1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ KIM ANH
BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC MÔN TIẾNG ANH
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DƢƠNG QUẢNG HÀM,
HUYỆN VĂN GIANG, TỈNH HƢNG YÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HUYỆN VĂN GIANG, TỈNH HƢNG YÊN
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 05 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Trịnh Văn Minh
HÀ NỘI - 2013
3
LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban
lãnh đạo và thầy cô giáo trường Đại học giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội,
lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Hưng Yên, cán bộ và giáo viên trường
THPT Dương Quảng Hàm, tỉnh Hưng Yên đã quan tâm giúp đỡ, tạo điều
kiện, cung cấp thông tin và tham gia nhiều ý kiến quý báu cho em trong quá
trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn.
Luận văn là sự thể hiện kết quả học tập nghiên cứu của em với sự tận
CLB
Câu lạc bộ
CNH-HĐH
Công nghiệp hoá - hiện đại hoá
CNTT
Công nghệ thông tin
CNXH
Chủ nghĩa xã hội
CSVC
Cơ sở vật chất
D - H
Dạy - học
GD
Giáo dục
GD&ĐT
Giáo dục và Đào tạo
GV
Giáo viên
GVCN
Giáo viên chủ nhiệm
THCS
Trung học cơ sở
THPT
Trung học phổ thông
TrCN
Trước công nguyên 5
MỤC LỤC Trang
Lời cảm ơn
i
Danh mục chữ cái viết tắt
ii
Mục lục
iii
Danh mục sơ đồ, bảng biểu
vii
MỞ ĐẦU
1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
MÔN TIẾNG ANH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
19
1.4.3. Hoạt động dạy - học Tiếng Anh trong nhà trường THPT
20
1.4.4. Quản lý hoạt động dạy – học Tiếng Anh trong trường THPT
25
1.5. Một số yếu tố ảnh hướng đến hoạt động dạy – học môn Tiếng
Anh ở trường THPT
27
6
1.5.1. Bối cảnh chung
27
1.5.2. Người dạy
28
1.5.3. Người học
28
1.5.4. Sự quan tâm và tổ chức quản lý của nhà trường đối với bộ môn
Tiếng Anh
28
Tiểu kết chương 1
30
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC
MÔN TIẾNG ANH TẠI TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
DƢƠNG QUẢNG HÀM, HUYỆN VĂN GIANG, TỈNH HƢNG YÊN
51
2.4.2. Thực trạng quản lý hoạt động học tập môn Tiếng Anh của học sinh
63
2.4.3. Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị học tập môn Tiếng
Anh
70
2.5. Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động dạy – học môn Tiếng
Anh ở trường THPT Dương Quảng Hàm, Văn Giang, Hưng Yên
72
Tiểu kết chương 2
75
8 Chƣơng 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC
MÔN TIẾNG ANH TẠI TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
DƢƠNG QUẢNG HÀM………………………………………………… 76
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý
76
3.1.1. Nguyên tắc tính hệ thống
76
3.1.2. Nguyên tắc tính thực tiễn
76
3.1.3. Nguyên tắc tính hiệu quả
101
3.4. Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý
hoạt động dạy – học môn Tiếng Anh ở trường THPT Dương Quảng
Hàm 102
Tiểu kết chương 3
106 9 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 107
1. Kết luận
107
2. Khuyến nghị
107
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
109
PHỤ LỤC
111
Sơ đồ 1.4: Quá trình dạy học
17
Bảng 2.1: Đội ngũ giáo viên THPT huyện Văn Giang…
33
Bảng 2.2: Kết quả GD toàn diện của trường THPT Dương Quảng Hàm
35
Bảng 2.3: Thực trạng hoạt động giảng dạy của GV
38
Bảng 2.4: Thực trạng giảng dạy kỹ năng và kiến thức Tiếng Anh trên
lớp theo chương trình của GV
40
Bảng 2.5: Thực trạng sử dụng PPDH và phương tiện D-H của GV
42
Bảng 2.6 : Kết quả khảo sát động lực học Tiếng Anh
43
Bảng 2.7: Kết quả khảo sát thực trạng về phương pháp học tập của HS
45
Bảng 2.8: Kết quả khảo sát ý kiến HS về hoạt động tự học môn Tiếng
Anh
47
Bảng 2.9: Thực trạng mức độ đầy đủ về CSVC, trang thiết bị D-H môn
Tiếng Anh
49
Bảng 2.10: Thực trạng chất lượng CSVC, trang thiết bị D-H môn Tiếng
Anh
50
Bảng 2.11: Kết quả khảo sát nhận thức của CBQL và GV về tầm quan
trọng của những nội dung QL hoạt động D-H học môn Tiếng Anh
52
Bảng 2.12: Thực trạng QL thực hiện chương trình giảng dạy của GV
lớp theo chương trình của GV
41
Biểu đồ 2.3: Kết quả khảo sát thực trạng về phương pháp học tập của
HS
45
Biểu đồ 2.4: Kết quả khảo sát ý kiến HS về hoạt động tự học môn
Tiếng Anh
47
Biểu đồ 2.5: Thực trạng mức độ đầy đủ về CSVC, trang thiết bị D-H
môn Tiếng Anh
49
Biểu đồ 2.6: Thực trạng chất lượng CSVC, trang thiết bị D-H môn
Tiếng Anh
50
Biểu đồ 2.7: Thực trạng QL thực hiện chương trình giảng dạy của GV
54
Biểu đồ 2.8: Thực trạng quản lý công tác chuẩn bị bài lên lớp của GV
56
Biểu đồ 2.9: Thực trạng quản lý công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập
của HS
58
12
Biểu đồ 2.10: Thực trạng quản lý hoạt động tự bồi dưỡng nâng cao
chuyên môn nghiệp vụ của GV
62
Biểu đồ 2.11: Thực trạng QL hoạt động học Tiếng Anh trên lớp của HS
64
Biểu đồ 2.12: Thực trạng quản lý hoạt động ngoại khóa hỗ trợ hoạt
mang tính thời sự, thì việc dạy và học ngoại ngữ đặc biệt là tiếng Anh đang
được dư luận quan tâm. Mục tiêu của “Chiến lược phát triển giáo dục 2011-
2020” được ban hành kèm theo quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13/06/2012
của thủ tướng chính phủ đã nhấn mạnh năng lực ngoại ngữ và tin học là một
trong năm trụ cột phát triển giáo dục. Có nhiều dự án đã đầu tư cho việc nâng
cao chất lượng và hiệu quả trong dạy và học tiếng Anh. Quyết định số
1400/QĐ-TTg(2008) về đề án dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục
quốc dân giai đoạn 2008-2020 yêu cầu “đổi mới toàn diện việc D-H ngoại
ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân, triển khai chương trình D-H ngoại ngữ
mới ở các cấp học, trình độ đào tạo nhằm đến năm 2015 đạt được một bước
tiến rõ rệt về trình độ, năng lực sử dụng ngoại ngữ của nguồn nhân lực, nhất
là đối với một số lĩnh vực ưu tiên, đến năm 2020 đa số thanh niên Việt Nam
tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng, đại học có đủ năng lực ngoại ngữ sử dụng độc
lập, tự tin trong giao tiếp, học tập và làm việc trong môi trường hội nhập, đa
ngôn ngữ, đa văn hóa, biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh của người dân Việt
Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.”
Từ nhu cầu phát triển nhân lực đáp ứng yêu cầu xã hội, nâng cao chất
lượng dạy học nói chung và dạy học môn Tiếng Anh nói riêng là nhiệm vụ cơ
bản và thường xuyên của các nhà trường. Xã hội đặt hàng cho ngành giáo dục
nguồn nhân lực có khả năng sử dụng được Tiếng Anh thành thạo trong công
việc cũng như tiếp cận khoa học công nghệ tiên tiến của thế giới. Môn Tiếng
Anh ở trường phổ thông cung cấp cho học sinh một công cụ giao tiếp mới để
tiếp thu những tri thức khoa học, kỹ thuật tiên tiến, tìm hiểu các nền văn hoá
đa dạng và phong phú trên thế giới, dễ dàng hội nhập với cộng đồng quốc tế.
14
Môn Tiếng Anh góp phần hình thành và phát triển nhân cách của học sinh,
giúp cho việc thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện ở trường phổ thông.
Chính vì vậy quản lý tốt hoạt động D-H môn Tiếng Anh có ý nghĩa rất quan
trọng đối việc nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường.
Nhằm đạt được mục đích nghiên cứu trên, chúng tôi xác định những
nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản sau đây :
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động D-H, quản lý hoạt
động D-H môn Tiếng Anh trong nhà trường THPT.
- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng việc quản lý hoạt động D-H
môn Tiếng Anh tại trường THPT Dương Quảng Hàm, Văn Giang, Hưng Yên.
- Đề xuất các biện pháp quản lý có hiệu quả hoạt động D-H môn
Tiếng Anh tại trường THPT Dương Quảng Hàm, Văn Giang, Hưng Yên.
4. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động D-H môn Tiếng Anh tại trường
THPT Dương Quảng Hàm, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên.
- Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp quản lý hoạt động D-H môn
Tiếng Anh tại trường THPT Dương Quảng Hàm, huyện Văn Giang, tỉnh
Hưng Yên.
5. Vấn đề nghiên cứu
Từ thực trạng họat động và quản lí các hoạt động D-H môn Tiếng Anh,
chúng tôi băn khoăn và đặt ra câu hỏi nhằm đi tìm câu trả lời. Đó là “Vai trò
của công tác quản lí đối với hoạt động D-H môn Tiếng Anh như thế nào?
Những biện pháp hữu hiệu nào góp phần nâng cao chất lượng dạy học tiếng
Anh và chất lượng giáo dục nói chung ?”
6. Giả thuyết khoa học
Hoạt động D-H môn Tiếng Anh ở THPT có một vai trò quan trọng.
Tuy nhiên, hiện nay việc tổ chức và quản lý hoạt động D-H môn Tiếng Anh
tại trường THPT Dương Quảng Hàm còn có hạn chế. Nếu triển khai thực hiện
những biện pháp tổ chức và quản lý một cách khoa học, đồng bộ và phù hợp
16
hơn, thì sẽ giúp HS học tập hứng thú và đạt hiệu quả, phát triển toàn diện các
kĩ năng ngoại ngữ, từng bước nâng cao chất lượng D-H môn Tiếng Anh.
7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
trong nhà trường THPT.
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động D-H môn Tiếng Anh tại trường
THPT Dương Quảng Hàm, Huyện Văn Giang, Tỉnh Hưng Yên.
Chương 3: Một số biện pháp quản lý hiệu quả hoạt động D-H môn Tiếng
Anh ở Trường THPT Dương Quảng Hàm.
18
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC MÔN
TIẾNG ANH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
Lịch sử phát triển của loài người đã chứng minh rằng, giáo dục là nền
tảng của khoa học và kỹ thuật. Chỉ có giáo dục mới có khả năng giúp con
người cải tạo thế giới, đem lại sự phát triển và thịnh vượng cho toàn nhân loại
mà biểu hiện của nó là sự phát triển của CNTT và nền kinh tế tri thức trong thế
kỷ XXI. Chính vì vậy, D-H và QL dạy học luôn luôn được quan tâm ở bất cứ
thời đại nào. Từ thời cổ đại đã có những nhà giáo dục vĩ đại mà quan điểm của
họ về giáo dục và QL đến nay vẫn còn là những bài học quý giá cho thế hệ sau.
Tiêu biểu trong số đó có Khổng Tử ( 280-479 TCN). Nói về lối chính giáo,
Ông khẳng định: “…chỉ có ba chữ “thứ, phú, giáo” mà đường lối công việc
nhà chính trị không thiếu một tí gì: Đã thứ, tất phải thêm phú; đã phú, tất phải
thêm vào giáo. Người có quyền chính trị, hết sức ở các việc nuôi dân thời dân
mới được thứ và phú, hết sức vào việc dạy dân thời kết quả của việc “phú, thứ”
mới được thập phần viên mãn… ” 6, tr. 123. Đặt vấn đề về QL, Ông đề cao
nhân trị, Nhân trị là Đức trị.
Ở phương Tây cổ đại cũng có nhiều nhà triết học quan tâm đến vấn đề
QL. Tiêu biểu trong số đó có Socrate (thế kỷ IV-III tr.CN), Platon (427-347
tr.CN). Các ông cho rằng tiêu chuẩn của người đứng đầu phải là người ham
hiểu biết, trung thực, tự chủ, điều độ, ít tham vọng về vật chất và phải được
buộc. Điều đó chứng tỏ Nhà nước rất quan tâm, chú trọng đến dạy học ngoại
ngữ. Vấn đề kinh nghiệm D-H ngoại ngữ ở một số nước trên thế giới và trong
khu vực trong đó có công tác QL đã được đề cập đến trong “Đề án D-H ngoại
ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020”. Hà Nội, 2008.
Ngoài ra, có thể kể đến một công trình tiêu biểu như: “Teaching English”
Cambridge University Press, 1995, của Adrian Doff; Gần đây có một số đề tài
nghiên cứu công tác QL hoạt động D-H tiếng Anh nhằm góp phần nâng cao
chất lượng D-H của bộ môn này trong nhà trường, có thể đề cập đến các công
trình nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Trọng Hậu, “Đại cương khoa học
20
quản lý giáo dục”, bài giảng cho cao học QLGD, Hà Nội, 2009; Nguyễn Quốc
Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc “Đại cương khoa học quản lý”, 2010; Trần Khánh
Đức, “Quản lý và kiểm định chất lượng đào tạo nhân lực theo ISO & TQM” ,
2004; Đặng Quốc bảo, “Những vấn đề về lãnh đạo – quản lý và sự vận dụng
vào điều hành nhà trường”, bài giảng cho học viên cao học QLGD, 2010
Nhiều đề tài luận văn thạc sỹ QLGD đã nghiên cứu về các biện pháp
QL hoạt động D-H trong trường THPT. Liên quan trực tiếp đến đề tài chúng
tôi đang nghiên cứu có một số công trình sau đây: Tuyển tập các bài báo
khoa học Những vấn đề cơ bản về dạy học ngoại ngữ, 1995-2005 (Nguyễn
Thị Thu Phương). Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh ở
trường THPT Thủy Sơn- thành phố Hải Phòng, luân văn thạc sỹ QLGD,
2011 (Phạm Hồng Mai). Các công trình nghiên cứu trên đây đều đã đạt được
những thành tựu nhất định về lý luận cũng như thực tiễn. Tuy nhiên việc áp
dụng kết quả nghiên cứu sẽ còn phụ thuộc phần lớn vào điều kiện thực tế của
các nhà trường. Cho đến nay việc nghiên cứu các biện pháp QL hoạt động D-
H môn Tiếng Anh ở trường THPT Dương Quảng Hàm, huyện Văn Giang,
tỉnh Hưng Yên chưa có ai thực hiện. Khi tác giả lựa chọn và tiến hành nghiên
cứu đề tài này sẽ kế thừa những kết quả các công trình nghiên cứu đã đề cập
tới và tiếp tục đề xuất một số giải pháp khả thi mới để QL hoạt động D-H
Sơ đồ 1.1. Các thành tố quản lý
Từ những khái niệm trên, có thể khái quát rút ra một khái niệm chung về QL
như sau: Quản lý là sự tác động có mục đích, có biện pháp và có sáng tạo của
chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm không chỉ tạo ra những sản phẩm
mang giá trị sử dụng tối ưu mà còn cải tạo mối quan hệ giữa chủ thể quản lý
với khách thể quản lý.
1.2.2. Quản lý giáo dục
Mục tiêu quản lý
Chủ thể quản lý
Đối tượng quản lý
22
Khoa học quản lý là một khoa học liên ngành sử dụng tri thức của
nhiều lĩnh vực: Tâm lý học, Xã hội học, Triết học v.v
Khoa học quản lý giáo dục là một chuyên ngành của khoa học quản lý
nói chung đồng thời cũng là bộ phận của khoa học giáo dục, nhưng là một
khoa học tương đối độc lập.
Tác giả M.I.Kônđacốp, một chuyên gia GD khác của Liên xô cũ cho
rằng: QLGD là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích
của chủ thể QL ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống
(từ bộ đến trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho
thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy tắc chung của xã hội
cũng như những quy luật của quá trình GD, của sự phát triển tâm thế và
tâm lý trẻ em.
Ở Việt Nam, QLGD cũng là một lĩnh vực được Đảng và nhà nước đặc
biệt quan tâm. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương
Đảng khó VIII khẳng định: “Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ
thể quản lý tới khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống
giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất” [23, tr.50]
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, khái niệm quản lý giáo dục là khái
đóng góp và do lao động xây dựng vốn tự cơ. Hướng vào việc đẩy mạnh mọi
hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ là quá trình đào tạo thế hệ trẻ.
Thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến
lên trạng thái mới” [21, tr.43].
Còn theo tác giả Phạm Viết Vượng “Quản lý trường học là lao động
của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức lao động của GV, HS và
các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo
dục để nâng cao chất lượng GD&ĐT trong nhà trường” [24, tr.205].
Tác giả Phạm Minh Hạc cho rằng “ Quản lý nhà trường ở Việt Nam là
thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm, đưa nhà
24
trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục
tiêu đào tạo với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [13, tr.71]
Tóm lại, có thể khái quát QL nhà trường như sau: Quản lý nhà trường là
quản lý toàn diện mọi hoạt động trong nhà trường, bao gồm quản lý quá trình
dạy học, giáo dục, tài chính, cơ sở vật chất, nhân lực và môi trường giáo dục
nhằm hoàn thiện và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ một cách hợp lý, khoa
học và hiệu quả, cùng phối hợp với các lực lượng giáo dục khác thực hiện mục
tiêu giáo dục. Trong đó, quản lý quá trình dạy học và giáo dục nắm vai trò trọng
yếu, đặc trưng của nhà trường nhằm đưa nhà trường đạt được hiệu quả giáo dục
với chất lượng cao nhất, đáp ứng yêu cầu xã hội phát triển nhân cách học sinh
một cách toàn diện, đào tạo ra những công dân hữu ích cho xã hội. Có thể khái
quát hoạt động quản lý bằng sơ đồ sau:
Biện pháp kinh tế: Là cách tác động của chủ thể quản lý vào đối tượng
quản lý thông qua lợi ích kinh tế.
Biện pháp tâm lý- giáo dục: Là cách tác động vào đối tượng quản lý
thông qua tâm lý, tình cảm, tư tưởng con người.
1.2.5. Chức năng quản lý
Là hình thức biểu hiện sự tác động có mục đích của chủ thể QL lên đối
tượng QL, bao gồm các nhiệm vụ mà đối tượng QL phải thực hiện theo yêu
cầu của chủ thể QL nhằm đạt được mục tiêu QL. Các nhà khoa học tuy chưa
hoàn toàn thống nhất về sự phân loại các chức năng QL nhưng về cơ bản vẫn
tập trung vào các chức năng QL sau đây:
- Chức năng hoạch định ( Planning)
Hoạch định là quá trình thiết lập các mục tiêu cho bộ máy, xác định các
bước đi, các điều kiện, các nguồn lực và các biện pháp để bộ máy đạt được
mục tiêu đó.
- Chức năng tổ chức ( Organizing)
Chức năng này gồm 2 nội dung. Một, sắp xếp bộ máy đáp ứng được
yêu cầu của mục tiêu và các nhiệm vụ phải đảm nhận.
- Chức năng điều khiển ( Directing)
Copyright: Tài liệu đại học ©