lời mở đầu
Trong xã hội có giai cấp, giai cấp thống trị chiếm đoạt lao động của các
giai cấp và tầng lớp bị trị, chiếm đoạt của cải xã hội vào tay mình. Các giai
cấp, tầng lớp bị trị không những bị chiếm đoạt kết quả lao động mà họ còn bị
áp bức về chính trị, xã hội và tinh thần. Không có sự bình đẳng giữa giai cấp
thống trị và giai cấp bị trị, chẳng hạn giữa giai cấp các nhà t bản với giai cấp
những công nhân làm thuê. Giai cấp bóc lột bao giờ cũng dùng mọi biện pháp
và phơng tiện bảo vệ địa vị giai cấp của họ, duy trì củng cố kinh tế xã hội cho
phép họ đợc hởng những đặc quyền, đặc lợi giai cấp. Công cụ chủ yếu là
quyền lực nhà nớc. Lợi ích cơ bản của giai cấp bị trị đối lập với lợi ích cơ bản
của giai cấp thống trị. Đây là đối kháng về quyền lợi giữa những giai cấp áp
bức bóc lột và những giai cấp, tầng lớp bị áp bức, bị bóc lột.
Đối kháng là nguyên nhân của đấu tranh giai cấp. Có áp bức thì có đấu
tranh chống áp bức. Vì vậy đấu tranh giai cấp không do một lý thuyết xã hội
nào tạo ra mà là hiện tợng tất yếu không thể tránh đợc trong xã hội có áp bức
giai cấp.
Đấu tranh giai cấp là một trong những động lực thúc đẩy sự vận động
và phát triển của xã hội có sự phân chia giai cấp.
Chơng I. Giai cấp
I. Giai cấp là gì?
Chủ nghĩa duy vật lịch sử chỉ ra rằng, các giai cấp xã hội hình thành
một cách khách quan gắn liền với những giai đoạn phát triển lịch sử nhất định
của sản xuất. Trong tác phẩm "Sáng kiến vĩ đại", Lê Nin đã đa ra định nghĩa
về giai cấp nh sau:
"Ngời ta gọi là giai cấp, những tập đoàn to lớn gồm những ngời khác
nhau về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất định trong lịch
sử, khác nhau về quan hệ của họ (thờng thì những quan hệ này đợc pháp luật
quy định và thừa nhận) đối với những t liệu sản xuất, về vai trò của họ trong
những tổ chức lao động xã hội, và nh vậy là khác nhau về cách thức hởng thụ
và về phần của cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ đợc hởng. Giai cấp là những tập
đoàn ngời mà tập đoàn này thì có thể chiếm đoạt lao động của tập đoàn khác,

bị giết nh trớc mà bị biến thành nô lệ.
Chế độ có giai cấp đầu tiên trong lịch sử xã hội loài ngời là chế độ
chiếm hữu nô lệ, tiếp theo là chế độ phong kiến, chế độ t bản chủ nghĩa là bớc
phát triển cuối cùng và cao nhất của xã hội có giai cấp.
2. Kết cấu giai cấp.
Trong xã hội có giai cấp, mỗi hình thái kinh tế - xã hội đều có một kết
cấu giai cấp nhất định. Khi hình thái kinh tế - xã hội này thay thế hình thái
kinh tế - xã hội khác, kết cấu giai cấp cũng thay đổi.
Mỗi kết cấu giai cấp trong xã hội có giai cấp đều có các giai cấp cơ bản
và không cơ bản. Những giai cấp cơ bản là những giai cấp xuất hiện và tồn tại
gắn liền với phơng thức sản xuất thống trị của xã hội. Sự đối kháng và cuộc
đấu tranh của các giai cấp đó biểu hiện mâu thẫun cơ bản của phơng tứhc sản
xuất đã sinh ra chúng.
Bên cạnh những giai cấp cơ bản, trong kết cấu giai cấp còn có giai cấp
không cơ bản. Trong xã hội chiếm hữu nô lệ, đó là những nông trị do có ít
ruộng đất. Trong xã hội phong kiến, đó có thể là giai cấp nô lệ và chủ nô với t
cách tàn d của xã hội củ; là giai cấp t sản ra đời trong lòng xã hội phong kiến.
Trong xã hội t bản, những giai cấp không cơ bản là giai cấp địa chủ với t cách
là tàn d, giai cấp nông dân.
Cùng với sự phát triển sản xuất, mỗi giai cấp trong một kết cấu giai cấp
- xã hội cũng có những biến đổi nhất định. Những sự biến đổi ấy dẫn đến sự
thay đổi địa vị của các giai cấp đó trong hệ thống sản xuất xã hội.
Trong kết cấu của xã hội có giai cấp, ngoài các giai cấp đối kháng còn
có tầng lớp trí thức làm công việc chủ yếu bằng trí óc. Tầng lớp trí thức không
phải là một giai cấp. Nó đợc hình thành từ những giai cấp khác nhau và cũng
phục vụ những giai cấp khác nhau.
Phân tích kết cấu giai cấp và sự biến đổi của nó giúp ta hiểu địa vị, vai
trò và thái độ chính trị của mỗi giai cấp đối với mỗi cuộc vận động lịch sử, đặc
biệt là trong cuộc đấu tranh của thời đại ngày nay.
3

bình đẳng, không phải là do ở chỗ chỉ đơn thuần có ý muốn tiêu diệt các giai
cấp ấy, mà là do những điều kiện kinh tế mới nhất định. Tình trạng xã hội
phân chia thành một giai cấp bóc lột và một giai cấp bị bóc lột, thành một giai
cấp thống trị và một giai cấp bị áp bức là một hậu quả tất nhiên của tình trạng
phát triển thấp kém của nền sản xuất trớc kia. Chừng nào tổng số sản phẩm do
4
lao động của xã hội làm ra chỉ mới cung cấp đợc một số gọi là vợt chút ít cái
số thật cần thiết để vừa đủ để đảm bảo sự sinh sống của mọi ngời mà thôi,
chừng nào mà lao động vẫn choán hết hay hầu hết thời giờ của đại đa số thành
viên trong xã hội, thì tất nhiên xã hội đó phải chia thành gia cấp là điều tất yếu
xẩy ra. Khi giai cấp thống trị này, hay một giai cấp thồng trị khác trở thành
một sự lỗi thời, một trạng thái cổ hủ thì cần phải có một giai cấp mới tiến bộ
hơn, phát triển hơn phù hợp với quan hệ sản xuất mới và diễn ra cuộc đấu
tranh giữa những giai cấp này, giai cấp tiến bộ tất yếu sẽ giành thắng lợi và cứ
nh thế thúc đẩy xã hội phát triển đi lên.
C.Mác và Ph.Ăngghen chứng minh rằng, sản xuất vật chất để đáp ứng
nhu cầu tồn tại và phát triển của con ngời và xã hội loài ngời là hành động lịch
sử đầu tiên của con ngời. Tác động biện chứng giữa cải tiến sản xuất với nhu
cầu không ngừng tăng lên là động lực phát triển cơ bản, thờng xuyên của tất
cả xã hội. Sản xuất vật chất bao giờ cũng phát triển trong một quan hệ sản
xuất nhất định. Khi quan hệ sản xuất không còn phù hợp với lực lợng sản
xuất, thì nó trở thành xiềng xích của lực lợng sản xuất, dẫn đến những cuộc
khủng hoảng phá hoại lực lợng sản xuất,. Trong các xã hội có đối kháng giai
cấp, những quan hệ sản xuất lỗi thời không tự động nhờng chỗ cho quan hệ
sản xuất mới. Chúng đợc giai cấp thống trị bảo vệ bằng tất cả sức mạnh chính
trị, kinh tế và t tởng, đặc biệt là bằng bạo lực có tổ chức. Muốn thay đổi quan
hệ sản xuất để giải phóng sức sản xuất phải gạt bỏ lực cản lớn lao ấy. Điều đó
chỉ có thể thực hiện đợc qua đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội. Xuất
phát từ quan điểm xem sự vận động nội tại của phơng thức sản xuất quyết
định sự phát triển của toàn bộ lịch sử xã hội, C.Mác và Ph Ăngghen đã xem

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội mục tiêu đấu tranh trực tiếp
của gai cấp công nhân đã thay đổi: từ mục tiêu giành chính quyền chuyển
sang mục tiêu cơ bản và chủ yếu là củng cố chính quyền của nhân dân lao
động xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, trọng tâm là xây dựng kinh tế.
Giai cấp t sản đã bị lật đổ, tiến hành cuộc đấu tranh chống cách mạng xã hội
chủ nghĩa nhằm phục hồi chủ nghĩa t bản.
Điều kiện đấu tranh thay đổi, mục tiêu trực tiếp của các giai cấp thay
đổi thì hình thức đấu tranh giai cấp cũng thay đổi. Lênin dã nói: "Trong điều
kiện chuyên chính vô sản, những hình thức đấu tranh giai cấp của giai cấp vô
sản không thể giống nh trớc:
1
Cuộc đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa t bant lên chủ
nghĩa xã hội diên xra trên tất cả các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, xã hội văn
hoá, t tởng. V.I.Lênin cho rằng chủ nghĩa xã hội chỉ giành đợc thắng lợi triệt
để khai giai cấp công nhân lãnh đạo đông đảo quần chúng nhân dân xây dựng
thành công phơng thức sản xuất mới, bảo đảm chủ nghĩa xã hội tạo ra đợc
năng suất lao động cao hơn chủ nghĩa t bản. Mục tiêu này cha đợc thực hiện
thì khả năng phục hồi chủ nghĩa t bản vẫn còn rất lớn. Các thế lực t bản quốc
tế ra sức ngăn cản giai cấp công nhân đã nắm chính quyền xây dựng thành
công chủ nghĩa xã hội bằng nhiều phơng tiện và thủ đoạn từ bao vây, cấm vận,
1
1. V.I.Lênin: Toàn tập, NXB. Tiến bộ, Mátxcơva, 1977, t.39, tr.298
6
can thiệp quân sự đến "diễn biến hoà bình". Để xây dựng chủ nghĩa xã hội,
giai cấp công nhân và nhân dân lao động phải làm thất bại các thủ đoạn nói
trên.
Trong điều kiện đã nắm đợc chính quyền, giai cấp công nhân phải sử
dụng tổng hợp, linh hoạt các hình thức đấu tranh mới, trong đó có đấu tranh
bằng bạo lực và bằng hoà bình, bằng giáo dục thuyết phục và bằng hành
chính, pháp chế, bằng chính trị, quân sự và bằng kinh tế, bằng cải tạo các quan

quyền lợi ích kỷ, vì hận thù giai cấp, đã và đang liên kết với các thế lực phản
động quốc tế chống lại sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta. Vì vậy, đấu
tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ ở nớc ta trớc hết là cuộc đấu tranh dới
nhiều hình thức giữa một bên là quần chúng nhân dân lao động, các lực lợng
xã hội đi theo con đờng dẫn đến mục tiêu dân giàu nớc mạnh, xã hội công
bằng van minh, đoàn kết trong mặt trận thống nhất dân tộc do Đảng lãnh đạo,
với một bên là các thế lực, các tổ chức, các phần tử chống độc lập dân tộc và
chủ nghĩa xã hội, chống Đảng, Nhà nớc và pháp luật, phá hoại trật tự xã hội va
an ninh quốc gia.
Các thế lực phản động trong nớc và quốc tế chống độc lập dân tộc và
chủ nghĩa xã hội chủ yếu thông qua diễn biến hoà bình nhằm thủ tiêu sự
lãnh đạo của Đảng cộng sản, làm tan rã về hệ t tởng tiến tới lật độ chính quyền
nhân dân bằng hình thức này hay hình thức khác.
Cuộc đấu tranh giữa hai con đờng, con đờng xã hội chủ nghĩa và con
đờng t bản chủ nghĩa cũng là biểu hiện của đấu tranh giai cấp trong thời kỳ
quá độ ở nớc ta. Đây là cuộc đấu tranh giữa các nhân tố thúc đẩy đất nớc phát
triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa với các nhân tố thúc đẩy đất nớc dịch
chuyển theo định hớng t bản chủ nghĩa. Các nhân tố tự phát t bản chủ nghĩa
này đợc những thế lực chống độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội lợi dụng
phục vụ mục tiêu của chúng. Cuộc đấu tranh giữa hai khuynh hớng phát triển
trên đây diễn ra hàng ngày hàng giờ trên tất cả các lĩnh vực, trớc hết là lĩnh
vực kinh tế, lĩnh vực t tởng và lĩnh vực trật tự xã hội.
Trong cơ cấu giai cấp - xã hội ở nớc ta hiện nay, ngoài công nhân, nông
dân, trí thức và các tầng lớp t sản, tầng lớop này có điều kiện phát triển trong
nền kinh tế thị trờng. Đơng nhiên có mâu thuẫn về lợi ích giữa những ngời lao
động làm thuê với tầng lớp t sản và có mâu thuẫn giữa sự phát triển theo con
đờng xã hội chủ nghĩa với khuynh hớng tự phát của thành phần kinh tế t bản t
nhân. Đây là nhân dân lao động với tầng lớp t sản. Mâu thuẫn giữa giai cấp
công nhân, nhân dân lao động với tầng lớp t sản, tuy mang tính chất mâu
thuẫn giữa lao động vdà bóc lột lao động, song trong điều kiện thời kỳ quá độ

thể.
10
Tài liệu tham khảo
1. Triết học Mác - Lênin - toàn tập
Nhà xuất bản giáo dục
2. Giáo trình triết học Mác Lênin
Nhà xuất bản chính trị quốc gia.
3. Chống Đuy - Rinh - Ph.Ăngghen
Nhà xuất bản sự thật.
11