i
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
NGUYỄN PHÙNG LƢU QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
THẠCH HÀ, TỈNH HÀ TĨNH:
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
Chuyên ngành Quản lý kinh tế:
Mã số: 60 34 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS NGUYỄN HỒNG SƠN Hà Nội – 2014 iii
Mục lục
Trang
Danh mục các ký hiệu viết tắt i
hàng năm 27
1.3.3.3 Quyết toán ngân sách cấp xã hàng năm 28
1.4 Một số tiêu chí đánh giá quản lý Ngân sách 29
1.5 Sự cần thiết phải đổi mới quản lý ngân sách cấp xã 30
Chương 2: Thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà
- Tỉnh Hà 31
2.1 Những điều kiện kinh tế xã hội tác động đến quản lý ngân sách trên địa
bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh 32
2.1.1 Điều kiện tự nhiên 32
2.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 33
2.1.3 Thực trạng bộ máy quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện
Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh 34
2.1.3.1 Bộ máy quản lý ngân sách xã 34
2.1.3.2 Thực trạng bộ máy quản lý ngân sách của các xã trên địa
bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh 36
2.2 Tình hình quản lý ngân sách trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh
Hà Tĩnh 37
2.2.1 Tình hình quản lý thu ngân sách cấp xã 37
2.2.2 Tình hình quản lý chi ngân sách cấp xã 38
2.2.2.1 Chi thường xuyên của ngân sách xã 39
2.2.2.2 Chi đầu tư phát triển của ngân sách xã 41
v
2.3 Kết quả, tồn tại và hạn chế trong quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn
huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh 43
2.3.1 Những kết quả đạt được 43
2.3.2 Tồn tại hạn chế 46
2.3.2.1 Trong công tác thu ngân sách xã 46
2.3.2.2 Trong quản lý chi ngân sách xã 48
2.3.4 Nguyên nhân, tồn tại chủ yếu trong quản lý ngân sách xã 56
vii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
STT
KÝ HIỆU
NGUYÊN NGHĨA
1
CNH - HĐH
viii
DANH MỤC BẢNG BIỂU
STT
KÝ HIỆU
BẢNG
NỘI DUNG
TRANG
1
Bảng 2.1
Thu ngân sách trên địa bàn huyện Thạch Hà
ix
DANH MỤC HÌNH
STT
KÝ HIỆU
HÌNH
NỘI DUNG
Huyện Thạch Hà là địa phương rộng nằm ở cửa ngõ phía bắc Thành
phố Hà Tĩnh. Trong những năm qua Thạch Hà đã có bước chuyển mình mạnh
mẽ nhất là trong kinh tế - xã hội, đời sống người dân có nhiều khởi sắc. Một
trong những yếu tố quan trọng tạo nên sự phát triển đó là việc quản lý ngân
sách một cách có hiệu quả bảo đảm chi thường xuyên và tăng chi đầu tư phát
triển. Trong đó ngân sách xã chiếm một phần rất quan trọng trong ngân sách
chi toàn huyện. Tuy thu - chi một lượng ngân sách lớn như vậy nhưng nhìn
2
chung công tác quản lý ngân sách cấp xã còn nhiều bất cập, trình độ năng lực
của cán bộ còn nhiều yếu kém, sai sót, thất thoát trong thu chi xảy ra khá phổ
biến, một số xã thu chi không qua kho bạc, một số nguồn vốn đầu tư sử dụng
không hiệu quả, nguyên nhân chính là cơ chế chính sách chưa đồng bộ, quản
lý lỏng lẻo, trình độ cán bộ chưa đáp ứng được yêu cầu. Vì vậy việc quản lý
ngân sách thế nào cho hiệu quả là việc đặt ra hết sức bức thiết đối với các cấp
các ngành.
Từ những lý do trên nên tôi chọn đề tài: Công tác quản lý ngân sách
cấp xã trên địa bàn Huyện Thạch Hà - Hà Tĩnh: Thực trạng và giải pháp. Đề
tài sẽ trả lời câu hỏi quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn như thế nào? Giải
pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách trên địa bàn? Quá trình
nghiên cứu, khảo sát đánh giá hoạt động quản lý ngân sách trong thời gian
qua trên địa bàn huyện mong muốn góp một phần nhỏ trong việc đưa ra các
giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà -
Tỉnh Hà Tĩnh được tốt hơn để đảm bảo nguồn ngân sách của nhà nước, nguồn
lực của nhân dân được phát huy một cách hiệu quả.
2. Tình hình nghiên cứu:
Vấn đề quản lý ngân sách cấp xã là vấn đề tương đối nhạy cảm nên
trong thời gian qua đã có một số đề tài nghiên cứu cấp bộ, cấp nhà nước, các
đề tài thạc sỹ, tiến sỹ, các bài viết được đăng tải nhằm phục vụ cho việc
nghiên cứu, áp dụng trên thực tiễn.
nước trên địa bàn Tỉnh Hà Tĩnh” của Trịnh Văn Ngọc. Đề tài đã đi sâu vào
việc quản lý ngân sách nói chung từ đó nêu ra những bất cập trong quản lý
ngân sách để nêu ra các giải pháp hoàn thiện.
4
Đến thời điểm hiện nay, nhìn chung các công trình nghiên cứu đa số
chủ yếu đang tập trung về công tác quản lý ngân sách nhà nước nói chung.
Một số đề tài mang tính chuyên môn hóa như: Việc quản lý vốn đầu tư, quản
lý thuế trong đó có nêu về ngân sách xã nhưng cũng chỉ ở một số mục nhỏ
nhưng chưa đi sâu. Có một số đề tài luận văn thạc sỹ nghiên cứu về vấn đề
quản lý ngân sách cấp xã tuy vậy các công trình này chỉ nghiên cứu ở địa
phương của người thực hiện đề tài, và chưa nghiên cứu hết các nội dung
quản lý ngân sách cấp xã mà chủ yếu nặng về việc thu - chi theo quy định
của pháp luật. Các đề tài này chưa nghiên cứu phần dự toán, quyết toán, một
số khoản thu - chi không qua kho bạc (tọa thu, tọa chi) của địa phương.
Những đề tài đó nghiên cứu trên cơ sở dùng phương pháp so sánh,
tổng hợp, phân tích các đề tài này ít sử dụng phương pháp điều tra. Trên cơ
sở kế thừa những nghiên cứu trước đây đề tài này sẽ tiếp tục bổ sung, hoàn
thiện trên cơ sở đó nghiên cứu thêm các nội dung bổ sung thêm phần dự
toán, quyết toán ngân sách, một số điểm mới của nội dung quản lý ngân sách
cấp xã so với trước đây và thêm một phần về nguồn thu chưa qua kho bạc từ
đó đưa ra một số giải pháp mới nhằm ghoàn thiện về quản lý ngân sách cấp
xã.
Trên địa bàn huyện Thạch Hà - Hà Tĩnh đến thời điểm hiện nay chưa
có một công trình nào nghiên cứu về lĩnh vực quản lý ngân sách cấp xã.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
- Mục đích: Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng quản lý ngân sách cấp xã
trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh từ đó nêu ra một số giải pháp
nhằm quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn một cách tốt hơn.
- Nhiệm vụ:
các năm khác nhau để từ đó thấy được những kết quả đạt được tìm ra các
6
nguyên nhân hạn chế mang tính bản chất để đưa ra các giải pháp khắc phục.
Trên cơ sơ điều tra tìm ra những điểm chưa phù hợp trong việc áp dụng các
quy định về quản lý nghân sách ở địa phương, tham khảo các kiến nghị đề
xuất của các nhà quản lý, các cán bộ làm công tác chuyên môn để đưa ra các
kiến nghị đề xuất nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý ngân sách ở cấp xã trong
thời gian sắp tới một cách tốt hơn.
6. Những đóng góp mới của luận văn
Hiện nay đề tài nghiên cứu về quản lý nghiên cứu về ngân sách cấp xã
khá nhiều tuy vậy việc nghiên cứu quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn
huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh từ trước đến nay chưa có, trong khuôn khổ
nghiên cứu của đề tài dự kiến sẽ đóng góp một số nội dung như sau: Cung cấp
những nội dung thiết yếu về cơ sở lý luận ngân sách nói chung và ngân sách
cấp xã nói riêng. Từ cơ sở lý luận nghiên cứu việc thực thi áp dụng ở địa
phương để phát hiện những vấn đề hợp lý, chưa hợp lý, tồn tại, hạn chế,
nguyên nhân của nó để nêu ra các giải pháp hoàn thiện nhằm thực hiện tốt
hơn công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà
Tĩnh trong thời gian tới.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
luận văn gồm 3 chương
- Chương 1: Nội dung chính về ngân sách cấp xã.
Chương này sẽ trả lời câu hỏi ngân sách nhà nước là gì? Ngân sách cấp
xã là gì? Quản lý ngân sách nhà nước Có những nội dung gì? Vị trí của ngân
sách cấp xã trong hệ thống ngân sách nhà nước. Trên cơ sở đó chỉ ra một số
điểm chưa phù hợp trong các quy định của nhà nước về quản lý ngân sách cấp
xã và sự cần thiết phải đổi mới công tác quản lý ngân sách cấp xã.
Chƣơng 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ NGÂN
SÁCH CẤP XÃ
1.1 Những lý luận chung về ngân sách nhà nƣớc
1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, chức năng của ngân sách nhà nƣớc.
+ Khái niệm
Thuật ngữ ngân sách nhà nước được sử dụng rộng rãi trong đời sống
kinh tế xã hội mọi quốc gia được nhiều nhà kinh tế học nghiên cứu. Song hiện
nay quan niệm về ngân sách nhà nước của mỗi quốc gia có sự khác biệt. Người
ta đưa ra nhiều định nghĩa về ngân sách nhà nước tùy theo các trường phái các
lĩnh vực nghiên cứu. Các nhà kinh tế Nga quan niệm: Ngân sách nhà nước là
bảng kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của quốc
gia.
Luật ngân sách nhà nước được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày
16/12/2002, định nghĩa ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu - chi của
nhà nước trong dự toán đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định và thực
hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà
nước. Qua nghiên cứu chúng ta thấy rằng sự hình thành và phát triển của ngân
sách nhà nước nó gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của hàng hóa - tiền tệ
trong các phương thức sản xuất của cộng đồng và nhà nước của từng cộng
đồng. Nói cách khác sự ra đời của nhà nước, sự tồn tại của kinh tế tiền tệ là tiền
đề của sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước và ngân sách
chính là phương tiện phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của một nhà nước.
9
+ Đặc điểm của ngân sách nhà nƣớc:
nguồn lực tài chính là sự phát triển kinh tế phát triển sản xuất kinh doanh, vì
vậy trong quá trình phát triển kinh tế xã hội nhà nước phải nắm và tôn trọng
các quy luật kinh tế khách quan đồng thời phải bảo đảm hài hòa lợi ích của
các chủ thể của nền kinh tế. sản xuất kinh doanh phát triển thì nguồn thu của
nhà nước mới được đảm bảo.
Một ngân sách nhà nước vững mạnh là một ngân sách mà cơ chế phân
phối của nó đảm bảo được sự cân đối trên cơ sở phát triển sản xuất kinh
doanh, nuôi dưỡng nguồn thu để tăng được được thu đáp ứng yêu cầu chi.
Ngoài ra một nguyên tắc nhà nước vững mạnh còn phải thể hiện sự
phân phối và quản lý đúng đắn, hợp lý và hiệu quả. Nhà nước sử dụng khối
lượng tài chính từ nguồn ngân sách nhà nước để sử dụng vào mục đích phát
triển kinh tế xã hội và chi tiêu cho hoạt động của bộ máy nhà nước.
Từ đó ta có thể thấy bản chất của ngân sách nhà nước đó là hệ thống
các mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các thành viên trong xã hội phát
sinh trong quá trình nhà nước huy động và sử dụng các nguồn lực nhằm bảo
đảm bảo yêu cầu thực hiện chức năng quản lý và điều hành nền kinh tế xã hội
của nhà nước.
- Chức năng giám đốc: Nhà nước thông qua ngân sách nhà nước để biết
được nguồn thu - chi nào là cơ bản của từng thời kỳ, từng giai đoạn từ đó để
có giải pháp làm tốt việc thu -chi. Nhà nước định ra cơ chế thu chi hợp lý theo
dõi các phát sinh và những ảnh hưởng đến thu chi. Chức năng này thể hiện
nhà nước trong quá trình quản lý ngân sách sẽ thường xuyên thực hiện việc
giám sát, đôn đốc, kiểm tra một cách thường xuyên, liên tục cùng với quá
trình của các đối tượng phân phối ngân sách nhà nước. Thông qua chức năng
giám đốc để nhà nước kiểm soát tình hình tài chính vĩ mô.
11
Hai chức năng phân phối và giám đốc có mối quan hệ lẫn nha thông
qua phân phối để nhà nước thực hiện việc kiểm tra, giám sát và ngược lại
thông qua kiểm tra, giám sáy để thực hiện việc phân phối tốt hơn.
độ và sự cần thiết phát triển của địa phương và hiệu quả sử dụng ngân sách là
vô cùng quan trọng.
- Việc phân cấp quản lý ngân sách cần phân định rõ nhiệm vụ thu chi,
phát huy quyền chủ động của chính quyền địa phương và việc phân cấp phải
ổn định trong nhiều năm, nếu thay đổi thường xuyên sẽ mất tính chủ động của
các địa phương gây khó khăn trong quản lý ngân sách.
1.1.2.2 Các cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc hiện nay
Theo Điều 4 của Luật ngân sách nhà nước ngày 16 tháng 12 năm 2002
thì ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.
Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có
hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân. Theo quy định ta thấy rằng các cấp
ngân sách hiện nay ở Việt Nam có các cấp sau:
+ Ngân sách trung ương
+ Ngân sách địa phương. Trong ngân sách địa phương bao gồm:
- Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuốc trung ương (Gọi chung là ngân
sách cấp tỉnh)
- Ngân sách quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (Gọi chung là
ngân sách cấp huyện)
- Ngân sách xã, phường, thị trấn (Gọi chung là ngân sách cấp xã)
1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của ngân sách cấp xã
1.2.1 Khái niệm ngân sách cấp xã
Ngân sách cấp xã là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá
trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền nhà nước cấp
13
xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của nhà nước cấp cơ sở
trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý.
Theo Điều 4 của Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân
ngày 26 tháng 11 năm 2003 quy định xã, phường, thị trấn là cấp hành chính
có hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân. Điều 4 luật ngân sách năm 2002
khoản điều tiết theo tỷ lệ phần trăm cho xã hưởng do Hội đồng nhân dân tỉnh
quyết định.
- Được quản lý và điều hành theo dự toán chế độ, tiêu chuẩn, định mức
do cơ quan có thẩm quyền quy định. UBND xã sẽ điều hành ngân sách theo
dự toán của HĐND cung cấp và theo chế độ định mức tiêu chuẩn được nhà
nước quy định. Ví dụ: Tiền lương, chế độ công tác phí, các khoản phụ cấp
1.2.3 Vai trò của ngân sách xã
Trong hệ thống ngân sách nhà nước ngân sách xã giữ vai trò ngân sách
cơ sở là phương tiện vật chất giúp chính quyền cấp xã thực hiện chức năng
nhiệm vụ theo quy định của pháp luật. Cụ thể chính quyền xã sử dụng ngân
sách xã để chi trả cho bộ máy hành chính, Đảng, đoàn thể, đảm bảo cơ sở hạ
tầng, môi trường, trật tự an toàn, giáo dục, y tế theo phân cấp quản lý kinh
tế xã hội. Vì vậy có thể nói ngân sách cấp xã giữ vai trò rất quan trọng trong
công việc thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình. Chính quyền nhà nước
cấp cơ sở gắn bó mật thiết với dân, trực tiếp xử lý các vấn đề mà cộng đồng
dân cư đặt ra.
- Ngân sách cấp xã bảo đảm các điều kiện hoạt động ở cơ sở.
Để bộ máy nhà nước chính quyền cấp cơ sở tồn tại và hoạt động được
thì đòi hỏi phải có điều kiện vật chất để đảm bảo từ các khoản tiền lương, phụ
cấp, chi tiêu quản lý hành chính, trang thiết bị vật tư có thể nói không có các
15
khoản chi của ngân sách cấp xã thì bộ máy nhà nước của cơ sở không thể tồn
tại và hoạt động được. Hiện nay theo phân cấp ngày càng tăng, vai trò, trách
nhiệm, và quyền tự chủ cho cơ sở được tăng cường cán bộ cấp xã, phường, thị
trấn chuyển từ chế độ cán bộ bầu cử trước đây sang công chức (Theo Nghị
định 92/2009 của Chính phủ quy định về chức danh số lượng cán bộ công
chức ở xã, phường, thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách ở
cấp xã mỗi xã có từ 20 đến 25 công chức) chưa kể lực lượng bán chuyên
trách, hợp đồng mỗi xã từ 19 – 22 người, hệ thống cán bộ thôn xóm, tổ dân
cấp trực tiếp thực hiện chế độ an sinh xã hội. Thông qua ngân sách xã nhà
nước trả chế độ trực tiếp cho các đối tượng chính sách như người có công,
người già trên 80 tuổi, người tàn tật ngoài ra ngân sách xã thường trích một
khoản để hỗ trợ các đối tượng khi hoạn nạn, xóa đói giảm nghèo, ngói hòa
nhà ở, cứu trợ. Khi có thiên tai, bão lụt nguồn này đã giúp đỡ và tạo điều kiện
rất lớn cho các hộ gia đình chính sách hộ nghèo, hộ gặp thiên tai một phần
khó khăn, bảo đảm công bằng và an sinh xã hội.
1.3 Các nội dung của quản lý ngân sách cấp xã
Trước khi đi sâu vào việc quản lý ngân sách cấp xã ta có thể hiểu chung
về quản lý ngân sách nhà nước một cách khái quát đó là sự tác động có tổ
chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với quá trình thu - chi ngân
sách nhà nước
1.3.1 Quản lý thu ngân sách cấp xã
1.3.1.1 Xây dựng dự toán thu - chi ngân sách cấp xã
+ Dự toán do cấp huyện
Hàng năm theo định kỳ cuối năm các ngành thuế và tài chính của
huyện sẽ tham mưu UBND huyện xây dựng dự toán thu - chi cho các xã. Trên
cơ sở đó UBND huyện trình Hội đồng nhân dân huyện cho ý kiến quyết định
Copyright: Tài liệu đại học ©