SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT BÁ THƯỚC
Đề tài:
“NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ BẰNG
PHƯƠNG PHÁP LỒNG GHÉP KỂ CHUYỆN LỊCH SỬ”
Người thực hiện: Trịnh Thị Hòa
Chức vụ : Giáo viên
Đơn vị: trường THPT Bá Thước
SKKN thuộc lĩnh vực: Lịch sử
Bá Thước, tháng 05 năm 2012
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay cuộc sống đang thay đổi và tiến lên từng giờ. Đó là sự phát
triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật, của nền văn minh tin học, sự phát
triển của nền kinh tế thị trường và xu thế toàn cầu hoá ngày càng mạnh mẽ.
Đây là cỏ hội và cũng là thách thức đối với đất nước ta. Trong khi đó chúng ta
đang gặp nhiều khó khăn trở ngại do chất lượng và hiệu quả giáo dục – đào
tạo còn đang thấp hơn so với yêu cầu của sự phát triển đó.
Mặt khác, trong xu thế hội nhập với thế giới, bên cạnh những nền văn
hoá tiến bộ, có rất nhiều mảng văn hoá đen vẫn còn len lỏi và dễ dàng lan
nhanh trong giới trẻ. Điều đó dẫn đến bản sắc dân tộc đang dần mất đi, mà
nhiều người Việt Nam lại đang quên đi nguồn gốc, lịch sử dân tộc. Vì vậy
một trong những vấn đề trọng tâm của nước ta là đầu tư phát triển nhân tố
con người, tức là đầu tư cho giáo dục và đào tạo để tạo ra những con người
Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khoẻ, thẩm mĩ và
nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội,
hình thành nhân cách và phẩm chất năng lực của công dân, nhất là bản lĩnh
văn hoá vững vàng trước sự hội nhập. Môn lịch sử có vai trò không nhỏ góp
phần thực hiện nhiệm vụ trên.
Có thể nói học môn lịch sử ngoài việc để “ cho tường gốc tích nước nhà
Việt Nam” thì lịch sử còn cung cấp cho học sinh nhiều kĩ năng quan trọng

giai thoại đó trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông để có hiệu
quả dạy học tốt nhất.
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng liên quan đến vấn đề sử dụng
lồng ghép kề chuyện trong việc dạy học lịch sử ở trường THPT Bá Thước.
- Tham khảo các tài liệu sử học, tài liệu văn học có liên quan đến nội
dung câu chuyện lịch sử.
3
- Tập hợp, thống kê, lựa chọn các câu chuyện, các giai thoại lịch sử, đề ra
phương pháp sử dụng thích hợp để dạy học lịch sử.
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi, hiệu quả của việc vận
dụng lồng ghép kể chuyện vào dạy học lịch sử.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận và vấn đề sử dụng các câu chuyện, giai thoại trong
dạy học lịch sử ở trường THPT.
- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa, tài liệu tham khảo có liên quan
để xây dựng nội dung câu chuyện lịch sử ứng vào việc dạy học.
- Phương pháp thực nghiệm: tiến hành soạn và thực nghiệm các tiết dạy
cụ thể để khẳng định tính khả thi, hiệu quả của việc lồng ghép kể chuyện
trong dạy học lịch sử.
4
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Phần 1: Cơ sở lý luận .
Lịch sử là môn học rất quan trọng không chỉ cung cấp cho chúng ta biết
tường tận quá trình phát triển của con người, đất nước và nhân loại từ khi hình
thành cho tới nay với biết bao biến động lớn lao, mà còn giúp chúng ta đúc rút
ra được những bài học kinh nghiệm quý báu trong công cuộc xây dựng và bảo
vệ đất nước.
Nhưng đặc trưng của khoa học lịch sử là các sự kiện, các nhân vật đều
diễn ra trong quá khứ nên nhận thức lịch sử có những nét đặc thù so với nhận

viên phải dành nhiều thời gian nghiên cứu chắt lọc những kiến thức trọng
tâm dể bài dạy có hiệu quả. Ngoài ra giáo viên phải dành nhiều thời gian để
sưu tầm các câu chuyện lịch sử liên quan đến bài dạy.
- Về phía học sinh: Là học sinh một huyện miền núi, nhiều em ở vùng
sâu vùng xa đi lại khó khăn, gia đình goàn cảnh ảnh hưởng rất lớn đến việc
học tập.
Đa số các em vẫn còn thói quen học vẹt, không nắm sâu được kiến
thức vì vậy sẽ mau quên kiến thức cũ, hoặc có nhớ thì cũng không thực sự
chính xác các sự kiện lịch sử.
Phần 3: Giải pháp và tổ chức thực hiện phương pháp lồng ghép kể
chuyện lịch sử
3.1. Những nguyên tắc cần tuân thủ trong sử dụng câu chuyện, giai thoại
lịch sử trong dạy học lịch sử
Để sử dụng các câu chuyện, các giai thoại lịch sử trong dạy học lịch sử
1 cách hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hứng thú
học tập cho học sinh, đỏi hỏi giáo viên phải tuân thủ 1 một số nguyên tắc sau:
- Nguyên tắc đảm bảo tính cơ bản, khoa học.
- Có nhiều giai thoại, nhiều câu chuyện lịch sử nhưng điều quan trọng
là giáo viên phải xác định đúng những câu chuyện có liên quan đến các sự
kiện mà bài học cần đáp ứng.
6
- Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức.
Nội dung câu chuyện đưa vào dạy học phải phù hợp với tâm lý lứa tuổi,
hoàn cảnh và trình độ nhận thức của học sinh. Ngôn ngữ phải trong sáng, sễ
hiểu, biểu cảm
- Nguyên tắc phát huy tính tích cực của học sinh.
Giáo viên cần phải lựa chọn các câu chuyện lịch sử cho phù hợp với
những kiến thức sự kiện lịch sử cơ bản, phục vụ cho bài học để từ đó học sinh
hiểu sâu sắc bài học, kích thích sự ham học, khơi dậy nội lực của mình. Giáo
viên sử dụng phương pháp kể chuyện không đơn thuần là để minh hoạ mà còn

Để cho học sinh nắm được bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử tức
là trả lời được câu hỏi vì sao thì giáo viên sử dụng các mẩu chuyện, các giai
thoại lịch sử rồi từ đó nêu tình huống có vấn đề.
Ví dụ: Bài 20- lịch sử lớp 10: “ Xây dựng và phát triển văn hoá dân
tộc trong các thế kỷ X- XV”. Để học sinh hiểu được vì sao thời Lý phật giáo
được coi là quốc giáo. Giáo viên kể câu chuyện sau:
“ Lý Công Uẩn người làng Cổ Pháp ( Từ sơn- Bắc Ninh) sinh năm
Giáp Tuất ( 974), là con nuôi của thiền sư Lý Khánh Văn từ năm 3 tuổi và
truyền thuyết vẫn cho rằng ông là con ruột của Vạn Hạnh, anh ruột Khánh
Văn.
Cũng theo truyền thuyết bố Lý Công Uẩn nhà nghèo đi làm ruộng ở
chùa Tiên Sơn (An Phong, Bắc Ninh) phải lòng một tiểu nữ rồi làm nàng có
thai,bị nhà sư đuổi đi nơi khác.
Hai vợi chồng đi đến rừng Báng, dừng lại nghỉ. Người chồng khát
nước đến chỗ giếng nước giữa rừng uống chẳng may xảy chân ngã chết đuối.
Vợ chờ lâu không thấy đến xem thì đất đã đùn lấp giếng. Người phụ nữ xin
vào ngủ nhờ ờ Chùa Ứng Tầm gần đấy. Sư trụ trì chùa Ứng Tâm đêm trước
nằm mơ thấy Long thần về báo mọng rằng “Ngày mai dọn chùa cho sạch có
Hoàng đế đến”. Tỉnh dậy nhà sư sai chú Tiểu quét dọn chùa sạch sẽ. Khi đó
8
chỉ có người đàn bà mang thai đến. Đêm đấy bỗng nhà chúa phát sáng, hương
thơm toả ra ngào ngạt, sư trụ trì dạy xem thì người đàn bà đã sinh được 1 cậu
con trai, 2 bàn tay có 4 chữ “Sơn hà xã tắc”. Sau đó trời bỗng nổi trận mưa to,
gió lớn, người mẹ saukhi sinh chú bé thì chết và chú bé được nhà chùa nuôi
nấng, khi chú bé được 8, 9 tuổi được theo học sư Vạn Hạnh ở Chùa Tiên Sơn.
Chú bé đó là Lý Công Uẩn.
Vốn thông minh bẩm sinh, lại được nhập thân văn hoá ở 1 đất vùng văn
minh, văn hiến, lại được sự dậy dỗ của vị cao tăng xuất chúng, Lý Công Uẩn
thực sự là người con ưu tú của dân tộc. Ông đã cùng Triều Lý làm rạng danh
nước Đại Việt.

“Vào khoản 1 năm trước đại chiến, một hôm tôi gặp ở phòng chùi thìa,
nĩa một người Á Đông trẻ tuổi. Tôi không để ý đến anh ấy vì tôi tưởng anh ấy
là người Trung Quốc. đến ngày thứ 3, chính anh ấy đến nói chuyện với tôi
bằng tiếng ViệtNam. Cố nhiên tôi rất sung sướng được gặp đồng hương. Từ
ngày ấy chúng tôi trở nên đôi bạn thân.
- Ai đưa anh đến đây, đến nước Anh? Tôi hỏi anh Ba.
- Tôi đến đây một mình để học tiếng Anh.
- Hay đấy, nhưng Tiếng anh rất khó học. Đã hai năm nay tôi ở thành
phố này mà không biết hơn, ngoài 2 chữ Yes và No (vâng và không).
- Phải học chứ. Chúng ta sẽ cùng học.
- Trước khi đến đây anh làm gì ở đâu?
- Hôm thứ nhất tôi nhận việc cào tuyết. trong một trường học. Một
công việc rất nặng nhọc. Mình mẩy tôi đẫm mồ hôi mà chân tay thì rét cứng
và cuốc được tuyết cũng rất khó khăn vì trơn. Sau 8h làm công việc này, tôi
mệt lử và đói bụng. Tôi đành phải bỏ việc. ông Hiệu trưởng là một người tốt,
ông ấy trả cho tôi cả ngày làm việc 6 đồng và vừa nói, vừa cười “Chính thế,
công việc này quá sức anh”.
Hai ngày sau tôi tìm được một việc khác lần này thì phải đốt lò. Từ 5h
sáng, một người nữa với tôi chui xuống hầm để nhóm lửa suốt ngày chúng tôi
10
đổ than, thay than trong lò. Ở đây thật đáng sợ, luôn luôn ở trong tình trạng
tranh tối tranh sáng. Tôi không biết người ta đang làm gì ở tầng trên, vì không
bao giờ tôi lên đấy. Trong hầm hết sức nóng, ngoài trời hết sức rét, và không
có đủ quần áo để mặc tôi bị cảm. Vì vậy tôi nghỉ việc luôn 2 tuần lễ. Với số
tiền để dành, tôi trả tiền phòng, tiền bơ và bánh mì và 6 bài học chữ Anh. Khi
chỉ còn 6 hào nữa, tôi đến sở tìm việc ở Sô hô, và người ta đưa tôi đến đây.
Công việc từ 8h đến 12h và chiều từ 5h đến 10h. Hằng ngày, buổi sáng
sớm và buổi chiều anh Ba ngồi trong vườn hoa Hay- đơ, tay cầm một quyển
sách và một cái bút chì. Hằng tuần vào ngày nghỉ anh đi học Tiếng Anh với 1
giáo sư người Ý ”

hiện được sẽ chịu tội chết. Ác - si - mét nhận lời, ông đã dùng gỗ đặt các
điểm tựa, rồi dùng ròng rọc cùng đòn bẩy. Sau đó một mình ông đã từ từ
nâng đòn băy lên và con thuyền từ trên bãi cát đã trượt xuông mặt biển trong
tiếng hò reo tán thưởng của người dân. Nhà vua vô cùng khâm phục và kính
trọng Ác - si – mét.
Ác - si - mét còn phát minh ra máy ném đá, gương 6 mặt để đốt
thuyền địch khi đất nước có chiến tranh.
Khi đất nước ông bị quân La mã tàn phá, quân giặc xông vào bắt ông
khi ông đang vẽ một đồ án khoa học. Trước khi bị sát hại ông đã quát quân
giặc:” Chúng mày muốn làm gì thì làm nhưng không được phá đồ án của
tao”. Bọn giặc ngu dốt đã đâm chết ông.
Ví dụ: Bài 5 – Lịch sử lớp 10: “Trung Quốc thời phong kiến”, phần 1
“Sự hình thành nhà Tần – Hán”. Để học sinh hiểu vị vua có công thống nhất
Trung Quốc nhưng khét tiếng tàn bạo là Tần Thuỷ Hoàng. Giáo viên kể đoạn
truyện:
“ Sau khi tiêu diệt 6 nước thời Chiến quốc và thống nhất Trung Quốc
(221 tr. CN), Tần Vương Chính bỏ danh hiệu “Vương” và thay bằng thay
danh hiệu “Hoàng Đế” và xây dựng chế độ quân chủ chuyên chế Trung ương
tập quyền. Tần thuỷ hoàng thi hành đường lối pháp trị “mọi việc đều dùng
12
pháp luật để quyết định không dùng nhân đức, ân nghĩa” để cai trị nhân dân.
Ông ta còn thích chém giết để ra uy, chẳng hạn hai nhà nho Hầu Sinh và Lư
Sinh được Tần Thuỷ Hoàng giao cho nhiệm vụ đi tìm thuốc trường sinh bất
lão, hai người này đã lên án sự chuyên quyền của y và bỏ trốn. Tần Thuỷ
Hoàng sai tra xét tất cả các nhà nho. Kết quả 460 người bị phát giác phạm
điều cấm, bị đưa ra chôn sống ở Hàm Dương. Có lần một vẫn thạch rơi xuống
ở Đông Quận, có người khắc lên hòn đá mấy chữ “Thuỷ hoàng đế chết thì đất
bị chia”, Tần Thuỷ Hoàng cho tra hỏi nhưng không ai chịu nhận, y đã cho sai
bắt tất cả những người ở gần đấy giết đi và đốt cháy hòn đá.
Sự thống trị tàn bạo của Tần Thuỷ Hoàng đã làm cho cả xã hội căm

Bài 21 – Lớp 11: “Phong trào yêu nước chống Pháp của nhân dân
Việt Nam trong những năm cuối thế kỷ XIX”, mục II “Các giai đoạn phát
triển của phong trào Cần Vương”. Để giúp học sinh hiểu về vua Hàm Nghi –
Một vị vua yêu nước đã ban chiếu Cần Vương.
Giáo viên kể đoạn:
“Vua Hàm Nghi tên thậy là Ưng Lịch lên ngôi 13 tuổi. Khi cuộc tấn
công quân Pháp của Tôn Thất Thuyết bị thất bại, ông cùng Tôn Thất Thuyết
chạy lên Sơn Phòng – Tân Sở (Quảng Trị) thảo chiếu Cần Vương kêu gọi
nhân dân Phò Vua cứu nước. Thực dân Pháp vô cùng lúng túng trước phong
trào Cần Vương, đãm tìm cách bắt cho được Vua Hàm Nghi để dẹp phong
trào từ đầu não.
Pháp đã mua chuộc tên hầu cận vua là Trương Quang Ngọc bắt vua
Hàm Nghi đưa xuống thuyền về Huế. Ngày 14/11/1888, lúc đó vua Hàm Nghi
mới 17 tuổi. Pháp tìm mọi cách thuyết phục Hàm Nghi công tác, làm bù nhìn
song đều bị nhà vua thẳng thắn khước từ. Ông nói “Tôi thân đã tù, nước đã
mất, còn giám nghĩ đến cha mẹ, anh chị em ruột”.
Không mua chuộc nổi, thực dân Pháp đẩy nhà vua đi an trí tại Angieri
(Thuộc đia của Pháp). Về sau người mới học và làm chủ được ngôn ngữ Pháp.
14
Trở thành một hoạ sĩ có tài. Dù vậy Vua vẫn giữ nguyên tập tục dân tộc: Đầu
búi bó, quần the áo dài Việt Nam. ông sống ở Angiêri 47 năm.
- Bài 24 – Lịch sử 11: “Việt Nam trong những năm chiến tranh thế
giới thứ nhất (1914-1918)” Mục 2: “Buổi đầu hoạt động cứu nước của
Nguyễn Tất Thành (1911-1918)”. Cho học sinh thấy được quyết tâm ra đi tìm
đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc, giáo viên kể đoạn chuyện sau:
“ Một hôm tôi mời anh ăn kem. Anh rất lạ. Lần đầu tiên anh mới
nếm mùi kem.
Sau ít hôm anh đột nhiêu hỏi: “Anh Lê, anh có yêu nước không? Tôi
ngạc nhiên và đáp “Tất nhiên là có chứ”
- Anh có thể giữ bí mật không?

trên cứ điểm Him Lam.
Bài 21 – Lịch sử 12: “Nhân dân hai miền Nam Bắc trực tiếp chiến đấu
chống đế quốc Mỹ xâm lược (1965 – 1973)”, để nhấn mạnh chiến thắng Vạn
Tường giáo viên kể đoạn chuyện:
“Mờ sáng ngày 18/08/1965, sau khi chiếm đóng vùng Chu Lai (Quảng
Nam), Mỹ huy động gần 9 nghìn quân gồm phần lớn lính thủy đánh bộ, sử
dụng cả hải, lục, không quân, với 6 tàu đổ bộ, 105 xe tăng, xe bọc thép, 100
máy bay lên thẳng và 70 máy bay chiến đấu, mở cuộc hành quân vào thôn
Vạn Tường (nay thuộc vùng xây dựng nhà máy lọc dầu Dung Quất, Quảng
Ngãi).
Sau khi dùng pháo, máy bay bắn phá dọn đường, quân địch chia làm
bốn mũi tiến về Vạn Tường. Quân Mỹ khép chặt vòng vây dồn quân ta vào
thôn Vạn Tường rồi tung hỏa lực tiêu diệt.
Lúc đó ta có một trung đoàn đang đóng ở Vạn Tường đang huấn luyện,
củng cố sẵn sàng nhận nhiệm vụ, đã phối hợp với quân du kích và bộ đội địa
phương đánh địch.
Ngay từ đầu, tất cả các mũi tiến quân của địch đều vấp phải hệ thống
bãi mìn, hố chông, vật cản và các chiến sĩ ta chặn lại. Sau một ngày chiến đấu
16
ác liệt toàn trung đoàn rút khỏi khu vực càn quét của địch lúc 3 giờ sáng ngày
18/08/1965. Kết quả ta đẩy lùi cuộc hành quân của địch, diệt 919 tên, bắn
cháy 22 xe các loại và 12 máy bay lên thẳng,…
Phần 4: Kết quả kiểm nghiệm và kinh nghiệm rút từ sáng kiến kinh
nghiệm
Qua quá trình tìm tòi, vận dụng cụ thể phương pháp trên vào trong thực
tiễn giảng dạy tại Trường Trung học phổ thông Bá Thước, tôi nhận thấy kết
quả học tập môn lịch sử được cải thiện rõ nét.
Cụ thể trong năm học 2010-2011 như sau:
- Kết quả học kỳ I
Chất lượng

1. Kết luận
Trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá hiện nay của đất nước,
việc nâng cao chất lượng giáo dục là vô cùng cần thiết. Giáo dục miền núi
như huyện Bá Thước với những đặc trưng riêng của nó càng phải được quan
tâm chú trọng và đầu tư. Ngoài sự quan tâm của các cấp lãnh đạo về cơ sở vật
chất thì điều quan trọngnhất quyết định đến hiệu quả, chất lượng của học sinh
chính là các đội ngũ thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy trên lớp. Với thực tế
giảng dạy 5 năm ở Trường THPT Bá Thước, tôi thấy rằng giải pháp này có
thể áp dụng để tạo hứng thú và nâng cao hiệu quả giảng dạy học lịch sử. Đây
là giải pháp không mới, không đặc biệt nhưng đôi khi chúng ta có thể thấy
không để ý và không thấy hết tác dụng của nó khi áp dụng vào bài dạy. Với
kinh nghiệm bản thân tôi mạnh dạn đưa ra đây để đồng nghiệp cùng tham
khảo.
2. Đề xuất
Qua đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Nâng cao hứng thú học tập môn lịch
sử bằng phương pháp lồng ghép kể chuyện lịch sử” tôi thấy rằng: Sử dụng các
câu chuyện, các giai thoại lịch sử trong dạy học lịch sử là điều thực sự cần
thiết, có ý nghĩa lớn trên cả 3 phương diện giáo dục, giáo dưỡng và phát triển
toàn diện học sinh. Đồng thời tôi xin đề xuất một số ý kiến sau:
- Các cấp lãnh đạo và giáo viên phải quan tâm thật sự tới chất lượng đại
trài của học sinh.
- Các giáo viên giảng dạy phải có ý thức thường xuyên trau dồi tri thức
và tìm tòi những sáng kiến mới có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm từng nơi
để áp dụng vào trong giảng dạy.
- Nhà trường nên tổ chức các cuộc thi mang tính chất vừa chơi, vừa
học, vừa thể hiện sự hiểu biết, vừa tạo điều kiện để học sinh bộc lộ năng khiếu
khác của mình.
19
Trên đây là một vài đề xuất của bản thân tôi trong sáng kiến giáo dục
này. Rất mong được sự quan tâm đóng góp ý kiến của nhà trường, đồng

2.3.3 Một số câu chuyện, giai thoại lịch sử sử dụng trong dạy học lịch sử ở
trường THPT Trang 10
2.4 Hiệu quả sáng kiến và kinh nghiệm rút ra từ SKKN Trang 16
Phần 3: Kết luận và đề xuất Trang 18
3.1 Kết luận Trang 18
3.2 Đề xuất Trang 19
22