ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
®inh thÞ lan anh
HƢỚNG DẪN HỌC SINH ÐỌC HIỂU BÀI ĐỌC THÊM VĂN
HỌC TRONG CHƢƠNG TRÌNH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN
HÀ NỘI – 2011
1
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ………………………………………………………………… 4
CHƢƠNG 1 16
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ ĐỌC HIỂU BÀI ĐỌC THÊM VĂN
HỌC TRONG NHÀ TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 16
1.1. Quan niệm về đọc hiểu tác phẩm văn chương trong nhà trường . 16
1.1.1. Khái niệm đọc 16
1.1.2. Quan niệm về đọc hiểu 19
1.1.3. Mối quan hệ giữa đọc và hiểu 21
1.1.4. Đọc hiểu tác phẩm văn chương ở trường trung học phổ thông - Xu
thế đổi mới dạy học ở THPT. 22
1.2. Đọc hiểu bài đọc thêm văn học trong chương trình trung học phổ
thông 25
1.2.1. Bài đọc thêm văn học - Một bộ phận của hệ thống tác phẩm văn
chương trong truờng trung học phổ thông 25
1.2.2. Mục đích và yêu cầu của đọc hiểu bài đọc thêm văn học 26
1.2.3. Điều kiện để đọc hiểu bài đọc thêm văn học 30
2.3. Cách thức hƣớng dẫn học sinh đọc hiểu bài đọc thêm văn học trong
chƣơng trình Ngữ văn trung học phổ thông. 62
2.3.1. Hướng dẫn HS các bước đọc hiểu bài đọc thêm văn học trong
chương trình Ngữ văn THPT. 63
2.3.2. Hƣớng dẫn HS vận dụng tri thức văn học vào đọc hiểu bài đọc
thêm văn học 67
2.3.3. Hƣớng dẫn HS rèn luyện bốn kĩ năng đọc hiểu cơ bản 72
2.3.4. Tiến trình tổ chức dạy học bài đọc thêm văn học 75
CHƢƠNG 3 78
THIẾT KẾ GIÁO ÁN THỰC NGHIỆM HƢỚNG DẪN HỌC SINH . 78
ĐỌC HIỂU ĐOẠN TRÍCH “LỜI TIỄN DẶN” 78
(TRÍCH “TIỄN DẶN NGƢỜI YÊU”- TRUYỆN THƠ DÂN TỘC
THÁI) 78
3.1. Mục đích thiết kế 78
3.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm thiết kế 78
3.3. Kế hoạch thực nghiệm 79
3.3.1. Chọn đối tượng thực nghiệm 79
3.3.2. Gặp giáo viên trao đổi yêu cầu, dự giờ và lấy giáo án đối chứng 79
2.3.3. Giáo án thực nghiệm 81
3.4. Giải thích thiết kế 94
3.4.1. Những khó khăn 94
3.4.2. Điểm mới của giáo án 95
3.5. Đánh giá kết quả thể nghiệm 96
TÀI LIỆU THAM KHẢO 100
PHỤ LỤC 1
tƣởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Điều này đòi hỏi phải có những
thay đổi căn bản về giáo dục từ nội dung, phƣơng pháp dạy học đến việc xây
dựng những môi trƣờng giáo dục lành mạnh và thuận lợi giúp ngƣời học có
thể chủ động, tích cực kiến tạo kiến thức, phát triển kĩ năng và vận dụng
những điều đã học vào cuộc sống, biến quá trình học tập thành quá trình tự
học có hƣớng dẫn và quản lí của giáo viên.
2
Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã nêu rõ
phải “tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, phát huy tính tích
cực, sáng tạo ở người học, khắc phục lối truyền thụ một chiều” [12,tr.97]
Trong Luật Giáo dục của nƣớc cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đƣợc
Quốc hội thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2005 cũng đã chỉ ra “phương pháp
giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của
người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành,
lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [1,tr.19]
Quan điểm dạy học hiện đại đã chi phối một cách toàn diện tất cả các khâu,
các phƣơng diện của quá trình dạy học. Cốt lõi của đổi mới dạy và học là
hƣớng tới phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học, chống lại
thói quen thụ động của học sinh, chuyển từ cách dạy truyền thụ một chiều
sang dạy và học tích cực. Trong cách dạy và học này, giáo viên trở thành
ngƣời thiết kế, tổ chức, hƣớng dẫn các hoạt động học tập nhằm giúp học sinh
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả
năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào những tình
huống khác nhau trong học tập. Làm cho học tập là quá trình kiến tạo, học
sinh tìm tòi khám phá, chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục
tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chƣơng trình, có khả năng
ứng dụng những điều đã học vào thực tế cuộc sống. Phƣơng pháp dạy học
mới còn thực hiện phƣơng châm dạy học để thầy và trò cùng đƣợc học tập và
tiếp tục phát triển nhằm xây dựng một xã hội học tập, hình thành năng lực tự
tin. Qua nhng vn bn vn hc mu mc v nhiu th loi, hc sinh rốn
luyn k nng din t mch lc, cú h thng, rốn luyn k nng din t suy
lớ, bit cỏch lp lun lm sỏng t vn . Hc sinh bit vn dng nhng tri
thc vn hc gii quyt cỏc vn t ra trong i sng cỏ nhõn v xó hi.
c vn l nn tng ca hc vn. Hc vn l hc nng lc cm th vn, bi
dng th hiu vn, tip nhn kin thc vn húa vn, rốn luyn nng lc biu
4
đạt, sáng tạo văn”.[64,tr.8]. Rèn luyện kĩ năng đọc văn là một trong những
mục tiêu cơ bản của dạy học văn hiện nay.
1.3. Từ vai trò của đọc hiểu trong dạy học tác phẩm văn chương ở trường
phổ thông
Ngày nay các nhà khoa học, các nhà giáo dục đã vận dụng những thành
tựu của khoa học liên ngành để cải tiến, từng bƣớc nâng cao hiệu quả dạy
học. Đổi mới phƣơng pháp dạy học luôn luôn là sự thôi thúc, đòi hỏi của
ngành giáo dục nói chung và môn văn học nói riêng. Tác phẩm văn chƣơng là
một sáng tạo nghệ thuật. Nó chịu sự chi phối của các yếu tố và các ngành
nghệ thuật khác. Dạy học ngữ văn là một sáng tạo của giáo viên và học sinh,
sách giáo khoa đổi mới với định hƣớng tích hợp, lấy đọc văn và làm văn làm
nội dung chủ đạo để học tốt cả phần Tiếng việt. Do vậy, để hiểu sâu sắc tác
phẩm văn chƣơng, giáo viên và học sinh không chỉ chú ý đến tri thức tác giả
tác phẩm mà cần phải quan tâm tới các tri thức liên ngành, những tri thức của
cuộc sống. Sự ra đời của lý thuyết đọc hiểu trên thế giới và sự xâm nhập lý
thuyết đó vào Việt Nam những năm gần đây đã ảnh hƣởng nhiều đến phƣơng
hƣớng nghiên cứu, giảng dạy tác phẩm văn chƣơng trong nƣớc. GS.TS.
Nguyễn Thanh Hùng cho rằng: “Đọc-hiểu là một địa hạt mới, gợi ra nhiều
vấn đề khoa học để phương pháp dạy học văn phát triển thêm về mặt lý luận
và vận dụng thực tế. Đọc hiểu cần tách ra khỏi vòng kiểm soát chật hẹp của
phương pháp để trở thành nội dung tri thức chung gắn liền với lý thuyết tiếp
nhận, lý thuyết giao tiếp, thi pháp học, lý luận dạy học ngữ văn”. Qua nghiên
“Đây là phần tự học có hướng dẫn của giáo viên. Bài đọc thêm cũng là nội
dung kiến thức cần trong kiểm tra và thi cử. Ở một số bài sau phần học chính
có đưa vào văn bản đọc thêm để học sinh so sánh, mở rộng kiến thức”.
Các văn bản đọc thêm chiếm một số lƣợng không nhỏ trong chƣơng trình
Ngữ văn và số tiết trên lớp dành để giáo viên hƣớng dẫn học sinh tự học cũng
không ít so với phân môn Tiếng Việt và làm văn. (Sách giáo khoa Ngữ văn
6
11, chƣơng trình chuẩn có 15 văn bản đọc thêm trên tổng số 26 văn bản học
chính. Số tiết dành cho giáo viên hƣớng dẫn học sinh tự học là 11 trên tổng
số 46 tiết đọc văn bản). Nhƣ vậy có thể thấy gần một phần tƣ số tiết giáo viên
dạy văn bản văn học trên lớp là dành để giáo viên hƣớng dẫn học sinh tự học.
Các văn bản đọc thêm cung cấp một khối lƣợng kiến thức khá phong phú, mở
rộng vốn hiểu biết cho học sinh về tri thức văn học, rèn luyện kĩ năng đọc
hiểu văn và đặc biệt rèn luyện cho các em khả năng tự học, tự đọc và cảm thụ
tác phẩm văn chƣơng. Nhƣng thực tế giảng dạy cho thấy, chính hai chữ “đọc
thêm” đã là rào cản tâm lí cho giáo viên và học sinh trong tiếp nhận các tác
phẩm này. Hầu hết giáo viên không đầu tƣ thời gian và tâm huyết để giảng
dạy và học sinh cũng coi nhẹ các bài đọc thêm, thậm chí có thái độ bỏ qua.
Xuất phát từ các lí do trên, chúng tôi nhận thấy cần phải có cái nhìn đúng
đắn hơn về vấn đề đọc hiểu các bài đọc thêm văn học trong nhà trƣờng
THPT.
Nghiên cứu đề tài “Hướng dẫn học sinh đọc hiểu bài đọc thêm văn học
trong chương trình trung học phổ thông” sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng
dạy học văn ở nhà trƣờng phổ thông, đặc biệt là rèn luyện khả năng tự học và
kĩ năng đọc hiểu văn cho học sinh.
2. Lịch sử vấn đề
Đọc hiểu từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nhà lý luận phƣơng
pháp, nhà nghiên cứu, phê bình và những nhà giáo có tâm huyết với nghề.
Trên thế giới, đặc biệt là ở các nƣớc Âu Mỹ, lý thuyết đọc hiểu và dạy đọc
tiểu học”.
PGS.TS Nguyễn Thái Hoà trong bài viết “Vấn đề đọc hiểu và dạy đọc hiểu”
đăng trên tạp trí Thông tin khoa học sƣ phạm số 8 năm 2004 đã nêu lên tầm
quan trọng và ý nghĩa cấp thiết của vấn đề đọc hiểu. Tác giả khẳng định:
“Đọc đúng hiểu đúng, đọc nhanh hiểu kỹ, đọc diễn cảm hiểu tinh tế là một
yêu cầu cấp thiết của mọi người để tiếp nhận, giải mã thông tin trong thời
8
đại thông tin dồn dập như vũ bão hiện nay vì vậy dạy đọc hiểu có tầm quan
trọng đặc biệt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường”.
TS. Nguyễn Trọng Hoàn cũng là ngƣời gắn vấn đề đọc hiểu với yêu cầu
thực hành của chƣơng trình và SGK. Ông cho rằng “Hiểu vừa là nguyên
nhân vừa mục đích của đọc. Nếu đọc mà không hiểu thì không phải là quá
trình đọc. Có nhiều yếu tố liên quan đến hoạt động đọc, song chắc chắn nội
hàm của khái niệm đọc không thể tách rời với hiểu”.
GS. TS Trần Đình Sử là ngƣời khởi xƣớng và kiên định về vấn đề đọc hiểu
trong các bài viết và trong bộ SGK ngữ văn THPT nâng cao. Trong tài liệu
bồi dƣỡng giáo viên ông nhấn mạnh “Đọc hiểu văn bản- Một khâu đột phá
trong nội dung và phương pháp dạy văn hiện nay”. Ông khẳng định đọc hiểu
không phải chỉ là văn hoá đọc đối với mọi ngƣời mà ý nghĩa và khả năng
phƣơng pháp của đọc hiểu trong đổi mới dạy học văn là vô cùng to lớn, ông
cũng vạch ra những phƣơng hƣớng và nội dung cơ bản của cuộc cách mạng
dạy học văn. Nói về tầm quan trọng của vấn đề đọc hiểu tác phẩm văn
chƣơng trong nhà trƣờng phổ thông tác giả nhấn mạnh: “Dạy văn là dạy cho
học sinh năng lực đọc, kỹ năng đọc để giúp các em hiểu bất cứ văn bản nào
cùng loại. Từ đọc hiểu văn mà trực tiếp tiếp nhận các giá trị văn học, trực
tiếp thể hiện các tư tưởng và các cảm xúc đựơc truyền đạt bằng nghệ thuật
ngôn từ, hình thành cách đọc riêng có cá tính. Do đó hiểu bản chất môn Văn
là môn dạy đọc văn vừa thể hiện cáah hiểu thực sự bản chất của văn học, vừa
hiểu đúng thực chất của việc dạy văn là dạy năng lực phát triển năng lực chủ
nghĩa nhân sinh của văn bản văn học.
Trong chuyên luận “Đọc và tiếp nhận văn chƣơng” tác giả đã kiến giải sâu
sắc về hoạt động đọc văn với những luận điểm cơ bản, xác đáng mới mẻ:
“Đọc văn chương một con người mới ra đời, đọc văn chương là một lao
động khoa học ”
10
“Kỹ năng đọc hiểu văn” là một chuyên luận sắc sảo về vấn đề đọc hiểu văn.
Tác giả quan tâm đến tiến trình đọc hiểu, năng lực đọc hiểu, kĩ năng đọc hiểu
đƣợc vận dụng trong quá trình dạy học tác phẩm văn chƣơng. Tác giả đã chỉ
rõ: “Không thể tách rời vấn đề đọc hiểu tác phẩm văn chương ra khỏi vấn đề
đọc hiểu văn bản nói chung. Do đó có thể từ cấp độ đọc hiểu mà nghĩ tới việc
xây dựng mô hình đọc hiểu tác phẩm văn chương”. “Dạy học đọc hiểu là
hình thành năng lực và kỹ năng đọc hiểu tác phẩm văn chương mang tính
chất năng sản có hiệu quả lâu dài để bạn đọc học sinh có thể tự mình đọc
hiểu những tác phẩm văn chương cùng loại hoặc gần gũi nhau”.
Có thể nói đến nay, đọc hiểu đã có chỗ đứng trong nhà trƣờng phổ thông.
Rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học về đọc hiểu đƣợc ứng dụng trong
giảng dạy ngữ văn ở nhà trƣờng trung học phổ thông. Tuy nhiên các công
trình nghiên cứu về đọc hiểu mới chỉ đi sâu vào khai thác các tác phẩm văn
chƣơng đƣợc giảng dạy chính thức mà chƣa quan tâm tới các tác phẩm văn
học đƣợc giảng dạy trong phần đọc thêm. Đề tài “Hướng dẫn học sinh đọc
hiểu bài đọc thêm văn học trong chương trình trung học phổ thông” nhƣ là
một cố gắng nhằm chú ý phát triển năng lực tự học, đa dạng hoá các hình
thức học tập, tạo điều kiện để học sinh đƣợc tự nghiên cứu, chủ động trong
việc phát hiện và giải quyết vấn đề.
Chúng tôi nhận thấy rằng việc nghiên cứu tìm ra những biện pháp thích
hợp để hƣớng dẫn học sinh đọc hiểu các bài đọc thêm nói riêng và tác phẩm
văn học trong nhà trƣờng nói chung là điều cần thiết và bổ ích trong dạy học
ngữ văn ở trƣờng phổ thông.
Đề tài nghiên cứu thực tế giảng dạy, đặc điểm, vị trí và vai trò của bài đọc
thêm văn học để từ đó xác định những biện pháp hiệu quả hƣớng dẫn học
sinh đọc hiểu bài đọc thêm văn học trong chƣơng trình ngữ văn THPT
(Chƣơng trình chuẩn).
12
Đề tài chọn đoạn trích “Lời Tiễn dặn” (Trích truyện thơ Tiễn dặn ngƣời
yêu) ( Sách giáo khoa Ngữ văn 10, ban cơ bản, Tập 1, NXB Giáo dục, 2011)
để thiết kế giáo án thể nghiệm hƣớng dẫn học sinh đọc hiểu bài đọc thêm văn
học.
5. Giả thuyết khoa học
Luận văn nêu lên giả thuyết khoa học nhƣ sau:
Nếu giáo viên có biện pháp hƣớng dẫn học sinh đọc hiểu bài đọc thêm văn
học trong chuơng trình ngữ văn trung học phổ thông một cách đúng đắn và
sáng tạo thì hiệu quả dạy học loại bài đọc thêm văn học sẽ đƣợc nâng cao
hơn.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành luận văn, chúng tôi sử dụng những phƣơng pháp nghiên cứu
sau:
- Phƣơng pháp khái quát hóa lý luận về đọc hiểu từ đó vận dụng thích hợp
vào đặc trƣng của các bài đọc thêm văn học trong chƣơng trình THPT.
- Phƣơng pháp khảo sát điều tra (sử dụng khi tìm hiểu tình hình học tập của
học sinh và giảng dạy của giáo viên).
- Phƣơng pháp phân tích tổng hợp so sánh (sử dụng khi nghiên cứu tài liệu,
xử lý các kết quả khảo sát).
- Phƣơng pháp thống kê.
- Phƣơng pháp thực nghiệm khoa học
7. Đóng góp của luận văn
Lần đầu tiên công trình khảo sát về đặc điểm của bài đọc thêm văn học ở
trƣờng THPT và khả năng dạy học đọc hiểu chúng nhằm đƣa ra những biện 14
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ ĐỌC HIỂU BÀI ĐỌC THÊM VĂN
HỌC TRONG NHÀ TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Quan niệm về đọc hiểu tác phẩm văn chương trong nhà trường
Mục đích đào tạo của quá trình dạy học văn là hình thành và phát triển văn
hoá đọc cho học sinh, đào tạo bạn đọc học sinh năng động và sáng tạo, học
sinh có năng lực đọc, hứng thú đọc và có khả năng tự đọc, tự học suốt đời.
Quan niệm về đọc hiểu văn bản văn học là vấn đề cơ bản trong lí thuyết đọc
hiểu và phƣơng pháp dạy học đọc hiểu. Đọc hiểu là một phạm trù khoa học
có khái niệm và lí thuyết của nó.
1.1.1. Khái niệm đọc
Hoạt động đọc và ngƣời đọc đã trở thành một hiện tƣợng không thể thiếu
trong quá trình phát triển văn hoá, thúc đẩy sự tiến bộ và văn minh nhân loại.
Hoạt động đọc xuất hiện từ khi con ngƣời có chữ viết. Hoạt động đọc trƣớc
đây chƣa đƣợc chú ý, phải đến những thập kỉ cuối của thế kỉ XX, dƣới ánh
sáng của lí thuyết tiếp nhận và tâm lí học, hoạt động đọc cũng nhƣ quan niệm
mới về đọc hiểu TPVC mới thực sự dành đƣợc sự quan tâm của nhiều ngƣời,
mới thực sự trở thành một vấn đề khoa học đƣợc thảo luận ở nhiều quốc gia.
Ở Việt Nam, nhiều nhà khoa học đầu ngành phƣơng pháp dạy học văn đã
nhận thấy tầm quan trọng đặc biệt của hoạt động đọc trong đổi mới phƣơng
pháp dạy học văn, đã có rất nhiều ý kiến bàn về đọc TPVC đƣợc đƣa ra.
Tác phẩm văn chƣơng là công trình nghệ thuật bằng ngôn từ, có cội nguồn
từ đời sống, là sự phản ánh đời sống thông qua hình tƣợng nghệ thuật. TPVC
là sản phẩm tinh thần mang tính sáng tạo và giá trị nghệ thuật của nhà văn,
cũng là đối tƣợng tích cực của sự cảm thụ văn học. Đọc văn là hoạt động diễn
một hình thức hoạt động đặc thù của nhận thức về văn học nhằm tạo nên một
sự hoà đồng giữa tác giả và người đọc, làm cho khoảng cách về không gian,
khoảng cách về tình cảm giữa người đọc và tác phẩm được xích lại gần
hơn.” [39,tr.196]
16
Điều quan trọng là đọc văn không chỉ là nắm bắt hiện thực khách quan phản
ánh vào trong tác phẩm mà phải đọc đƣợc phần chủ quan của ngƣời phản
ánh. Đó chính là cái đích hƣớng tới của ngƣời đọc, khi “Tiếng nói của nhà
văn gửi gắm cho bạn đọc thông qua hệ thống ngôn ngữ kết dệt nên tác
phẩm” [45,tr.146], đọc phải thực hiện đƣợc công việc chuyển dậy, sống dậy
tình cảm của nhà văn khi phản ánh hiện thực khách quan mà không còn cách
nào khác là thông qua sự đồng cảm với ngƣời đọc. Do vậy “Không nên nghĩ
rằng việc đọc là một thao tác máy móc với việc phiên âm các kí hiệu chết, cái
chết nằm ngang giữa sự im lặng giữa tác giả và người đọc Đắm mình vào
trong tác phẩm với sự quan sát tập trung, theo dõi sát sao từng từ và dòng
ngữ nghĩa trầm lắng trong đó người đọc sẽ vuợt qua bên kia các từ và phóng
chiếu lên bộ não một thế giới nghệ thuật trọn vẹn mà mỗi từ, mỗi câu, mỗi
chi tiết có giá trị chức năng bộ phận”. [28,tr.35]
1.1.2. Quan niệm về đọc hiểu
Đọc hiểu là phạm trù khoa học trong nghiên cứu và giảng dạy văn học, do
đó có rất nhiều nhà nghiên cứu đƣa ra khái luận về đọc hiểu trong các công
trình nghiên cứu của mình.
PGS. TS. Nguyễn Thái Hoà trong Vấn đề đọc hiểu và dạy đọc hiểu (Thông
tin sƣ phạm số 5- 2004) cho rằng “Nói một cách khái quát, đọc hiểu dù đơn
giản hay phức tạp đều là hành vi ngôn ngữ, sử dụng một loạt thủ pháp và
thao tác bằng cơ quan thị giác, thính giác để tiếp nhận, phân tích giải mã và
ghi nhớ nội dung thông tin, cấu trúc văn bản”
Đọc hiểu theo từ điển Tiếng Việt là “Nhận ra ý nghĩa, bản chất, lý lẽ của
cái gì, bằng sự vận dụng trí tuệ”.
biết đối lập, mâu thuẫn với nhau. Vấn đề cốt lõi là phải chú ý sự khác nhau
giữa mục đích và cách tổ chức vận dụng ngôn từ để đọc hiểu chúng phù hợp
với giá trị tƣ tƣởng và nghệ thuật xử lý ngôn ngữ khác nhau giữa chúng.
18
Mác đã viết “Đọc tác phẩm văn học là một nguồn vô giá để nhận thức cuộc
sống và quy luật đấu tranh trong cuộc sống”. GS.TS. Nguyễn Thanh Hùng
đã đƣa khái niệm đọc hiểu vào trong hệ thống phong phú và đa dạng, phức
tạp của hoạt động đọc để xác định khái niệm đọc hiểu.
Đọc là sự thu nhận thông tin có nội dung ý nghĩa nào đó. Vì thế đọc lại liên
quan đến khả năng nhận thức, đến nhu cầu sống và giao tiếp của con ngƣời
với sự sáng tạo cuộc sống ngày càng cao.
Đặt vấn đề đọc hiểu trong môi trƣờng đọc ta sẽ thấy hiện lên một hệ thống
các nhân tố có liên quan mật thiết với nhau trong đó hoạt động đọc là cơ bản
và có tầm quan trọng hết sức to lớn. Còn “hiểu” chỉ là kết quả mong muốn
và tất yếu của hoạt động đọc, hiểu cũng là mục đích cuối cùng và cao nhất
của bất cứ hoạt động đọc nào.
Theo GS. TS Nguyễn Thanh Hùng đọc hiểu là mục đích cuối cùng và là
hiệu quả mong muốn để ngƣời đọc lĩnh hội đƣợc giá trị đích thực của tác
phẩm. Đọc hiểu TPVC trong nhà trƣờng cần phải đào luyện và giáo dục
thƣờng xuyên cho học sinh với những yêu cầu và mức độ phù hợp với từng
lớp, từng cấp học. Do đó đọc hiểu là nội dung khoa học mới, có ý nghĩa và
giá trị phƣơng pháp.
“Đọc hiêủ là phạm trù khoa học trong nghiên cứu và giảng dạy văn học. Bản
thân nó là khái niệm có quan hệ với năng lực đọc, hành động đọc, kĩ năng
đọc để nắm vững ý nghĩa của văn bản nghệ thuật ngôn từ. Đọc chính xác thì
hiểu đúng. Đọc kĩ, đọc phân tích thì hiểu sâu. Đọc trải nghiệm thẩm mĩ thì
hiểu được vẻ đẹp nhân tình. Đọc sâu, đọc sáng tạo thì hiểu được cái mới”.
[37,tr.26]
1.1.3. Mối quan hệ giữa đọc và hiểu
chữ hữu hình ”
20
Việc xây dựng lí thuyết đọc hiểu chính là một yêu cầu cấp thiết của tất cả
mọi ngƣời để tiếp nhận và phân tích nhanh chóng, chính xác mọi loại văn bản
xuất hiện trong thời đại thông tin dồn dập nhƣ ngày nay.
1.1.4. Đọc hiểu tác phẩm văn chương ở trường trung học phổ thông - Xu thế đổi
mới dạy học ở THPT.
Trên cơ sở quan niệm giáo dục là sự phát triển, giáo dục là quá trình học tập
suốt đời và phải góp phần phát triển tối đa mọi năng lực tiềm ẩn trong mỗi
con ngƣời. Do đó, chƣơng trình và sách giáo khoa phải chú trọng đến phát
triển hiểu biết, năng lực nhu cầu lợi ích và định hƣớng giá trị tác phẩm cho
ngƣời đọc hơn là truyền thụ nội dung kiến thức đã xác định trƣớc. Quan niệm
đó tập trung hƣớng vào tổ chức các hoạt động dạy học với nhiều hình thức
linh hoạt và đa dạng, tạo cơ hội cho ngƣời đọc tìm kiếm, thu thập thông tin và
chiếm lĩnh tri thức, có cơ hội lựa chọn các nội dung học tập phù hợp với nhu
cầu, khả năng và sở thích. Đọc hiểu TPVC là một hƣớng hoạt động dạy học
hiện đại – đó là cách thức, là con đƣờng để ngƣời học tự mình chiếm lĩnh giá
trị TPVC, đồng thời rèn cho ngƣời học cách tự học, tự học suốt đời.
Hiện nay quan niệm dạy văn là dạy đọc văn, giờ văn là giờ hƣớng dẫn học
sinh đọc hiểu văn bản, mặc dù còn nhiều điều phải tiếp tục nghiên cứu hoàn
thiện, nhất là phƣơng pháp dạy học cụ thể nhƣng có thể khẳng định đây là
phƣơng hƣớng dạy học văn đúng đắn và đã cập nhật với xu thế dạy học hiện
đại của các nƣớc có nền giáo dục phát triển trên thế giới. Có thể so sánh với
chƣơng trình môn học Ngữ văn ở nhiều quốc gia và với yêu cầu về đánh giá
kết quả học tập của nhiều tổ chức quốc tế nhƣ Unesco và những trung tâm
đánh giá lớn nhƣ Pisa. Một trong ba lĩnh vực mà Pisa quan tâm kiểm tra đánh
giá là khả năng đọc hiểu (Reading Literacy). Pisa nhấn mạnh tầm quan trọng
của khả năng này khi khẳng định “đọc hiểu không chỉ còn là một yêu cầu của
suốt thời kì tuổi thơ trong nhà trường phổ thông, mà nó còn trở thành một
Copyright: Tài liệu đại học ©