Sáng kiến kinh nghiệm
thiết kế một số trò chơi đóng vai ở tiết 2
môn đạo đức lớp 4
Phần I: Mở Đầu
1. Lý do chọn đề tài.
Thực tiển của công tác đổi mới phơng pháp dạy học ở tiểu học đã và
đang đặt ra vấn đề cần quan tâm đối với các môn học nói chung và môn
đạo đức nói riêng. Làm thế nào để học sinh tiếp thu bài một cách có hứng
thú, chủ động, sáng tạo mang lại hiệu quả cao vì vậy bản thân tôi đã chọn
đề tài sáng kiến kinh nghiệm:
Thiết kế một số trò chơi đóng vai ở tiết 2 môn đạo đức lớp 4
2. Kế hoạch thực hiện:
Thờigian nghiên cứu đề tài sáng kiên từ tháng 9 năm 2004-> tháng 4 năm
2005.
Phần II: Nội dung đề tài.
A. Nhận thức cũ- giải pháp cũ.
1. Nhận thức cũ.
Đạo đức là phép tắc thông thờng do xã hội đặt ra, quy định cách c xử
giữa ngời này với ngời khác và giữa từng ngời với xã hội.
Trớc đây việc giáo dục đạo đức đơn thuần là giáo dục con ngời có đủ
đức đủ tài để đáp ứng với nhu cầu xã hội hiện tại. Chủ Tịch Hồ Chí Minh
_________________________________________1
đã dạy Dạy cũng nh học phải chú trọng cả đức lẫn tài. Đức là đạo đức
cách mạng, đó là cái gốc quan trọng
Định hớng để giáo dục đạt mục tiêu đó. Do vậy việc dạy đạo đức cho
học sinh trong trờng Tiểu Học trớc đây tiến hành theo một cách bắt đầu
từ kể chuyện - Đàm thoại - khái quát hóa thành bài học đạo đức- luyện
tập rèn luyện thói quen hành vi đạo đức làm cho chúng trở thành bản tính
tự nhiên của cá nhân và duy trì lâu bền các thói quen đó để ứng xử đúng
đắn mọi mọi hoàn cảnh.
Những thói quen hành vi đạo đức là những hành động ứng xữ có đợc

dụng ý của giáo viên qua bài dạy.
Ví dụ: Khi dạy bài không nói dối của lớp 4. giáo viên đa ra hành vi
sau:
Tình huống 1: Một hôm, Nam và Minh mãi chơi trò chuyện điện tử
nên đến giờ vào lớp mới nhớ ra. Nam bàn với Minh chơi nốt buổi, không
vào lớp học nữa, còn ngày mai đến lớp báo với cô là em bị ốm đột ngột
nên không kịp xin phép. Minh không nghe, tự đến xin lỗi cô giáo còn
Nam thì tiếp tục chơi.
Hỏi: Theo em, trong hai bạn thì bạn nào đúng, bạn nào sai, vì sao?.
Tình huống 2: Bạn Hàng thấy ở hiệu sách bán một quyển truyện tranh
rất hay nên về xin tiên để mua. Khi có tiền Hằng không mua sách mà lại
_________________________________________3
mua quà ăn cùng các bạn. Khi mẹ hỏi sách Hằng thành thật thú nhận với
mẹ và xin mẹ tha lỗi.
Hỏi: Việc làm của Hằng đúng sai chỗ nào? Việc Hằng thú nhận với
mẹ và không nói dối có lợi gì? v.v.
Với cách dạy này ở môn đạo đức tiết 2 trớc đây có những u điểm đó là
giáo viên nghiên cứu, tìm tòi đợc nhiều sự việc, tình huống, nhiều mẫu
chuyện, nhiều mẫu hành vi đạo đức liên quan đến nội dung bài học trớc
giờ lên lớp.
Học sinh biết đợc nhiều tình huống, mẫu hành vi đạo đức cũng nh
nhận biêt đúng sai qua nhiều tình huống quen thuộc, khai thác tối đa có
hiệu quả đợc nhiều hành vi đạo đức, nắm bắt giải quyết nhiều tình huống
theo định hớng đúng của giáo viên.
Song hạn chế của cách dạy này ở môn đạo đức tiết 2 là: Một tiết học
có cái gì đó không thoải mái, mang tính áp đặt, gò ép, khô khan. Giáo
viên làm việc nhiều, học sinh không mấy hớng thú, thậm chí thấy nhàm
chán. Đối tợng học chỉ lĩnh hội đợc các tình huống, sự việc từ ngời dạy,
không có cơ hội để tự mình thử nghiệm chính mình trong vài tình huông
đó để dễ dàng nhận ra vấn đề.

ớc mà là vấn đề mang tính toàn cầu của thời đại, là điều kiện quan trọng
để bảo vệ sự sống còn và tơng lai của loài ngời (Au re llo peccei- Một
trăm trang viết về tơng lai suy nghĩ của chủ tịch câu lạc bộ Roma-
paris 1981).
Chúng ta đều biết học sinh tiểu học còn ngây thơ, hồn nhiên nh tờ giấy
trắng. Những dấu ấn ở trờng Tiểu Học có ảnh hỡng sâu sắc đến cả cuộc
đời của học sinh chính vì vậy mà việc giáo dục đạo đức ở Tiểu Học rất đ-
ợc coi trọng.
Mục tiêu giáo dục đạo đức ở trờng Tiểu Học là bồi dỡng cho học sinh
cơ sở về đạo đức. Đó là cơ sở hình thành con ngời luôn luôn tôn trọng ng-
ời khác (ở nhà, ở trờng, ở nơi công cộng, trong xã hội) con ngời luôn luôn
phấn đấu, bảo vệ, xây dựng một nền văn hoá giàu tính con ngời, một xã
hội và một đất nớc dân chủ, giàu mạnh hạnh phúc. Làm cho học sinh hiểu
và nhận thấy rằng cần làm cho các hành vi ứng xử của mình phù hợp với
lợi ích xã hội. biến kiến thức đạo đức thành niềm tin đạo đức. Bồi dỡng
tình cảm đạo đức tích cực và bền vững, có phẩm chất, ý chí vv. để đảm
bảo cho hành vi đạo đức luôn luôn nhất quán với yêu cầu đạo đức. Rèn
luyện thói quen hành vi đạo đức là một vấn đề quan trọng làm cho chúng
trở thành bản tính tự nhiên của cá nhân và duy trì lâu dài các thói quen đó
để ứng xử đúng đắn trong mọi hoàn cảnh.
_________________________________________6
Trong thực tế cuộc sống hiện nay vấn đề đáng lo ngại và đang là mối
quan tâm của toàn xã hội là học sinh cha nhận biết đợc chuẩn mực đạo
đức. Qua một số sự việc, vụ việc đợc nêu trên báo chí nh học sinh hành
hung thầy cô giáo, hành hung những ngời lớn tuổi , có những hành vi c
xử không đẹp với bạn bè, với ngời thân trong gia đình. Ta thấy rằng vẫn
có một số em có những hành vi đạo đức suy thoái mà chúng ta không thể
chấp nhận đợc.
Ngay cả trong lớp 4 do tôi chủ nhiệm vẫn còn một số ít học sinh cha
biết chào hỏi lễ phép, tha gữi khi gặp thầy cô giáo, cha biết cảm ơn khi đ-

cách, trở thành công dân tốt của đất nớc. Tôi thấy rằng với đặc điểm tâm
sinh lý của học sinh Tiểu Học các em rất thích hoạt động vui chơi vì vậy
qua việc Chơi mà học Các em sẻ nhận thức đợc hành vi chuẩn mực đạo
đức một cách có hiệu quả, nhất là thông qua các trò chơi. Đặc biệt là trò
chơi đóng vai, các em vừa phát triển đợc tính sáng tạo của mình vừa tiếp
thu và hình thành thói quen đạo đức một cách tự nhiên nh là điều phải có.
Nhất là học sinh lớp 4 rất thích đợc thử vai trong trò chơi.
Là một giáo viên Tiểu Học tôi rất tâm đắc với việc đổi mới phơng pháp
dạy học hiện nay mà đặc biệt là dạy học dới hình thức tổ chức các trò
chơi. Tôi luôn trăn trở suy nghĩ làm thế nào để dạy học theo phơng pháp
_________________________________________8
này nhng những trò chơi phải dễ chuẩn bị, dễ thực hiện mà mang lại hiệu
quả cao đó là điều tôi hằng mong muốn.
II/ Giải pháp mới
Năm học 2004-2005 tôi là giáo viên trợc tiếp giảng dạy lớp 4 lớp
cha thay sách. Nhờ sự giúp đỡ, chỉ đạo sát đúng của ban lãnh đạo, phụ
trách chuyên môn của trờng từng bớc đổi mới phơng pháp dạy học theo
định hớng, công cuộc đổi mới giáo dục mà đảng và nhà nớc ta hiện nay
đang triển khai và thực hiện. áp dụng phơng pháp dạy học mới tôi mạnh
dạn đa ra giải pháp trong việc dạy đạo đức tiết 2 lớp 4. Nh chúng ta đã
biết mỗi bài đạo đức đợc thực hiện trong hai tiết. Tiết 1 cung cấp cho học
sinh những tri thức và chuẩn mực hành vi đạo đức cụ thể, xây dựng biểu
tợng, khai thác ý nghĩa, xây dựng động cơ hớng dẫn hành vi đạo đức cho
học sinh. Tiết hai là tiết thực hành giúp học sinh luyện tập cũng cố các
kiến thức đã học ở tiết 1 và rèn luyện kỷ năng ứng xử theo chuẩn mực
hành vi đạo đức. Tiết 2 có ý nghĩa quan trọng vì ở tiết này học sinh phải
đợc luyện tập thờng xuyên, liên tục có hệ thông để kiến thức đạo đức trở
thành kỷ năng kỷ xảo. Muốn học sinh có thể luyện tập kỷ năng ứng xử
một cách tự nhiên các hành vi chuẩn mực, nắm chắc kiến thức, tôi đã dựa
vào đặc điểm tâm sinh lý của học sinh là thích hoạt động vui chơi để thiết

nhé.
An: Chà thích nhĩ! Nhng tớ giải cha xong mấy bài tập. Bài tập cô giáo
ra lầp này khó quá.
Bình: Cứ đi xem, tý nữa về cậu lại làm tiếp. Bỏ xem buổi văn nghệ này
thì tiếc lắm, lâu lắm rồi mới có.
An: Tớ sợ đi xem về muộn thì không làm bài kịp.
Bình: Hay là thế này, bài này tớ làm xong lúc chiều, chốc nữa về qua
nhà tớ lấy bài về mà chép xong ngay ấy mà.
An: (Lỡng lự rồi quyết định) Thôi cậu chịu khó đi xem một mình nhé
cảm ơn đã rũ tớ tớ xin lỗi tớ không thể đi xem văn nghệ khi cha làm xong
bài cô ra.
Bình: (vẽ mặt tiu nghĩu) nói: Đành vậy thôi - chào cậu.
+ Câu hỏi nhận xét.
- Qua trò chơi em thây trong học tập bạn An là ngời nh thế nào? Vì
sau em biết.
- Hành động đó của An nói lên điều gì?
- Em cần học tập bạn nào? Vì sao?.
Bài 2: Tích cực tham gia công việc chung.
Tên trò chơi Bí quyết sai lầm.
Các vai cảnh (Lớp trởng) Dơng, Đông, Hoa
_________________________________________11
Cảnh: (Bớc vào lớp) Chào các bạn mình muốn trao đổi với các bạn
việc này. Nh chúng ta đã biết đội đã phát động phong trào sạch tờng
đẹp lớp ngày mai tổ chức hẳn một buôỉ cho các lớp làm vệ sinh sân tr-
ờng lớp học. Lớp nào làm tốt có thởng chúng ta bàn kế hoạch cho ngày
mai nhé.
Dơng: (Có ý kiến) chúng ta tập trung làm sao để lớp mình đẹp sạch sẻ
là đợc vừa đợc khen thởng lại khoẻ mọi ngời.
Đông: (giơ tay lên) đắc chí nói: Đúng đấy chỉ cần làm cho phòng học
cho chúng ta sạch sẻ đẹp mắt là đợc. Trên sân trờng mặc kệ các lớp họ

+ Câu hỏi nhận xét:
Qua trò chơi em thấy việc làm của Hằng chứng tỏ điều gì?
Em có nên học tập Hằng không? Vì sao?
Bài 4: Không nói dối.
Tên trò chơi. Điều bạn nên làm.
Các vai Thanh , Thuý, Mẹ Thanh.
Hai bạn Thanh và Thuý trên đờng đi học về đang trò chuyện với nhau.
Thanh: Hôm nay mình bị điểm 2 và cô giáo ghi sổ liên lạc báovề cho
gia đình.
_________________________________________13
Thuý: Cậu phải trình sổ với bố mẹ và sữ chữa, cố gắng học tốt để
không bị điểm kém nữa.
Thanh: Nhng nh vậy mẹ mình sẻ buồn lắm, bố mình lại hay đánh nữa
minh sợ lắm.
Thuý: Cô giáo đã dạy chúng ta là không đợc nói dối cơ mà. Nhất định
cậu phải nói thật với bố mẹ. Đó là điều nên làm.
Thanh: (Vẽ mặt buồn) ừ minh sẻ làm theo lời khuyên của bạn.
Hai ban cùng về nhà Thanh, gặp mẹ Thanh.
Thanh: Con chào mẹ ạ.
Thuý: Cháu chào bác ạ!.
Mẹ thanh: Mẹ chào con, Bác chào cháu. Hai đa hôm nay học có giỏi
không?.
Thanh: (Vẽ hối lỗi) con xin lỗi mẹ vì không làm bài tập về nhà nê con
nhận điểm 2 và cô giáo gữi sổ liên lạc về cho bố mẹ đây ạ Thanh đa sổ
bằng hai tay cho mẹ.
Mẹ Thanh: (Dơ tay cầm sổ ra xem) con thành thật không nói dối là tốt.
Chỉ có thật thà nhận lỗi mới thànhcông đợc mẹ tha lỗi cho con nhng từ
nay phải chăm chỉ học tập đấy nhé.
Thanh: Con cảm ơn mẹ, con hứa sẻ học tốt để bố mẹ vui lòng.
+ Câu hỏi nhận xét:

Ai là ngời đáng bị chê trách ? vì sao?.
Em học tập ai? Vì sao?
Nếu em là hiêu em sẻ làm gì?
Bài 6: Gần gũi giúp đỡ thầy cô giáo.
Tên trò chơi: Cô giáo ốm.
Các vai: Trang trong vai cô giáo ốm- ngồi cúi mặt ở bàn .
Học sinh cả lớp.
Giáo viên đa ra tình huống.
Trong suốt tiết học toán cô giáo gắng giảng bài thật đầy đủ đến với các
em song cô rất mệt.
Trống báo hiệu giờ ra chơi, nh mọi hôm cô giáo chào cả lớp, dặn các em
chơi ngoan rôi đi lên văn phòng trờng. Nhng hôm nay thì không, cô cho
các em ra chơivà im lặng cúi mặt xuống bàn trông mệt lắm.
Giáo viên: Lúc đó em sẻ làm gì để giúp đở, động viên cô giáo.
Học sinh xung phong nhập vai giúp đở, săn sóc cô giáo. (Cho nhiều em
đợc thực hiện việc giúp đở săn sóc cô bị ốm, lần lợt từng em hoặc vài ba
em cùng lúc).
* Cần Chẩn bị dụng cụ chơi nh: Cốc nớc, dầu phật linh, quạt vv.
+ Câu hỏi nhận xét.
Em thấy các bạn đã chăm sóc cô giáo ốm nh thế nào? Việc làm đó của
các bạn chúng tỏ điều gì?
Em có làm đợc nh các bạn không?.
Bài 7: Giữ lời hứa.
Tên trò chơi: Quyển truyện hay.
_________________________________________16
Các vai: Minh (Ngời có quyển Sổ).
Nam: Bạn câu cá của Minh.
Trờng: ngời có quyển truyện hay.
Một ngày chủ nhật, minh và Nam đi câu cá. Trên đờng đi (Hai bạn trên
vai vác hai cần câu) Nam nói với Minh: Hôm nay cố gắng câu đợc nhiều

bạn.
Minh Trang: (Cầm MIC) đến gần một học sinh chào bạn tên bạn là gì?
Học sinh: (khán giả) trả lời.
Minh Trang: Là một học sinh bạn đã làm gì để tiết kiệm tiền cuả?.
Học sinh: ( đợc phỏng vấn) Tôi giữ gìn sách vở cẩn thận không bị mất
sách hay để sách bị rách.
Minh trang: (Đến chổ một học sinh khác) thế còn cậu, cậu đã làm gì
để tiết kiệm tiền của.
Học sinh: (Khán giả) tôi giữ bút thớc cẩn thận không để mất hay
gảy
Minh trang: (Đến chổ một học sinh khác) ở lớp bạn đã làm gì để tiết
kiệm tiền của?.
Học sinh: Tôi có thói quen khi mọi ngời ra chơi là tôi tắt quạt điện hể
có bạn nào trèo lên bàn ghế là tôi nhắc nhở.
Minh Trang: Chào bạn, bạn tên là gì?
_________________________________________18
Học sinh: (khán giả) trả lời:
Minh trang: ở gia đình bạn làm gì để tiết kiệm tiền của?
Học sinh: Ra khỏi nhà là tôi tắt bóng đèn, tôi không xin bố mẹ tiền để
mua những thứ không cần thiết lắm mà chỉ mua những gì cần thiết nhất.
Minh trang: (Đến chổ học sinh khác) còn bạn bạn đã làm gì để tiết
kiệm tiền của.
Học sinh: Tôi mặc quần áo rất giữ gìn, không trèo cây, nghịch ngợm
để quần áo luôn đợc bền đẹp. Quần áo bị đứt chỉ tôi may lại (nh cô giáo
đã bày) để mặc. Không đòi bố mẹ mua quần áo mới.
Câu hỏi nhận xét.
Để tiết kiệm đợc tiền của một cách phù hợp các bạn đã nói lên việc
làm của mình nh thế đúng cha?
Ngoài ra em có cách nào để tiết kiệm tiền của nữa không? Hãy nói rõ
cách của mình?.

đây (Giáo viên chỉ Na trong vai Mẹ).
- Hãy đóng vai các con để chăm sóc mẹ lúc đó.
_________________________________________20
- Học sinh xung phong lên đóng vai: thể hiện bằng lời noi, việc làm,
hành động cử chỉ của mình đối với mẹ lúc này.
- Học sinh thể hiện vai con, ngời (vai mẹ) Mẹ cùng nhập vai.
+ cần chẩn bị cho trò chơi: Dụng cụ: Quạt giấy, cốc nớc, khăn mặt,
chậu nớc, ghế, nón cho học sinh nhập vai.
Bài 12: lễ phép với ngời lớn.
Tên trò chơi: Ngời lễ phép.
Các vai: Hoàng, Hà (Hai anh em sinh đôi)
Bác Hải.
Hoàng và Hà (Vai mang cặp) vui vẻ rảo bớc về nhà thì gặp bác Hải từ
trong nhà đi ra.
Hoàng: (dừng lại, khoanh tay, cúi đầu) cháu chào bác ạ.
Hà đứng nhìn dững dng .
Bác Hải: (Mỉm cời và xoa đầu Hoàng) bác chào hai cháu.
Hà: (để bác Hải đi rồi liền quay lại nói với Hoàng) Bác ấy có biết
mình là ai đâu mà anh chào.
Hoàng: Bác ấy từ nhà mình đi ra biết đâu là bạn của bố, mẹ thì sao.
Hơn nữa dù không biết bác ấy là ai thì chúng ta cũng nên chào hỏi. Cô
giáo dạy:
Gặp ngời lớn tuổi hơn ta
C xử lễ phép mới là trò ngoan.
Em phải nhớ đấy.
Hà: Vâng, em hiểu rồi ạ!
_________________________________________21
Câu hỏi nhận xét:
Qua trò chơi này em thấy bạn Hà đã biết lễ phép với ngời lớn cha? Vì
sao?.

Chính vì vậy mà môn đạo đức đợc nâng lên rõ rệt, thể hiện ở bảng so
sánh sau:
Đầu năm Giữa kỳ 1 Giữa kỳ 2
Khá giỏi TB Yếu Khá giỏi TB Yếu Khá giỏi TB Yếu
Nh vậy trò chơi đóng vai đợc đa vào các tiết dạy có hiệu quả cao giúp
các em nắm chắc và nâng cao nhận thức về đạo đức và giúp các em rèn
luyện, hình thành các thói quen đạo đức để trở thành ngời có phẩm chất
đạo đức tốt.
D. Bài học kinh nghiệm
_________________________________________23
Trong thời gian qua bản thân tôi đã thiết kế một số trò chơi và đa vào
trực tiệp trong bài dạy phải nói rằng việc cũng cố rèn luyện, kỷ năng ứng
xử cho học sinh dới hình thức trò chơi là rất cần thiết và phù hợp với đặc
điểm la tuổi. Thực tế đã cho thấy dạy học theo hình thức tổchức trò chơi
đợc học sinh hởng ứng và tham gia. Dạy học theo hình thức này rất đúng
với tinh thần đổi mới phơng pháp dạy học của ngành giáo dục hiện nay.
Tuỳ mục tiêu, nội dung bài học, trình độ học sinh để dạy theo nhiều
cách. Song ở mỗi bài dạy đạo đức tiết 2 ở tiểu họcnói chung và ở lớp4 nói
riêng đa trò chơi vào tiết học sẻ làm cho các em tiếp thu bài tự nhiên, say
mê, hứngthú hơn. Thế nhng việc dạy học theo phơng pháp này ngoài việc
su tầm trò chơi ngời giáo viêncòn phải tự nghiên cứu, tìm tòi sáng tác ra
trò chơi những mới. Để sáng tác ra các trò chơi mới đơn giản dễ chuẩn bị,
dễ tổ chức mà mang lại hiệu quả cao cần chú ý mấy điểm sau:
Điều quan trọng ngời giáo viên phải có lòng yêu nghề, tận tâm với học
sinh, say sa với công việc.
Giáo viên phải chịu khó tham khảo, tìm tòi nghiên cứu, sáng tạo, có
nh thế giáo viên mới có thể biến những lệnh làm việc, những bài tập,
những câu hỏi thành những trò chơi hấp dẫn lý thú.
Sáng tác trò chơi phải xác định đợc rõ mục đích học tập của trò chơi
mới mang lại hiệu quả đích thực.

nào đánh giá ra sao, cần dừng lại lúc nào vv. thì trò chơi mới hấp dẫn,
_________________________________________25