ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN ĐẮC THẮNG
VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN
TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 10 - 11
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (BAN CƠ BẢN)
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM TOÁN
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CHƢƠNG 1 8
1.1. Khái niệm dạy học theo dự án 8
1.1.1. Dự án và dự án học tập 8
1.1.2. Quan niệm về dạy học theo dự án 8
1.2. Những đặc điểm của phƣơng pháp dạy học theo dự án 11
1.3. Mục tiêu của dạy học theo dự án 13
1.3.1. Mục tiêu về phát triển kiến thức và thái độ học tập 13
1.3.2. Mục tiêu về phát triển kỹ năng 13
1.4. Câu hỏi định hƣớng trong dạy học theo dự án 13
1.5. Những tiêu chuẩn của dạy học theo dự án 16
1.6. Vai trò của học sinh trong phƣơng pháp dạy học theo dự án 17
1.7. Vai trò của giáo viên trong dạy học theo dự án 17
1.8. Phân loại dự án học tập 18
1.9. Các giai đoạn của dạy học theo dự án 19
1.10. Phƣơng pháp đánh giá kết quả trong dạy học theo dự án 20
1.11. Ƣu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án 23
1.11.1. Ƣu điểm 23
1.11.2. Nhƣợc điểm 24
1.12. Áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học theo dự án 24
1.13. Phân tích nội dung kiến thức môn Toán THPT ban cơ bản 26
1.14. Thực trạng giảng dạy môn Toán tại Trƣờng THPT 27
1.14.1. Thực trạng việc dạy của Giáo Viên 28
vi
1.14.2. Thực trạng việc học của Học sinh 31
Kết luận chƣơng 1 33
CHƢƠNG 2 35
2.1 Lập kế hoạch cho dự án học tập 35
DA
Dự án
DHTDA
Dạy học theo Dự Án
DAHT
Dự án học tập
GV
Giáo viên
PT
Phương trình
HS
Học sinh
TK 21
Thế kỉ 21
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH ẢNH
Biểu đồ 1.1: Kết quả điều tra việc sử dụng các phương pháp, hình thức dạy học
môn Toán THPT
Biểu đồ 3.1: Thống kê tỉ lệ phần trăm điểm kiểm tra lượng giác
Hình 2.1: Sơ đồ các bước triển khai DHTDA
Hình 2.2: Giao diện phần mềm tự đánh giá cá nhân
Hình 2.3: Giao diện phần mềm đánh giá nhóm dự án
Hình 2.4: Giao diện phần mềm tính điểm nhóm dự án
Hình 3.1: Bộ sản phẩm flashcard học lượng giác
Hình 3.2: Sơ đồ tư duy liên kết công thức lượng giác
Hình 3.3: Forum học lượng giác online
Hình 3.4: Forum thảo luận nhóm dự án
Hình 3.5: Nhật kí dự án online
Hình 3.6: Sản phẩm thuyết trình trong hội nghị khoa học
Hình 3.7: Sản phẩm trong buổi triển lãm và giới thiệu dự án
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Bạn có biết những kĩ năng cần có của một công dân toàn cầu trong thế kỉ 21?
Thế kỉ 21 là thế kỉ của nền kinh tế tri thức vì vậy làm việc hợp tác với những ngƣời
xung quanh và kết nối với nhau nhờ CNTT là các kĩ năng thiết yếu cần phải có ở
mỗi ngƣời.
đƣợc kiến thức học trên lớp với tình huống thực tế ngoài lớp học, khuyến khích học
sinh áp dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề của thế giới thực từ đó hình thành
thói quen phát hiện và giải quyết vấn đề, bên cạnh đó phƣơng pháp này còn giúp HS
phát triển kỹ năng tự học, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng
ứng dụng công nghệ thông trong học tập.
Tại Việt nam, một thực tế chỉ ra rằng, Giáo Dục của Việt Nam trong những năm
qua mới chỉ dừng ở việc rèn luyện các kĩ năng tƣ duy cho học sinh qua các nội dung
thuần tuý lý thuyết. Trong thời gian gần đây, các chƣơng trình đào tạo bồi dƣỡng
GV đã xuất hiện nhiều hơn nhằm mục đích mang đến những phƣơng pháp dạy học
tích cực tới GV bậc phổ thông nhằm mục đích chuyển dịch từ phƣơng pháp học GV
làm trung tâm sang các phƣơng pháp lấy HS làm trung tâm. Tuy nhiên vì nhiều lý
do mà những nỗ lực đó vẫn chƣa tạo ra những chuyển biến đáng kể.
Qua thực tiễn dạy học môn toán tại trƣờng Trung học phổ thông và quá trình học
tập, nghiên cứu sau đại học, tác giả rất quan tâm tới đổi mới phƣơng pháp dạy học.
Tác giả đã nghiên cứu về các phƣơng pháp dạy học tích cực để vận dụng cho bộ
môn giảng dạy là môn Toán nhằm có thể thay đổi việc dạy và học môn Toán theo
hƣớng tích cực, giúp đem kiến thức của học sinh gần hơn với thực tiễn đời sống,
giúp học sinh đƣợc rèn luyện nhiều kĩ năng cần có thông qua việc học môn Toán, và
phƣơng pháp dạy học theo dự án đã giúp tác giả thực hiện đƣợc mong muốn của
mình.
Với các lý do trên, chúng tôi quyết định chọn dạy học theo dự án làm nội dung
chính của Luận văn với đề tài: “Vận dụng phương pháp Dạy học theo Dự án vào
dạy học môn Toán cho học sinh lớp 10 – 11 Trung học phổ thông (ban cơ bản)”
2. Những cột mốc quan trọng của DHTDA
Tƣ tƣởng của DHTDA thực ra đã có những dấu hiệu xuất hiện từ rất lâu, trong
quan niệm giáo dục của các nhà giáo dục kinh điển nhƣ J.J.Rousseau (1712 –
1778), F. Frobel (1782 – 1852)…thể hiện ở việc nhấn mạnh đặc biệt ý nghĩa của
tính tự quyết và sự tự hoạt động của con ngƣời nhƣ là cơ sở, nền móng của quá trình
3
theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Nó giúp phát triển
4
kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở,
khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức đã học trong quá trình
thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình. Chương trình dạy học theo dự
án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướng, lồng ghép các chuẩn nội
dung và tư duy bậc cao trong những bối cảnh thực tế”.
3. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất quy trình Dạy học theo Dự án và thực hiện một số dự án Dạy học môn
Toán dành cho học sinh lớp 10, 11 THPT (ban cơ bản), bƣớc đầu đánh giá hiệu quả
của phƣơng pháp.
4. Đối tƣợng nghiên và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Hình thức tổ chức dạy học theo dự án cho môn Toán
lớp 10 – 11 THPT (ban cơ bản).
4.2. Khách thể nghiên cứu : Quá trình tổ chức dạy học môn Toán ở lớp 10 – 11
THPT (ban Cơ bản)
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
i. Hệ thống một số vấn đề về lý luận và thực tiễn của phƣơng pháp dạy học theo
dự án.
ii. Đề xuất một quy trình triển khai dạy học theo dự án đối với môn Toán THPT
cho học sinh lớp 10 – 11 THPT (ban cơ bản).
iii. Xây dựng một số Dự án học tập với môn Toán lớp 10 và 11 THPT (ban cơ
bản).
iv. Thực nghiệm sƣ phạm nhằm bƣớc đầu đánh giá mức độ hiệu quả của phƣơng
pháp dạy học theo dự án đã đề xuất.
6. Phạm vi nghiên cứu: Trong luận văn này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu
việc tổ chức dạy học theo dự án cho một số chủ để lớp 10 và lớp 11 THPT ban Cơ
bản.
7. Câu hỏi nghiên cứu của đề tài
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của DHTDA
Chƣơng 2: Đề xuất qui trình DHTDA môn Toán THPT ban cơ bản
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm
12. Kế hoạch thực hiện đề tài
Thời gian: từ tháng 2/2012 đến tháng 11/2012.
Từ tháng 2/2012 đến 4/2012: Nghiên cứu tài liệu, thu thập thông tin, xây dựng
phiếu điều tra, khảo sát.
6
Từ 4/2012 đến 5/2012: Viết đề cƣơng nghiên cứu.
Từ 5/2012 đến 6/2012: Tiến hành khảo sát, Xử lý số liệu.
Từ 6/2012 đến 9/2012: Viết luận văn
Từ 9/2012 đến 12/2012: Hoàn thiện luận văn, hoàn thành thủ tục và bảo vệ luận
văn.
7 8
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC THEO DỰ ÁN
1.1. Khái niệm dạy học theo dự án
1.1.1. Dự án và dự án học tập
Dự án
Thuật ngữ “Dự án” trong tiếng Việt nghĩa là “một quá trình gồm các công tác,
nhiệm vụ có liên quan với nhau, đƣợc thực hiện nhằm đạt đƣợc mục tiêu đã đề ra
trong điều kiện rằng buộc về thời gian, nguồn lực và ngân sách”.
Dự án học tập
Ban đầu khái niệm dự án đƣợc sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực kinh
trụ cột của giáo dục là: learning to know, learning to do, learning to live together
and learning to be (học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để tồn
tại). Bản báo cáo đã giải thích Học để làm tức là đào tạo nghề nghiệp, tức là việc
học cần phải trang bị cho ngƣời học các kỹ năng cần thiết, các kỹ năng của thế kỉ
21, để làm công việc trong tƣơng lai.
Và vào năm 2004, Tập đoàn Intel đã mang đến Việt Nam và trƣớc đó là rất
nhiều nƣớc trên thế giới một chƣơng trình đặc biệt nhằm mục đích cải cách phƣơng
pháp dạy và học tại trƣờng phổ thông qua chƣơng trình ITP (Intel Teach Program),
với mục tiêu là tích hợp ICT (Informatics and Communication Techology) để đổi
mới PPDH. Một trong các phƣơng pháp đƣợc Intel tập trung sử dụng để đạt đƣợc
mục đích của mình đó chính là phƣơng pháp DHTDA. Intel cho rằng: “Dạy học
theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Nó giúp phát triển
kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở,
khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức đã học trong quá trình
thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình. Chương trình dạy học theo dự
án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướng quan trọng, lồng ghép các
chuẩn nội dung và tư duy bậc cao trong những bối cảnh thực tế”.
Cùng có tinh thần nhƣ Intel, tài liệu bồi dƣỡng của chƣơng trình “Đưa kỹ
năng CNTT vào dạy và học” của Microsoft đã nêu lên những nét ƣu việt của
DHTDA: “Cách học dựa trên dự án là một mô hình học tập khác với các hoạt động
học tập truyền thống với những bài giảng ngắn, tách biệt và lấy GV làm trung tâm.
Theo đó, các hoạt động học tập được thiết kế một cách cẩn thận, mang tính lâu dài,
10
liên quan đến nhiều lĩnh vực học thuật, lấy HS làm trung tâm và hoà nhập với
những vấn đề và thực tiễn của thế giới thực tại ”.
Nhƣ vậy, chúng ta có thể thấy rằng, tử khởi điểm là một phƣơng pháp học mới
đƣợc sáng tạo ra nhằm giúp quá trình học tập thay đổi từ cách học truyền thống
sang một phƣơng pháp mới thách thức hơn, lấy học sinh làm trung tâm, đòi hỏi
học sinh năng động sáng tạo hơn trong việc chiếm lĩnh các tri thức. Và đến nay với
cho phép tạo ra cho ngƣời học có nhiều cơ hội học tập hơn, đa dạng hơn về chủ đề
và quy mô, có thể đƣợc tổ chức rộng rãi ở các cấp học, bậc học khác nhau. DAHT
đặt ngƣời học vào những vai trò tích cực nhƣ: Ngƣời giải quyết vấn đề, điều tra viên
hay ngƣời viết báo cáo Các nhiệm vụ này đƣợc ngƣời học thực hiện với tính tự
lực cao trong toàn bộ quá trình học tập.
1.2. Những đặc điểm của phƣơng pháp dạy học theo dự án
Nhu cầu đổi mới PPDH ngày càng cao theo hƣớng lấy ngƣời học làm trung
tâm, gắn liền kĩ năng học tập với kĩ năng nghề nghiệp. Giữa rất nhiều phƣơng pháp
thì DHTDA nổi bật lên với những đặc điểm sau:
- Định hướng thực tiễn và nghề nghiệp: Chủ đề của các DAHT xuất phát từ
những tình huống của thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng nhƣ thực tiễn đời
sống. Nhiệm vụ của các DAHT cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ
và khả năng của ngƣời học. Các DAHT góp phần gắn việc học tập trong nhà trƣờng
với thực tiễn đời sống và xã hội
- Định hướng hứng thú người học: Ngƣời học khi tham gia đƣợc phép lựa
chọn đề tài, những nội dung học tập giúp ngƣời học giải quyết đƣợc vấn đề. Từ đó
ngƣời học sẽ thấy hứng thú hơn với việc học. Tuy nhiên, việc phát triển các hứng
thú của ngƣời học trong quá trình thực hiện dự án là điều hết sức quan trọng.
- Định hướng hành động: Trong quá trình thực hiện DAHT có sự kết hợp giữa
nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn và thực
hành. Thông qua đó, kiểm tra, củng cố và mở rộng những hiểu biết về lý thuyết
cũng nhƣ rèn luyện những kỹ năng hành động và kinh nghiệm thực tiễn cho ngƣời
học.
12
- Tính tự lực cao của người học: Trong DHTDA, ngƣời học cần tự lực và
tham gia tích cực vào các giai đoạn của quá trình dạy học. Điều đó cũng đòi hỏi và
khuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của ngƣời học. GV chủ yếu đóng vai trò
tƣ vấn, hƣớng dẫn và trợ giúp ngƣời học. Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với
năng lực, khả năng của ngƣời học và mức độ khó khăn của nhiệm vụ học tập.
1.3.1. Mục tiêu về phát triển kiến thức và thái độ học tập
Quy luật của triết học đã chỉ ra, từ trực quan sinh động đến tƣ duy trừu tƣợng
rồi lại quay về thực tế để soi rọi lý thuyết. DHTDA sẽ giúp ngƣời học hoàn thiện
đƣợc khâu thứ hai, đó là cho phép họ sử dụng những kiến thức mình biết để áp dụng
vào các tính huông thực, từ đó thấy đƣợc vai trò của lý thuyết đƣợc học trong cuộc
sống và trong mối liên hệ với các kiến thức khác, đồng thời cũng thấy đƣợc những
điều cần phải bổ sung để hoàn thiện kiến thức của mình hơn.
1.3.2. Mục tiêu về phát triển kỹ năng
Các kĩ năng của thế kỉ 21 là gì? Dự án Nghiên cứu The Assessment and
Teaching of 21st-Century Skills (ATC21S), đã tiến hành và phân loại các kĩ năng
một công dân thế kỉ 21 cần phải có thành bốn loại:
Kỹ năng tƣ duy: tƣ duy sang tạo, tƣ duy phê phán, tƣ duy giải quyết vấn
đề và đƣa ra quyết định.
Kỹ năng công việc: giao tiếp và hợp tác.
Kỹ năng làm việc: CNTT (ICT).
Kỹ năng sống: Quyền công dân, cuộc sống và sự nghiệp, trách nhiệm cá
nhân và tập thể.
Việc học trong thời đại mới là để phục vụ cuộc sống và công việc sau này,
vậy việc học không thể chỉ là tiếp nhận những lý thuyết chung chung, mơ hồ trên
giấy mà việc học cần giúp ngƣời học đƣợc thực hành tƣ duy thực, hình thành kỹ
năng để có thể đƣơng đầu với các tình huống đa dạng trong cuộc sống và điều đó
chỉ có thể thực hiện đƣợc nếu chính bản thân ngƣời học đƣợc trải nghiệm. Sự trải
nghiệm sẽ giúp ngƣời học thấy đƣợc những tri thức mình tiếp nhận sẽ giúp ích mình
thế nào trong cuộc sống để tồn tại, giúp ngƣời học biết đƣợc điểm mạnh, điểm yếu
của mình để phát huy thế mạnh và hạn chế yếu điểm, từ đó lựa chọn công việc,
hƣớng phát triển một cách phù hợp.
1.4. Câu hỏi định hƣớng trong dạy học theo dự án
14
Nếu DHTDA là một con đƣờng, trên con đƣờng đó sẽ có các cửa hàng là các
15
có thể dùng một Câu hỏi bài học của nhóm cho một vấn đề chung, việc thống nhất
câu hỏi khái quát thông qua nhóm.
Đƣa ra những vấn đề hoặc kích thích thảo luận nhằm bổ trợ cho câu hỏi khái
quát.
Khuyến khích khám phá, duy trì hứng thú, cho phép học sinh trả lời theo
cách tiếp cận sáng tạo, độc đáo. Các câu hỏi loại này kích thích học sinh tự kiến giải
các sự kiện.
Câu hỏi nội dung:
Các câu hỏi nội dung thƣờng mang tính thực tiễn cao, bám sát các chuẩn và
mục tiêu đề ra.
Điển hình là có câu trả lời phải rõ ràng, phải đúng hay cụ thể, thƣờng đƣợc
xếp vào loại các câu hỏi “đóng”.
Sắp xếp theo những tiêu chuẩn về nội dung, mục tiêu dạy học, hỗ trợ cho các
câu hỏi khái quát cũng nhƣ câu hỏi nội dung.
Kiểm tra khả năng ghi nhớ của học sinh dựa trên các thông tin, thƣờng yêu
cầu học sinh phải xác định:ai, cái gì, ở đâu, và khi nào.
Đòi hỏi các yêu cầu về kiến thức và kỹ năng đọc hiểu để trả lời.
Từ các nội dung trên, chúng ta thấy rằng: các câu hỏi định hƣớng sẽ cung cấp
cấu trúc trong việc đặt câu hỏi xuyên suốt các DA, phát triển tƣ duy ở các cấp độ.
Bộ câu hỏi giúp DA tạo ra sự cân bằng giữa việc thấu hiểu nội dung và việc khám
phá những ý tƣởng hấp dẫn khiến việc học trở nên phù hợp với học sinh. Bộ câu hỏi
định hƣớng bao gồm các câu hỏi khái quất, câu bài học, và câu nội dung hƣớng dẫn
việc tiếp thu bài học. Câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học đƣa ra lý do căn bản của
việc học, giúp HS nhận thức đƣợc “vì sao” và “nhƣ thế nào”, khuyến khích tìm
hiểu, thảo luận và nghiên cứu. Chúng giúp HS trong việc cá thể hoá suy nghĩ và
phát triển khả năng nhận thức đối với một chủ đề. Câu hỏi khái quát và câu hỏi bài
học đƣợc thiết kế tốt sẽ giúp học sinh tƣ duy độc lập, thúc đẩy trí tò mò, thúc đẩy
cách học thông qua đặt câu hỏi trong DA. Để trả lời đƣợc những câu hỏi nhƣ thế,
iv. DHTDA phải tăng khả năng tự chủ, khả năng tự đƣa ra quyết định, tăng thời
gian tự làm việc và tăng trách nhiệm của mỗi cá nhân.
v. DHTDA phải “thực”, tức là đề tài cần gắn với đời sống thực tế xung quanh
chứ không phải là các tình huống giả định, vai trò của ngƣời học trong dự án phải
thực, các sản phẩm tạo ra phải thể hiện đƣợc sự hiểu biết của HS về nội dung học
tập và có tính ứng dụng trong thực tế, nhắm đến một đối tƣợng nào đó trong cuộc
17
sống, các tiêu chí để đánh giá dự án cũng phải dựa trên thực tế vì vậy mang tính đặc
thù tuỳ theo từng dự án.
vi. DHTDA cần có bƣớc nghiệm thu dự án, chứng thực dự án đạt đủ các tiêu
chuẩn đề ra ban đầu.
1.6. Vai trò của học sinh trong phƣơng pháp dạy học theo dự án
Hoạt động dự án cũng làm thay đổi vai trò của học sinh. Học sinh có thể
không quen thể hiện vai trò năng động trong lớp học. Trong các dự án, học sinh
đƣợc đƣa ra nhiều quyết định, đƣợc cộng tác làm việc, đƣợc đƣa ra sáng kiến, đƣợc
trình bày trƣớc đám đông, và trong nhiều trƣờng hợp, học sinh đƣợc thiết lập kiến
thức riêng cho bản thân. Mặc dù lúc đầu có thể là thách thức lớn, nhƣng hầu hết học
sinh đều nhận thấy công việc dự án này rất có ý nghĩa, có liên quan thực tế đến cuộc
sống và rất hấp dẫn. Vì vậy, nhìn chung, họ rất tích cực, thực hiện tốt các dự án và
ghi nhớ đƣợc kiến thức mới. Tham gia DAHT, HS sẽ phải tự làm các công việc sau:
Tham gia lựa chọn đề tài, nội dung học tập sao cho phù hợp với khả
năng và hứng thú của từng cá nhân qua đó khuyến khích đƣợc tính tích cực, tự lực,
tính trách nhiệm và sự sáng tạo của HS;
HS làm việc với các thành viên trong nhóm trong một khoảng thời
gian nhất định để giải quyết những nội dung học tập phức hợp;
HS hệ thống kiến thức, thiết lập mối quan hệ giữa các nội dung kiến
thức của môn học và đƣợc tạo điều kiện học tập trong môi trƣờng hợp tác;
HS phải tạo ra các sản phẩm học tập đáp ứng các yêu cầu đề ra, đảm
bảo tính thẩm mỹ, khoa học, kinh tế do đó khơi gợi sự tò mò và óc sáng tạo của
1.8. Phân loại dự án học tập
DAHT có thể đƣợc phân loại theo nhiều phƣơng diện khác nhau. Sau đây là
một số cách phân loại:
i. Phân loại theo chuyên môn
- DAHT trong một môn học: Là các DAHT mà trọng tâm nội dung nằm trong
một môn học.
- DAHT liên môn: Là các DAHT mà trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn
khác nhau.
- DAHT ngoài chuyên môn: Là các DAHT không phụ thuộc trực tiếp vào các
môn học.
ii. Phân loại theo sự tham gia của người học
Copyright: Tài liệu đại học ©