vBỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

LÊ THỊ MỸ LINH
PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG
DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở VIỆT
NAM

TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP
KINH TẾ
Chuyên ngành: KINH TẾ LAO ĐỘNG
Mã số: 62.31.11.01
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
1: PGS. TS. TRẦN XUÂN CẦU
2: PGS. TS. VŨ HOÀNG NGÂN
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các thông tin và kết quả nghiên cứu trong luận án là
do tôi tự tìm hiểu, đúc kết và phân tích một cách trung thực,
phù hợp với tình hình thực tế.
Nghiên cứu sinh
Lê Thị Mỹ Linh
i
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận án, tác giả đã được sự giúp đỡ nhiệt tình và tạo điều kiện
của rất nhiều người, sau đây là lời cảm ơn chân thành của tác giả:
Trước hết, xin cảm ơn sâu sắc thầy giáo hướng dẫn - PGS.TS. Trần Xuân
Cầu - Trưởng khoa Kinh tế và Quản lý Nguồn Nhân lực và cô giáo hướng dẫn -
PGS.TS. Vũ Hoàng Ngân - Phó trưởng khoa Kinh tế và Quản lý Nguồn Nhân lực về
sự hướng dẫn nhiệt tình và những ý kiến đóng góp quý báu để luận án được hoàn

DANH M Ụ C CÁC S Ơ ĐỒ xi
DANH M Ụ C CÁC BI Ể U ĐỒ xi
M Ở ĐẦ U 1
CHƯƠNG 1 10
C Ơ

S Ở

LÝ

LU Ậ N

V Ề

PHÁT

TRI Ể N

NGU Ồ N

NHÂN

L Ự C

TRONG

DOANH
NGHI Ệ P NH Ỏ VÀ V Ừ A 10
1.1. CÁC KHÁI NI Ệ M C Ơ B Ả N 10
1.1.1. Khái ni ệ m ngu ồ n nhân l ự c 10

ch ứ c th ự c hi ệ n k ế ho ạ ch đ ào t ạ o và

phát tri ể n 43
1.2.1.4. Đ ánh giá hi ệ u qu ả ho ạ t độ ng

đ ào t ạ o và phát tri ể n 48
1.2.3. Trách nhiệm trong phát triển nghề nghiệp cho người lao động 50
4
1.2.3.1. Trách

nhi ệ m

c ủ a

doanh

nghi ệ p

trong

vi ệ c

phát

tri ể n

ngh ề

nghi ệ p


nhân

t ố

bên

trong

doanh

nghi ệ p

ả nh

h ưở ng

đế n

PTNNL

trong
DNNVV 52
1.3.2. Nh ữ ng

nhân

t ố

bên



NGU Ồ N

NHÂN

L Ự C
TRONG CÁC DOANH NGHI Ệ P NH Ỏ VÀ V Ừ A 58
1.4.1. Kinh nghi ệ m qu ố c t ế v ề đ ào t ạ o trong doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a 58
1.4.2. Kinh

nghi ệ m

xây

d ự ng

và

th ự c

hi ệ n

chính

sách

h ỗ

tr ợ



QUÁT

TÌNH

HÌNH

PHÁT

TRI Ể N

DOANH

NGHI Ệ P

NH Ỏ

VÀ
V Ừ A Ở VI Ệ T NAM 66
2.1.1.

Quá
trình
hình


nh

ỏ
và
v

ừ

a

66
2.1.1.1.

S

ố
l

ượ


ệ

p
qua
các
giai
đ

o

ạ

n

66
2.1.1.2.

C ơ c ấ u doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a phân theo qui mô lao độ ng 69

t ế

đấ t

n ướ c71
2.2. ĐẶ C

Đ I Ể M,

Đ I Ề U

KI Ệ N

Ả NH

H ƯỞ NG

ĐẾ N

PHÁT

TRI Ể N

NGU Ồ N
NHÂN L Ự C TRONG DNNVV Ở VI Ệ T NAM 73
2.2.1.các
DNNVV

77
5
2.2.2.3.

Thu nh ậ p và l ợ i ích c ủ a ng ườ i lao độ ng trong DNNVV 78
2.2.3.

H ộ i nh ậ p kinh t ế v ớ i phát tri ể n NNL trong các DNNVV 82
2.3. PHÂN

TÍCH

TH Ự C

TR Ạ NG

PHÁT

TRI Ể N

NGU Ồ N


tri ể n

ngu ồ n

nhân

l ự c

trong
DNNVV 84

2.3.2.

Phân

tích

th ự c

tr ạ ng

ho ạ t

độ ng

qu ả n

lý


Đ I Ể M,

GI Ả I

PHÁP

VÀ

KI Ế N

NGH Ị

NH Ằ M

PHÁT

TRI Ể N

NGU Ồ N

NHÂN

L Ự C

TRONG

CÁC

DOANH


Đ ÀO

T Ạ O

VÀ

H Ỗ

TR Ợ

NH Ằ M

PHÁT

TRI Ể N

NNL

CHO

DNNVV 141

3.2.1. Nhu

c ầ u

đ ào

t ạ o



Đ I Ể M

V Ề

PHÁT

TRI Ể N

NGU Ồ N

NHÂN

L Ự C

TRONG

CÁC
DNNVV 148

3.3.1. Quan

đ i ể m

1:

Phát

tri ể n



tri ể n

ngu ồ n

nhân

l ự c

cho

DNNVV

c ầ n

có

s ự

ph ố i

h ợ p

đồ ng

b ộ

gi ữ a

các


3:

Các

gi ả i

pháp

phát

tri ể n

ngu ồ n

nhân

l ự c

trong

DNNVV

c ầ n

thi ế t th ự c, d ễ th ự c hi ệ n và đượ c th ự c hi ệ n đồ ng b ộ 152

3.4. GI Ả I

PHÁP

nh ậ n

th ứ c

v ề

vai

trò

c ủ a

mình

trong
PTNNL 152

3.4.2. Xây

d ự ng

chính

sách,

chi ế n

l ượ c

và


và

phát

tri ể n

trong

các

doanh

nghi ệ p nh ỏ và v ừ a 157

3.4.4. Thực hiện hoạt động phát triển nghề nghiệp cho người lao động 167
3.4.5. Thực hiện chính sách thu hút và duy trì những người lao động giỏi
169
3.3.6. Hoàn thi ệ n công tác đ ánh giá k ế t qu ả th ự c hi ệ n công vi ệ c 173

3.4.7. Xây dựng văn hoá doanh nghiệp khuyến khích học tập nâng cao trình
độ NNL 175
3.4.8.

Thông
tin qu ả n lý NNL 178



sách

v ĩ

mô

nh ằ m

khuy ế n

khích

phát

tri ể n

doanh

nghi ệ p

nh ỏ và v ừ a 179

3.5.1.2. Hình thành Qu ỹ phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c 180

7
3.5.1.3. Ti ế p

t ụ c



hóa

các

ho ạ t

độ ng

h ỗ

tr ợ ,

khuy ế n

khích

phát

tri ể n

h ệ

th ố ng

cung
c ấ p d ị ch v ụ , th ự c hi ệ n v ườ n ươ m doanh nghi ệ p 182

3.5.1.5. Hoàn



3.5.1.7. Th

ự

c
hi

ệ

n
truy

ề

n
thông
thay

dân
v

ề
vai
trò
c

ủ

a
DNNVV
ch

ủ
DNNVV
v

ề
vai
trò
c

ủ


trong

các

t ổ

ch ứ c

cung

c ấ p

d ị ch

v ụ

đ ào

t ạ o 191

3.5.3.3. Nâng

cao

ch ấ t

l ượ ng

t ư


ch ứ c

cung

c ấ p

d ị ch

v ụ

đ ào

t ạ o,

t ư

v ấ n

c ầ n

ho ạ t

độ ng

theo

c ơ ch ế th ị


8
PHỤ LỤC
vii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
i Bình Dương
ng ương
ài
ng
c
ệt Nam
ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
APEC Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á Thá
AFTA Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN
CIEM Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Tru
CV Công việc
DN Doanh nghiệp
DNN Doanh nghiệp nhỏ
DNV Doanh nghiệp vừa
DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa
DNNN Doanh nghiệp nhà nước
DNnNN Doanh nghiệp ngoài nhà nước
DNFDI
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngo
ĐGTHCV Đánh giá thực hiện công việc
ĐHKTQD Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
Điểm TB Điểm trung bình
ĐTNN Đầu tư nước ngoài
GDP Tổng sản phẩm quốc nội
IMF Quỹ Tiền tệ Quốc tế

doanh qua các giai đoạn 68
Bảng 2.2: Cơ cấu doanh nghiệp nhỏ và vừa phân theo quy mô lao động 70
Bảng 2.3 : Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp sau khi Việt Nam gia nhập WTO
76
Bảng 2.4: Cơ cấu lao động theo giới tính và công việc 78
Bảng 2.5: Lao động và thu nhập của người lao động 80
Bảng 2.6: Tình hình thực hiện các hình thức đào tạo tại công ty 85
Bảng 2.7: So sánh sự khác biệt giữa DNN và DNV trong thực hiện các hình thức
đào tạo tại công ty 87
Bảng 2.8: Văn bản qui định tiêu chuẩn đánh giá nhân viên 88
Bảng 2.9: Hệ thống đánh giá thực hiện công việc được thực hiện tốt 89
Bảng 2.10: Kết quả đánh giá thúc đẩy việc học tập và phát triển 89
Bảng 2.11: Các hình thức phát triển nhân viên 91
Bảng 2.12: Hoạt động đánh giá nhu cầu đào tạo và phát triển 93
Bảng 2.13: Đánh giá về lập kế hoạch đào tạo 96
Bảng 2.14: Công ty lập kế hoạch đào tạo tổng thể và có quỹ đào tạo phù hợp 97
Bảng 2.15: Đào tạo trong công việc và luân chuyển công việc 99
Bảng 2.16: Nguyên nhân không tổ chức thực hiện đào tạo 100
Bảng 2.17: Chi phí đào tạo trong doanh nghiệp 101
11
Bảng 2.18: Đánh giá về thiết kế chương trình đào tạo 102
Bảng 2.19: Tình hình thực hiện đào tạo, phát triển tại công ty 103
Bảng 2.20: Người lao động đánh giá về hiệu quả hoạt động đào tạo, phát triển .
104

Bảng 2.21: Đánh giá mức độ nâng cao năng lực sau đào tạo, phát triển 104
Bảng 2.22: Nguyên nhân của hiệu quả đào tạo thấp 105
Bảng 2.23: Mức độ đồng ý về việc giám sát, xem xét tiến bộ của người lao động
trong quá trình đào tạo 106
Bảng 2.24: Đánh giá hiệu quả thực hiện đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 107

và Thành phố Hồ Chí Minh 122
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh
tế quốc dân, là nơi tạo ra phần lớn công ăn việc làm, góp phần bình ổn xã hội. Nhận
rõ vai trò này của DNNVV, Chính phủ Việt Nam đã có nhiều chính sách để khuyến
khích phát triển DNVVV nói chung và phát triển nguồn nhân lực (PTNNL) cho
DNNVV nói riêng.
Trong những năm gần đây, Việt Nam đã gia nhập nhiều hiệp hội kinh tế,
thương mại khu vực, quốc tế và đặc biệt là Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)
vào năm 2006 đã tạo ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường
và học hỏi kinh nghiệm kinh doanh quốc tế. Trong quá trình hội nhập kinh tế, các
doanh nghiệp Việt Nam nói chung và đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt
Nam đang đứng trước một thách thức to lớn là cần làm gì để duy trì và phát triển
nguồn nhân lực của mình để có thể tồn tại và phát triển trong một môi trường cạnh
tranh ngày càng sâu sắc.
Tuy nhiên vấn đề phát triển nguồn nhân lực trong DNNVV có những đặc thù
riêng như thế nào, gặp những khó khăn gì và làm thế nào để phát triển nguồn nhân
lực trong DNNVV trong quá trình hội nhập kinh tế vẫn là câu hỏi chưa có lời giải
thích thoả đáng. Chính vì vậy việc nghiên cứu về vấn đề này là cần thiết khách quan.
Nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nguồn nhân lực trong DNNVV sẽ giúp
các nhà nghiên cứu trong nước, các chuyên gia hiểu rõ hơn những khó khăn của
DNNVV về PTNNL và tư vấn để nhà nước đưa ra các chính sách phù hợp để hỗ
trợ PTNNL cho DNNVV. Kết quả của nghiên cứu này sẽ giúp doanh nhân, chủ
doanh nghiệp rút ra bài học phù hợp để phát triển nguồn nhân lực cho doanh nghiệp
của mình nói riêng và từ đó góp phần cho sự phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa nói
chung.
2. Tổng quan các nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp
nhỏ và vừa
Ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về phát triển DNNVV nói chung và về

đóng góp có giá trị không chỉ cho doanh nghiệp mà cho cả các nhà hoạch định
chính sách của Việt Nam.
- Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam - lý luận và thực tiễn do PGS. TS. Đỗ
Minh Cương- TS. Mạc Văn Tiến đồng chủ biên (2004). Bên cạnh việc đi sâu
nghiên cứu tìm ra các giải pháp phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam, tác giả
đã đưa ra các khái niệm nguồn nhân lực ở phạm vi vĩ mô và vi mô, kinh
nghiệm đào tạo và phát triển lao động kỹ thuật ở một số nước như Đông Nam Á,
Trung Quôc, Nhật, Mỹ.
- Phát triển nguồn nhân lực trong các công ty Nhật Bản hiện nay do TS.Trần Thị
Nhung và PGS. TS. Nguyễn Duy Dũng đồng chủ biên (2005). Các tác giả đã
phân tích hiện trạng phát triển nguồn nhân lực, các phương thức đào tạo lao động
chủ yếu trong các công ty Nhật Bản từ những năm 1990 đến nay. Tác giả đã nêu ra
một số gợi ý và kiến nghị về sự phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam nói chung và
trong các công ty nói riêng trong thời gian tới.
- Luận án Tiến sỹ: “Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực của các trường
đại học khối Kinh tế Việt Nam thông qua các chương trình hợp tác đào tạo quốc tế”
của Phan Thuỷ Chi (2008). Các vấn đề lý luận về đào tạo và phát triển nguồn nhân
lực được hệ thống trong luận án là nguồn tham khảo cho tác giả.
- Đề tài cấp bộ: B2006-06-13: “giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các
doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà nội sau khi Việt Nam gia
nhập WTO (giai đoạn 2006-2010)” do PGS. TS. Phạm Quang Trung là chủ nhiệm đề
tài (2008). Các tác giả đã tập trung phân tích năng lực cạnh tranh của các DNNVV
trên địa bàn Hà nội, những nguyên nhân tác động, các nhân tố ảnh hưởng và những
bài học kinh nghiệm; từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường năng lực cạnh tranh cho
khu vực DNNVV trên địa bàn thành phố Hà nội. Trong các giải pháp đó, có các biện
pháp để PTNNL cho DNNVV vì nguồn nhân lực cũng là một nhân tố ảnh hưởng đến
năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
- Đề tài cấp bộ: 01X-07/09/2007-2 : “Thực trạng và các giải pháp thúc đẩy sự phát
triển DNNVV trên địa bàn thành phố Hà nội trong điều kiện gia nhập WTO” do thạc
sỹ Phạm Thị Minh Nghĩa làm chủ nhiệm đề tài (2008). Đề tài đã tập trung

+ Nghiên cứu về người quản lý trong DNNVV- họ chính là người thực hiện
đào tạo trong các doanh nghiệp nhỏ (Alan Coetzer năm 2006) và hiệu quả quản
lý ảnh hưởng lớn đến PTNNL trong các doanh nghiệp nhỏ (Juliet MacMahon
năm 1999)
Các nghiên cứu của các học giả quốc tế có nghiên cứu về Phát triển nguồn
nhân lực trong DNNVV nhưng ở các nước chứ không phải Việt Nam và không gắn
với hội nhập kinh tế quốc tế.
Tóm lại, xét một cách tổng thể đã có nhiều nghiên cứu hoặc báo cáo khẳng
định ý nghĩa và tầm quan trọng của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong sự
phát triển DNNVV. Tuy nhiên, những nghiên cứu và báo cáo đó mới chỉ tiếp cận ở
góc độ đánh giá bên ngoài, chưa thực sự trở thành nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề
quan trọng này. Nhận thức rõ điều đó, luận án kế thừa những thành tựu nghiên cứu
đã đạt được đồng thời luận giải chuyên sâu về vấn đề này trong quá trình hội nhập
kinh tế ở Việt Nam: “Phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ở
Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế”. Nghiên cứu của luận án khác với các
nghiên cứu trên ở chỗ luận án nghiên cứu sâu về phát triển nguồn nhân lực trong
DNNVV, ở Việt Nam và có gắn với quá trình hội nhập kinh tế.
3. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
Luận án có những mục tiêu nghiên cứu như sau:
- Khái quát hoá và phát triển những vấn đề lý luận về phát triển nguồn nhân
lực nói chung và phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa
nói riêng.
- Vận dụng lý luận đó vào phân tích đánh giá thực tiễn để hiểu rõ những mặt
được và chưa được về phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ
và vừa ở Việt Nam
- Đề xuất những quan điểm, giải pháp để hoàn thiện PTNNL trong các doanh
nghiệp nhỏ và vừa.
- Đề xuất những kiến nghị đối với nhà nước, các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp
nhỏ và vừa trong nước và quốc tế để có những hỗ trợ phù hợp nhằm PTNNL cho
các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đề ra, tác giả đã thực hiện phân tích định
tính và định lượng, thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn thông tin khác nhau. Cụ thể,
những thông tin dùng trong phân tích được thu thập từ những nguồn sau:
Nguồn thông tin thứ cấp: Những vấn đề lý luận đã được đúc rút trong sách
giáo khoa chuyên ngành trong nước và quốc tế; Các số liệu thông kê đã được xuất
bản, các báo cáo tổng hợp từ các tổ chức, cơ quan quản lý có liên quan; Kết quả các
nghiên cứu trước đây được công bố trên các tạp chí khoa học trong nước và quốc tế.
Nguồn thông tin sơ cấp:
-Phỏng vấn sâu: đối tượng phỏng vấn là chủ doanh nghiệp hoặc trưởng phòng
nhân sự hoặc người phụ trách vấn đề nhân sự trong công ty và một số nhà quản lý vĩ
mô liên quan đến phát triển DNNVV. Thời gian phỏng vấn vào cuối năm 2006, đầu
năm 2007 và cuối năm 2008 để kiểm chứng thông tin so với năm 2006 có những
thay đổi gì.
- Khảo sát 200 doanh nghiệp. Đối tượng trả lời bảng hỏi là người phụ trách nhân sự
trong công ty: chủ doanh nghiệp/giám đốc công ty, phó giám đốc công ty,
trưởng phòng nhân sự hoặc kiêm nhiệm. Thời gian khảo sát thực hiện từ cuối năm
2006 đến đầu năm 2007). Các doanh nghiệp thuộc các ngành nghề sản xuất, thương
mại, dịch vụ và xây dựng.
Tác giả đã thiết kế bảng hỏi, sau đó xin ý kiến các nhà khoa học và chuyên gia
để hoàn thiện. Bảng hỏi đã được phỏng vấn thử và hoàn thiện trước khi triển khai
khảo sát trên diện rộng. Xem chi tiết bảng hỏi ở phụ lục 1.
Để hiểu rõ kết quả khảo sát và bản chất của hoạt động phát triển nguồn nhân
lực trong doanh nghiệp nhỏ và vừa tác giả đã thiết kế những câu hỏi gợi ý cho
phỏng vấn sâu. Câu hỏi phỏng vấn chi tiết ở phụ lục 2. Danh sách những người
tham gia phỏng vấn sâu ở phụ lục 3.
Thông tin thu thập được đã được tổng hợp, phân tích kết hợp giữa lý luận và
thực tiễn. Phiếu khảo sát đã được phân tích dựa vào phần mềm SPSS phiên bản 11.
Những kết quả chính từ khảo sát được phân tích, tổng hợp ở phần 2.3. Đặc điểm của
mẫu khảo sát được nêu ở phụ lục 4.
6. Đóng góp mới của luận án

nghiệm quốc tế về vấn đề này.
Chương 2: Đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực trong doanh
nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
Tác giả đã khái quát tình hình phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, phân tích
đặc điểm của DNNVV ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực, những nhân tố
bên trong và bên ngoài doanh nghiệp ảnh hưởng đến PTNNL. Luận án đã đi sâu
nghiên cứu thực trạng phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp nhỏ và vừa và
tìm ra những ưu điểm cũng như tồn tại về vấn đề này trong DNNVV.
Chương 3: Quan điểm, giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển nguồn
nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong quá trình hội
nhập kinh tế
Tác giả đưa ra những giải pháp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm hoàn
thiện công tác PTNNL và những kiến nghị với nhà nước, các tổ chức hỗ trợ
DNNVV và dịch vụ phát triển doanh nghiệp để phát triển nguồn nhân lực cho
DNNVV.
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC
TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
1.1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1.1.1. Khái niệm nguồn nhân lực
Theo giáo trình nguồn nhân lực của trường Đại học Lao động - Xã hội do
PGS. TS. Nguyễn Tiệp chủ biên, in năm 2005 thì:
“Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có khả năng lao động” [99.Tr. 7].
Khái niệm này chỉ nguồn nhân lực với tư cách là nguồn cung cấp sức lao động cho
xã hội.
“Nguồn nhân lực được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, bao gồm nhóm dân cư
trong độ tuổi lao động có khả năng lao động” [99. Tr. 7,8]. Khái niệm này chỉ
khả năng đảm đương lao động chính của xã hội.
Theo giáo trình kinh tế nguồn nhân lực của trường Đại học Kinh tế Quốc
dân do PGS.TS. Trần Xuân Cầu, PGS.TS. Mai Quốc Chánh chủ biên, in năm 2008

khích phù hợp.
1.1.2. Khái niệm phát triển nguồn nhân lực
Về phát triển nguồn nhân lực cũng có nhiều khái niệm khác nhau ở góc độ
vĩ mô và vi mô như sau:
Khái niệm 1: Theo sách Phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục và
đào tạo: Kinh nghiệm Đông Á của Viện Kinh tế thế giới xuất bản năm 2003:
“Phát triển nguồn nhân lực, xét từ góc độ một đất nước là quá trình tạo
dựng lực lượng lao động năng động có kỹ năng và sử dụng chúng có hiệu quả, xét
từ góc độ cá nhân là việc nâng cao kỹ năng, năng lực hành động và chất lượng cuộc
sống nhằm nâng cao năng suất lao động và thu nhập. PTNNL là các hoạt động
nhằm nâng cao và khuyến khích đóng góp tốt hơn kiến thức và thể lực của người
lao động, đáp ứng tốt hơn cho nhu cầu sản xuất. Kiến thức có được nhờ quá trình
đào tạo và tiếp thu kinh nghiệm, trong khi đó thể lực có được nhờ chế độ dinh
dưỡng, rèn luyện thân thể và chăm sóc y tế” [138. Tr 16-17].
Khái niệm này xem xét phát triển nguồn nhân lực của đất nước, từ đó
khuyến nghị cho nhà nước những chính sách về giáo dục, đào tạo, y tế để phát triển
nguồn nhân lực ở tầm vĩ mô.
b. Khái niệm 2: Theo GS.TS. Bùi Văn Nhơn trong sách Quản lý và phát triển
nguồn nhân lực xã hội xuất bản năm 2006:
“Phát triển nguồn nhân lực là tổng thể các hình thức, phương pháp, chính
sách và biện pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng cho nguồn nhân lực (trí
tuệ, thể chất, và phẩm chất tâm lý xã hội) nhằm đáp ứng đòi hỏi về nguồn nhân lực
cho sự phát triển kinh tế xã hội trong từng giai đoạn phát triển” [79. Tr. 98].
Trong khái niệm này chất lượng nguồn nhân lực được giải thích như sau:
“Thể lực của nguồn nhân lực: sức khỏe cơ thể và sức khỏe tinh thần” [79. Tr. 99].
“Trí lực của nguồn nhân lực: trình độ văn hóa, chuyên môn kỹ thuật và kỹ năng lao
động thực hành của người lao động” [79. Tr.102].
“Phẩm chất tâm lý xã hội: kỷ luật, tự giác, có tinh thần hợp tác và tác phong công
nghiệp, có tinh thần trách nhiệm cao.vv ” [79. Tr.106].
“Chỉ tiêu tổng hợp: tổ chức phát triển liên hợp quốc đã khuyến nghị và đưa ra chỉ số