Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS
MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT
KHI DẠY TIẾT: "TRẢ BÀI TẬP LÀM VĂN" TRONG CHƯƠNG
TRÌNH NGỮ VĂN TRUNG HỌC CƠ SỞ
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Chương trình Ngữ văn trong trường trung học cơ sở bao gồm phần: Văn bản,
Tiếng việt và Tập làm văn, trong đó bài viết Tập làm văn là kết quả, là sản phẩm
của học sinh thông qua một quá trình định hướng dẫn dắt của người thầy để học
sinh tự mình hiểu về các vấn đề văn học, xã hội, về tiếng việt và khả năng trình
bày, diễn đạt làm bài viết Tập làm văn của học sinh.
Vì vậy người dạy và người học cần quan tâm nhất đến kết quả bài viết bài
Tập làm văn của học sinh. Trong những năm gần đây, việc học văn, dạy văn còn
nhiều vấn đề gây tranh cãi. Đặc biệt là việc viết văn của học sinh: từ cách dùng từ,
dùng hình ảnh, diễn đạt kém hiệu quả, bài viết tập làm văn còn mắc khá nhiều lỗi
như: sai lỗi chính tả, dùng từ sai nghĩa, sai lỗi logíc, sai cách diễn đạt, xa đề, lạc đề
…Là người làm công tác quản lý, bản thân tôi vẫn trực tiếp giảng dạy môn chuyên
ngành đào tạo của mình, tham gia dạy bồi dưỡng học sinh giỏi cấp huyện, cấp
Tỉnh. Qua thực tế, tôi nhận thấy: "Trả bài" là một tiết dạy khó, nhưng nếu chú
trọng tiết dạy này, người dạy sẽ chỉ ra cho học sinh những lỗi sai, tác hại của lỗi sai
và quan trọng là hướng dẫn cho các em cách sửa lỗi, cách giải quyết, cách trau dồi
thêm kinh nghiệm viết văn bản từ đúng đến hay gây hứng thú học văn, viết văn
cho các em. Ngược lại, nếu người dạy không quan tâm đến tiết dạy trả bài , trả bài
qua loa chiếu lệ thì dù có cố gắng đến mấy ở những tiết dạy tìm hiểu văn bản và
tiếng việt cũng không đem lại hiệu quả cho phần học sinh viết bài Tập làm văn.
Với mục đích góp phần đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, cách dạy tiết
"Trả bài" để học sinh nhận diện lỗi sai khi viết bài Tập làm văn của mình cũng là
một vấn đề cần thiết cần được quan tâm đúng mức. Người dạy tránh lối dạy thụ
động, xơ cứng trong tiết "Trả bài".
1
Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS
Qua kinh nghiệm của bản thân và xuất phát từ thực tế giảng dạy, tôi xin đưa

sử dụng trong quá trình giảng dạy khi dạy tiết “ Trả bài” cụ thể như sau:
2/ Những ý kiến đề xuất (phương pháp)
2.1 Nhận thức của người dạy và người học
Tiết “Trả bài”, người dạy phải có trách nhiệm vì học sinh: Phải thật sự có
tâm khi chấm bài, phải chấm kỹ, chấm đúng và tìm ra được những lỗi sai của học
sinh để chủ động chữa trên lớp.
- Người dạy phải có trình độ chuyên môn và năng lực sư phạm (việc ứng xử
các tình huống sư phạm trong tiết trả bài khi chữa lỗi)
- Người học phải có ý thức tôn trọng tiết trả bài, tránh suy nghĩ đây là tiết trả
bài để lấy điểm vào sổ. Người học phải có trực giác cá nhân để hợp tác với
Thầy với Bạn để tìm cách giải quyết chữa lỗi để hướng tới bài viết hoàn
thiện hơn, tiến bộ hơn.
2.2 Chuẩn bị trả bài
2.2.1 Giáo viên(GV)
Cùng với việc thực hiện cuộc vận động “Hai không” với 4 nội dung, khi
chấm bài của Học sinh, GV cần phải có “Tâm”, chấm bài kỹ, nghiêm túc chu đáo,
cho điểm công bằng chính xác, có nhận xét ở lời phê cụ thể về ưu điểm và khuyết
điểm trong bài làm của học sinh. Tập hợp những lỗi sai, phân loại lỗi sai cơ bản
của học sinh mắc phải để chữa lỗi. Qua thời gian giảng dạy tôi đã tổng hợp được
một số lỗi sai của học sinh như sau:
* Những lỗi sai học sinh thường gặp:
- Sai lỗi chính tả, lỗi dùng từ, lỗi ngữ nghĩa
- Lạc chủ đề, không hướng đúng yêu cầu của đề, xa đề.
- Thiếu hụt chủ đề: Mở bài không tập trung đầy đủ vào chủ đề, không triển khai
đâỳ đủ nội dung khái quát ở phần mở bài và triển khai giải quyết ở phần thân
bài.
- Lặp chủ đề, ý luẩn quẩn
- Lỗi đứt mạch ý các câu trong đoạn nên câu văn đoạn văn bị đứt quãng, ý từ
câu nọ sang ý câu kia.
3

sửa) bài làm của HS.
4
Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS
+ Hoạt động 4: Trả bài, lấy điểm vào sổ. HS nghiên cứu phần chữa lỗi sai
của GV đã chỉ ra ở bài làm để chuẩn bị cho phần chữa lỗi.
+ Hoạt động 5: “Nhận diện lỗi sai và sữa lỗi” (trọng tâm)
Hoạt động này có thể có 3 cách chữa lỗi mà bản thân tôi đã áp dụng
trong tiêt “Trả bài”.
* Cách 1:
Người chấm bài chỉ gạch chân vào các lỗi sai bằng mực đỏ mà không chỉ ra
lỗi sai, yêu cầu HS gọi đúng lỗi sai sửa vào lề (lề bài trừ rộng 5cm). Phương pháp
chữa lỗi này là để HS tự đánh giá mình. Khi các em chữa xong lỗi, GV kiểm tra
xác suất kết quả chữa lỗi của HS và cho điểm động viên HS.
* Cách 2:
Như cách 1, nhưng GV thay đổi hình thức: HS đổi vở cho nhau để phát hiện
lỗi sai . Phương pháp này là một cách để HS đánh giá HS (thực hiện giờ học thân
thiện), các em tìm được hết lỗi sai của bạn một cách trung thực hơn (vì tự sửa lỗi
cho mình các em có thể giấu bớt đi một số lỗi). Ở cách này được thực hiện rất có
hiệu quả ở phần luyện nói và viết đoạn văn ngắn, vì học sinh đổi bài soát lỗi nhau,
GV không mất thời gian và tiết kiệm được thời gian phần phát hiện lỗi sai để
chấm bài nhanh cho các em trong phần chữa lỗi.
* Cách 3:
GV đưa các lỗi sai vào hệ thống bảng phụ để tất cả HS cùng chữa. Phương
pháp này có hiệu quả là HS tập hợp được nhiều lỗi sai của từ cá nhân các em để từ
đó rút được kinh nghiệm và tránh lỗi ở những bài viết sau.
+ Hoạt động 6: Đọc những đoạn văn, bài văn hay của một số HS trong lớp. (Giáo
viên chọn trước)

Một số hoạt động của tiết “Trả bài” đã được áp dụng cụ thể qua 2 đề ra:
Như đã nêu ở trên, trong một tiết trả bài với thời lượng 45 phút có 6 hoạt

+ Hướng dẫn HS xác định tìm ý và lập dàn ý.
+ Cách sắp xếp các ý, các nội dung luận điểm, luận cứ đã phù hợp chưa?
- GV dùng bảng phụ tổng hợp nội dung bố cục 3 phần để HS quan sát và đối chiếu
vào bài làm của mình
* Hoạt động 3: GV nhận xét ưu điểm, khuyết điểm của bài làm HS
6
Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS
* Hoạt động 4: Trả bài , lấy điểm vào sổ
Do mục đích chính của giờ “Trả bài” là hướng dẫn và sửa chữa lỗi sai nên trong 4
hoạt động (1,2,3,4) GV chỉ hướng dẫn học sinh lập dàn ý nhanh và chỉ ra ưu điểm,
khuyết điểm của bài làm, lấy điểm vào sổ. Những hoạt động này diễn ra trong
khoảng 15 đến 17 phút.
* Hoạt động 5: Phần “nhận diện và sữa lỗi” (trọng tâm). Thời gian từ 28 đến 30
phút.
- HS đọc những lỗi sai của mình để chuẩn bị cho khâu chữa, tự đối chiếu với yêu
cầu nêu ra và tự đánh giá được ưu, nhược điểm bài viết của chính mình và chuẩn bị
cho việc sửa lỗi sai.
- GV nêu yêu cầu và nguyên tắc chữa lỗi: Chữa vào ô dành cho HS chữa bài (phần
lề bên trái) hoặc phần giấy cuối bài. Tránh chữa xoá trong bài viết (các em chữa
bài trên tinh thần tự giác chủ động và có thảo luận).
- GV yêu cầu HS xem lại bài của mình
- Mời HS có lỗi trong bài viết đọc những chỗ đã dánh dấu trong bài của mình và
gọi tên lỗi sai, tự chữa, hoặc nhờ bạn khác chữa giúp (nếu HS đó không nhận diện
được lỗi sai và không biết chữa lỗi). GV cho HS phân loại những lỗi sai: Lỗi chính
tả, lỗi dùng từ, lỗi ngữ nghĩa, lỗi thiếu hụt chủ đề, chưa liên kết đoạn
- Chép sẵn những lỗi sai lên bảng phụ (mỗi loại sai một bảng phụ) để HS tiếp nhận
lỗi dễ hơn.
- Có 2 cách chữa lỗi:
Cách 1: GV hướng dẫn những học sinh có cùng kiểu lỗi sai để chữa, gọi 2 đến 3
em chia bảng để chữa. Dựa vào lỗi sai trong bảng phụ để chữa vào bảng chính.

- Sai lỗi dùng từ “râu tóc lơ thơ”
- Sử dụng dấu chấm câu chưa đúng chỗ.
- Lỗi về hành văn…
- GV hướng dẫn HS cùng sửa các lỗi sai.
Ví dụ 2:
- Lỗi sai khác của em X:
- HS đọc lỗi sai- GV ghi lên bảng
8
Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS
…. “Lão Hạc rất yêu con, hoa lợi trong mảnh vườn lão dành dụn cho con, mảnh
vườn lão để lại cho con “ thà chết chứ không chịu bán đi một sào”. Cúng vì con,
một sự hy sinh cực kỳ to lớn. Lão yêu quý cậu Vàng như con, như bạn “như một
bà hiếm hoi gọi đứa con là cầu tự”. Cho nó ăn như nhà giàu. Lão ăn gì thì cho nó
ăn nấy. Có thể nói cậu vàng được đối xử chăm sóc như con, như cháu là nguồn vui,
cho dựa tinh thần, giúp cho lão Hạc vơi đi nỗi cô đơn. Vì thế khi bán cậu vàng, lão
Hạc chìm trong đáy bể bi kịch…”
- GV: Hãy nhận diện những lỗi sai trong đoạn văn trên của bạn?
- HS1: Đoạn văn nghe rất lủng củng.
- HS2: + Đoạn văn sai lỗi chính tả: “dành dụn, cúng vì con, cho dựa tinh thần”.
+ Lỗi dùng từ chưa hợp: “lão Hạc chìm trong đáy bể bi kịch”
- HS3: + Bạn chưa chú ý khi đặt dấu chấm.
+ Trích dẫn chứng sai: “Như một bà hiếm hoi gọi đứa con là cầu tự”,
đồng thời đặt dẫn chứng này vào ý “Lão yêu quí cậu Vàng như là con” là chưa
hợp.
- HS4: Diễn đạt còn lủng củng ý rời rạc.
Giáo viên hướng dẫn học sinh cùng sửa lỗi sai.
Ví dụ 3: HS đọc “… Cái buồn ấy rồi cũng qua đi. Lão tu chí làm ăn cho cái vườn
nhỏ bé của mình tuy cái vườn của lão nhỏ như một hạt cát giữa sa mạc.”
- GV: Lỗi sai trên của bạn là gì?
- HS: + Sai về lỗi dùng từ: “tu chí”

Ngoài việc hướng dẫn HS nhận diện và sữa chữa các lỗi sai trong bài viết của
mình. Để phát huy những ưu điểm trong bài làm của HS, GV còn chọn một số
đoạn văn, bài văn hay để đọc trước lớp. Gọi chính em HS viết đoạn văn, bài văn đó
nói lên kinh nghiệm phương pháp bài viết của mình để học sinh trong lớp học tập.
GV định hướng HS phân tích tìm ra được những câu hay, đoạn văn hay để
học tập rút kinh nghiệm.
Đề số 2:
Cảm nhận của em về nhân vật ông Sáu trong truyện ngắn "Chiếc lược ngà"
của nhà văn Nguyễn Quang Sáng.
Sau khi GV hướng dẫn cho HS hoàn thành các hoạt động 1, 2, 3, 4 trong
một lượng thời gian quy định, GV tiếp tục sử dụng những kinh nghiệm của mình
10
Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS
giúp HS nhận diện, gọi tên và phát hiện lỗi và chữa lỗi trong bài làm của mình và
của bạn. GV yêu cầu HS đổi bài cho bạn kiểm tra (tiếp tục vận dụng giờ học thân
thiện để HS giúp đỡ nhau tìm lỗi sai). Trong thời gian 3 đến 5 phút, với tinh thần
xung phong của HS để HS tự gọi lỗi sai và đề xuất cách chữa lỗi.
Ví dụ
1/ Lỗi sử dụng từ địa phương không đúng chỗ
- HS đọc " nhưng khi về tới nơi, ông chộ một đưa bé đang chơi nhà chòi trước
sân"
- HS phát hiện lỗi sai : "Chộ", sửa -> "thấy"
- HS đọc tiếp: "Bé Thu rất Bướng bỉnh nên ông Sáu đã phét vào mông nó".
- HS phát hiện lỗi sai: "Phét", sửa -> "đánh"
2/ Lỗi chưa hiểu nghĩa của từ, dùng từ không đúng văn cảnh
- HS1: "tình cảm cha con của ông Sáu và bé Thu là tình mẫu tử cao thượng, một
tình cảm đã thiếu thốn giữa hai người sau gần tám năm xa cách", phát hiện lỗi sai:
Mẫu tử -> mẹ con và sửa bằng từ ngữ khác: Phụ tử -> cha con
- HS2: "Trong ngày cuối cùng trước khi ra đi, bé Thu bất ngờ nhận ông Sáu là
cha. Tiếng "Ba" của em đã xé xác ông Sáu làm ông ngỡ ngàng, hạnh phúc",

con và nỗi nhớ ấy đã có cơ hội được tỏ bày. Ông chạy đến bên con, gọi con bằng
cả tấm lòng. Nhưng tình cảm, nỗi nhớ của ông chờ đợi tám năm bỗng chốc như rơi
xuống vực thẳm. Bé Thu sợ hãi chạy vút vào trong nhà khi vừa thấy ông. Chắc
chắn trong ông lúc bấy giờ là nỗi đau khổ tột đỉnh vì ông yêu con lắm lắm nhưng
nó đâu có biết?
- Đoạn văn mẫu 2: "Nguyễn Quang Sáng là bậc thầy trong việc sáng tạo tình huống
truyện. Một bức tranh cha con đoàn tụ nhưng bé Thu không nhận cha, nó phản ứng
quyết liệt với những tình cảm mà anh Sáu dành cho nó, theo em đó chính là tình
thương yêu sâu nặng của bé Thu dành cho ba nó, bởi người đang vỗ về, gắp trứng
cá, chăm sóc nó là người không phải trong ảnh chụp chung với mẹ của nó. Đó là
phản ứng tâm lý hoàn toàn tự nhiên của trẻ có cá tính mạnh mẽ. Trong sự cứng đầu
cứng cổ của bé còn ẩn chứa sự kiêu hãnh trẻ thơ về một tình yêu dành cho người
cha khác ấy. Trong hoàn cảnh xa cách và trắc trở lâu dài của chiến tranh, bé Thu
còn quá nhỏ làm sao có thể thấu hiểu được những tình thế khắc nghiệt, éo le của
đời sống và những người lớn (mẹ và bà ngoại) và cũng không lường được những
12
Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS
tình huống ấy để chuẩn bị đón nhận những sự cố bất thường xẩy ra trong hoàn
cảnh cụ thể ấy.
- GV: Ở hai đoạn văn mẫu, em có nhận xét gì về nội dung và cách diễn đạt?
- Kết quả: có 5 HS phát biểu tập trung vào một số ý:
+ Đoạn 1: đã tập trung được tâm trạng ông Sáu khi trở về nhà, người
viết đã tập trung đặc tả được tâm trạng, tình cảm của ông Sáu
+ Đoạn 2: Đoạn văn diễn đạt rõ ràng, mạch lạc nhưng lệch nội dung
sang tâm trạng và tính cách bé thu (đề ra yêu cầu cảm nhận về nhân vật ông Sáu)
- GV trình chiếu một đoạn văn tiếp theo, gọi HS đọc lại yêu cầu cả lớp chú ý:
“Ông Sáu trở về sau những tháng ngày xa cách, những mong gặp lại con gái yêu
bé bỏng của mình, nhưng ông đã hoàn toàn bất ngờ khi bé Thu phản ứng quyết liệt
bỏ chạy không nhận cha. Tâm trạng của ông từ ngạc nhiên, hẫng hụt đến buồn rầu.
Những ngày ở nhà, ông càng cố vỗ về, chăm sóc bé Thu, nó càng cứng đầu cứng

trong bài tập làm văn với hai đề bài đã nêu ở trên, các em tự ý thức nhận thấy được
việc sữa chữa lỗi là cần thiết và mắc lỗi là cần tránh.
Tạo được thói quen chữa lỗi trong tiết “Trả bài”. Trong tiết học, HS luôn
quan tâm kiểm tra xem bài làm của bản thân mình có còn mắc lỗi nữa hay không.
Sinh hoạt chuyên môn tổ ngữ văn, tôi đã đề xuất, triển khai ý kiến và những
phương pháp đã sử dụng của bản thân về cách dạy tiết “Trả bài”, được tổ Ngữ văn
của trường đặc biệt quan tâm và thống nhất đưa nội dung này vào dạy thực hành
hội thảo 3 tiết ở trường ở 3 khối 7,8,9. Hiệu quả được biểu hiện rõ trong khi thực
nghiệm. Một hệ thống lỗi trong bài làm của HS được chỉ ra như sau:
+ Lỗi về chính tả: chữ thiếu nét, thiếu dấu thanh, dấu câu, viết tắt tuỳ tiện.
+ Lỗi về dùng từ: dùng từ địa phương, dùng từ không chính xác, không sát hợp
với ý, lặp từ…
+ Lỗi về câu: câu thiếu chủ ngữ, vị ngữ, nhầm trạng ngữ là câu, đặt dấu chấm
câu chưa đúng chỗ…
+ Lỗi diễn đạt, câu văn rườm rà, ý cụt, không dùng từ liên kết câu, đoạn nên
hành văn rời rạc….
+ Lỗi do chưa nắm chắc yêu cầu của bài văn nghị luận.
+ Lỗi do chưa biết xác định các luận điểm, luận cứ nên bài viết lạc ý
14
Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS
Qua đợt dạy hội thảo, GV tổ ngữ văn của trường không còn lúng túng khi
dạy tiết “Trả bài”. Tổ ngữ văn áp dụng cách dạy này và nhận thấy có hiệu quả rõ
rệt, đặc biệt là hệ thống lỗi của học sinh khi viết bài tập làm văn giảm đáng kể,
hiệu quả cao.
Cụ thể: hai năm qua trường đều có học sinh giỏi huyện môn văn từ 3 đến 5 em.
năm học 2009-2010, trường có học sinh giỏi Tỉnh môn văn (chất lượng trường đầu
vào thấp, học sinh khá, giỏi tuyển vào trường trọng điểm Trà Lân nên việc bồi
dưỡng học sinh giỏi môn văn rất khó)
Chất lượng môn văn không có học lực kém, học lực yếu giảm đáng kể.
III. KẾT LUẬN

Những bài viết sau được hạn chế với những số lỗi đã chữa.
2/ Những kiến nghị đề xuất
Để giờ “Trả bài” tập làm văn thực sự là một giờ văn đúng nghĩa và có hiệu
quả, người giáo viên phải hướng dẫn học sinh bằng hoạt động tự nhận thức, nhận
15
Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS
diện xem mình đã viết cái gì, viết như thế nào. Mỗi học sinh dưới sự hướng dẫn
của giáo viên trong giờ trả bài phải tìm ra lỗi sai đã mắc phải và sữa chữa để phấn
đấu cho bài sau có chất lượng tốt hơn, kỹ năng sáng tạo văn chương được phát huy
và nhân cách học tập bộ môn được khẳng định. Muốn vậy người dạy và người học
tập làm văn phải có sự thẩm thấu, chuyển hoá vào từng cá nhân học sinh, thông tin
trao đổi, đối thoại để tìm ra hướng giải quyết đúng đắn nhất. Phải có đầu tư thời
gian và trí tuệ của cả giáo viên và học sinh (cả trên lớp và ở nhà). Có như vậy giờ
học mới có kết quả.
Chuyên môn Phòng Phổ thông Sở giáo dục & đào tạo Nghệ an, trong những
năm qua đã triển khai hội thảo về cách dạy “Văn học địa phương” đã định hướng
và giúp được những người đứng lớp rất nhiều vấn đề. Chúng tôi mong rằng vấn đề
hội thảo về cách dạy văn, học văn (đặc biệt là cách dạy tiết “Trả bài”) được tiếp tục
triển khai nhằm giúp chúng tôi - những người đứng lớp - an tâm hơn về đổi mới
phương pháp giảng dạy môn Ngữ văn trong trường THCS.
Trên đây là một số ý kiến đề xuất về cách dạy tiết “Trả bài” trong chương
trình Ngữ văn THCS. Tiết dạy giúp học sinh nhận diện lỗi và sữa chữa các lỗi sai
của mình trong tiết trả bài tập làm văn. Trong khi viết và triển khai có thể còn
nhiều thiếu sót. Kính mong được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp để tiết dạy
“Trả bài” có hiệu quả cao hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
NGƯỜI VIẾT
Ý KIẾN CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TRƯỜNG
16
Một số ý kiến đề xuất khi dạy tiết: "Trả bài tập làm văn” trong chương trình môn Ngữ văn THCS