sáng kin kinh nghim năm học 2010- 2011
ti:
Phng phỏp bin lun xỏc nh cụng thc cu to hp cht hu c
I. Mở đầu:
1. Lý do chn t

i
* Xut phỏt t thc t ging dy :
Gii bi tp hoỏ hc l phng phỏp hc tp tớch cc ca hc sinh, giỳp hc sinh :
- Cng c kin thc mt cỏch thng xuyờn .
- H thng kin thc, khc sõu kin thc
- Luụn luụn chỳ ý phỏt huy s tớch cc, ch ng ca hc sinh, to hng thỳ hc
tp

cho hc sinh . Giỏo viờn hng dn hc sinh phỏt hin, ch ng tỡm ra, nm
bt
c phng phỏp gii. Nh vy s lm cho hc sinh hng thỳ, cú c nim vui khi
t mỡnh khỏm phỏ, t ú kin thc cú c s cú tớnh lõu bn, vng chc, v quan
trng

hn l rốn luyn cho cỏc em phng phỏp t duy.
Bi tp hoỏ hc rt phong phỳ v a dng, mt trong nhng loi bi tp cú tỏc dng

gõy hng thỳ hc b mụn, ng thi nõng cao mc t duy, kh nng phõn tớch
phỏn
oỏn ú l loi bi tp xỏc nh cụng thc cu to ca hp cht hu c. õy l loi
bi

tp ph bin trong chng trỡnh, trong cỏc thi tuyn sinh m hc sinh thng
gp


1. Cơ sở lý thuyết :
-Công thức chung của các hiđrô cácbon: C
n
H
2n +2 -2a
n >1, a là số liên kết và vòng a>0.
+ An kan: C
n
H
2n +2
n>1
+ Anken C
n
H
2n
n >2
+ An kin C
n
H
2n-2
n >2
+ Ankađien
C
n
H
2n-2
n >3
+ A ren C
n
H

2
m >1
+ este : C
n
H
2n+1
COOC
m
H
2m+1
n >0, m > 1 hay
C
x
H
2x
O
2
x > 2
- Công thức xác định số liên kết p và vòng trong hợp chất hữu cơ:
Giả sử hợp chất có công thức tổng quát là: C
x
H
y
O
z
N
t
X
u
( X là các

2.H ư ớng dẫn ph ư ơng pháp giải một số bài cụ thể :

B à i

1:
Một hiđrô cácbon A có công thức ( CH)
n
. Một mol A phản ứng vừa đủ với 4 mol H
2
hoặc với một mol Br
2
trong dung dịch Brôm.Xác định công thức cấu tạo của A.

H ư ớng dẫn học sinh:
-Sử dụng công thức chung của hiđrôcácbon để tìm công thức phân tử:
+ Công thức phân tử của A có dạng: C
n
H
n
+ Từ công thức chung của hiđrô cacbon : C
n
H
2n +2 - 2 a
Có
2n + 2 - 2a = n => n= 2a -2 (* )
-Từ dữ kiện của đầu bài suy luận được gì về đặc điểm cấu tạo của A:
+Từ dữ kiện 1 mol A phản ứng vừa đủ với 4 mol H
2
=> Phân tử A có 4 kiên kết
+Từ dữ kiện 1 mol A phản vừa đủ 1 mol Br

-A phản ứng với Na và NaOH => A có chức phênol => Công thức cấu tạo của A
là

(có 3 đồng phân):
OH
OH
OH
CH
3
CH
3

CH
3

- B chỉ phản ứng với Na => B có chức rượu => Công thức cấu tạo của B là:
CH
2
OH
-C không phản ứng với Na và NaOH => C thuộc chức ete => Công thức cấu tạo của C
là:
O
CH
3
B à i 3:
Ba chất A,B,C có cùng công thức phân tử C
3
H
8
O. Cho từng chất qua bình đựng bột

2
CH
2
OH, của A' là: CH
3
CH
2
CHO.
-B'không tham gia phản ứng tráng gương ,B' thuộc chức hoá học gì? Cấu tạo của B?
( B' là xêton , B là rượu bậc hai)
Công thức cấu tạo của B là: CH
3
CH(OH) CH
3
của B' là: CH
3
CO CH
3
Bài 4 :
Axit hữu cơ X cú cỏc tớnh chất sau:
m gam (x) + NaHCO
3
m gam (x) + O
đ V lớt CO
2
đ
V lớt CO
(t
o
C, p atm)

8
- Chất hữu cơ X cú cụng thức phõn tử C
5
H
8
O
2
, X tỏc dụng dung dịch NaOH, thu

được một hợp chất hữu cơ khụng làm mất màu nước brom và một muối => X cú chức
húa học gỡ ?
( X cú chức este )
- Xỏc định CTPT, CTCT của muối ? ( Xỏc định M
muối
)
n muối = nX = 0,05 mol
Đặt cụng thức của muối là RCOONa
M
muối
= 68 (g/mol) R = 1 => X là: HCOOC
4
H
7
Chất hữu cơ khụng làm mất màu nước brom, vậy đó phải là xeton.
=> CTCT của X : HCOOC(CH
3
)=CHCH
3
.
B à i 6:

thức cấu tạo của B là HCOOCH=CH
2
.)
- C phản ứng với H
2
( xúc tác Ni) tạo thành rượu đa chức không tác dụng với Cu(OH)
2
=> Đặc điểm của rượu đa chức ?=> Cấu tạo của C? ( Rượu đa chức có hai nhóm
-OH

không liền kề => Công thức cấu tạo của C là : OHC-CH
2
CHO)
Bài 7 :
Sỏng kiến kinh
gv Hồ Thị Thỳy- trường THPT Chuyờn tỉnh Lào
Hợp chất A có công thức phân tử là C
3
H
6
O
3
. Biết rằng 1 mol A tác dụng với kim loại
Na dư thì

giải phóng 1 mol khí H
2
. A có thể tác dụng với Na
2
CO

OH
đ Vậy C có công thức cấu tạo: HO-CH
2
CH
2
–COOH(2-hiđrôxi propanoic)
Bài 8 :Một axit hữu cơ cú CTPT là (C
4
H
3
O
2
)
n
, biết rằng axit hữu cơ này khụng làm

mất màu dd nước brom. Xỏc định CTCT của axit ?
CTCT chung của axit ? ( C
n
H
2n+2-x-2k
(COOH)
x
)
+ Đưa về dạng cấu tạo : (C
4
H
3
O
2

Bài tập tự giải :

B à i 1 : Ba hợp chất hữu cơ A,B,Cmạch thẳng có cùng cônh thức phân tử C
2
H
4
O
2
và có

các tính chất sau;
- Atác dụng với Na
2
CO
3
giải phóng CO
2
.
- B tác dụng với Na và tham gia phản ứng tráng gương.
-C tác dụng với NaOH và không tác dụng với Na.

Xác định công thức cấu tạo của A,B,C?
B à i 2:

Các chất hữu cơ A,B,C,D,E,F có cùng công thức phân tử là C
4
H
8
O
2

trong dung dịch NaOH đun
nóng. F phản ứng với Na giải phóng H
2
. G không có các phản ứng trên.
a. Xác định công thức cấu tạo của A, B, C, D, E, F, G và viết các PTPƯ minh họa.
b. Từ một hiđrocacbon tùy chọn, viết các phương trình phản ứng điều chế E, F, G.
Bài 5: A
1
, A
2
, A
3
, A
4
là các hợp chất mạch hở khác nhau có cùng CTPT là
C
5
H
8
O
2
: A
1
+ NaOH đ B
1
+ C
1
A
2
+ NaOH đ B

Xác định công thức cấu tạo của A
1
, A
2
, A
3
, A
4
và viết phương trình phản ứng.
Bài

6 : Ba chất X, Y, Z có CTPT dạng (CH
2
O)
n
với nÊ 3. Cho biết:
- X chỉ tham gia phản ứng tráng gương.
- Y vừa tham gia phản ứng tráng gương, vừa phản ứng với Na.
- Z tác dụng với dung dịch NaHCO
3
vừa đủ, làm bay hơi nước dung dịch sau phản
ứng, sản phẩm khan còn lại tiếp tục tác dụng với Na. Oxi hóa Z ở điều kiện thích hợp sẽ tạo
thành hợp chất chỉ chứa 1 loại nhóm chức.
Đốt cháy hoàn toàn X, Y, Z như nhau thì số mol H
2
O thu được từ X< Y< Z.
Hãy: - Xác định CTCT của X, Y, Z.
- Viết phương trình phản ứng theo sơ đồ:
2
Z

-Đã hiểu sâu, nhớ lâu hơn công thức, các dạng đồng phân, tính chất của các chất hữu

cơ .
-Đã được rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo, độc lập trong quá trình tiếp thu và
lĩnh

hội kiến thức.
Trong năm học 2009
–
2010 và 2010
–
2011 tôi đã triển khai lý thuyết dạng bài tập

trong các tiết luyện tập, ôn tập theo chuyên đề, kết quả thu được rất khả quan. Các
em

không còn lúng túng khi giải các dạng bài tập này mà còn rất hứng thú và đã có
kĩ

năng giải quyết dạng bài tập này. Qua bài kiểm tra khảo sát của lớp 11lý, 11A
1
,
11Sinh, sau khi triển khai đề tài cho thấy kết quả cụ thể :
Năm học 2009
–
2010
Lớp

Kiểm tra
11lý(27h/s)

tập,

luyện tập
-Nâng cao và tích lũy được nhiều kiến thức ,trình độ chuyên môn.
Trong phạm vi thời gian hạn chế ở đây tôi mới chỉ đề cập đến một số vấn đề cơ
bản

kiến thức của chương trình.Rất mong sự đóng góp ý kiến bổ xung của các bạn
đồng

nghiệp để tôi có thêm nhiều kinh nghiệm hơn nữa.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
Lào cai Ngày 1 tháng 5 năm 2011
IV-Tài liÖu tham kh¶o
1. Cơ sở lý thuyết húa học – Đào Hữu Vinh.
2. Bài tập nâng cao hóa học Hữu Cơ
3. Tài liệu giáo khoa chuyên hóa
4. Đề thi tuyển sinh đại học tập 1,2,3- Bộ giáo dục năm 1994
5 . Rốn luyện kỹ năng giải toỏn Húa Học 12- Ngụ Ngọc An.
. . .
Sáng kiến kinh
gv Hồ Thị Thúy- trường THPT Chuyên tỉnh Lào