PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong hệ thống giáo dục quốc gia, GDTH giữ một vai trò quan
trọng trong việc giáo dục con người. Chất lượng giáo dục bậc
Tiểu học không chỉ quyết định nền tảng cho sự hình thành nhân
cách cá nhân mà con là căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng
giáo dục của mỗi quốc gia. Để nâng cao hiệu quả GDTH, yêu cầu
đặt ra cho GDTH phải có những đổi mới nhất định.
Đổi mới giáo dục nói chung và GDTH nói riêng nhằm hướng
tới sự phát triển toàn diện con người từ đó đào tạo nguồn nhân
lực đáp ứng yêu cầu xã hội và thời đại. Định hướng chung của đổi
mới giáo dục đào tạo là là đổi mới theo hướng phát huy tính tích
cực của HS. Trọng tâm của chính sách đổi mới giáo dục nước nhà
trong giai đoạn hiện nay là đổi mới cách thực hiện các PPDH.
Theo đó, “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính
tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc
điểm của từng lớp học; môn học; bồi dưỡng phương pháp tự
học…” [ điều 24.2, Luật Giáo dục].
PPDH theo dự án được coi là một trong những PPDH tích cực.
Trong phương pháp này HS tự tiếp thu tri thức thông qua việc
cộng tác học tập, độc lập tư duy giải quyết những dự án thuộc một
chủ đề học tập dưới vai trò hướng dẫn, tư vấn, thúc đẩy và cộng
tác của GV từ đó HS khắc sâu và ghi nhớ kiến thức tốt hơn, đồng
thời đem lại những giờ học nhẹ nhàng, vui vẻ, lý thú mà vẫn đạt
hiệu quả cao.
Môn Khoa học lớp 4 là một môn học có nội dung mang tính đa
ngành, tính thực tiễn cao. Nó giúp HS có những kiến thức, kĩ
năng, thái độ về con người, sự vật, hiện tượng gần gũi với cuộc
1



2


- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Khoa học lớp 4.
5. Phạm vi nghiên cứu
- Đề tài giới hạn nghiên cứu dạy học theo dự án trong dạy học

môn Khoa học lớp 4.
- Phạm vi nghiên cứu thực trạng: ở một số trường tiểu học
thuộc thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
Nghiên cứu này đã sử dụng các phương pháp phân tích, tổng
hợp,... một số vấn đề lí luận của đề tài trong các loại sách, giáo
trình, luận văn, báo cáo, bài báo, trong các tạp chí.
6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
6.2.1. Phương pháp quan sát
Người nghiên cứu đã tiến hành dự giờ, quan sát một số tiết học
ở các trường tiểu học trong phạm vi điều tra của đề tài, qua đó có
những đánh giá bước đầu về thực tiễn dạy học môn Khoa học hiện
nay.
6.2.2. Điều tra
Điều tra được tiến hành bằng phiếu khảo sát nhằm tìm hiểu
thực trạng dạy học Khoa học và dạy học Khoa học với việc đáp
ứng những yêu cầu của đổi mới dạy học hiện nay. Điều tra được
tiến hành tại 3 trường tiểu học thuộc thị xã Phúc Yên, Vĩnh Phúc.
Tổng số phiếu điều tra là 103 phiếu.
6.2.3. Phỏng vấn
Phỏng vấn được tiến hành nhằm thu thập các thông tin về việc
tổ chức dạy học Khoa học 4 hiện nay. Phỏng vấn sau dự giờ được

1.1.Một số vấn đề đổi mới dạy học ở tiểu học hiện nay
1.1.1. Định hướng đổi mới dạy học ở tiểu học
Để nâng cao hiệu quả GDTH, yêu cầu đặt ra cho GDTH phải
có những đổi mới nhất định. Định hướng chung của đổi mới giáo
dục đào tạo là là đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực của
HS. Trọng tâm của chính sách đổi mới giáo dục nước nhà trong
giai đoạn hiện nay là đổi mới cách thực hiện các PPDH. Định
hướng đổi mới PPDH đã được khẳng định rõ trong các văn bản,
nghị quyết và các luật của nhà nước. Việc đổi mới PPDH ở tiểu
học về cơ bản là nhằm giúp HS hướng tới việc học tập chủ động
và dần loại bỏ thói quen học tập thụ động.
1.1.2. Dạy học theo quan điểm lấy người học làm trung tâm
Nhấn mạnh vai trò chủ động, tích cực của người học, chú ý
hứng thú của HS, vốn kinh nghiệm của HS, đến việc HS học như
thế nào hơn là việc GV dạy thế nào. Nó không chỉ là một phương
pháp giáo dục mà còn là một triết lí giáo dục hay định hướng để
giáo dục đạt hiệu quả.
1.1.3. Phương pháp dạy học tích cực
1.1.3.1. Khái niệm
Phương pháp dạy học:
PPDH là cách thức hành động của GV và HS trong quá trình
dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học.
1.1.3.2. Đặc trưng của PPDHTC
i) Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động của HS
ii) Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
iii) Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác
5


iv) Kết hợp đánh giá của GV với tự đánh giá của HS


khuyến khích các em tham gia những vấn đề phức tạp; đòi hỏi các
em phải tự lực, tích cực sử dụng thông tin của nhiều môn học
khác nhau cộng tác với nhau để giải quyết vấn đề.
Định hướng thực tiễn: Chủ đề của dự án gắn với thực tiễn, kết
quả dự án có ý nghĩa thực tiễn xã hội.
Định hướng hành động: Kết hợp giữa lí thuyết và thực hành
huy động nhiều giác quan.
Định hướng sản phẩm: người học thể hiện sự hiểu biết của
mình thông qua sản phẩm hoặc quá trình thực hiện.
1.2.4. Các dạng của dạy học theo dự án
i) Phân loại theo chuyên môn
ii) Phân loại theo sự tham gia của người học
iii) Phân loại theo sự tham gia của GV
iv) Phân loại theo quỹ thời gian
v) Phân loại theo nhiệm vụ
1.2.5. Quy trình dạy học theo dự án
1.2.6. Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học theo dự án
1.3. Giới thiệu chương trình môn Khoa học lớp 4
1.3.1. Khái quát chương trình môn Khoa học (lớp 4, 5)
1.3.2. Nội dung chương trình môn Khoa học lớp 4
Nội dung chương trình môn Khoa học 4 cấu trúc đồng tâm và
mở rộng theo 3 chủ đề lớn là: Con người và sức khỏe; Vật chất và
năng lượng; Thực vật và động vật. Với mục tiêu môn học thể hiện
ở cả 3 mặt kiến thức, kĩ năng, thái độ.
-Về kiến thức: HS có kiến thức thiết thực về sự trao đổi chất
của người; phòng tránh bệnh thông thường,truyền nhiễm. Trao đổi
chất cuả động, thực vật. Đặc điểm, ứng dụng của một số vật liệu,
năng lượng thường găp.
- Về kĩ năng: Hình thành, phát triển các kĩ năng: Phân tích so

trình, luận văn, báo cáo, bài báo trong các tạp chí.
2.4.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
i) Phương pháp quan sát
8


Người nghiên cứu đã tiến hành dự giờ, quan sát một số tiết học
ở các trường tiểu học trong phạm vi điều tra của đề tài, qua đó có
những đánh giá bước đầu về thực tiễn dạy học môn Khoa học hiện
nay.
ii) Phương pháp điều tra
Điều tra được tiến hành tại 3 trường tiểu học thuộc thị xã Phúc
Yên, Vĩnh Phúc. Tổng số phiếu điều tra là 103 phiếu.
iii) Phương pháp phỏng vấn
Phỏng vấn sau dự giờ được tiến hành với các GV mà đề tài
chọn quan sát, dự giờ ở các trường tiểu học thuộc phạm vi nghiên
cứu của đề tài.
iv) Phương pháp thống kê toán học.
2.5. Kết quả khảo sát thực trạng
2.5.1. Việc tổ chức dạy học Khoa học 4 hiện nay

9


i) Thực trạng tổ chức dạy học Khoa học
GV ít đầu tư nghiên cứu nội dung bài học, các PPDH mới ít
được GV sử dụng, hình thức tổ chức dạy học còn nghèo nàn. GV
chưa chú ý đến phân hóa đối tượng HS, hứng thú học tập của HS.
ii) Dạy học Khoa học với việc đáp ứng yêu cầu đổi mới (theo
quan điểm dạy học tích cực).

có nhiều tình huống ngoài dự kiến khiến GV lúng túng khi giải
quyết; điều kiện cơ sở vật chất còn nghèo nàn; việc tổ chức dạy
học chưa được chú trọng đúng mức,…nên ảnh hưởng đến hiệu
quả sử dụng.
CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG QUY TRÌNH DẠY HỌC
THEO DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC
LỚP 4
3.1. Nguyên tắc xây dựng quy trình dạy học theo dự án trong
dạy học Khoa học lớp 4
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp giữa lí luận và thực tiễn
3.2.2. Đảm bảo vai trò chủ thể của HS trong toàn bộ quá trình
thực hiện dự án
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan, khoa học, thường
xuyên, liên tục trong quá trình đánh giá việc thực hiện dự án
của HS
3.2. Đề xuất quy trình dạy học môn Khoa học lớp 4 bằng
phương pháp dạy học theo dự án
Trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm, bản chất của PPDH theo dự
án cũng như đặc điểm của môn Khoa học lớp 4; tác giả xây dựng
quy trình dạy học môn Khoa học 4 bằng PPDH theo dự án gồm
các bước: (1) Xác định vấn đề để xây dựng thành dự án, (2) Lập
dự án, (3) Giao nhiệm vụ, (4) Thực hiện dự án, (5) Trình bày sản
phẩm, (6) Tổng kết, đánh giá dự án. Dưới đây tác giả xin trình bày
cụ thể các bước như sau:
Bước 1: Xác định vấn đề để xây dựng thành dự án
11


- GV và HS cùng nhau đề xuất, sáng kiến chủ đề của dự án.


- Câu hỏi nội dung: Là những câu hỏi rõ ràng, đúng, cụ thể,

chính xác… được sắp xếp theo những tiêu chuẩn về nội
dung, mục tiêu dạy học hỗ trợ cho các câu hỏi khái quát và
câu hỏi bài học.
iii) Thiết kế các hoạt động
- GV cần xác định các tình huống, tạo nhiều câu hỏi phong
phú cho HS nhằm đạt mục đích đề ra.
- GV khuyến khích HS tìm kiếm cách giải quyết vấn đề, thực
hiện các nhiệm vụ hoạt động để trả lời các câu hỏi khung,
liên hệ được với cuộc sống bên ngoài lớp học và giải quyết
một số vấn đề của cuộc sống thực.
- Ngoài ra GV cần xác định thời gian hoàn thành công việc
và các sản phẩm.
- Tìm kiếm thêm các tài liệu bổ sung có liên quan, những
thông tin cần thiết hỗ trợ cho quá trình dạy của bản thân và
cho quá trình học của HS bao gồm: tài liệu viết, in ấn…
iv) Lập kế hoạch đánh giá
- HS hướng đến những mục tiêu học tập như thế nào?
- HS sử dụng những kĩ năng tư duy nào?
- HS tích hợp và sử dụng thông tin mới hiệu quả đến đâu?
- Tính hiệu quả của các hoạt động của HS.

Bước 3: Giao nhiệm vụ
- Giới thiệu tên dự án và nội dung tóm tắt của dự án. Giúp
HS nắm được: (1) Các em cần làm gì?; (2) Yêu cầu cụ thể
về sản phẩm sau khi thực hiện dự án là gì?
- Giới thiệu tài liệu tham khảo, cung cấp thêm các phương
tiện hỗ trợ cho việc thực hiện dự án.
- Thảo luận với HS về các giai đoạn thực hiện dự án.

xét, đánh giá bằng điểm và phiếu theo các tiêu chí theo
thang đánh giá.
14


Bước 6: Tổng kết, đánh giá dự án
GV tổng hợp mọi quá trình đánh giá (của nhóm tự đánh giá,
đánh giá của nhóm bạn, đánh giá của GV) để đưa ra kết luận về
kết quả thực hiện dự án:
- Nhận xét về cả tinh thần, thái độ, tác phong, kĩ năng làm
việc của các nhóm, của cá nhân trong nhóm.
- Nhận xét chất lượng sản phẩm.
- Công bố điểm số của từng nhóm, khen thưởng khích lệ
nhóm đạt kết quả cao, động viên các nhóm đạt kết quả thấp.
- Đánh giá chung về sự thành công của dự án.
3.3. Một số bài trong môn Khoa học lớp 4 sử dụng phương
pháp dạy học dự án đạt hiệu quả
3.4. Minh họa thiết kế một số kế hoạch bài học trong môn
Khoa học lớp 4 bằng PPDH theo dự án
Dự án 1: Dinh dưỡng cho cuộc sống
Dự án 2: Nước và cuộc sống của chúng ta

15


KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và GDTH nói riêng

đang là mối quan tâm đặc biệt của toàn xã hội, các cơ quan, tổ

môn Khoa học lớp 4 gồm 6 bước và đã thiết kế được một số dự án
minh họa cho quy trình này.
Như vậy, đề tài nghiên cứu đã đạt được mục đích và nhiệm vụ
đặt ra. Qua đề tài, người nghiên cứu khẳng định giả thuyết khoa
học “Nếu PPDH theo dự án được vận dụng trong dạy học môn
Khoa học lớp 4 trong đó đảm bảo vai trò chủ thể tích cực của HS
từ việc xây dựng, thực hiện và đánh giá kết quả dự án thì hiệu quả
dạy học môn học sẽ được nâng cao” là hoàn toàn đúng đắn.
2. Kiến nghị
Các cấp quản lí giáo dục cần khuyến khích những cải tiến trong
dạy học Khoa học ở các trường tiểu học, tạo điều kiện phát huy hơn
nữa vai trò, vị trí của môn học trong chương trình tiểu học. Nhà
trường cần khuyến khích, tạo cơ hội cho GV áp dụng và đóng góp
sáng kiến cho việc tổ chức dạy học Khoa học theo hướng tích cực
hóa vai trò của HS.
Tổ chức các lớp chuyên đề bồi dưỡng về đổi mới PPDH Khoa
học cho GV, đặc biệt chú ý đến đổi mới cách thức vận dụng những
phương pháp đó vào trong dạy học để phát huy được tích cực của
HS.
Các trường cần quan tâm khai thác thế mạnh của phương pháp
dạy học theo dự án nói riêng và phương pháp dạy học hiện đại phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS nói chung.
Trang bị đủ phương tiện kĩ thuật hiện đại, nâng cao khả năng
phục vụ tạo điều kiện thuận lợi cho thầy và trò trong quá trình học
tập.
17


TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2001), Chương trình tiểu học, NXB