ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
MAI THỊ LIÊN TƯ DUY NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU
THUYẾT LÊ LỰU LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lý luận văn học
Hà Nội - 2013
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
MAI THỊ LIÊN TƯ DUY NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU
THUYẾT LÊ LỰU Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận văn học
Mã số: 60.22.32
2.3.1. Nghệ thuật miêu tả ngoại hình và hành động 38
2.3.2. Nghệ thuật biểu hiện nội tâm 53
2.3.3. Ngôn ngữ nhân vật 62
Chương 3. Không gian và thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Lê Lựu 66
3.1. Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Lê Lựu 66
3.1.1. Quan niệm về không gian nghệ thuật 66
3.1.2. Không gian bối cảnh nông thôn 68
3.1.3. Không gian phố phường đô thị 73
3.2. Thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Lê Lựu 78
3.2.1. Quan niệm về thời gian nghệ thuật 78
3.2.2. Thời gian sự kiện tâm tưởng 79
3.2.3. Thời gian của “đêm” 85
Kết luận 89
Tài liệu tham khảo 92
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Văn học Việt Nam đã trải qua khá nhiều mốc lịch sử quan trọng, và
năm 1986 là mốc lịch sử được coi là sự thay đổi kì diệu của hiện thực
đời sống chính trị, xã hội và văn hóa. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI
đã tạo điều kiện “cởi trói” những quan niệm nghệ thuật không còn phù
hợp với thời đại, đồng thời văn học cũng đã tiến hành những bước đổi
mới cả về phương diện đề tài lẫn nghệ thuật biểu hiện. Trong bối cảnh
đó đã có không ít những tác phẩm mới xuất hiện với lối viết cách tân
như Thân phận của tình yêu (Bảo Ninh), Ăn mày dĩ vãng (Chu Lai),
Mùa lá rụng trong vườn (Ma Văn Kháng), Bến không chồng (Dương
Hướng)… đã ghi dấu ấn sâu đậm trong nền văn học nước nhà hiện nay.
Nhìn lại nền văn học nước nhà trong thời kì đã qua so với hiện tại
dường như nền văn học hiện tại đã khoác lên mình một diện mạo hoàn
toàn mới. Đặc biệt trong dòng tiểu thuyết đương đại có khá nhiều cây
duy, cách nhìn trong văn học. Cái nhìn hoàn toàn mới mẻ về hiện thực
cuộc sống, mà hiện thực luôn tồn tại cả hai mặt tốt và xấu, đồng thời nó
cũng đánh dấu một thời kì mới của văn học, khép lại một giai đoạn văn
học luôn mang nặng cảm hứng ngợi ca sử thi. Cũng như các nhà văn
cùng thời khác, Lê Lựu đã đi vào khai thác cuộc sống của người trí thức
thành thị trong những năm đổi mới. Có lẽ nhân vật trí thức được lựa
chọn là do họ có khả năng nhất trong việc thể hiện nhận thức của nhà
văn và cũng là nhân vật thuận lợi nhất để bộc lộ “cái tôi” của nhà văn.
Tiểu thuyết Lê Lựu đã đánh dấu một giai đoạn của lối tư duy khác
trước, cuộc sống hiện thực phô bày như nó hiển nhiên vốn có, đồng thời
cuộc sống hiện thực được bộc lộ ở nhiều góc độ khác nhau.
Tìm hiểu tiểu thuyết Lê Lựu, ta nhận thấy nhà văn luôn suy nghĩ,
trăn trở về vấn đề hạnh phúc của con người. Ông có cái nhìn chân thật,
tinh tế và xoáy sâu vào số phận của con người trên hành trình kiếm tìm
hạnh phúc để rồi họ tự rơi vào bi kịch hạnh phúc gia đình, khám phá sự
xuống cấp của giá trị đạo đức trong cuộc sống mới với bao nhiêu đổi
thay và kết quả là nhà văn Lê Lựu đã thành công.
Nghiên cứu tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết Lê Lựu sẽ giúp cho
chúng ta có cái nhìn và sự hiểu biết hơn về văn học Việt Nam đặc biệt là
thể loại tiểu thuyết trong thời kì đổi mới. Vì vậy chúng tôi đã chọn đề tài
Tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết Lê Lựu để tìm hiểu những nét
đặc trưng riêng trong cách nhìn, cách nghĩ của nhà văn về hiện thực
cuộc sống thời kì đổi mới.
2. Lịch sử vấn đề
Sang thời kì đổi mới, văn học Việt Nam nói chung và thể loại tiểu
thuyết nói riêng đã bước vào một chặng đường mới của tiến trình hiện
đại hóa. Trong đời sống văn học, tiểu thuyết đã đạt được thành tựu vô
cùng to lớn cả về số lượng lẫn chất lượng sáng tác, cũng tại thời điểm
đó nổi bật nhiều tên tuổi như Lê Lựu, Chu Lai, Bảo Ninh, Dương
Hướng… Điều này đã lý giải tại sao tiểu thuyết thời kì này trở thành đối
Thời xa vắng, Chuyện làng Cuội, Sóng ở đáy sông, Hai nhà một màu
sắc bi kịch và u ám.
Các bài nghiên cứu, phê bình nhằm mục đích nêu được những
đóng góp của Lê Lựu trong công cuộc đổi mới lĩnh vực văn chương,
đặc biệt là tư duy tiểu thuyết Việt Nam hiện đại tuy còn nhiều hạn chế,
ngược lại chúng ta cũng chưa thấy có một bài viết phê bình nào chỉ ra
một cách đầy đủ sự chuyển biến trong tư duy nghệ thuật của Lê Lựu
qua những sáng tác của ông.
Suốt cả chặng đường dài sáng tạo và tư duy về nghệ thuật, trải qua
biết bao thăng trầm của cuộc đời, Lê Lựu đã khẳng định được vị trí
vững vàng của mình trên văn đàn nước nhà. Đọc và tìm hiểu tác phẩm
của ông chúng ta không thể không trân trọng một ngòi bút thông minh,
đầy sắc sảo và giàu tính chiến đấu, một ngòi bút đầy tinh thần trách
nhiệm, luôn có sự đòi hỏi cao đối với mình và mọi người. Ông đã đến
với văn học bằng cả cuộc đời mình, bằng kinh nghiệm và vốn sống
phong phú mà trải qua bao nhiêu năm khổ công mới tích lũy được. Dù
viết ở đề tài nào ông cũng luôn tư duy nghệ thuật với ngòi bút miêu tả
và phương pháp xây dựng nhân vật thật đặc biệt. Khi viết về đề tài nông
thôn đặc biệt là những người nông dân nhà văn đã để mắt hơn đến
những khía cạnh chưa hoàn chỉnh ở con người và cuộc sống để phê
phán và góp phần xây dựng một nông thôn với diện mạo hoàn toàn mới.
Viết về những sai lầm của công cuộc cải cách ruộng đất trong Chuyện
làng Cuội tác giả đã không ngần ngại chỉ ra những sai sót của cán bộ
và nhân dân nhằm giúp cho độc giả hiểu rõ hơn thực chất một thời kì
lịch sử và cho dù nhà văn có tự nhận mình là “người ít học, ít đọc và
lười suy nghĩ” thì khi đọc tác phẩm của ông chúng ta cũng cảm nhận
được hơi thở nồng ấm của cuộc sống có được nhờ vốn sống phong phú
của nhà văn. Trong tác phẩm của Lê Lựu cái tốt, cái xấu, cái cao cả, cái
thấp hèn đều được thể hiện một cách chân thực như chính cuộc sống
vốn có. Phải thừa nhận rằng đọc tác phẩm của ông chúng ta như đang
những nhân vật điển hình trong những hoàn cảnh điển hình” [28; 703].
Vì lý do đó, nhìn nhận trên kết quả của những người đi trước như:
Tiểu thuyết Lê Lựu thời kì đổi mới (2002), luận văn thạc sĩ Trần Thị kim
Soa - ĐHSPHN. Không gian và thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết
Lê Lựu thời kì đổi mới (2010), luận văn thạc sĩ Đào Thị Cúc –
ĐHKHXH & NV, ĐHQG Hà Nội. Nghệ thuật viết tiểu thuyết của Lê
Lựu (2006), luận văn thạc sĩ Nguyễn Thị Hồng Vân - ĐHKHXH & NV,
ĐHQG Hà Nội. Luận văn của chúng tôi đưa ra và tìm hiểu vấn đề Tư
duy nghệ thuật trong tiểu thuyết Lê Lựu nhằm một lần nữa góp phần
khẳng định phong cách nghệ thuật tiêu biểu của ông trong một thời đại
mới.
3. Đối tượng, phạm vi, mục đích nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Trong luận văn này, chúng tôi đi sâu tìm
hiểu và nghiên cứu những thành tố, yếu tố quan trọng làm nên tư duy
nghệ thuật tiểu thuyết của Lê Lựu. Trong đó chúng tôi chủ yếu tập trung
khảo sát về con người, về cuộc sống cùng những phương thức biểu hiện
của tư duy nghệ thuật tiểu thuyết Lê Lựu.
Phạm vi nghiên cứu: Trong luận văn này, chúng tôi chỉ xin đi sâu
vào khảo sát nghiên cứu những tiểu thuyết đã được đông đảo công
chúng bạn đọc biết đến đó là:
+ Thời xa vắng (1986)
+ Chuyện làng Cuội (1993)
+ Sóng ở đáy sông (1994)
+ Hai nhà (2000)
Trong quá trình phân tích, chúng tôi sẽ đặt những sáng tác của ông
trong toàn bộ hệ thống tiểu thuyết của Lê Lựu để thấy được giá trị nghệ
thuật của tác phẩm.
Mục đích nghiên cứu: Chúng tôi hy vọng thông qua luận văn sẽ
đem đến một cái nhìn khái quát, toàn diện và sâu sắc nhất về những vấn
đề của tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết Lê Lựu, từ đó khẳng định
Chương 1
KHÁI LƯỢC VỀ TƯ DUY NGHỆ VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC
CỦA LÊ LỰU
Hòa trong công cuộc đổi mới đất nước, văn học thời kì đổi mới
cũng đã đổi thay rất nhiều, vấn đề tư duy nghệ thuật đặc biệt được chú
trọng, đặc biệt là nghệ thuật tiểu thuyết. Đất nước hòa bình, cuộc sống
trở lại với quy luật bình thường, con người lại trở về với muôn mặt của
đời sống thường nhật, phải đối diện với bao nhiêu vấn đề trong một giai
đoạn có nhiều biến động. Một hệ lụy kéo theo là tiểu thuyết thời kì này
có những chuyển biến phong phú, đa dạng, làm nóng lại không khí có
phần lặng lẽ của giai đoạn trước. Con đường đổi mới này dẫu có nhiều
thử thách, dẫu chưa thật hoàn thiện nhưng nó đã phần nào định hình.
Trên con đường ấy, có thể nói Lê Lựu là một trong những tác giả đặt
những bước chân ghi dấu ấn trong lòng người đọc. Trong từng tác phẩm
của ông đã thể hiện sự đổi mới của mình ở nhiều góc độ. Chính sự đổi
mới ấy đã góp phần đem đến cho văn học những hình tượng mới lạ về
người lính trong chiến tranh, người lính trong đời thường và những hiện
tượng nóng bỏng đang được quan tâm trong thời kì này.
1.1 Khái lược về tư duy nghệ thuật
1.1.1 Tư duy nghệ thuật là gì?
Khởi nguyên của sự phát triển xã hội chính là tư duy. Tư duy có
hai cách thể hiện đó là tư duy bằng hình tượng và tư duy bằng ngôn
ngữ. Tư duy bằng hình tượng gồm có tư duy bằng hình ảnh, âm thanh
hay còn gọi là tưởng tượng. Tư duy bằng ngôn ngữ là tư duy bằng hệ
thống từ ngữ biểu hiện thành các phân đoạn. Trong tư duy hình tượng,
các phần tử xuất hiện trong quá trình tư duy là các hình ảnh, còn ngôn
dung nghệ thuật thì chẳng có gì để thể hiện, ngược lại nếu khoa học
không biết cách để thể hiện những cái mà khoa học tìm ra thì chẳng ai
có thể biết hoặc hiểu đó là cái gì và nó như thế nào.
Tư duy bằng hình tượng là kiểu tư duy đặc thù của nghệ thuật. Mục
đích của tư duy nghệ thuật là tìm đến bản chất của sự vật, hiện tượng để
nắm bắt những quy luật đời sống khách quan. Thông thường chính tư
duy nghệ thuật đã giúp cho người nghệ sĩ có quan niệm nghệ thuật riêng
biệt về thế giới. Từ đó người nghệ sĩ mới có cái nhìn khách quan để
đánh giá và nhìn nhận vấn đề một cách trung thực nhất. Tuy nói nghệ
thuật là hư cấu, nhưng là hư cấu trên nền tảng và chất liệu của cái có
thật, chính vậy mà tư duy nghệ thuật đóng vai trò rất quan trọng trong
quá trình hư cấu đó.
Như vậy trong quá trình sáng tạo và hoàn thiện tác phẩm tư duy
nghệ thuật đóng một vai trò vô cùng quan trọng, nó giúp người nghệ sĩ
bước đến cái đích mà họ đang muốn đến và giúp người đọc cảm thụ,
cảm nhận được ý đồ của người nghệ sĩ và như vậy là người nghệ sĩ đã
thành công. Từ đó cho thấy tư duy nghệ thuật không những góp phần
hoàn thiện thế giới nghệ thuật của tác phẩm mà còn khẳng định tài
năng của người nghệ sĩ.
1.1.2 Tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết
Trong các loại hình tư duy nghệ thuật thì tư duy trong văn chương
là gần với đặc trưng tư duy chung của con người hơn cả, nó tương đồng
với tư duy khoa học ở chỗ đều có các loại hình tư duy trừu tượng. Và tư
duy nghệ thuật trong tiểu thuyết là một khái niệm khá mới được giới
phê bình, nghiên cứu văn học luôn quan tâm và tìm hiểu.
Tư duy sáng tạo văn học nghệ thuật nói chung và tư duy sáng tạo
tiểu thuyết nói riêng không chỉ đơn giản miêu tả sự vận động không
ngừng của toàn bộ thế giới nội tâm đa chiều kích của con người, mà còn
từ nhiều góc cạnh sâu xa đã đưa ra và nâng chúng lên một tầm cao mới
với một cái nhìn hoàn toàn khác trước. Để có được một tác phẩm nghệ
nền văn học trở nên phong phú đồng thời làm cho nền văn học vận động
theo chiều hướng tích cực đi lên. Tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết
đóng vai trò chủ đạo hình thành nên tác phẩm, một tác phẩm nghệ thuật
hoàn thiện đòi hỏi phải có sự tư duy sáng tạo nhưng không thể thiếu
được yếu tố nghệ thuật trong đó. Một nhà văn phải suy nghĩ trăn trở rất
nhiều để có được một tác phẩm nghệ thuật, đặc biệt đối với tiểu thuyết
một thể loại có dung lượng khá lớn chính vì vậy mà việc đòi hỏi nhà văn
phải lao động nhiều hơn cũng là điều tất nhiên. Quá trình tư duy nghệ
thuật trong tiểu thuyết là một quá trình cần có thời gian và sự trải
nghiệm mà như tư duy nghệ thuật đã đề cập đến.
Tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết luôn hướng tới cái đẹp, tư duy
về cái đẹp, cổ vũ cho cái đẹp, giúp con người từ đó hoàn thiện mình
hơn. Hình tượng nghệ thuật chính là sự phản ánh, sự kết tinh, sự thăng
hoa và tôn vinh cái đẹp trong đời sống hiện thực. Khi sáng tạo hình
tượng nghệ thuật, người nghệ sĩ dựa trên cơ sở khẳng định cái đẹp và
phê phán cái xấu. Cái đẹp là trung tâm của quan hệ thẩm mỹ, quan hệ
nghệ thuật giữa con người và hiện thực. Vì thế năng lực tư duy đóng vai
trò vô cùng quan trọng trong lao động nghệ thuật.
Trong tiểu thuyết, tư duy nghệ thuật góp phần tạo nên sự hài hòa
giữa con người với con người, giữa cá nhân với xã hội, con người với tự
nhiên. Hiện thực cuộc sống với những mối quan hệ chằng chịt đan xen
phức tạp giữa con người là một vấn đề lớn, nhưng tư duy nghệ thuật đã
giúp chúng ta giải mã chúng. Dưới nhiều hình thức tồn tại và thể hiện
khác nhau, nhờ có tư duy nghệ thuật mà cuộc sống đi vào văn học hay
cụ thể hơn là đi vào tiểu thuyết khá phong phú và đa dạng.
Với tiểu thuyết, hình tượng nghệ thuật là sự thống nhất giữa cái
hiện thực và cái lý tưởng, ước mơ. Nhà văn xuất phát từ hiện thực,
nhưng nhìn nhận hiện thực thông qua lý tưởng thẩm mỹ của mình. Tư
duy nghệ thuật cũng bắt nguồn từ xuất phát điểm như vậy, đồng thời nó
cũng là phương thức để nhìn nhận cuộc sống một cách tích cực, lạc
cảnh đói nghèo ở đây qua câu dân gian “Oai oái như phủ Khoái xin
tương” để thấy được ông đã sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh như thế
nào? Lê Lựu rời ghế nhà trường từ đầu những năm 60, lúc đó phong
trào “ba nhất” đang hừng hực khí thế. Tuổi trẻ háo hức, từ một cậu bé ở
làng quê xa phủ xa huyện, nay được hòa mình vào không khí thi đua của
công – nông – binh toàn miền Bắc. Nhập ngũ vào quân khu III làm báo,
viết văn. Đến những năm 70, ông chuyển về tạp chí Văn nghệ quân đội,
từng là biên tập viên văn xuôi, thư kí tòa soạn. Trong đời thường Lê
Lựu chân thật, hồn nhiên, đôi lúc có phần “lôi thôi lếch thếch”, “luộm
thuộm” nhưng bên cạnh đó ông sống rất gần gũi, chân thật, cởi mở…
đó chính là nguồn lực khiến ông không khô khan trong sáng tác văn
chương.
Là một nhà văn – một người lính đúng nghĩa, trực tiếp đứng trong
hàng ngũ những người lính cụ Hồ, nếm trải những khó khăn gian khổ
của chiến tranh nên phần lớn những sáng tác của Lê Lựu đều tập trung
vào người lính với những mất mát của họ trong chiến tranh và cả trong
thời bình, những người lính trong tác phẩm của ông cả thời trai trẻ cống
hiến sức mình trên chiến trường máu lửa, trở về với cuộc sống đời
thường có lúc họ hoàn toàn bế tắc trong cuộc sống gia đình. Phải là một
người rất thấu hiểu những người lính mới có thể viết nên những trang
văn đầy cảm xúc như vậy. Ông thực sự là một người chiến sỹ cầm bút
đầy nhiệt huyết mà tất cả chúng ta không thể phủ nhận bởi những đóng
góp của ông đã chứng minh tất cả. Nhiều nhà phê bình và nghiên cứu đã
đánh giá rất cao tài năng của ông.
Nhà phê bình Ngô Thảo nhận xét:” Lê Lựu là một trong những nhà
văn có đóng góp quan trọng làm nên diện mạo văn chương thời kì đổi
mới. Nếu trước đây văn học là một sự lạc quan toàn bộ, vì lý do tất cả
cho chiến thắng, thì đến Lê Lựu, những trang văn đã báo hiệu một sự lo
lắng về những cái không hoàn thiện mà chúng ta phải cảnh giác với nó
trong cuộc sống thời bình. Văn chương Lê Lựu có tính dự báo rất mạnh.
nhà văn quân đội nhưng Lê Lựu lớn lên từ nông thôn, không mấy lúc xa
rời. Ông đã chứng kiến tất cả những vui buồn của người nông dân.
Chính vì thế mà với bản chất của một người nông dân mặc áo lính, ông
luôn suy nghĩ về quê hương, về những gì liên quan đến những người
nông dân. Đó là cội nguồn, là quê hương văn học của Lê Lựu từ tác
phẩm đầu tiên đến những tác phẩm gần đây nhất. Với tình yêu văn
chương, sự nỗ lực không mệt mỏi Lê Lựu đã tìm được cho mình chỗ
đứng trong giới văn chương.
Lê Lựu là một nhà văn được đi nhiều, biết nhiều, vừa mở rộng tầm
mắt, vừa tăng thêm vốn sống thực tế. Ông có thêm mảng đề tài mới là
cuộc sống chiến đấu của người chiến sĩ quân đội. Với bản chất chân thật
giản dị, Lê Lựu dễ hòa vào đời sống người chiến sĩ, tìm hiểu tâm tư và
sinh hoạt của họ, một cách tự nhiên, không bị che chắn bởi một hàng rào
ngăn cách nào. Những người lính xuất thân từ nông dân mà ra, họ chính
là ông, mà ông chính là họ. Nên trong những trang viết của ông, mọi
người vẫn thường bảo ông là nhân vật chính. Nhưng cuộc sống riêng tư
của con người này cũng không hề bình lặng như ta vẫn tưởng. Ông lấy
vợ lần đầu ở quê, hai người có con chung, sau nhiều năm mới ly dị.
Người vợ thứ hai là người thành phố, song cuộc sống cũng không khá
hơn trước. Khó có thể nói ông gặp may hay không gặp may trong đời
sống riêng. Chỉ biết rằng chính cái cuộc sống riêng của ông đã cho ông
những trang văn đầy giá trị. Chính nó cũng là một trong những căn
nguyên để chúng ta có được nhà văn Lê Lựu.
Cả cuộc đời cầm bút, với số lượng tác phẩm thuộc dạng trung bình.
Ông viết không khỏe, có lẽ vì thận trọng, chứ so với cái vốn sống mà
ông tích lũy được thì phải cho ông viết nhiều hơn thế. Lê Lựu khi vui
đùa vẫn thường nhận mình là nhà văn ít học. Trình độ văn hóa và học
vấn của ông chủ yếu do ông tự học là chính. Lê Lựu có một tài năng
bẩm sinh, cuộc sống thôn quê và người chiến sĩ đã giúp cho năng khiếu
văn chương của ông phát triển. Văn ông không rành rẽ, không mạch lạc,
khi đọc tác phẩm của ông rồi thì không thể không băn khoăn về những
vấn đề của cuộc sống, cuộc sống đi vào trang văn Lê Lựu không hề bị
che giấu mà được lột tả từng góc cạnh.
Tiểu thuyết Thời xa vắng của Lê Lựu xuất hiện đã gây xôn xao dư
luận. Đây là một câu chuyện về hôn nhân và gia đình, về tình yêu và
hạnh phúc của tuổi trẻ của một cá nhân. Cuốn sách nói về một khoảng
đời của một con người cụ thể, một khoảng đời đã trở nên có tính chất
lịch sử đối với thời điểm tác giả viết, một khoảng thời gian đặc biệt
quan trọng, bao gồm những được, mất, vui, buồn, thành, bại của cuộc
đời một con người, mà cụ thể là một người lính đã cống hiến cả sức lực
và tuổi thanh xuân nơi chiến trường ác liệt, trên chiến trường anh là một
vị chỉ huy thông minh và nhạy bén nhưng trong cuộc sống đời thường
anh hoàn toàn thất bại.
Nhà phê bình Vương Trí Nhàn, trong bài viết Một đóng góp vào
việc nhận diện con người hôm nay (Báo Văn nghệ 12/1986) đã khẳng
định giá trị của Thời xa vắng trong việc khắc họa và phản ánh hiện
thực. Tác giả đã phân tích cuộc đời nhân vật Giang Minh Sài để thấy
được những điều trăn trở, những tâm lý thường nhật của con người và
kết luận: “Toàn bộ Thời xa vắng là tiếng kêu của một lớp người cho
tuổi trẻ của mình, cuộc đời mình, ngay cả khi thành đạt trong lập
nghiệp nữa, họ vẫn bất hạnh, vì không biết sống”. Thành công của cuốn
tiểu thuyết là Lê Lựu đã nói lên được những vấn đề của cuộc sống hàng
ngày, của những mối quan hệ gia đình trong xã hội. Tuổi trẻ của con
người đã dần qua đi cùng với những năm tháng của chiến tranh, trở về
với đời sống thường nhật dường như con người đã không còn đủ năng
lực của tuổi trẻ để mà phán đoán hay quyết định nữa mà chỉ còn biết
xuôi theo dòng chảy của số phận.
Năm 1990 Lê Lựu cho ra đời tác phẩm Đại tá không biết đùa.
Cuốn tiểu thuyết chưa gây được tiếng vang để lấn át Thời xa vắng
nhưng nó lại một lần nữa khẳng định ngòi bút tiểu thuyết chững chạc và
của độc giả văn học mà còn cuốn hút cả khán giả truyền hình. Có lẽ cho
tới khi bộ phim truyền hình này phát sóng, độc giả mới thực sự biết đến
tác phẩm Sóng ở đáy sông. Một lần nữa, tài năng, bản lĩnh Lê Lựu lại
tiếp tục được khẳng định.
Copyright: Tài liệu đại học ©