BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HỒ CHÍ MINH
Phạm Việt Hưng
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÍ HỌC
Thành phố Hồ Chí Minh - 2008
LỜI CẢM ƠN
Tác giả , với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc của mình xin được
gửi lời cảm ơn đến TS. Đào Ngọc Cảnh, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ
bảo tác giả trong suốt quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và hoàn thành luận
văn.
Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý Thầy, Cô
trong khoa Đòa lí trường Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh đã tạo
điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt thời gian học tập và thực hiện
đề tài.
Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của các cơ quan:
Cục thống kê tỉnh Cà Mau, sở Ngoại vụ - Du lòch tỉnh Cà Mau và các khu
du lòch trong tỉnh đã giúp tác giả trong suốt quá trình thu thập số liệu, tư
liệu, các thông tin liên quan đến nội dung nghiên cứu.
Cuối cùng, tác giả xin gủi lời cảm ơn đến bạn bè đồng nghiệp
người thân đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi trong suốt thời gian học
tập và hoàn thành luận văn.
Cà Mau, Ngày tháng năm 2008
Tác giả Phạm Việt Hưng
MỤC LỤC
LỊCH SINH THÁI TỈN
H CÀ MAU
3.1. Hiện trạng phát triển DLST tỉnh Cà Mau .......................................59
3.1.1. Khái quát về du lòch tỉnh Cà Mau .............................................59
3.1.2. Hiện trạng khách du lòch tỉnh Cà Mau.......................................59
3.1.3. Hiện trạng hoạt động của các khu du lòch tỉnh Cà Mau............64
3.1.4. Đánh giá chung về hiện trạng phát triển DLST tỉnh Cà Mau ..70
3.2. Đònh hướng phát triển DLST tỉnh Cà Mau......................................72
3.2.1. Cơ sở để xây dựng đònh hướng phát triển DLST ở Cà Mau ......72
3.2.2. Đònh hướng phát triển DLST tỉnh Cà Mau ................................77
3.2.3. Các giải pháp chủ yếu để phát triển DLST tỉnh Cà Mau..........91
3.2.4. Ý kiến đề xuất...........................................................................92
KẾT LUẬN...........................................................................................94
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................96
PHỤ LỤC..............................................................................................97
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DLST : Du lòch sinh thái
ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu long
KDL : Khu du lòch
IUCN : (International Union for Conservation of Nature and
Natural Resources): Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên
nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên
ESCAP : (Economic and Social Commission for Asia and the
Pacific): Ủy ban Kinh tế –xã hội khu vực Châu Á – Thái
Bình Dương.
VQG : Vườn quốc gia
WTO : (World Trade Organization): Tổ chức du lich thế giới
WWF : ( World Wide Fund For Nature ): Quỹ Quốc tế Bảo vệ
Hình 2.3 : Đầm Thò Tường.............................................................39
Hình 2.4 : Cồn Ông Trang .............................................................40
Hình 2.5 : Khu đa dạng sinh học – Lâm ngư trường 184 ..............41
Hình 2.6 : Đảo Hòn Khoai .............................................................42
Hình 2.7 : Ngọn Hải Đăng.............................................................43
Hình 2.8 : Hòn Đá Bạc ..................................................................44
Hình 2.9 : Bãi Khai Long ..............................................................45
Hình 2.10 : Sân chim Tư Na – Năm Căn.........................................46
Hình 2.11 : Sân chim Công viên Văn hóa Cà Mau .........................46
Hình 2.12 : Đua ghe Ngo .................................................................47
Hình 2.13 : Lễ hội Nghinh Ông .......................................................60
Hình 2.14 : Chợ nổi Cà Mau...........................................................61 MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Du lòch hiện nay đã trở thành một hoạt động phổ biến của nhân
loại, một nhu cầu của đại đa số quần chúng và là một trong năm ngành
kinh tế lớn nhất hành tinh, tác động mạnh mẽ đến đời sống kinh tế xã
hội. Du lòch góp phần tạo nguồn thu nhập, tạo công ăn việc làm, nâng
cao trình độ dân trí… Trong những thập niên gần đây, đi đôi với quá trình
phát triển kinh tế là sự biến đổi môi trường sống, nhu cầu du lòch đã thay
đổi theo hướng trở về với thiên nhiên, tạo điều kiện cho sự phát triển
mạnh mẽ của loại hình DLST trên toàn thế giới.
Mau. Ngoài ra đề tài có tìm hiểu mối quan hệ với các tỉnh khác trong
khu vực ĐBSCL, đặc biệt các tỉnh tiếp giáp với Cà Mau.
3. Lòch sử nghiên cứu của đề tài
Ngày nay, khi cuộc cách mạng khoa học kó thuật phát triển mạnh
mẽ, nền văn minh công nghiệp mở rộng trên toàn cầu, môi trường sống
thay đổi… thì nhu cầu về du lòch cũng đã thay đổi. Con người muốn được
về với thiên nhiên hoang dã, các khu bảo tồn thiên nhiên,các làng văn
hoá dân tộc… Từ đó DLST đã hình thành tạo cơ sở cho các công trình
nghiên cứu về DLST.
3.1. Trên thế giới: Các chương trình nghiên cứu về DLST đã trở
nên rất phổ biến trong thời gian gần đây. Công trình nghiên cứu loại
hình du lich sinh thái của Chương trình môi trường Liên Hiệp
Quốc(1979), Hội du lòch sinh thái (1992), Tổ chức Du lòch Thế giới
(WTO 1994). Đặc biệt năm 2002 là năm du lòch sinh thái quốc tế với
Hội nghò thượng đỉnh thế giới về DLST được tổ chức tại thành phố
Quebec của Canada. Hội nghò này là sáng kiến của WTO và Chương
trình Môi trường của Liên hợp quốc (UNEP). Tiêu biểu là các công trình
nghiên cứu về cơ sở lí luận phát triển DLST của Wright(1993)
Glaser(1996), Holden(1999). Những đềø tài nghiên cứu về DLST nói trên
là cơ sở quan trọng cho việc đánh giá, khai thác, quản lí và đònh hướng
phát triển DLST.
3.2. Ở Việât Nam: DLST là một khái niệm còn mới mẻ nhưng
cũng đã được chú ý. Trong những năm gần đây khách du lòch quốc tế
thường nhắm đến các nước nhiệt đới với mục đích về với tự nhiên. Năm
1995 Viện Nghiên cứu phát triển du lòch Việt Nam đã thực hiện đề tài “
Hiện trạng và những đònh hướng cho công tác quy hoạch phát triển du
lòch vùng Đồng bằng sông Cửu long”. Nghiên cứu này căn cứ vào tiềm
năng du lòch đã đề xuất các loại hình du lòch vùng ĐBSCL như: du lòch
sông nước, tham quan miệt vườn, vui chơi giải trí và du lòch vùng biển….
Năm 1998, công trình nghiên cứu của PGS-TS Phan Huy Xu và Ths.
4.1.2. Quan điểm lòch sử viễn cảnh
Đây là quan điểm xem xét phát triển du lòch tỉnh Cà Mau trong
quá khứ, thực trạng phát triển hiện tại và đề ra những đònh hướng phát
triển trong tương lai.
4.1.3. Quan điểm sinh thái
DLST bản chất là dựa trên môi trường tự nhiên. Trong quá trình
nghiên cứu chúng ta phải hết sức chú ý đến mối tương tác giữa hoạt
động của du lòch và môi trường sinh thái. Phải xem xét một cách toàn
diện tác động của môi trường đến hoạt động DLST và ảnh hưởng của
hoạt độïng du lòch đến môi trường sinh thái. Dự báo được những nguy
cơ, tác hại hoạt động du lòch có thể gây ra cho môi trường để từ đó có
những biện pháp bảo vệ môi trường đảm bảo cho hoạt động du lòch Cà
Mau phát triển.
4.1.4. Quan điểm phát triển du lòch bền vững
Du lòch bền vững thường được đánh giá ngang bằng với DLST.
Song ở đây trong quá trình nghiên cứu ta phải xem du lòch bền vững còn
có ý nghóa rộng hơn cả việc bảo vệ môi trường thiên nhiên đó là ta phải
xem xét một cách hợp lí nhất thoả đáng nhất các yếu tố về con người,
cộng đồng dân cư, văn hoá, phong tục tập quán, lối sống…đảm bảo du
lòch phát triển cả trong hiện tại và tương lai.
4.2. Các phương pháp nghiên cứu
Đề tài đã được thực hiện trên cơ sở sử dụng các phương pháp
nghiên cứu sau:
4.2.1. Phương pháp khảo sát thực đòa
Đây là phương pháp mang tính đặc trưng và truyền thống của
ngành đòa lí. Qua khảo sát trực tiếp, phỏng vấn, quan sát, điều tra… để
thu thập nguồn tư liệu về DLST Cà Mau.
4.2.2. Phương pháp thống kê – biểu đồ
Phương pháp thống kê:Khi thu thập tài liệu liên quan đến du lòch
nói chung, DLST của tỉnh Cà Mau, nguồn tư liệu rất đa dạng và phong
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH SINH THÁI
1.1. Khái niệm “Du lòch sinh thái”
Trong những thập niên gần đây khái niệm “Du lòch sinh thái”
(Ecotourism) đã thu hút được sự quan tâm của nhiều người thuộc các
lónh vực khác nhau. Đây là một khái niệm mới, rộng được hiểu ở nhiều
góc độ khác nhau.
Đối với một số người, “Du lòch sinh thái” đơn giản được hiểu là sự
kết hợp ý nghóa của hai từ ghép “du lòch” và “sinh thái” vốn đã quen
thuộc. Song nhìn ở góc độ rộng hơn, tổng quát hơn thì DLST là du lòch
dựa vào thiên nhiên. Theo tác giả Pham Trung Lương, DLST có thể gọi
với nhiều tên gọi khác nhau: [6,tr.5-6 ]
- Du lòch thiên nhiên (Nature tourism).
- Du lòch dựa vào thiên nhiên (Nature Based tourism).
- Du lòch môi trường (Environmental tourism).
- Du lòch đặc thù (Partienlar tourism).
- Du lòch xanh (Green tourism).
- Du lòch thám hiểm (Adventure tourism).
- Du lòch bản xứ (Indigenous tourism).
- Du lòch có trách nhiệm (Responsible tourism).
tham dự một cách tích cực có lợi về xã hội và kinh tế”
Theo quốc gia Australia:“DLST là du lòch dựa vào thiên nhiên có
liên quan đến sự giáo dục và diễn giải về môi trường thiên nhiên và được
quản lý bền vững về mặt sinh thái”.
Theo Hiệp hội DLST quốc tế: “DLST là việc đi lại có trách nhiệm
tới các khu vực thiên nhiên mà bảo tồn được môi trường và cải thiện phúc
lợi cho người dân đòa phương” .
Ở Việt Nam, DLST là lónh vực mới được đặt ra nghiên cứu từ giữa
thập kỷ 90, song đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt của các nhà
nghiên cứu về du lòch và môi trường. Do trình độ nhận thức khác nhau, ở
những góc độ nhìn nhận khác nhau, khái niệm về DLST cũng còn nhiều
điểm chưa thống nhất, và đểå có được sự thống nhất về khái niệm làm cơ
sở cho công tác nghiên cứu và hoạt động thực tiễn phát triển du lòch sinh
thái, tổng cục du lòch Việt Nam đã phối hợp với nhiều tổ chức quốc tế
như ESCAP, WWF, IUCN,... có sự tham gia của các chuyên gia, các nhà
khoa học quốc tế và Việt Nam về du lòch sinh thái và các lónh vực liên
quan, tổ chức hội thảo quốc gia về (xây dựng chiến lược phát triển du
lòch sinh thái ở Việt Nam) từ ngày 07 đến ngày 09/09/1999. Một trong
những kết quả quan trọng của hội thảo là lần đầu tiên đã đưa ra đònh
nghóa về du lòch sinh thái ở Việt Nam, theo đó: “DLST là loại hình du
lòch dựa vào thiên nhiên và văn hoá bản đòa, gắn với giáo dục môi
trường, có đóng góp cho nỗ lực bảo vệ và phát triển bền vững, với sự
tham gia tích cực của cộng đồng đòa phương”.
Qua các khái niệm trên, chúng ta có thể thấy rằng DLST có những
nét nổi bậc như sau:
- Phát triển dựa vào tính hấp dẫn của thiên nhiên và giá trò của
văn hoá bản đòa.
- Được quản lí bền vững về mặt môi trường sinh thái.
- Có giáo dục về bảo vệ môi trường.
- Tạo điều kiện cho người dân đòa phương được tham dự một cách
- Tính đa thành phần: biển hiện ở tính đa dạng trong thành khác
du lòch, những người phục vụ du lòch, cộng đồng đòa phương, các tổ chức
chính phủ và phi chính phủ, các tổ chức tư nhân tham gia vào hoạt động
du lòch.
- Tính đa mục tiêu: biểu hiện ở những lợi ích đa dạng về bảo tồn
thiên nhiên, cảnh quan lòch sử – văn hoá, nâng cao chất lượng cuộc sống
của khách du lòch và người tham gia hoạt động dòch vụ du lòch, mở rộng
sự giao lưu văn hoá, kinh tế và nâng cao ý thức trách nhiệm của mọi
thành viên trong xã hội.
- Tính liên vùng: biểu hiện ở thời gian diễn ra hoạt động du lòch
tập trung với cường độ cao trong năm. Tính mùa vụ thể hiện rõ nhất ở
các loại hình du lòch nghỉ biển, thể thao theo mùa,... (theo tính chất khí
hậu) hoặc loại hình du lòch nghỉ cuối tuần, vui chơi giải trí,... (theo tính
chất công việc của những người hưởng thụ sản phẩm du lòch).
- Tính chi phí: Biểu hiện ở chỗ mục đích đi du lòch là hưởng thụ
các sản phẩm du lòch chứ không phải với mục tiêu kiếm tiền.
- Tính xã hội hoá: Biểu hiện ở việc thu hút toàn bộ mọi thành
phần trong xã hội tham gia (có thể trực tiếp hoặc gián tiếp) vào hoạt
động du lòch.
Bên cạnh những đặc trưng của ngành du lòch nói chung, DLST
cũng hàm chứa những đặc trưng riêng, bao gồm:
- Tính giáo dục cao về môi trường: DLST giúp con người tiếp cận
gần hơn nữa với các vùng tự nhiên và các khu bảo tồn nơi có giá trò cao
về đa dạng sinh học và rất nhạy cảm về mặt môi trường. Hoạt động du
lòch gây nên những áp lực lớn đối với môi trường, và DLST được coi là
chiếc chìa khoá nhằm cân bằng giữa mục tiêu phát triển du lòch với việc
bảo vệ môi trường.
- Góp phần bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên và duy trì
tính đa dạng sinh học: Hoạt động DLST có tác dụng giáo dục con người
bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường, qua đó hình thành ý thức
hoạt động của DLST.
- Sự tồn tại của DLST gắn liền với môi trường tự nhiên và các hệ
sinh thái điển hình như: sự xuống cấp của môi trường, sự suy thoái của
các hệ sinh thái đồng nghóa với việc đi xuống của hoạt động sinh thái.
Với nguyên tắc này, mọi hoạt động DLST sẽ phải được quản lý
chặt chẽ để giảm thiểu tác động tới môi trường, đồng thời một phần thu
nhập từ hoạt động DLST sẽ được đầu tư để thực hiện các giải pháp bảo
vệ môi trường và duy trì sự phát triển các hệ sinh thái. 1.2.2.3. Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá cộng đồng
Đây được xem là một trong những nguyên tắc quan trọng đối với
hoạt động DLST, bởi các giá trò văn hóa bản đòa là một bộ phận hữu cơ
không thể tách rời các giá trò môi trường của hệ sinh thái ở một khu vực
cụ thể. Sự xuống cấp hoặc thay đổi tập tục, sinh hoạt văn hóa truyền
thống của cộng đồng đòa phương dưới tác động nào đó sẽ làm mất đi sự
căn bằng sinh thái vốn có của khu vực và vì vậy sẽ làm thay đổi hệu
sinh thái đó. Hậu quả của quá trình này sẽ tác động trực tiếp đến DLST.
Chính vì vậy, việc bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa cộâng
đồng đòa phương có ý nghóa quan trọng và là nguyên tắc hoạt động của
DLST.
1.2.2.4. Tạo cơ hội có việc làm và mang lại lợi ích cho cộng
đồng đòa phương
Đây vừa là nguyên tắc vừa là mục tiêu hướng tới của DLST. Nếu
như các loại hình du lòch thiên nhiên khác ít quan tâm đến vấn đề này và
phần lớn lợi nhuận từ các hoạt động du lòch đều thuộc về các công ty
điều hành thì ngược lại, DLST sẽ dành một phần đáng kể lợi nhuận từ
hoạt động của mình để đóng góp nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống
của cộng đồng đòa phương.
Ngoài ra, DLST luôn hướng tới việc huy động tối đa sự tham gia
du lòch”. ( Theo luật du lòch Việt Nam – 2005)
Dựa vào các đặc trưng và nguyên tắc hoạt động của DLST tài
nguyên DLST theo Phạm Trung Lương [6,tr.36] “Tài nguyên DLST là một bộ phận của tài nguyên du lòch bao gồm
các giá trò tự nhiên thể hiện trong một hệ sinh thái cụ thể và các giá trò
văn hóa bản đòa tồn tại và phát triển không tách rời hệ sinh thái tự nhiên
đó”.
1.3.2. Đặc điểm tài du lòch sinh thái
1.3.2.1. Tài nguyên DLST phong phú và đa dạng, trong đó có
nhiều tài nguyên đặc sắc có sức hấp dẫn lớn
Là một bộ phận quan trọng của tài nguyên du lòch chủ yếu được
hình thành từ tự nhiên, mà bản thân tự nhiên lại rất đa dạng và phong
phú, vì thế tài nguyên DLST cũng có những đặc điểm này. Có nhiều hệ
sinh thái đặc biệt, nơi sinh trưởng, tồn tại và phát triển nhiều loại sinh
vật đặc hữu quý hiếm, thậm chí có những loài sinh vật có nguy cơ bò
tuyệt chủng được xem là những tài nguyên du lòch đặc sắc, có sức hấp
dẫn lớn đối với khách du lòch.
1.3.2.2. Tài nguyên DLST thường rất nhạy cảm với các tác
động
So với nhiều dạng tài nguyên du lòch khác, tài nguyên DLST
thường rất nhạy cảm đối với các tác động của con người. Sự thay đổi
tính chất của một số hợp phần tự nhiên hoặc sự suy giảm hay mất đi của
một số loài sinh vật cấu thành nên hệ sinh thái nào đó dưới tác động của
con người sẽ là nguyên nhân làm thay đổi, thậm chí mất đi hệ sinh thái
Copyright: Tài liệu đại học ©