
phê theo các điều khoản hợp đồng vào một ngày xác định, trong khi người bán có nghĩa
vụ giao cà phê.
Đa số hợp đồng cà phê tương lai không bao giờ dẫn đến việc giao hoặc nhận
hàng cà phê thực. Thay vào đó, người nắm giữ hợp đồng thanh khoản trạng thái của
mình bằng các thực hiện các giao dịch bù trừ trong thị trường. Người mua bán hợp đồng
họ đã mua và người bán mua lại hợp đồng, loại bỏ các nghĩa vụ giao hàng.
- Ký quỹ cho hợp đồng cà phê tương lai: Để đảm bảo thực hiện hợp đồng, sở
giao dịch yêu cầu người tham gia thị trường thanh toán tiền ký quỹ ban đầu và phát sinh.
Tiền ký quỹ ban đầu là tiền nạp cọc để đảm bảo người tham gia thị trường sẽ thực hiện
các nghĩa vụ tài chính theo hợp đồng của mình.
- Đòn bẫy: Điểm hấp dẫn của giao dịch cà phê tương lai đối với nhà đầu tư là
đòn bẫy. Vì các giao dịch tương lai không yêu cầu thanh toán trước đầy đủ (chỉ cần tiền
ký quỹ mà thôi) nên người mua hợp đồng cà phê tương lai có thể thu được khoản lời lớn

công cụ phái sinh khiến cho họ thiệt hại về tài chính.
Ngày 27.3.2012, chẳng hạn, một công ty cà phê Việt Nam đã sử dụng hợp đồng
tương lai về xuất khẩu cà phê, giá chốt giao tháng 7 tới là 2.051 USD/tấn. Với mức giá
này, tạm tính các chi phí vốn, lưu kho bãi, hao hụt… doanh nghiệp này cũng đã có lãi.
Thế nhưng, nếu đến khi giao hàng, giá cà phê trên sàn London tăng mạnh lên 2.100
USD/tấn, doanh nghiệp sẽ bị thiệt hại 49 USD/tấn. Khối lượng cà phê xuất khẩu càng
nhiều thì thiệt hại cho doanh nghiệp càng lớn. Đây chính là điểm doanh nghiệp nhà
nước phải giải trình với đơn vị chủ quản. Và thực tế điều này đã xảy ra. Rõ ràng, sự hiểu
biết, cởi mở hơn của cơ quan chức năng và việc tạo ra khuôn khổ pháp lý đóng vai trò
rất quan trọng trong việc phát triển các công cụ phái sinh. Ở ví dụ trên, nếu chỉ nhìn một
chiều thì sẽ thấy doanh nghiệp bị thiệt hại. Nhưng nếu doanh nghiệp tính toán đúng xu
hướng giá và nếu vào lúc giao hàng, giá giảm xuống mức 2.000 USD/tấn thì họ đã làm
lợi cho mình tới 51 USD/tấn. Và xuất khẩu với khối lượng càng nhiều, lãi sẽ càng lớn.
Trên thế giới, có nhiều doanh nghiệp sử dụng loại hợp đồng này và giá ghi trong
hợp đồng tương lai là giá tham chiếu cho hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa thực. Vì
thế, không thể nói rằng không tham gia hợp đồng tương lai thì không bị ảnh hưởng gì.
Doanh nghiệp, dù đứng ngoài cuộc chơi, vẫn sẽ bị tác động khi giá các hợp đồng tương
lai biến động. Do đó, cần chủ động tiếp cận công cụ này để nắm bắt thông tin thị trường.
Ở Singapore, 90% người dân có hiểu biết về thị trường chứng khoán, 50% người
dân biết về hợp đồng tương lai. Do vậy, doanh nghiệp rất ưa chuộng công cụ này. Theo
ông, ngân hàng luôn có vai trò quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp hiểu biết và sử
dụng hợp đồng tương lai qua việc cung cấp thông tin chuyên sâu về các ngành hàng, các
loại hàng hóa cũng như tư vấn cho doanh nghiệp.
2.3. Triển vọng của việc sử dụng công cụ tài chính phái sinh để phòng ngừa
rủi ro tỷ giá ở các doanh nghiệp cà phê Việt Nam
Trong năm 2011, thị trường cà phê tương lai Liffe ở London đã chính thức cho
phép doanh nghiệp và cá nhân tại Việt Nam được mở kho và gửi mẫu sang Trung tâm
Kiểm tra chất lượng tại London, giúp rút ngắn thời gian giao hàng, nhận tiền khi các
doanh nghiệp Việt Nam muốn bán sản phẩm cà phê ra thị trường thế giới.
Việt Nam là nước sản xuất đầu tiên được Liffe đưa ra quyết định này. Không chỉ

Cơ chế của sàn giao dịch giúp giảm thiểu biến động giá thông qua bàn tay vô
hình, mọi cá nhân đều hành động vì lợi ích riêng của mình vô tình điều chỉnh thị trường
một cách liên tục đến khi cân bằng. Khi lượng cà phê trên thị trường dư thừa, nhà sản
xuất sẽ giảm giá và sản xuất ít đi do nhu cầu suy giảm, ngược lại, khi cà phê trên thị
trường thâm hụt thì nhà sản xuất sẽ tăng giá và sản xuất thêm để đáp ứng lượng cầu
đang tăng. Sự tái cân bằng liên tục này sẽ giúp thị trường thoát khỏi chu kỳ tăng trưởng
quá mức dẫn đến sụp đổ.
Từ thông tin mà thị trường cà phê phái sinh cung cấp, cùng với quan hệ cung cầu
tương tác của hàng ngàn nhà đầu tư tham gia thị trường sẽ giúp xác định giá một cách
công bằng, công khai mà sàn giao dịch cà phê sẽ là nơi giúp thực hiện điều đó. Dựa trên
mức giá được xác định đó, người sản xuất và người tiêu dùng sẽ xác định được mức
hàng hóa cần phải sản xuất hoặc tiêu thụ. Việc điều hành tốt hoạt động của sàn giao dịch
cà phê sẽ góp phần nâng cao vai trò, cũng như chức năng của sàn, nhằm phát triển hệ
thống sở giao dịch nội địa.
Lớp cao học TCNH 19A
Tiểu luận Tài chính quốc tế 13
Chương 3
GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TẠI
CÁC DOANH NGHIỆP CÀ PHÊ
1. Quy định về giới hạn và giá mua
Nhà nước đứng ra đảm bảo mức giá sàn mà vẫn tạo cơ hội tìm kiếm lợi nhuận khi
giá tăng, vẫn đúng “luật chơi” thị trường chứ không dùng cách can thiệp thị trường theo
kiểu bình ổn giá hay tạm trữ - đó là mua quyền chọn bán.
Mua quyền chọn bán (put option) nghĩa là người mua có quyền bán hoặc không bán
một hợp đồng kỳ hạn vào một ngày trong tương lai với giá cố định vào hôm nay. Cụ thể:
giả sử 1.600 USD/tấn cà phê là mức giá sàn mà Nhà nước đảm bảo.
Vào ngày 24-6-2013, quyền chọn trên hợp đồng kỳ hạn tháng 9 đang giao dịch tại
NYSE Liffe với giá thực hiện 1.600 USD/tấn, có phí quyền chọn là 26 USD/tấn (tương
đương 546.936 đồng/tấn). Nếu Nhà nước đồng ý mua quyền chọn bán cho tất cả sản
lượng cà phê sản xuất tại Việt Nam, khoảng 1,5 triệu tấn, thì chỉ cần chi ra 39 triệu USD là

Cần lưu ý đôi khi phí quyền chọn sẽ trở nên đắt, bởi phí bảo hiểm thường cao nhất
khi chúng cần thiết nhất. Nhưng một mặt khi phát đi thông tin Việt Nam mua quyền chọn
bán cho toàn bộ sản lượng cà phê của mình, phí quyền chọn sẽ tăng cao, nhưng mặt khác
phát đi tín hiệu Việt Nam đang học hỏi và bắt đầu biết chơi luật chơi chung của thế giới.
Khi nông dân Việt Nam đã tự mua hoặc Chính phủ hỗ trợ mua quyền chọn bán cho sản
lượng cà phê thì điều này mang lại sự đảm bảo hơn cho cà phê lưu kho. Và có thể ngân
hàng sẽ cân nhắc lại quyết định cho vay dựa trên cà phê lưu kho đã được “bảo vệ” này so
với việc cho vay dựa trên cà phê không có sự phòng ngừa rủi ro nào trước đây. Có thể mở
rộng cách thức này một cách bài bản hơn như Guatemala đã thực hiện.
Năm 1994, Liên hiệp Nông dân trồng cà phê quốc gia (National Coffee Growers’
Federation - Anacafé) đã giới thiệu hệ thống nhằm nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng
ngân hàng thương mại và những hộ nông dân thường dựa vào chương trình này để vay
ngân hàng.
Theo đó, sử dụng các công cụ quản trị rủi ro là điều kiện tiên quyết để tham gia
chương trình tín dụng. Vì vậy rủi ro cho ngân hàng giảm đáng kể, cho phép họ cung cấp
tín dụng cho nông dân trồng cà phê với lãi suất thấp hơn (theo ước tính của Anacafé, tiết
kiệm được tiền lãi cho nông dân hơn 10% giá trị khoản vay - khoảng 2 triệu USD mỗi
năm) (Rutten và Youssef, 2007).
Như vậy, hai mặt của một vấn đề: quản trị rủi ro giá và cung cấp tín dụng có mối
quan hệ khắng khít.
2. Về vốn và thế chấp trong giao dịch công cụ tài chính phái sinh
Kể từ vụ sụp đổ của công ty Enron, các nhà kinh tế đã bắt đầu thảo luận để
đặt ra những quy định về thế chấp tài sản trên các hợp đồng phái sinh. Khi một công
ty có những khó khăn về mặt tài chính hoặc thậm chí đang còn hoạt động rất tốt vẫn
phải đưa ra những khoản thế chấp hay các mức duy trì đặt cọc cao để chắc chắn
công công ty sẽ tuân thủ hợp đồng mỗi khi có những biến động cao trong giá. Mức
duy trì có thể là một khoản tối thiểu mà khi tài khoản ký quỹ giảm xuống một mức
nào đó, thì cách tham gia hợp đồng bổ sung vào.
Trong điều kiện Việt Nam, mức tài khoản ký quỹ và mức duy trì ắt phải là rất
cao, có thể lên tới 30% hợp đồng (so với mức 5% trên các thị trường thế giới). Đối

nhà đầu tư sẽ càng chấp nhận mạo hiểm cùng tham gia canh bạc với cái giá phải trả
rất cao với hy vọng gỡ gặc lại bằng cách hy vọng đầu cơ trên những thị trường bất
đầu cơ trên không khí bất ổn của giá cả thị trường. Chính vì thế mà cần xem xét để
tạo ra một thị trường tự do, để các định chế tài chính có đủ các điều kiện có thể cung
cấp các sản phẩm phái sinh. Và dĩ nhiên đi liền với đó là thiết lập khung quản lý
chung cho các định chế này.
5. Yêu cầu về đăng ký và lập các Báo cáo tài chính
Đây là một chuẩn mực bắt buộc nhằm làm tăng tính minh bạch cho tất cả
thành viên tham gia thị trường. Tất cả các thành viên tham gia thị trường phái sinh
phải hiểu hết về nhau trước khi tiến hành các giao dịch với nhau Chẳng hạn như
một ngân hàng Việt nam đồng ý thực hiện một hợp đồng tương lai 1000 lượng vàng
với người mua tương lai. Trong trường hợp này người mua tương lai cần phải có
những thông tin rằng hiện nay ngân hàng Việt Nam hiện đang ký quỹ là bao nhiêu
tại một ngân hàng nước ngoài để mua vàng thế giới bán lại cho ngươi từ trong nước.
Nói cách khác, trong cuộc chơi này trong cuộc chơi này ai cũng phải có thông tin lẫn
nhau, để cuộc chơi tăng thêm phần minh bạch và có lợi cho thị trường giao dịch.
6. Hoàn thiện những quy định tài chính kế toán liên quan, nâng cao tính
thanh khoản của sản phẩm phái sinh
Lớp cao học TCNH 19A
Tiểu luận Tài chính quốc tế 16
Hiện nay, các công cụ phái sinh chưa có thị trường giao dịch chính. Các hợp
đồng kỳ hạn và tương lai phải giao dịch trên có sàn nước ngoài như London hay
NewYork. Còn lại là giao dịch qua quầy, nhiều bất lợi đối với tính thanh khoản cũng
như các loại rủi ro tín dụng. Các hợp đồng quyền chọn và hoán đổi được giao dịch
trên thị trường ngoại hối và thị trường tiền tệ. Nói chung, hiện tại chúng vẫn còn
thiếu nhiều cơ chế tạo ra các hành lang đảm bảo các hoạt động được trôi chảy. Tuy
nhiên, đi đôi với việc phát triển thị trường là việc nâng cao chất lượng hàng hoá cho
thị trường. Hàng hoá ở đây chính là các công cụ tài chính phái sinh, từ các công cụ
thuần nhất tới các công cụ lai tạp. Và vấn đề không chỉ nằm ở chỗ đa dạng hoá các
sản phẩm, đáp ứng các nhu cầu của thị trường. Cần chú ý tới chất lượng hàng hoá. Ở

Bên cạnh những nỗ lực từ bản thân DN, nhà nước đã cùng tham gia để đảm bảo
quyền lợi bằng các biện pháp vĩ mô như hình thành chợ đầu mối và sàn giao dịch mặt
hàng cà phê.
Mặc dù chúng ta đã có một định hướng cụ thể để thiết lập một chương trình
phòng ngừa và quản trị rủi ro giá cả cụ thể nhưng vẫn còn nhiều yếu tố cần xem xét để
từng bước hoàn thiện hơn nữa thị trường các sản phẩm phái sinh với mục đích phòng
ngừa rủi ro biến động hàng hóa cà phê. Đây là một thách thức rất lớn khi các DN Việt
Nam phải đối mặt với cạnh tranh từ các quốc gia đã có bề dày kinh nghiệm về quản trị
rủi ro bằng các công cụ phái sinh.
Tiều luận đã đưa ra được các ưu thế khi sử dụng các công cụ tài chính phaí sinh
đặc biệt trong việc sử dụng sàn giao dịch cà phê. Tuy nhiên để giữ vững vì trí xuất khẩu
đứng nhất nhì như hiện nay thì chúng ta cần phát triển và mở rộng hơn nữa sản phẩm
này để bảo vệ các DN cà phê Việt Nam và thiết lập được một chương trình phòng ngừa
rủi ro hiệu quả.
Lớp cao học TCNH 19A
Tiểu luận Tài chính quốc tế 18
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Phòng phân tích và dự báo thị trường, Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào
tạo chứng khoán, UBCKNN, Báo cáo khảo sát nhanh các loại hình chứng khoán phái
sinh và sản phẩm giao dịch mới TTCK Việt Nam;
- Kỷ yếu hội thảo khoa học tháng 10/2011: Thị trường phái sinh hàng hóa: Thực
trạng và định hướng, Trường đào tạo phát triển nguồn nhân lực, Ngân hàng TMCP
Công thương Việt Nam;
- TS. Đào Lê Minh (2009), Giáo trình những vấn đề cơ bản về chứng khoán và
TTCK, Nxb Văn hóa - Thông tin.
http://vneconomy.vn/
http://vi.wikipedia.org/
http://vneconomy.vn/
http://www.taichinhvietnam.com/vietnamfinancial/
http://www.saga.vn/