MỘT SỐ BIỆN PHÁP HỖ TRỢ PHỤ HUYNH CÓ CON
BỊ KHIẾM THÍNH ĐỂ GIÚP TRẺ PHÁT TRIỂN
KHẢ NĂNG NGHE VÀ NÓI

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Khi con cất tiếng khóc chào đời là cả một trời hạnh phúc của các bậc
làm cha, làm mẹ trong mỗi gia đình. Tiếng cười và tiếng nói của trẻ làm
cho căn nhà như ấm áp, sinh động hẳn lên; giúp các bậc cha mẹ, ông bà
vứt bỏ đi những nỗi mệt nhọc, ưu phiền sau những giờ lao động vất vả; đó
là khi ta nói đến trẻ bình thường. Còn đối với những trẻ khi chào đời phải
gánh chịu tật nguyền (Câm điếc, mù, chậm phát triển trí tuệ ) thì đó lại là
nỗi buồn, sự lo âu, sợ hãi, mặc cảm tội lỗi to lớn đối với các bậc cha mẹ.
Họ không biết phải bắt đầu từ đâu. Sau một thời gian tìm đến các bác sĩ
khoa tai mũi họng, họ được giới thiệu đến những trường khuyết tật để nhờ
sự hỗ trợ từ chương trình “Can thiệp sớm” với một hy vọng là con họ có
thể nghe và nói như bao trẻ em bình thường khác.
Nhìn những gương mặt ngây thơ, hồn nhiên của trẻ bù trừ với những
nỗi lo âu gần như tuyệt vọng của các bậc cha mẹ, làm tôi không khỏi băn
khoăn, trăn trở khi đang là một giáo viên dạy trẻ khiếm thính của trường
chuyên biệt kiêm công tác Can thiệp sớm. Tôi đã tiếp nhận rất nhiều ca
với sự phân công từ Ban Giám đốc, tôi cố gắng hết mình để giúp đỡ trẻ
cũng như phụ huynh. Sau một thời gian hỗ trợ tôi thấy vai trò của phụ
huynh là vô cùng quan trọng trong việc giúp đỡ cho con mình phát triển.
Ngay từ khi ra đời đứa trẻ đã được mẹ bế ẵm, chăm sóc suốt cả ngày. Mẹ
là người thường xuyên theo dõi sự thay đổi từng ngày của con mình. Do
đó mẹ có thể là người phát hiện ra những điều không bình thường ở con
mình trước tiên. Chính vì vậy phụ huynh đặc biệt là người mẹ đóng vai trò
quyết định trong việc phát hiện sớm những biểu hiện không bình thường
của trẻ. Mối quan hệ giữa phụ huynh và trẻ là mối quan hệ rất mật thiết
gắn bó với nhau và nếu như có một người nào đó thay thế thì mối quan hệ
mật thiết này sẽ bị phá vỡ, gây khó khăn trong giao tiếp cho trẻ rất nhiều.

không còn tự ti, mặc cảm với các bạn đồng trang lứa. Bản thân là một giáo
viên dạy trẻ khiếm thính kiêm công tác can thiệp sớm, tôi nhận thấy rằng
gia đình là môi trường giáo dục đặc biệt quan trọng đối với trẻ em. Có thể
nói đây là môi trường xã hội đầu tiên trẻ được tiếp xúc và cũng là môi
trường thích hợp nhất cho trẻ phát triển trong những năm tháng đầu tiên
của cuộc đời. Mỗi gia đình có những phản ứng khác nhau, những suy nghĩ
khác nhau khi có con khiếm thính. Tuy nhiên một điều không thể phủ
nhận là họ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của đứa trẻ. Cả lý
luận và thực tiễn đã chứng minh rằng: bất kỳ một trẻ khuyết tật nào muốn
đạt hiệu quả đều cần phải có sự hợp tác chặt chẽ từ gia đình cộng với sự
nỗ lực và quan tâm của các thành viên là người thân của trẻ.
Gia đình là môi trường phù hợp với sự phát triển của trẻ, ở đó trẻ có
được cảm giác an toàn, trẻ được lớn lên trong tình thương yêu của những
người ruột thịt, nhờ cảm giác an toàn đó mà trẻ cảm thấy yên tâm, vui
tươi, hồn nhiên, mới mạnh dạn thăm dò, thử nghiệm tìm cách tác động lên
sự vật xung quanh để phát huy những khả năng về tâm, sinh lý đang sinh
sôi nảy nở, mất đi cảm giác đó đứa trẻ luôn buồn bã thụ động. Trong gia
đình trẻ được nuôi dưỡng theo phương thức đặc biệt, một phương thức mà
nhà trường ít có được; đó là gia đình không tiến hành giáo dục đồng loạt
mà chăm sóc dạy dỗ từng cháu, do vậy mà trẻ được chăm sóc bảo ban tỉ
mỉ. Gia đình còn là môi trường phong phú, trong gia đình còn có nhiều
mối quan hệ đa dạng giữa nhiều người, nhiều thế hệ, nhiều công việc,
2
nhiều đồ dùng, vật nuôi… bởi vậy trẻ sẽ có được nhiều cơ hội học tập
được những kinh nghiệm sống cần thiết. Các thành viên trong gia đình
đều ít nhiều tham gia vào việc chăm sóc giáo dục trẻ. Điều này lại càng có
ý nghĩa hơn đối với trẻ khiếm thính, bởi ngoài sự hỗ trợ của máy trợ thính
thì việc tạo ra một môi trường giao tiếp phong phú với nhiều tình huống
gần gũi là yếu tố tích cực đối với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Người
lớn trong gia đình dạy trẻ thường xuyên ở mọi lúc, mọi nơi trong các tình

thính phát triển ngôn ngữ - giao tiếp (còn gọi là Can thiệp sớm với trẻ
khiếm thính). Mục tiêu của công tác này là giúp cho phụ huynh biết cách
chăm sóc thính học, cách giao tiếp với trẻ cũng như cách giúp trẻ phát
triển ngôn ngữ và nhận thức.
3
b. Yêu cầu đối với giáo viên:
- Chuẩn bị nội dung, kế hoạch thật cụ thể trước khi gặp gỡ phụ
huynh.
- Có kiến thức về thính học:
+ Nắm bắt được khả năng nghe còn lại của trẻ.
+ Có một số kỹ năng: sử dụng máy trợ thính, hướng dẫn trẻ sử
dụng và luyện tập cho trẻ nghe qua máy.
+ Nhận biết và giải quyết ngay các sự cố của máy trợ thính.
- Biết cách tạo điều kiện cho trẻ nghe tốt.
+ Giọng nói của người giao tiếp (nói to hơn tiếng động nền).
+ Khoảng cách trẻ nghe càng gần càng tốt (< 2m).
+ Môi trường nghe yên tĩnh.
- Biết cách giao tiếp với trẻ và dạy trẻ học.
+ Nắm được đặc điểm giao tiếp của trẻ.
+ Biết cách giao tiếp với trẻ.
+ Có kỹ năng hướng dẫn trẻ phát triển ngôn ngữ nói.
+ Biết tận dụng những tình huống để phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
+ Nắm bắt được ý tưởng của trẻ để có kế hoạch kịp thời giải
quyết, bổ sung và sửa sai cho trẻ.
- Có kỹ năng hợp tác.
+ Nhạy cảm và nắm bắt được ý tưởng của phụ huynh và những
khó khăn mà họ đang gặp phải.
+ Biết lắng nghe, thông cảm và chia sẻ với phụ huynh trong việc
chăm sóc, giáo dục trẻ.
+ Biết truyền đạt thông tin một cách có sức thuyết phục với gia

2.2. Gặp gỡ phụ huynh:
- Giai đoạn đầu giáo viên cần gặp gỡ trực tiếp với gia đình. Điều này
có thể tiến hành dưới các hình thức:
+ Giáo viên đến thăm gia đình để tìm hiểu thêm về hoàn cảnh, các
thành viên, cách sinh hoạt, các hoạt động… nhằm hỗ trợ cho việc lập kế
hoạch sau này.
+ Gia đình đến trung tâm để có thêm nhiều cơ hội trao đổi với giáo
viên.
+ Tốt hơn hết là giáo viên linh động kết hợp cả hai hình thức.
- Hỗ trợ về mặt tâm lý cho gia đình: Khi biết con bị điếc nhiều gia
đình bị ảnh hưởng về mặt tâm lý rất nhiều. Gia đình cần được hỗ trợ,
không phải chỉ là những thông tin mà họ cần chia sẻ về mặt tình cảm.
Buổi gặp mặt đầu tiên giữa gia đình và giáo viên là cơ hội tốt để xây dựng
mối quan hệ tốt đẹp. Giáo viên có những cơ hội để tìm hiểu gia đình, tìm
ra những khó khăn mà gia đình đang vướng mắc hay tìm ra những điểm
mạnh của gia đình. Gia đình có thể tìm thấy ở giáo viên không đơn thuần
chỉ là một cán bộ chuyên môn có kiến thức mà còn là một người gần gũi,
thông cảm cho gia đình và còn là người mà phụ huynh có thể trông cậy
vào để có được sự hỗ trợ, lời khuyên và sự hướng dẫn thích hợp.
2.3. Hỗ trợ về mặt thính học:
Đa số bộ máy phát âm của trẻ khiếm thính đều bình thường, do hạn
chế về khả năng nghe mà trẻ có khó khăn về ngôn ngữ nói. Ngày nay với
sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, người ta đã chế tạo ra các loại máy trợ
thính phục vụ cho việc hỗ trợ trẻ khiếm thính học nghe, nói và trẻ khiếm
thính hoàn toàn có thể nói được, thậm chí nói tốt. Nên việc trang bị cho trẻ
một máy trợ thính thích hợp với độ mất thính lực của trẻ ngay từ đầu là
một việc làm không thể thiếu của tất cả các bậc phụ huynh. Do vậy phụ
huynh cần phải có kiến thức về máy trợ thính.
5
a. Máy trợ thính:

Máy trợ thính có nhiều loại, mỗi loại có tác dụng khác nhau cho
những tật điếc khác nhau. Hiện nay có nhiều loại máy được sử dụng thông
dụng: máy trước ngực, máy sau tai và máy trong tai… Tuy hình dáng bên
ngoài khác nhau nhưng nguyên lý cấu tạo giống nhau.
Máy trợ thính bao gồm:
- Nút điều chỉnh âm lượng (volume)
- Microphone (thu âm thanh từ ngoài vào máy)
- Nút tắt mở: O – T – M hay O – H – M (tùy theo kiểu máy)
- Kẹp gài.
- Dây
6
- Loa tai (tai nghe)
- Núm tai.
- Nơi tiếp nhận âm thanh từ dụng cụ khác.
Máy trợ thính trong tai Máy trợ thính sau tai

Máy trợ thính hộp Máy trợ thính sát màng nhĩ
d. Sử dụng máy trợ thính: (cho phụ huynh thực hành)
Lắp pin vào MTT:
- Mở nắp pin ở chỗ lõm trên máy.
- Đặt pin vào ngăn đựng pin sao cho sợi dây kéo pin lên nằm ở dưới,
cực pin đúng chiều cực của máy.
Cách gắn thân máy vào loa tai:
- Dây máy có hai đầu, mỗi đầu có hai giắc cắm (một đầu nằm ngang
– một đầu thẳng), đầu nằm ngang nối với thân máy, đầu thẳng nối với loa
tai.
Nút tắt mở:
- Tắt máy: đưa nút tắt mở về vị trí “0”
- Mở máy: Tùy từng kiểu máy mà đưa nút tắt mở về các vị trí “H”
hay “N”; “T” hay “M”; “MT” hay “M”

Máy trợ thính không rít
khi ta vặn nút volume tối
đa
Không có pin Lắp pin vào
Máy trợ thính không rít
khi ta vặn nút volume tối
đa
Hết pin Thay pin mới
Máy trợ thính không rít
khi ta vặn nút volume tối
đa
Núm tai bị đóng đầy
rái tai hoặc đầy nước
Lau khô – Lau
sạch núm tai
Đôi khi máy rít lên (chỉ
khi nào dây di động)
Dây hỏng – Đứt Thay dây
Máy trợ thính không rít
khi ta vặn nút volume tối
đa
Lỗi loa tai Thay loa tai
8
Máy trợ thính không rít
khi ta vặn nút volume tối
đa
Lỗi do hệ thống điện
tử bên trong máy
Gửi đi sửa
h. Các biện pháp luyện nghe cho trẻ

giao tiếp với trẻ.
2.4. Hỗ trợ về cách giao tiếp với trẻ
Phải khẳng định trẻ khiếm thính trước hết là trẻ em. Giống như
những đứa trẻ bình thường, chúng có nhiều nhu cầu trong đó có giao tiếp.
Chúng ta hy vọng trẻ khiếm thính sẽ trải qua những bước phát triển như
đứa trẻ bình thường; mong rằng trẻ hình thành chức năng tâm lý và nhận
9
thức bình thường. Về ngôn ngữ, chúng ta mong trẻ có thể phát triển theo
những cách thức và trật tự như vẫn thường diễn ra ở trẻ nghe được bình
thường.
Chúng ta có thể tạo môi trường cho trẻ học nghe và nói bằng cách:
- Trẻ học và phát triển ngôn ngữ hiệu quả nhất là thông qua mối tương tác
một – một (mẹ - con; bà - cháu ) đầy ý nghĩa, tự nhiên và hấp dẫn với
một nhân vật đặc biệt đối với trẻ đó là cha mẹ hoặc những người thân
trong gia đình. Trẻ không phải ngồi vào bàn để học bài, không cần nhiều
đồ chơi cầu kỳ, đắt tiền, không đòi hỏi phải là chất lượng. Cái chính ở đây
là cách phụ huynh sử dụng những hoạt động, những thói quen hàng ngày
với những mục tiêu đặc biệt đối với việc nghe, nói, ngôn ngữ, nhận thức
và giao tiếp của trẻ.
- Hãy cho trẻ tham gia vào các công việc hằng ngày ở nhà. Công việc của
người lớn là trò chơi của đứa trẻ. Trẻ nhỏ rất thích giả bộ những công việc
của người lớn. Có rất nhiều cơ hội để trẻ nghe và tiếp nhận ngôn ngữ mỗi
khi nấu ăn, tắm giặt, mặc quần áo, quét dọn, đi mua hàng, ngay cả những
lúc dạo chơi hay đi bộ… Việc học nghe và nói cần được tận dụng hàng
ngày ở mọi lúc, mọi nơi.
- Hãy nói chuyện và biểu hiện xúc cảm trong giao tiếp với trẻ, sử dụng
những ngữ điệu phù hợp trong các tình huống khác nhau.
- Hãy quan sát và lắng nghe trẻ. Khi trẻ sử dụng những cử chỉ tự nhiên để
giao tiếp, phụ huynh hãy nói thay những gì trẻ đang cố gắng muốn diễn
đạt (VD: Khi trẻ đẩy tay mẹ ra thì mẹ có thể nói “ Ồ! Mẹ đừng chạm vào,

- Khi con bạn bị khiếm thính, việc học ngôn ngữ quả là một thách thức
lớn. Những trẻ bị điếc nặng và sâu không có những cơ hội “nghe lỏm”
như ở trẻ nghe được bình thường. Vì vậy trẻ khiếm thính sẽ học ngôn ngữ
tốt nhất bằng việc cho trẻ hàng ngày “tắm mình” bằng những ngôn ngữ đã
được lựa chọn trong khi giao tiếp một – một.
* Một số lưu ý khi giao tiếp với trẻ:
- Bình đẳng khi nói chuyện với trẻ:
Ngay từ khi còn nhỏ, người ta đã có nhu cầu cần phải được đối xử
bình đẳng (ở trẻ nghe và trẻ khiếm thính). Những suy nghĩ và tình cảm ở
trẻ bao giờ cũng chia ra làm hai: Những điều mà trẻ tự nói (thể hiện) thì
quan trọng và thường có vẻ có giá trị tích cực hơn cái điều mà người lớn
đóng góp vào.
- Chăm chú nghe trẻ:
Thái độ chăm chú, tôn trọng khi nghe của người lớn đóng vai trò
quan trọng làm thúc đẩy, khuyến khích trẻ nói. Một nụ cười, một cử chỉ
tán thưởng, một ánh mắt của người lớn có tác động trực tiếp đến đứa trẻ.
Người lớn nên chăm chú nghe, chờ đợi và đáp ứng nhu cầu giao tiếp của
trẻ.
- Trò chuyện chứ không phải dạy trẻ nói:
Người lớn tỏ ra quan tâm về những điều mà trẻ đang chú ý đến bằng
cách nói về chính cái mà trẻ đang nhìn, đang chơi.
Chỉ có trò chuyện như vậy trẻ mới tự giác học như những điều mà
trẻ cần học ở mẹ: tiếng nói, cách nói, những điều mới lạ mà mẹ dạy.
- Nhạy bén với sự nhầm lẫn của trẻ:
Người lớn chú ý quan sát kỹ trẻ trong quá trình trò chuyện và phát
hiện ra những hiểu lầm, hiểu sai ý để kịp thời giải thích lại cho trẻ hiểu
đúng hơn.
- Phản hồi:
Trong khi trò chuyện với trẻ người lớn cần có những phản hồi bằng
những câu “đúng”, “hay lắm”, “không”, “không phải thế”…

3. Từ phía trẻ:
- Ngày càng mạnh dạn, tự tin, hòa đồng, vui vẻ.
- Phát triển khả năng tập trung chú ý ngày càng cao.
- Biết hưởng ứng cảm xúc khi giao tiếp với mọi người .
- Khả năng độc lập, ý thức tổ chức kỷ luật ngày càng nâng lên.
- Khả năng phối hợp nghe, nhìn và đọc cũng tốt hơn.
- Vốn từ được mở rộng và nâng cao dần.
- Sử dụng từ ngày một thành thạo và đúng tình huống.
Chẳng hạn như trường hợp bé Nguyễn Thanh Phương. Sinh năm
2007. Quê quán xã Tân Bình – Vĩnh Cửu. Ngày tham gia chương trình
tháng 3 năm 2009. Thời gian đầu gia đình thật khó khăn vì sự tập trung
12
của cháu chưa cao. Máy trợ thính lại làm cho cháu khó chịu. Nhưng với sự
tận tình của giáo viên hướng dẫn và đặc biệt là sự kiên trì của phụ huynh,
cháu đã dần thích nghi và cho đến hiện nay, cháu đã nói được khá nhiều
từ, đã biết gọi “ông, bà, ba, mẹ, cô ”, gọi đúng tên các vật dụng trong nhà
“chổi, ca, khăn ” và một số con vật quen thuộc “ gà trống, gà mái, gà
con, chó Ki, meo meo ”. Hiện nay cháu đang theo học lớp mẫu giáo hòa
nhập ở xã, cháu rất thích múa hát cùng các bạn. Mỗi khi đi học về cháu
hay hát cho cả nhà nghe bài “Cả nhà thương nhau”. Tuy giọng của cháu
chưa được tròn trịa, rõ lời lắm, nhưng niềm vui, niềm hạnh phúc tràn ngập
trong gia đình. .
Trường hợp thứ hai là bé Anh Thi. Sinh năm 2008.Tham gia can
thiệp tháng 10 năm 2009. Cậu bé rất hiếu động và ngỗ nghịch. Sau 6 tháng
tham gia chương trình phụ huynh gần như bất lực và tuyệt vọng trước tánh
ương bướng của Thi (không hợp tác, tập trung chú ý kém, thích làm theo ý
mình ) vì thế Thi tiến bộ rất chậm làm cho phụ huynh mất lòng tin. Thế
thì những cuộc viếng thăm bé và gia đình đã được thực hiện một cách
thường xuyên hơn, giáo viên không ngừng động viên, chia sẻ cùng gia
đình, tìm ra biện pháp thích hợp để uốn nắn, dạy dỗ Thi. Kết quả sau một

giao
tiếp
Đã
biết
cách
giao
tiếp
S
L
% S
L
% S
L
% S
L
% S
L
% S
L
%
Trước khi
thực hiện
đề tài
10 7 70 3 30 8 80 2 20 8 80 2 20
Sau khi
thực hiện
đề tài
10 2 20 8 80 2 20 8 80 3 30 7 70
13
Đặc biệt với sự phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng giữa giáo viên và phụ

và cần thường xuyên đưa trẻ đi kiểm tra thính lực định kỳ.
- Phải thật sự yêu thương, gần gũi, quan tâm, chia sẻ với con em
mình.
- Tất cả mọi người trong gia đình luôn là những thành viên tích cực
giúp trẻ nghe và nói.
- Mọi người luôn sử dụng ngôn ngữ nói khi trò chuyện với trẻ.
- Trò chuyện với trẻ mọi lúc, mọi nơi trong mọi tình huống.
3. Trung tâm cần:
- Tạo điều kiện tốt nhất cho giáo viên hướng dẫn.
14
- Hỗ trợ một phòng cách âm tốt và trang bị thêm một số đồ dùng đồ
chơi phù hợp lứa tuổi.
- Tạo điều kiện cho các phụ huynh được giao lưu mở rộng nhằm
chia sẻ thông tin, kinh nghiệm lẫn nhau trong việc chăm sóc giáo dục trẻ.
- Kết hợp các ban ngành đoàn thể giúp đỡ về vật chất, động viên
phụ huynh khi gặp khó khăn về kinh tế.
- Mở rộng thông tin tuyên truyền để phụ huynh kịp thời nắm bắt từ
đó giúp trẻ phát triển một cách sớm nhất.
- Phối kết hợp với chuyên viên thính học và y tế để kịp thời phát
hiện và chăm sóc tai trẻ khi có vấn đề.
Chương trình hướng dẫn phụ huynh có con bị khiếm thính tại Trung
tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật Đồng Nai ngày càng được đông đảo phụ
huynh tin tưởng và hợp tác. Lòng chúng tôi tràn đầy niềm vui và hạnh
phúc khi đã đem lại sự hiểu biết cho phụ huynh. Họ đã chấp nhận điều
kiện thực tế của con mình, từ đó chủ động trong công việc giúp đỡ trẻ. Rồi
đây đứa con khiếm thính của họ sẽ nói tốt hơn, sẽ mạnh dạn tự tin hơn
trên bước đường hòa nhập cuộc sống.
* Một thông điệp mà tôi muốn gởi đến các bậc phụ huynh là: “Hãy
quan tâm đến con mình. Nếu phát hiện con mình có dấu hiệu bị điếc,
hãy mạnh dạn đưa trẻ đến nơi chuyên trách càng sớm càng tốt”. Đừng