1
ĐỀ CƢƠNG CHI TIẾT
MÔN SINH LÝ HỌC HOẠT ĐỘNG THẦN KINH CẤP CAO

Đại học Quốc gia Hà Nội
Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Tâm lý học Bộ môn: Tâm lý học đại cƣơng
1. Thông tin về giảng viên
1.1.Họ và tên giảng viên 1: Nguyễn Thị Minh Hằng
Chức danh, học hàm, học vị: tiến sĩ Tâm lý học
Thời gian, địa điểm làm việc: thứ 2, 6 tại Phòng 110, tầng 1 nhà D, Khoa Tâm lý
học, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,
336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.
Địa chỉ liên hệ: Khoa Tâm lý học, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,
tầng 1, nhà D, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.
Điện thoại: 84-4-8588003, di động: 0945688896, e-mail: [email protected]
Các hướng nghiên cứu chính:
- Hoạt động thần kinh cấp cao và tâm lý
- Tâm lý học phát triển
- Các phƣơng pháp nghiên cứu trong TLH lâm sàng
- Tâm lý học đƣờng
- TLH hành vi lệch chuẩn
- Gia đình và sự phát triển tâm lý trẻ em
1.2. Họ và tên giảng viên 2: Võ Thị Minh Chí
Chức danh, học hàm, học vị: phó giáo sƣ, tiến sĩ Tâm lý học
Thời gian, địa điểm làm việc: tất cả các ngày từ thứ 2 đến thứ 6 tại Viện tâm sinh lý,
Trƣờng Đại học sƣ phạm Hà Nội.
Địa chỉ liên hệ: Viện Tâm – sinh lý, Trƣờng Đại học sƣ phạm Hà Nội, 136 Xuân
Thuỷ, Dịch Vọng, Hà Nội.


đƣợc ý nghĩa và mối liên hệ của hoạt động thần kinh cấp cao với các hiện
tƣợng tâm lý ngƣời.
Lịch sử nghiên cứu HĐTKCC.
Hiểu và phân tích đƣợc các nguyên tắc, các quy luật của HĐTKCC.
Trình bày và phân tích đƣợc phƣơng pháp nghiên cứu phản xạ có điều kiện,
cơ chế thành lập phản xạ có điều kiện. Lấy đƣợc các ví dụ trong đời sống nói
chung và các hiện tƣợng tâm lý nói riêng để chứng minh và phân tích đặc
điểm cũng nhƣ vai trò của phản xạ có điều kiện.
Nắm vững học thuyết về hệ thống chức năng của Anôkhin: khái niệm, cơ sở
khoa học, cấu trúc của một hệ thống chức năng, ý nghĩa của học thuyết đối
với Tâm lý học.
Nắm đƣợc đặc điểm của hai quá trình thần kinh là ức chế và hƣng phấn. Lý
giải đƣợc cơ chế sinh lý của giấc ngủ, chiêm bao và thôi miên.
Phân tích đƣợc các đặc điểm hoạt động thần kinh cấp cao ở ngƣời.
Phân tích đƣợc các biểu hiện bệnh lý của HĐTKCC.
Giải thích đƣợc cơ chế sinh lý của một số hiện tƣợng tâm lý (cảm giác, tri
giác, chú ý, trí nhớ, tƣ duy, tƣởng tƣợng, xúc cảm …).
3.1.2. Kỹ năng:
Sử dụng tốt các kỹ năng tự nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị xemina và trình
bày một vấn đề sinh lý học.
Có khả năng làm việc theo nhóm
Kỹ năng giải thích đƣợc cơ sở HĐTKCC của các hiện tƣợng tâm lý.
Kỹ năng phân tích các bài tập tình huống dƣới góc độ của HĐTKCC.
3.1.3. Thái độ:
Tham gia đầy đủ các buổi lên lớp, chuẩn bị tốt các bài thảo luận và bài tập
do giáo viên yêu cầu, tích cực phát biểu trên lớp, trong các giờ xemina;

4
Có thái độ khách quan về mối quan hệ giữa sinh lý và tâm lý.
3.2. Mục tiêu của từng bài học cụ thể

đoạn.
Phân tích đƣợc các
thành trong tựu
nghiên cứu
HĐTKCC và phân
tích ý nghĩa của
chúng trong việc lý
giải các hiện tƣợng
tâm lý.

Nội dung 3
Trình bày đƣợc nội
dung cơ bản của
học thuyết về
HĐTKCC của I.P.
Pavlov.
Hiểu đƣợc ý nghĩa
của học thuyết về
HĐTKCC của I.P.
Pavlov đối với
Tâm lý học.
Phân tích một ví dụ
để chứng minh
rằng hoạt động tâm
lý là kết quả và
biểu hiện của các
quá trình phân tích

lƣợc về một số
phƣơng pháp
nghiên cứu
HĐTKCC
- Cơ chế hình thành
PXCĐK
Hiểu đƣợc nội
dung của các
thuyết khác nhau
về việc cơ chế hình
thành đƣờng liên
hệ thần kinh tạm
thời.
Phân tích đƣợc
quan niệm của
Pavlov và quan
niệm hiện nay về
cơ chế hình thành
PXCĐK.
Nội dung 6
Trình bày đƣợc đặc
điểm của hoạt động
phân tích và tổng
hợp của võ não và
nắm đƣợc nội dung
cơ bản của học
thuyết về hệ thống

hoạt động sống của
Vận dụng đƣợc
kiến thức về các
loại ức chế có điều
kiện để giải thích

6
có điều kiện.
con ngƣời.
và xử lý các tình
huống trong cuộc
sống.
Nội dung 8 - Nắm đƣợc sự
biến đổi của các
sóng điện não trong
trạng thái ngủ, giải
thích đƣợc cơ chế
sinh lý thần kinh
thức-ngủ.
- Nắm đƣợc cơ chế
sinh lý của hiện
tƣợng chiêm bao.
Hiểu đƣợc ý nghĩa
của giấc ngủ trong

Phân tích đƣợc vai
trò của các chất
hoá học trong một
số bệnh tâm thần
hay rối loạn chức
năng nhƣ: tâm thần
phân liệt, động
kinh, rối loạn trí
nhớ, trầm cảm … Phân biệt đƣợc sự
giống và khác nhau
Hiểu đƣợc chức
năng của các cấu
Trình bày đƣợc đặc
điểm của hệ thống

7
Nội dung 10
giữa HĐTKCC ở
động vật và ngƣời.
Nêu đƣợc đặc điểm
của HĐTKCC ở
ngƣời.
trúc não tham gia
điều khiển hoạt
động của hệ thống
tín hiệu thứ hai.
tín hiệu thứ hai

giải quyết một số
bài tập về hƣớng
nghiệp.

Nội dung 12
Nắm đƣợc đặc
điểm của các giai
đoạn phát triển hệ
thần kinh và hoạt
động thần kinh cấp
cao ở trẻ em.
Hiểu đƣợc mối liên
hệ giữa các giai
đoạn phát triển hệ
thần kinh và hoạt
động thần kinh cấp
cao với các giai
đoạn phát triển tâm
lý ở trẻ em.
Vận dụng đƣợc
kiến thức của bài
học để: 1) tƣ vấn,
tham vấn cho cha
mẹ trong việc nuôi
dƣỡng, chăm sóc
và giáo dục con
cái; 2) tƣ vấn, tham

loạn hoạt động thần
kinh chức năng
khác với đặc điểm
tâm lý của cá nhân.
Vận dụng những
hiểu biết đó để có
chiến lƣợc phòng
chống và giải toả
stress cho bản thân
và những ngƣời
khác (tƣ vấn và trị
liệu tâm lý).
Nội dung 14
Ôn tập các vấn đề
đã học, chuẩn bị
cho thi hết môn.
4. Tóm tắt nội dung môn học:
Môn học nghiên cứu các nguyên tắc, các quy luật hoạt động thần kinh cấp cao
của não bộ – là cơ sở sinh lý làm nảy sinh các hiện tƣợng tâm lý nhƣ: quy luật hình
thành phản xạ có điều kiện, hoạt động phân tích và tổng hợp kích thích từ môi
trƣờng bên ngoài, sự nảy sinh các ức chế và vai trò của chúng trong hoạt động sống

9
nói chung và hoạt động tâm lý của con ngƣời nói riêng, các đặc điểm của hoạt động
thần kinh cấp cao ở ngƣời – là cơ sở để giải thích nguồn gốc sinh học của các hiện
tƣợng tâm lý. Môn học cũng nghiên cứu một số rối loạn hoạt động thần kinh cấp cao
mà con ngƣời thƣờng mắc phải trong cuộc sống hiện đại.

- Nguyên tắc cấu trúc
c. Ý nghĩa của học thuyết I.P. Páplốp
- Ý nghĩa lý luận
- Ý nghĩa thực tiễn.
5.2. Bài 2. Những khái niệm cơ bản và các quy luật HĐTKCC
2.1. Những khái niệm cơ bản
2.1.1. Phản xạ
a. Định nghĩa về phản xạ
b. Định nghĩa, đặc điểm và phân loại phản xạ không điều kiện (PXKĐK)
c. Định nghĩa, đặc điểm và phân loại phản xạ có điều kiện (PXCĐK)
2.1.2. Cung phản xạ
a. Định nghĩa về cung phản xạ
b. Các loại cung phản xạ
c. Cấu tạo của một cung phản xạ
2.1.3. Vòng phản xạ
a. Định nghĩa về vòng phản xạ
b. Thí nghiệm của Anôkhin
c. Đặc điểm của vòng phản xạ.
2.1.4. Điểm ƣu thế và phản xạ có điều kiện
a. Định nghĩa điểm ƣu thế
b. Cấu tạo và chức năng của điểm ƣu thế
c. Tính chất của điểm ƣu thế
d. Mối liên hệ giữa điểm ƣu thế và PXCĐK

11
2.1.5. Bản năng
a. Định nghĩa
b. Đặc điểm
c. Cơ chế xuất hiện bản năng
2.2. Những quy luật cơ bản của hoạt động thần kinh cấp cao

5.1. Các quá trình ức chế trong hoạt động thần kinh cấp cao
5.1.1. Ức chế không điều kiện
5.1.2. Ức chế có điều kiện
5.1.3. Vị trí và cơ chế phát sính ức chế có điều kiện
5.2. Sinh lý giấc ngủ
5.2.1. Biểu hiện về mặt sinh lý lúc ngủ
5.2.2. Sự biến đổi các sóng điện não khi ngủ
5.2.3. Hai pha của giấc ngủ
5.2.4. Cơ chế thức - ngủ
5.2.5. Ý nghĩa của giấc ngủ
5.3. Chiêm bao
5.3.1. Định nghĩa
5.3.2. Đặc điểm của các giấc chiêm bao
5.3.3. Cơ chế sinh lý thần kinh của chiêm bao
5.3.4. Ý nghĩa sinh học của chiêm bao.
5.4. Thôi miên
5.4.1. Định nghĩa
5.4.2. Quan điểm của I.P. Páplốp về cơ chế của hiện tƣợng thôi miên
54.3. Ba giai đoạn của thôi miên
5.4.4. Ý nghĩa của thôi miên.
5.6. Bài 6. Vai trò của một số chất hoá học trong hoạt động của vỏ não
6.1. Vai trò của các chất dẫn truyền thần kinh (neurotransmitters
6.1.1. Acetylcholi,

13
6.1.2. Noradrenalin
6.1.3. Dopamin
6.1.4. Serotomin
6.2. Vai trò của các neuropeptid và các hormon
6.2.1. Enkephalin

7.5. Vai trò của hệ thống tín hiệu thứ hai trong hoạt động tƣ duy của con ngƣời
7.6. Sự hình thành và phát triển hệ thống tín hiệu thứ hai ở con ngƣời.
7.6.1. Cơ chế hình thành ngôn ngữ
7.6.2. Sự hình thành ngôn ngữ trong năm đầu tiên của cuộc đời.
7.6.3. Sự hình thành và phát triển ngôn ngữ ở trẻ từ 12 – 36 tháng tuổi.
7.6.4. Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ từ 3 – 5 tuổi.
7.7. Vai trò của các vùng võ não đối với chức năng của hệ thống tín hiệu thứ hai.
7.7.1. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.7.2. Vùng Broca
7.7.3. Trung khu Wernicke.
7.7.4. Các trung khu 3,4 ở thuỳ đỉnh
7.7.5. Các trung khu 5,6 ở thuỳ đỉnh và thuỳ trán
7.7.6. Các trung khu 7,8 ở thuỳ chẩm (theo sơ đồ của Penfield và Jasper)
7.8. Các loại hình thần kinh
7.8.1. Tiêu chí để phân loại các loại hình thần kinh.
7.8.2. Các loại hình thần kinh cơ bản .
7.8.3. Đặc điểm của các loại hình thần kinh.
7.8.4. Các loại hình thần kinh ở ngƣời.
7.8.5. Vấn đề di truyền và giáo dục các loại hình thần kinh ở con ngƣời.
5.8. Bài 8. Rối loạn bệnh lý trong hoạt động thần kinh cấp cao và stress
9.1. Rối loạn bệnh lý trong hoạt động thần kinh cấp cao
9.1.1. Loạn thần kinh chức năng do kích thích quá mạnh.
9.1.2. Loạn thần kinh chức năng do ức chế bị quá căng thẳng.

15
9.1.3. Loạn thần kinh chức năng do căng thẳng tính linh hoạt của các quá trình
thần kinh.
9.2. Stress
9.2.1. Khái niệm về stress.
9.2.2. Các kích thích gây stress.

7. Hình thức tổ chức dạy học

17
7.1. Lịch trình chung

Nội dung
Hình thức tổ chức dạy học

Tổng

3
Nội dung 4
3

3
Nội dung 5
3

3
Nội dung 6
2

1 3
Nội dung 7
2

1 3
Nội dung 8

1 3
Nội dung 13
2

1

1
4
Nội dung 14
1
1
2 4
Tổng
29
2
8

6
45

7.2. Lịch trình tổ chức dạy cụ thể
Nội dung 1, tuần 1
Hình thức tổ
chức dạy học

Ôn lại các kiến thức:
- về cấu tạo hệ thần kinh, -
- vấn đề não và tâm lý
Q.7 tr. 60-76;
Q.3 tr. 1-15. Nội dung 2, tuần 2
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
(2 h)

Lịch sử nghiên cứu
HĐTKCC
- Thời kỳ tiền khoa học
- Thời kỳ cổ đại
- Từ TK 17 – 19
- TK 20 đến hiện nay: học
thuyết của Pavlov về
HĐKCC.
- Đọc quyển 1,
trang 3 - 9


trang 7 – 8, Q.2
tr.

Tự học
(1 h)

Ý nghĩa của Học thuyết về
hoạt động thần kinh cấp
cao đối với việc lý giải cơ
sở sinh lý của các hiện
tƣợng tâm lý
Q3. tr. 40-42. Nội dung 4, tuần 4
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
(2 h)

- Khái niệm phản xạ,
PXKĐK và PXCĐK
- Cung phản xạ
- Vòng phản xạ

(2 h)

Cơ chế hình thành
PXCĐK
- Đọc quyển 1,
tr. 39-58;

Thảo luận
(1 h)

- Mối quan hệ giữa điểm
ƣu thế và PXCĐK.
- Các quan niệm khác nhau
về bản chất của đƣờng liên
hệ thần kinh tạm thời.
Đọc quyển 1,
trang 59-66 Nội dung 6, tuần 6
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
(2 h)

ức chế không điều kiện và
ức chế có điều kiện
- Đọc quyển 1,
trang 67-76; 21
Thảo luận
(1 h)

- Ý nghĩa của ức chế có
điều kiện trong đời sống
tâm lý của con ngƣời.
Q.3 tr. 51-58; Nội dung 8, tuần 8
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
(2 h)

- Sinh lý giấc ngủ
- Chiêm bao,

não.
Đọc quyển 1, tr.;
Q.7, tr. 281-293;

Tự học
(2 h)

Vai trò của các chất hoá
học trong một số bệnh tâm
thần hay rối loạn chức
năng nhƣ: tâm thần phân
liệt, động kinh, rối loạn trí
nhớ, trầm cảm …

Q.8 tr. 367-370. 22
Kiểm tra Kiểm tra giữa kỳ
Nội dung 10, tuần 10
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm

(1h)

Thảo luận về nội dung lý
thuyết đã học ở tuần 10.
Tài liệu hƣớng
dẫn ở tuần 10.

Lý thuyết
(2 h)

Đặc điểm của các loại hình
thần kinh cơ bản
- Đọc quyển 1,
trang 153-158;
Q3. tr. 76-77. Nội dung 11+12, tuần 12
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Bài tập

- Nhận biết dấu hiệu của


phát triển HĐTKCC vào
việc chăm sóc và giáo dục
trẻ em. Lý thuyết
(2 h)

- Rối loạn các chức năng
thần kinh cấp cao.
- Stress: biểu hiện, các giai
đoạn, cơ chế sinh lý thần
kinh-nội tiết.
Đọc quyển 1 tr.
180-189; Quyển
7 tr. 365 – 400. Nội dung 13+14 tuần 14
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Thảo luận
(1 h)


Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Thảo luận
(2 h)

Thảo luận các câu hỏi ôn
tập, chuẩn bị cho thi hết
môn. Bài tập
(1 h)

Làm 1 bài tập trắc nghiệm
do giáo viên chuẩn bị về
các nội dung đã học.
8. Chính sách đối với môn học và các yêu cầu khác của giáo viên
Về mặt kiến thức, khi học môn học này yêu cầu sinh viên ôn tập lại kiến thức
đã học ở môn Giải phẫu thần kinh, đặc biệt là phần cấu tạo và chức năng của hệ thần
kinh (cấu tạo và chức năng của nơron, xináp, thần kinh trung ƣơng, thần kinh ngoại
vi, các hệ cơ quan phân tích, chức năng của các vùng não dƣới vỏ, của vỏ não…).
Về mặt ý thức học tập, sinh viên cần phải đi học đúng giờ, đầy đủ, chuẩn bị
tốt các bài thảo luận trên lớp, tích cực tham gia vào thảo luận nhóm, tích cực phát

- Tham dự đầy đủ các giờ lý thuyết
- Nghe giảng và ghi chép bài
- Tích cực phát biểu, trao đổi ý kiến.
b. Bài tập cá nhân