Khủng hoảng tài chính Mỹ - nguyên nhân và sự ảnh hưởng đến
Việt Nam
Có thể nói, bức tranh toàn cảnh nền kinh tế thế giới năm 2008 là một bức
tranh với những khối màu ảm đạm. Trong đó, nền kinh tế Mỹ là những nét vẽ đầu
tiên. Trong lĩnh vực kinh tế, sự kiện được nhắc đến nhiều nhất từ nửa cuối năm
2008 đến nay chính là cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ Mỹ và lan ra khắp thế giới,
kéo theo sự suy giảm trầm trọng của nền kinh tế toàn cầu.
80 năm sau cuộc Đại Suy thoái, nước Mỹ giờ đây lại đang đứng trước một
cuộc khủng hoảng trầm trọng. Tuy vậy nếu như cuộc khủng hoảng trước đây đã
dữ dội và gây nhiều thảm kịch thì thì cuộc khủng hoảng tại Mỹ hiện nay là lớn
hơn và phức tạp hơn nhiều. Nếu như cuộc khủng hoảng đầu thập niên 30 diễn ra
bởi nó không được dự trù, các cơ cấu tài chính còn quá sơ sài, chính phủ Hoa Kỳ
đã không phản ứng thích đáng và kịp thời thì lần này nó đã tới mặc dù người ta đã
biết trước và cố gắng ngăn ngừa, nó tiếp tục gia tăng mặc cho những biện pháp
cứu nguy được đưa ra quả quyết. Nếu như cuộc khủng hoảng 1929 – 1932 chỉ
giới hạn trong một số nước phát triển, chủ yếu là Hoa Kỳ và Tây Âu thì cuộc
khủng hoảng hiện nay đã lan rộng ra toàn thế giới. Vậy nguyên nhân nào đã đưa
nền kinh tế hàng đầu thế giới rơi vào cuộc khủng hoảng trầm trọng này? Ảnh
hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính này đến Việt Nam ra sao? Bài viết này đi
sâu vào phân tích nguyên nhân và ảnh hưởng đến Việt Nam của cuộc khủng
hoảng tài chính Mỹ năm 2008.
I. Nguyên nhân
Trên thực tế, cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 tại Mỹ lần này là biểu
hiện rõ nét nhất của một quá trình khủng hoảng từ rất lâu trước đó. Những mốc sự
kiện chính trong chuỗi khủng hoàng này diễn ra như sau:
• Năm 2002-2004: Giá cả ở các bang Arizona,California, Florida,
Hawaii, và Nevada tăng trên 25% một năm. Sự bùng nổ nhà đất ở Mỹ bắt đầu.
• Năm 2005: Bong bóng nhà đất ở Mỹ vỡ vào tháng 08/2005. Thị trường
bất động sản tạm gián đoạn trên một vài bang ở Mỹ vào cuối mùa hè năm
2005 khi tỷ lệ lãi suất tăng từ 1% lên đến 5.35% do có nhiều nhà kinh
doanh bất động sản đã đánh giá thấp thị trường.

rất thấp trong những năm đầu và sau đó điều chỉnh lại theo lãi suất thị trường.
Hậu quả là một số lớn hợp đồng cho vay không đòi được nợ. Nguy hại hơn nữa là
các tổ chức tài chính phố Wall đã gom góp các hợp đồng cho vay bất động sản
này lại làm tài sản bảo đảm, để phát hành trái phiếu ra thị trường tài chính quốc
tế. Các loại trái phiếu này được mệnh danh là “Mortgage backed securities –
MBS”, một sản phẩm tài chính phái sinh được bảo đảm bằng những hợp đồng
cho vay bất động sản có thế chấp. Và nó được các ngân hàng, công ty bảo hiểm,
quỹ đầu tư, quỹ hưu trí trên toàn thế giới mua mà không biết rằng các hợp đồng
cho vay bất động sản dùng để bảo đảm là không đủ tiêu chuẩn.
Trong khi đó, vài năm trở lại đây thị trường bất động sản liên tiếp hạ nhiệt,
người đi vay đã không có khả năng trả được nợ lại cũng rất khó bán bất động sản
để trả nợ, và kể cả bán được thì giá trị của bất động sản cũng đã giảm thấp tới
mức không đủ để thanh toán các khoản còn vay nợ. Hậu quả là một số lớn hợp
đồng cho vay bất động sản dùng để bảo đảm cho các trái phiếu MBS là nợ khó
đòi, các trái phiếu MBS mất giá trên thị trường thứ cấp, thậm chí không còn mua
bán được trên thị trường, khiến cho các ngân hàng, các nhà đầu tư nắm giữ những
trái phiếu này không những bị lỗ nặng và mất cả khả năng thanh toán.
Điều này làm cho giá chứng khoán sụt giảm mạnh. Các ngân hàng đầu tư
mặc dù không nắm giữ toàn bộ rủi ro nhưng cũng trực tiếp hoặc gián tiếp duy trì
một số danh mục chứng khoán liên quan đến bất động sản. Hậu quả là hàng loạt
ngân hàng đầu tư lần lượt báo cáo các khoản lỗ kinh doanh.
Thứ hai, khủng hoảng từ hành vi mua bán khống trục lợi. Các nhà đầu cơ
đoán chắc rằng giá cổ phiếu của những tập đoàn liên quan đến cho vay dưới
chuẩn sẽ sụt giảm đã ồ ạt vay những cổ phiếu này rồi ồ ạt bán ra. Quá trình này
tạo nên một áp lực giảm giá lớn không gì cứu vãn nổi. Và khi giá trị các cổ phiếu
này giảm đến một mức nào đó, họ sẽ mua lại và trả về nơi cho vay kèm theo một
ít phí, số tiền chênh lệch còn lại họ sẽ hưởng trọn.
Không dừng lại ở đó, các nhà đầu cơ còn nghĩ ra phương thức mua bán
khống đến hai lần. Tức là họ không cần vay cổ phiếu của các tập đoàn nữa nhưng
vẫn ra lệnh bán. Sau đó, trong thời gian ba ngày họ sẽ tìm cách mua lại số lượng

Gần 80 năm sau những cải cách của chính phủ Franklin D. Roosevelt, nước
Mỹ một lần nữa trước nguy cơ của một cuộc khủng hoảng niềm tin trầm trọng.
Các nhà đầu tư không chỉ lo ngại về môi trường đầu tư mà còn mất niềm tin vào
khả năng giám sát thị trường của chính phủ.
Tháng 2 năm 2008, sau sự sụp đổ của Bear Stearns và những cảnh báo liên
tục về sự đổ vỡ của thị trường bất động sản, Ben Bernanke, Chủ tịch Cục Dự trữ
Liên bang Mỹ, vẫn tỏ ra tin tưởng vào sự phát triển ổn định của thị trường.
Chỉ vài ngày trước khi chính phủ Mỹ buộc phải cứu Fannie Mae và
Freddie Mac, Hank Paulson, Bộ trưởng Bộ Ngân khố Mỹ còn tuyên bố là hai
công ty này có đủ vốn để chống chọi với khủng hoảng.
Vào đúng ngày Lehman Brothers tuyên bố phá sản, thượng nghị sỹ John
McCain, ứng cử viên tổng thống của Đảng Cộng hòa vẫn nhận định: “Các yếu tố
cơ bản của nền kinh tế Mỹ là hoàn toàn vững vàng.”
Thị trường tài chính luôn xoay quanh trục nguyên tắc độ tin cậy, và khi độ
tin cậy đó đã bị xói mòn, xuống cấp thì thị trường tài chính cũng bị xói mòn,
khủng hoảng theo.
Thứ năm, khủng hoảng do khoảng cách giàu nghèo quá lớn kèm theo văn
hóa kinh tế sai lệch. Mặc dù Mỹ vẫn là quốc gia có nền kinh tế lớn nhất thế giới
(không kể đến Liên minh châu âu EU) nhưng các số liệu thống kê cho thấy, Tổng
số nợ của người tiêu dùng Mỹ đã lên tới 2.500 tỉ USD (trung bình 8.500 USD một
người), tương đương khoảng 18% giá trị tài sản sở hữu theo đầu người. Trong khi
đó, bức tranh xã hội Mỹ là sự phân cấp giàu nghèo một cách rõ nét nhất: Một bên
đa phần nguồn tài chính tập trung vào tay số ít cá nhân giàu có; Một bên là những
người dân nghèo đang phải đối mặt với những nguy cơ nghèo đói, bệnh tật và vô
gia cư. Đối với những người nghèo, khoản nợ 8.500 USD phải gánh chịu cho
chính phủ không phải nhỏ. Mặt khác, sai lầm hơn là các ngân hàng đầu tư gia sức
khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho những người nghèo có thể vay tiền
mua bất động sản. Gánh nặng về vật chất càng nhiều thêm. Do đó, khi thị trường
bất động sản có biến động, người dân không có khả năng trả nợ cho các ngân
hàng. Chính việc không thể trả nợ này biến các MBS trở thành những cổ phiếu vô

Nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Cao Sỹ Kiêm, thành viên Hội
đồng tư vấn tiền tệ quốc gia cho rằng: “Ảnh hưởng của khủng hoảng ở Mỹ có tác
động đến thị trường tiền tệ của chúng ta. Điều này do các nhà đầu tư Mỹ (gián
tiếp, trực tiếp) đã vào Việt Nam nên khi nền kinh tế bị rung rinh thế này thì vốn ở
chính quốc ít đi và do đó có thể họ sẽ xem lại việc rút vốn về để giải quyết vấn đề
trong nước. Còn nếu chúng ta vẫn làm ăn hiệu quả thì họ vẫn để phát triển.
Chủ yếu tác động với chúng ta đó là về các dòng vốn thông qua thị trường
chứng khoán hay hệ thống đầu tư và qua một số ngân hàng liên kết tiếp vốn.”
Đối với Đầu tư
Các chuyên gia đều nhân định cơn địa chấn này sẽ chỉ gây ra những tác
động nhỏ, gián tiếp đến dòng vốn đầu tư vào nước ta. Ảnh hưởng nhỏ được các
chuyên gia lý giải bằng nhiều nguyên nhân. Có nguyên nhân do đồng tiền của
Việt Nam chưa có tính chuyển đổi. Có nguyên nhân do lượng tiền đầu tư của Việt
Nam vào thị trường tài chính Mỹ không đáng kể. Có nguyên nhân do các chỉ số
kinh tế vĩ mô của Việt Nam đang chuyển biến tích cực, từ lạm phát, nhập siêu,
đầu tư trực tiếp nước ngoài, tăng trưởng nông nghiệp, công nghiệp, thu ngân
sách Có nguyên nhân do tính thanh khoản của hệ thống ngân hàng, tính thanh
khoản của quốc gia được cải thiện, tỷ giá ổn định
Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam vốn cao và
thường mang tính dài hạn nên sẽ không bị ảnh hưởng nhiều lắm, nhưng vốn đầu
tư gián tiếp (FII) thì có thể có chịu ảnh hưởng ở mức độ nào đó.
Đối với Bất động sản
Chỉ có FDI vào lĩnh vực khu cao ốc văn phòng, resort cao cấp là có thể bị
ảnh hưởng, tuy nhiên sự suy giảm trong lĩnh vực đầu tư này không phải là điều
đáng quan ngại (Th.S Đinh Thế Hiển).
Đối với Thị trường chứng khoán
Sự ảnh hưởng nếu có thì chỉ do tác động tâm lý nhất thời của nhà đầu tư.
Còn hoạt động của thị trường chứng khoán vẫn do các yếu tố nội tại của nền kinh
tế nước ta quy định.
Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng ở thị trường nước ngoài có thể khiến nguồn

phải gánh chịu những hậu quả nặng nề như người dân Mỹ phải gánh chịu nhưng
những bài học kinh nghiệm rút ra từ cuộc khủng hoảng Mỹ lần này là thực sự cần
thiết trong bối cảnh hiện nay.
Nguồn
http://vneconomy.vn/2009031104477504P0C6/hai-cach-nhin-ve-nguyen-
nhan-khung-hoang.htm
http://www.vinamaso.net/forum/viewtopic.php?f=194&t=1601&start=10
http://www.laodong.com.vn/Home/Viet-Nam-Lieu-nguy-co-khung-hoang-
co-tiem-an/20081/74258.laodong
http://www.diendan.org/the-gioi/khung-hoang-kinh-te-my-va-viet-nam/
http://www.viet-studies.info/kinhte/US_Crisis_VN_RFA.htm
http://tuanvietnam.net/vn/tulieusuyngam/4894/index.aspx
http://vietbao.vn/Kinh-te/Khung-hoang-tai-chinh-My-anh-huong-gi-den-
TTCK-VN/70096084/87/
http://www.vtv.vn/VN/TrangChu/TinTuc/CKX/2008/10/1/185484/
http://saga.vn/Cohoigiaothuong/Thitruong1/VonQT/13860.saga
http://www.dcvonline.net/php/modules.php?
name=News&file=article&sid=5728
http://www.tuanvietnam.net/vn/sukiennonghomnay/2960/index.aspx
http://www.tin247.com/kinh_te_my_suy_giam_anh_huong_den_viet_nam
_khong_nhieu%E2%80%9D-3-70196.html
http://vietnamnet.vn/thegioi/2008/08/797038/
http://news.doanhnhandatviet.vn/Articledetail.aspx?menu=4&id=1706
http://www.vnecon.com/showthread.php?t=2942
http://www.vcci.com.vn/kinh-te/nhin-lai-khung-hoang-tai-chinh-the-gioi-
2008
http://vitinfo.com.vn/Muctin/Kinhte/Taichinhnganhang/LA52675/default.h
tm
http://www.asset.vn/TinTheGioi/taichinhquocte/chungkhoantaichinhchaum
y/taichinhhoaky/9969.asset