DƯƠNG THANH TÚ
VẤN ĐỀ KHIẾU NẠI, TỐ CÁO CỦA CÔNG DÂN THỦ ĐÔ
TRÊN SÓNG ĐÀI PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI
(Khảo sát từ 2008 đến 2010)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học
Mã số: 60.32.01
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đinh Văn Hường
2.1. Đài PT – TH Hà Nội và công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của
công dân. 22
2.2.1. Tổng hợp, trao đổi thông tin. 26
2.2.2. Chuyển đơn thư đến các cơ quan chức năng yêu cầu trả lời. 28
2.2.3. Phóng sự điều tra theo thư công dân. 31
2.3. Nội dung giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo. 48
2
2.3.1. Giải quyết khiếu nại, tố cáo về quản lý đất đai, chế độ chính sách
về Giải phóng mặt bằng, tái định cư. 49
2.3.3. Giải quyết khiếu nại, tố cáo về các vấn đề dân sinh. 61
2.3.4. Giải quyết khiếu nại, tố cáo về các vấn đề khác. 64
2.4. Đánh giá bước đầu thành công và hạn chế trong việc giải quyết
đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân trên Đài PT – TH Hà Nội. 67
2.4.1. Thành công. 67
2.4.2. Hạn chế: 69
Tiểu kết chương 2 73
CÔNG DÂN TRÊN ĐÀI PT – TH HÀ NỘI. 74
3.1. Một số kinh nghiệm từ việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của
Đài PT – TH Hà Nội. 74
3.1.1. Sự quan tâm, cố gắng của Đài PT – TH Hà Nội. 74
3.1.2. Sự phối hợp, hỗ trợ từ phía các cơ quan chức năng. 76
3.1.3. Sự tham gia tích cực của công dân Thủ đô. 77
3.1.4. Bài học kinh nghiệm trong công tác nghiệp vụ đối với phóng
viên. 78
3.2. Giải pháp để nâng cao hiệu quả của Đài PT – TH Hà Nội trong việc
giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân. 79
3.2.1. Nhóm giải pháp về chế độ chính sách. 79
3.2.2. Giải pháp về cơ chế phối hợp. 81
3.2.3. Đài PT – TH Hà Nội tự đổi mới trong việc giải quyết đơn thư
quản lý Nhà nƣớc. Vì vậy, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân là một
vấn đề đƣợc Đảng, Nhà nƣớc và nhân dân đặc biệt quan tâm.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến việc xây dựng,
củng cố mối quan hệ chặt chẽ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nƣớc. Ngƣời
nói:
.
4
Ngƣời đã nhiều lần chỉ ra ý nghĩa chính trị sâu sắc của công tác tiếp dân, giải
quyết khiếu nại, tố cáo của nhân dân.
Trong bài nói chuyện với cán bộ thanh tra tại Hội nghị Thanh tra toàn
miền Bắc ngày 5/3/1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn:
[18]
Những năm qua, thực hiện đƣờng lối chủ trƣơng đổi mới do Đảng khởi
xƣớng và lãnh đạo, đất nƣớc ta đã đạt đƣợc những thành tựu quan trọng: kinh
tế tăng trƣởng khá, văn hóa xã hội có những tiến bộ, đời sống nhân dân tiếp
tục đƣợc cải thiện. Tình hình chính trị - xã hội cơ bản ổn định, quốc phòng và
an ninh đƣợc tăng cƣờng; quyền dân chủ của nhân dân, trong đó có quyền
khiếu nại và tố cáo đƣợc nâng lên rõ rệt và không ngừng đƣợc phát huy.
Cùng với những thành tựu đạt đƣợc trong nhiều lĩnh vực đời sống kinh
tế - xã hội, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đã có những
chuyển biến mới. Đảng và Nhà nƣớc ta đã ra nhiều Chỉ thị, Nghị quyết và văn
bản pháp luật nhằm tăng cƣờng hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo. Các cấp,
các ngành bƣớc đầu đã xác định rõ trách nhiệm của mình trong việc giải quyết
các khiếu nại, tố cáo của công dân và coi đây là một trong những công tác
quan trọng, góp phần bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân và nâng cao hiệu
quả quản lý Nhà nƣớc.
mà mới chỉ dừng lại ở mức độ nhỏ lẻ, không đồng bộ.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, tác giả luận văn chọn đề tài “Vấn đề
khiếu nại, tố cáo của công dân Thủ đô trên sóng Đài Phát thanh – Truyền
hình Hà Nội (khảo sát từ 2008 - 2010)” với mong muốn sẽ khảo sát và đánh
giá thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo của nhân dân Thủ đô trên Đài PT –
6
TH Hà Nội đồng thời đƣa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải
quyết khiếu nại, tố cáo trên báo chí.
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài:
Đã có một số công trình nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực Báo chí –
Truyền thông liên quan đến đề tài nhƣ:
- Trong khóa luận
của tác giả Nguyễn Quốc Hƣng, Khoa Báo chí – Truyền
thông, Đại học KHXH và NV, Hà Nội, năm 2002, tác giả đã nghiên cứu đặc
điểm của thể loại điều tra qua thƣ bạn đọc trên báo Lao động. Tuy nhiên, công
trình này mới chỉ nghiên cứu một trong nhiều phƣơng thức giải quyết đơn thƣ
của công dân chứ chƣa có cái nhìn tổng quát về việc giải quyết đơn thƣ khiếu
nại, tố cáo của công dân.
- Khóa luận
của tác giả Lê Thị Thanh, Khoa Báo chí – Truyền thông, Đại học
KHXH và NV, Hà Nội năm 2003 cũng đã chỉ ra đƣợc thành công và hạn chế
của các phóng sự điều tra qua thƣ bạn đọc trên báo Nhân Dân và báo Pháp
Luật. Tuy nhiên, công trình chƣa đi sâu khai thác cách thức xử lý thông tin
đến từ đơn thƣ bạn đọc cũng nhƣ quá trình thực hiện phóng sự điều tra theo
đơn thƣ bạn đọc.
- Khóa luận
của tác giả Trần Thị Mỹ Hạnh, Khoa Báo chí – Truyền thông,
Đại học KHXH và NV, Hà Nội năm 1998 đã khảo sát về thực trạng phản ánh
trong chuyên mục “Ống kính phóng viên” của Đài PT – TH Hà Nội. Đây là
Báo chí – Truyền thông, Hà Nội, năm 2004.
- Luâ
̣
n văn
của tác giả Nguyễn Thị
Hải Yến, Học viện Báo chí Truyền thông, Hà Nội, năm 2008.
- Luâ
̣
n văn
của
tác giả Đỗ Chí Nghĩa, Học viện Báo chí – Truyền thông, năm 2010.
Ngoài ra, còn có một số nghiên cứu khoa học của các ngành liên quan
nhƣ:
- Luận văn
của Đinh Thị Hƣơng Giang, Khoa Luật, Đại học KHXH và
NV, Hà Nội, năm 2006 đã khái quát thực trạng và những vấn đề đặt ra trong
việc hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo ở
nƣớc ta.
- Luận văn
của Trần Thị Hồng, Khoa Xã hội học, Đại học KHXH và
NV, Hà Nội, 2009 đã nêu đƣợc thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo cấp xã,
phƣờng và những vấn đề dƣ luận xã hội liên quan.
Đây chính là những cơ sở để tác giả có thể kế thừa những vấn đề liên
quan đến pháp luật xung quanh việc giải quyết khiếu nại, tố cáo ở Việt Nam
hiện nay.
8
Nhƣ vậy, đề cập đến việc điều tra theo đơn thƣ công dân nhƣ là một thể
loại báo chí đã có một số công trình nghiên cứu thực hiện. Tuy nhiên, cho đến
nay, việc nghiên cứu vai trò của báo chí nói chung và của Đài PT – TH Hà
Nội nói riêng trong việc giải quyết đơn thƣ khiếu nại, tố cáo của công dân vẫn
chƣa đƣợc thực hiện một cách riêng biệt, đầy đủ và hệ thống. Đây là lần đầu
tiên công tác giải quyết đơn thƣ khiếu nại, tố cáo của công dân Thủ đô trên
Đài PT – TH Hà Nội đƣợc nghiên cứu một cách đồng bộ, có hệ thống từ
phƣơng thức giải quyết đến nội dung các chuyên mục với mục đích có thể
của công dân của Đài PT – TH Hà Nội.
- Rút ra những kinh nghiệm, đề xuất những kiến nghị, giải pháp để
nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân trên địa bàn Thủ
đô.
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận:
Luận văn đƣợc thực hiện trên cơ sở lý luận Chủ nghĩa Mác - Lênin và
tƣ tƣởng Hồ Chí Minh; dựa trên đƣờng lối, chính sách, quan điểm của Đảng,
Nhà nƣớc Việt Nam về chức năng, nhiệm vụ của báo chí; về vấn đề giải quyết
khiếu nại, tố cáo của công dân. Bên cạnh đó, luận văn cũng kế thừa kết quả
nghiên cứu của các công trình khoa học liên quan đã đƣợc công bố.
5.2. Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu sau:
- Phƣơng pháp sƣu tầm tài liệu, khảo sát thống kê, phân loại, tổng hợp,
so sánh và đánh giá thông tin.
- Phƣơng pháp liên ngành: sử dụng kiến thức và phƣơng pháp của
nhiều ngành khoa học khác nhƣ: lịch sử, luật, quản lý nhà nƣớc… nhằm làm
rõ tính chất, đặc điểm của việc giải quyết đơn thƣ khiếu nại, tố cáo.
- Phƣơng pháp phỏng vấn chuyên gia, gặp trực tiếp những ngƣời quản
lý, phóng viên tham gia vào quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo để tìm hiểu
10
thông tin, thu thập các số liệu cần thiết liên quan đến việc giải quyết đơn thƣ
khiếu nại, tố cáo của công dân trên địa bàn Thủ đô Hà Nội.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn.
Trƣớc hết, Luận văn sẽ góp phần bổ sung vào hệ thống lý luận về vai
trò của báo chí nói chung và vai trò của báo chí trong việc giải quyết khiếu
nại, tố cáo của công dân nói riêng. Khẳng định báo chí là phƣơng tiện có khả
năng tham gia một cách có hiệu quả vào việc giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Luận văn sẽ là nguồn tƣ liệu tham khảo có hệ thống cho những nghiên
ngƣời với tƣ cách là thành viên của xã hội, chịu sự tác động chi phối bởi rất
nhiều mối quan hệ với tự nhiên, với Nhà nƣớc, với cộng đồng xã hội. Trong
quá trình xử lý những mối quan hệ đó để tồn tại và phát triển đã nảy sinh rất
nhiều vấn đề đòi hỏi con ngƣời phải giải quyết. Trong đó có việc đề nghị,
thỉnh cầu, hoặc báo cáo cho cấp có thẩm quyền những việc chƣa đúng để cấp
có thẩm quyền bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của họ hoặc của cộng
đồng. Do đó, có thể nói khiếu nại là sản phẩm của xã hội có giai cấp. Xã hội
càng phát triển, cuộc sống càng phong phú thì khiếu nại, tố cáo càng đa dạng,
phức tạp.
Trong số những quyền cơ bản của con ngƣời nhƣ quyền bất khả xâm
phạm về thân thể; quyền đƣợc bảo vệ sức khỏe và nhân phẩm; quyền tham gia
quản lý Nhà nƣớc và xã hội thì quyền khiếu nại, tố cáo – quyền dân chủ trực
tiếp là một trong những quyền chiếm vị trí quan trọng và có mối liên quan
chặt chẽ với các quyền và nghĩa vụ cơ bản khác của công dân. Công dân thực
hiện quyền khiếu nại, tố cáo là điều kiện bảo đảm cho các quyền cơ bản khác
đƣợc thực hiện và không bị xâm hại.
Nghiên cứu lịch sử Việt Nam, trong những thời kỳ hƣng thịnh của Nhà
nƣớc phong kiến, các vƣơng triều phong kiến luôn thực hiện nhiều kế sách để
an dân, tạo điều kiện cho mọi ngƣời dân có thể trình bày các nguyện vọng,
nỗi oan ức của mình thông qua việc thỉnh cầu và cáo giác các hành vi bạo
ngƣợc. Sử cũ còn ghi, Vua Lý Thái Tông (1028 – 1054) thƣờng tổ chức các
12
chuyến kinh lý về các vùng thôn dã để xem xét việc dân, việc quan. Để biết
việc dân năm 1158, vua Lý Anh Tông (1137 - 1175) ra lệnh cho đặt một cái
hòm ở giữa sân để ai muốn trình bày việc gì thì bỏ thƣ vào hòm ấy. Sau này,
năm 1747, chúa Trịnh Doanh cũng cho đặt chuông mỏ ở cửa Phù đƣờng để
ngƣời tài tự tiến cử và ngƣời bị ức hiếp đến khiếu nại.
Ngày nay, việc bảo đảm các quyền của con ngƣời nói chung và quyền
khiếu nại, tố cáo nói riêng đƣợc tất cả các nƣớc trên thế giới công nhận, cam
thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo góp phần phát huy dân chủ, tăng cƣờng
pháp chế xã hội chủ nghĩa và bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
1.2. Chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc đối với việc giải
quyết khiếu nại, tố cáo.
Ở mỗi quốc gia, do chế độ chính trị khác nhau, việc quy định quyền
khiếu nại, tố cáo và việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân có khác
nhau. Ở nƣớc ta, quyền khiếu nại và tố cáo đƣợc xác nhận là một trong những
quyền cơ bản của công dân và đƣợc ghi nhận tại Điều 29 Hiến pháp năm
1959:
xem
. Điều 73, Hiến pháp 1980
cũng quy định
.
14
Điều 74, Hiến pháp 1992 cũng quy định:
[5, tr. 125]
Văn kiện Đại hội XI nêu rõ:
[23]
Quán triệt các quan điểm chỉ đạo của Đảng, thời gian qua, nhiều văn
bản pháp luật đƣợc Nhà nƣớc ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung, trong đó có
quy định về khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Điển hình là Luật
Khiếu nại, tố cáo năm 1998. Mục đích của văn bản pháp luật này ghi rõ
[13, tr.7]
Ngoài ra, theo quy định của pháp luật, hệ thống chính trị, các đoàn thể
quần chúng, tổ chức xã hội cũng thực hiện giám sát, kiểm tra hoạt động của
cơ quan Nhà nƣớc và nhân viên Nhà nƣớc, bảo đảm việc thực hiện quyền
khiếu nại, tố cáo của công dân.
16
1.3. Vai trò của báo chí trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của
công dân.
Báo chí là phƣơng tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống
xã hội, là cơ quan ngôn luận của các tổ chức Đảng, cơ quan Nhà nƣớc, tổ
chức xã hội và là diễn đàn của nhân dân. Báo chí, nhà báo hoạt động trong
khuôn khổ của pháp luật…Trong lĩnh vực giải quyết khiếu nại, tố cáo của
công dân, pháp luật nƣớc ta đã quy định về vai trò và trách nhiệm của cơ quan
báo chí.
[13, tr.72]
Điều 3 Nghị định số 51/2002/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết
thi hành Luật báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí:
Khoản 3, Điều 2 Nghị định số 51/2002/NĐ-CP của Chính phủ quy
định: khi
[13, tr.123]18
Những quy định của pháp luật nêu trên là cơ sở đảm bảo cho báo chí
phát huy vai trò, chức năng của mình trong công tác giải quyết khiếu nại, tố
cáo. Đồng thời những quy định đó còn là những ràng buộc về trách nhiệm,
nhân dân, thực hiện tốt phƣơng châm:
nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội ổn định và bền vững trên địa bàn
thủ đô và cả nƣớc.
Hầu hết các cơ quan báo chí, Đài phát thanh, truyền hình của thành phố
Hà Nội đều có ban biên tập chuyên đề đảm nhận công việc nói trên. Đó là
“Ban Bạn đọc” (Đối với báo in), “Ban Bạn nghe đài” (Đối với báo nói), “Hộp
thƣ truyền hình” (Đối với báo hình).
Về lĩnh vực chuyên môn, nghiệp vụ, để hoàn thành trách nhiệm đƣợc
giao, các ban chuyên đề kể trên ở mỗi cơ quan báo chí đều thực hiện một số
chuyên mục nhƣ “Ý kiến bạn nghe đài”, “Điều tra theo dấu thƣ bạn nghe đài”,
“Vấn đề và dƣ luận”, “Thƣ và trả lời thƣ bạn xem truyền hình”…( Đài PT –
TH Hà Nội) hay “Ý kiến bạn đọc”, “Điều tra qua thƣ bạn đọc”, “Cơ quan trả
lời bạn đọc” “Viết theo yêu cầu thƣ bạn đọc”(chuyên mục của Ban bạn đọc
báo Hà nội mới). Các cơ quan báo chí khác của Hà Nội nhƣ báo kinh tế và đô
thị, báo Lao động thủ đô, Phụ nữ Thủ đô, An ninh Thủ đô…đều mở các
chuyên mục tƣơng tự kể trên.
Mỗi khi nhận đƣợc đơn thƣ, khiếu nại, tố cáo hoặc ý kiến phản ánh của
bạn đọc, bạn xem truyền hình, bạn nghe đài và công dân, cán bộ, phóng viên
các ban chuyên đề ở mỗi cơ quan báo chí đều xem xét kỹ lƣỡng, phân loại và
vào sổ theo dõi. Những đơn thƣ, vấn đề công dân, bạn đọc phản ánh có tính
xã hội bức xúc, đƣợc các ban phân công phóng viên đi điều tra, xác minh lấy
tƣ liệu để viết bài, làm chƣơng trình để đăng, phát trên các sản phẩm của cơ
quan (báo in – trên mặt báo, báo nói, báo hình – trên sóng phát thanh, truyền
hình). Do đặc thù của các cơ quan báo chí, đặc biệt là các ban chuyên đề đều
20
có số cán bộ, phóng viên rất hạn chế mà đơn thƣ, ý kiến phản ánh của công
dân, bạn đọc lại nhiều và không ít vụ việc về các vấn đề kinh tế, xã hội rất
phức tạp nên số lƣợng đơn thƣ, ý kiến đƣợc thể hiện trên mặt báo, trên sóng
phát thanh, truyền hình chỉ chiếm phần nhỏ 15 -20% tổng số đơn thƣ đơn).
công dân.
Trong chƣơng 1, tác giả luận văn đã làm rõ một số khái niệm về khiếu
nại, tố cáo cũng nhƣ chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc trong việc
giải quyết đơn thƣ khiếu nại, tố cáo của công dân và sự tham gia vào cuộc của
báo chí trong lĩnh vực này. Đây chính là tiền đề để tác giả luận văn tiếp tục
triển khai nghiên cứu thực trạng giải quyết đơn thƣ khiếu nại, tố cáo của Đài
PT – TH Hà Nội trong chƣơng tiếp theo.
22
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT ĐƠN THƢ KHIẾU NẠI, TỐ
CÁO CỦA CÔNG DÂN THỦ ĐÔ TRÊN SÓNG ĐÀI PT – TH HÀ NỘI.
2.1. Đài PT – TH Hà Nội và công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo
của công dân.
Đài PT – TH Hà Nội đƣợc thành lập ngày 14 tháng 10 năm 1954, tức là
ngay sau giải phóng Thủ đô 4 ngày. Lời tự giới thiệu cho chƣơng trình truyền
hàng ngày với thời lƣợng 18 tiếng rƣỡi. Kể từ tháng 6 năm 2008, khi Hà Nội
mở rộng, thì Đài PT – TH của Thủ đô đã chính thức có 2 kênh, Hà Nội 1 và
Hà Nội 2 với hơn 120 chuyên đề, chuyên mục cùng 6 bản tin về Hà Nội, 4
bản tin quốc tế. Đài Phát thanh truyền hình Hà Nội đã kịp thời phản ánh
những hoạt động của thành phố diễn ra trong ngày trong tất cả các lĩnh vực
chính trị, kinh tế, xã hội, các hoạt động văn hóa thể thao diễn ra trong nƣớc.
[36]
Ngay từ những ngày đầu hình thành, Đài PT – TH Hà Nội luôn thực
hiện tốt nhiệm vụ truyền đạt đƣờng lối chính sách của Đảng và Nhà nƣớc, của
thành phố Hà Nội, đồng thời cũng là diễn đàn của nhân dân Thủ đô. Trên diễn
đàn này, nhân dân không chỉ biểu thị nhận thức, thái độ của mình mà còn đề
xuất những kiến nghị, những nguyện vọng qua đó, việc thực hiện đƣờng lối,
chính sách của các cơ quan quyền lực đƣợc đúng đắn, nghiêm túc. Chính từ
diễn đàn này, nhân dây bày tỏ nguyện vọng, tình cảm, tâm tƣ của mình một
cách chân thực đồng thời cũng có những khiếu nại, tố giác hành vi vi phạm
pháp luật của một cá nhân hoặc một tổ chức, đơn vị đi ngƣợc lại lợi ích của
nhân dân.
Khi đất nƣớc càng đổi mới, càng mở rộng giao lƣu quốc tế thì tất yếu sẽ
nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, khó hăn. Bên cạnh những tác động tích cực
của cơ chế thị trƣờng, trong xã hội cũng phát sinh không ít những biểu hiện
tiêu cực đáng lo ngại. Tệ tham nhũng, quan liêu, lãng phí và các tệ nạn xã hội
ngày một nghiêm trọng.
24
Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của cả nƣớc với
29 quận, huyện, thị xã bao gồm 577 phƣờng, xã, thị trấn với dân số khoảng
6,5 triệu ngƣời. Thực hiện công cuộc đổi mới đất nƣớc, dƣới sự lãnh đạo của
Đảng bộ và chính quyền thành phố, đƣợc sự hỗ trợ tích cực hiệu quả của
Trung ƣơng, các ngành và các địa phƣơng trong cả nƣớc, nhân dân thủ đô đã
nỗ lực phấn đấu đạt nhiều thành tựu to lớn trên mọi lĩnh vực. Tình hình chính
Copyright: Tài liệu đại học ©