Phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm Vật Lý
CHUYÊN ĐỀ
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH QUA CÁC THÍ
NGHIỆM VẬT LÝ THCS
I. LÍ DO CHON ĐỀ TÀI.
1.Cơ sở lí luận.
Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm nghiên cứu về các hiện
tượng, sự việc trong thực tiễn cuộc sống. một số hiện tượng có thể quan
sát thực tế, so sánh suy luận, giải thích dựa vào kinh nghiệm cuộc sống,
tự nghiên cứu khám phá những điều mới lại. Từ đó hiểu được một số nội
dung trong bài học của bộ môn vật lí trong chương trình THCS. Phương
pháp dạy học mới hiện nay là hướng dẫn điều khiển cho hoc sinh chủ
động tìm ra kiến thức cho mình. Đối với môn vật lí muốn cho các em rút
ra một kết luận, một kiến thức nào đó thì phải thông qua thí nghiệm
nhưng sử dụng thí nghiệm như thế nào trong giảng dạy vật lí để giờ học
có hiệu quả. Do vậy, công việc thực hiện thí nghiệm là một hoạt động rất
quan trọng trong việc học tập đối với các môn học tự nhiên nói chung và
môn vật lí nói riêng.
Mặt khác, trong việc làm thí nghiệm giáo viên nên hướng dẫn học
sinh thường xuyên đưa ra dự đoán về một hiện tượng nào đó và đề xuất
ra phương án làm thí nghiệm để kiểm tra dự đoán. Đặc biệt là trong
chương trình vật lí có sử dụng nhiều đến phương pháp thực nghiệm, tiếp
tục rèn cho HS kỹ năng làm thí nghiệm và từ thí nghiệm rút ra kiến thức
bài học. Bên cạnh việc sử dụng phương pháp thực nghiệm cần phải sử
dụng phương pháp suy luận logic mới có thể rút ra kết luận khoa học.
Nhóm thực hiện: Cao Xuân Hùng – Hà Thị Duyên
1
Phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm Vật Lý
2. Cơ sở thực tiễn.
Với sự phát triển như vũ bão của các phương tiện công nghệ thông
tin, sự phát triển không ngừng của xã hội, sự cạnh tranh không ngừng của

II. THỰC TRẠNG.
1. Về phía học sinh.
Trường THCS Nguyễn Chí Thanh là một trường đóng chân trên địa
bàn Thôn 7 – Xã Nam Dong – Huyện Cư Jút – Tỉnh Đăk Nông. Điều
kiện học tập của các em còn khó khăn, thiếu thốn. Nhiều em nhà ở xa
hang chục km đi lại khó khan, phải ở lại nhà người quen. Một số phụ
huynh làm ăn xa ít lo tới việc học tập của con em mình.
Mặt khác với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội với các phương tiện
thông tin đại chúng đầy đủ, phim ảnh, các trò chơi hấp dẫn,…cũng ảnh
hưởng không nhỏ đến quá trình học tập của HS.
Phương pháp học tập mới chủ yếu là HS tự học, tự nghiên cứu, tự
làm thí nghiệm, tự khám phá chiếm lĩnh kiến thức còn mới đối với HS.
Một số học sinh cá biệt, lười học vào lớp hay nói chuyện riêng gây
mất trật tự làm ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài của lớp.
Có không ít học sinh thao tác thí nghiệm chưa đúng kỹ thuật dẫn
đến không an toàn hoặc bảo quản chưa kĩ dẫn đến hư dỏng dụng cụ thí
nghiệm.
HS lớp 6 mới len còn bỡ ngỡ với phương pháp học tập ở bậc
THCS.
Qua khảo sát môn vật lí ở 5 tuần đầu của lớp 6 ở trường THCS
Nguyễn Chí Thanh kết quả như sau:
Lớp/Sĩ HS tham gia và tham gia tích HS không tham gia
Nhóm thực hiện: Cao Xuân Hùng – Hà Thị Duyên
3
Phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm Vật Lý
số
cực
Số lượng % Số lượng %
6A/28 18 64,3 10 35,7
6B/27 13 48,1 14 51,9

có hiệu quả còn gặp nhiề khó khăn: Số học sinh trong lớp quá đông, một
số ít HS tham gia hoạt động vì nhiều em còn ham chơi, có HS tự làm
theo ý mình không theo hướng dẫn của giáo viên, nhiều em còn lúng túng
trong hoạt động là sợ sai, sợ hư đồ thí nghiệm. Việc này gây không ít khó
khăn cho giáo viên trong việc giảng dạy.
4. Về phía nhà trường.
Trường THCS Nguyễn Chí Thanh là trường đạt chuẩn quốc gia. Cơ
sở vật chất tương đối đảm bảo.
Với ban giám hiệu nhà trường năng động là cố vấn kịp thời cho các
giáo viên, tham mưu ý kiến với cấp trên bổ sung kịp thời các khó khăn về
chuyên môn và cơ sở vật chất cho quá trình giảng dạy. Đội ngũ giáo viên
trẻ năng động, sáng tạo trong quá trình giảng dạy, biết học hỏi kinh
nghiệm để phục vụ cho việc giảng dạy tốt hơn.
Tuy vậy, dụng cụ thí nghiệm bộ môn vật lý trong nhà trường được
nhận từ trường THCS Nguyễn Tất Thành khi mới tác trường (từ năm
2007) đã hung hỏng gần hết, một số dụng cụ được cấp them cũng không
đáng kể. Đồng thời trong quá trình giảng dạy một số dụng cụ thí nghiệm
do nhà xuất bản làm chưa đúng với quá trình biên soạn của sách giáo
khoa nên việc sử dụng còn khó khăn.
Nhóm thực hiện: Cao Xuân Hùng – Hà Thị Duyên
5
Phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm Vật Lý
III. NHỮNG GIẢI PHÁP.
Vật lí là môn khoa học thực nghiệm, các tri thức vật lí hóa là sự
khái quát hóa các kết quả nghiên cứu thực nghiệm và các hiện tượng diễn
ra trong đời sống. Dựa trên các thí nghiệm học sinh thực hiện các thao
tác tư duy để tiếp thu tri thức mới. Bài học có thí nghiệm thì kích thích
được óc tò mò, khám phá khoa học, ham hiểu biết, rèn luyện óc độc lập,
suy nghĩ và tư duy sáng tạo cho HS. Sau đây, tôi xin được chia sẽ một số
kinh nghiệm cũng như được trao đổi với các đồng nghiệp về biện pháp tổ

thí nghiệm.
Bước 2. Xử lí thông tin.
Phân tích dữ liệu, kết quả thí nghiệm và nêu ý nghĩa của
chúng. Tìm quy luật từ kết quả thí nghiệm, nhận biết những dấu hiệu bản
chất của những nhóm đối tượng đã quan sát,… so sánh, phân tích, tổng
hợp dữ liệu và rút ra kết luận.
Bước 3. Thông báo kết quả làm việc.
Mô tả lại những thí nghiệm đã làm, trình bày, giải thích những
việc đã làm bằng lời, bằng hình vẽ,…nêu kết luận đã tìm thấy được.
Bước 4. Vận dụng ghi nhớ kiến thức.
Vận dụng giải các bài tập (định tính, định lượng, thực
nghiệm), học thuộc lòng.
Trong mỗi tiết dạy có thí nghiệm, giáo viên có thể phát huy tính
tích cực học tập của HS ở những mức độ khác nhau như: có thể giáo viên
thực hiện, có thể giáo viên điều khiển cho HS thực hiện, có thể để cho
HS tự thực hiện hoàn toàn,…
Nhóm thực hiện: Cao Xuân Hùng – Hà Thị Duyên
7
Phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm Vật Lý
Để phát huy hiệu quả các thí nghiệm HS tự tìm tòi kiến thức một
cách chủ động, sáng tạo. Điều quan trọng là giáo viên phải biết kết hợp
thí nghiệm với hệ thống câu hỏi dẫn dắt.
3. Trao đổi nhóm.
Ngoài sự nổ lực của bản thân mỗi giáo viên cần tích cực học hỏi,
trao đổi dự giờ đồng nghiệp, các giờ dạy tốt, dạy giỏi ở trường, tổ chức
buổi sinh hoạt chuyên môn của nhóm, tổ như đăng kí dạy tốt, thảo luận
về việc vận dụng đổi mới phương pháp giảng dạy vào từng tiết học. bàn
bạc trong tổ về cách thức sáng tạo các thí nghiệm trong từng bài dạy.
Nhờ đó mà kỹ năng thí nghiệm và chất lượng giảng dạy được nâng lên rõ
rệt

Phát huy tính tích cực của học sinh qua các thí nghiệm Vật Lý
Cao Xuân Hùng
Hà Thị Duyên
Nhóm thực hiện: Cao Xuân Hùng – Hà Thị Duyên
10