Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP “KHAI THÁC KÊNH HÌNH” VÀ PHƯƠNG PHÁP
“DẠY HỌC TÍCH CỰC” TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. LÝ DO VÀ TÍNH CẤP THIẾT.
Quan điểm chủ đạo trong chương trình môn lịch sử ở trường phổ thông nói chung,
THCS nói riêng là xuất phát từ nội dung, chức năng, nhiệm vụ và đặc trưng bộ môn, từ đặc
điểm của quá trình nhận thức quá khứ của học sinh mà sử dụng những phương pháp phương
tiện, hình thức tổ chức dạy học phù hợp, nhằm phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của
học sinh.
2. Mục đích nghiên cứu
Để đảm bảo tính chính xác, khoa học, tăng cường khả năng gây xúc cảm của các
thông tin về các sự kiện, nhân vật lịch sử. Trước hết cần chú ý đến sự trình bày sinh động,
giầu hình ảnh của giáo viên trong tường thuật, miêu tả, kể chuyện, nêu đặc điểm của nhân
vật lịch sử, kết hợp với các phương pháp khác. Đặc biệt cần coi trọng việc sử dụng
phương tiện trực quan: tranh ảnh, bản đồ, sa bàn, mô hình, phim đèn chiếu, phim video,
và từng bước ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp trong dạy học lịch sử, giúp các em có
thể lĩnh hội được kiến thức nhanh nhất, chính xác, hiệu quả nhất.
Bên cạnh đó cũng cần phải tận dụng mọi cơ hội, khả năng học tập gắn với thực tế
để học sinh có được phương thức lĩnh hội kiến thức lịch sử một cách cụ thể, giầu cảm
xúc , trao đổi với các nhân chứng lịch sử, nhân vật lịch sử. Cần phải tổ chức cho học sinh
làm việc nhiều hơn với sử liệu trong sách giáo khoa, các tài liệu tham khảo do GV cung
cấp và HS sưu tầm, trong các phiếu học tập cá nhân, qua đó từng bước rèn luyện cho
HS về phương pháp học tập, nghiên cứu lịch sử.cần tổ chức thảo luận dưới nhiều hình
thức khác nhau (làm việc theo nhóm hoặc đàm thoại chung cả lớp), tạo điều kiện để học
sinh nêu lên các vấn đề cần tìm hiểu, độc lập giải quyết các vấn đề, tự đặt ra hoặc do giáo
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH – Trường THCS Việt Tiến
1
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
viên cung cấp. Ở đây, cần khuyến khích HS bày tỏ những ý kiến riêng của mình, tránh

khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng; bồi
dưỡng các năng lực tư duy, hành động và thái độ đúng đắn trong cuộc sống xã hội.Vì vậy,
phương pháp và hình thức dạy học môn lịch sử rất phong phú đa dạng bao gồm:
- Phương pháp hiện đại( như: thảo luận nhóm, đóng vai, giải quyết vấn đề, nghiên cứu
trường hợp, dự án, động não ).
- Phương pháp truyền thống( như: trực quan, diễn giảng, đàm thoại, kể chuyện, ) ; bao
gồm cả hình thức dạy học theo lớp, theo nhóm nhỏ và cá nhân; hình thức dạy học ở
lớp, ở phòng bộ môn, ở bảo tàng, ở các di tích lịch sử, và HS có thể nghe báo cáo,
trao đổi trực tiếp với nhân chứng lịch sử.
Từ những vấn đề cụ thể trên, tôi mạnh dạn vận dụng một số phương pháp truyền thống
và hiện đại vào dạy học lịch sử ở trường tôi. Tôi đã vận dụng cụ thể vào giảng dạy bộ môn
lịch sử ở trường THCS trong năm học 2007-2008 và đã đạt được nhiều kết quả khả quan.
Cho nên, tôi trình bày một số vấn đề về vận dụng một số phương pháp dạy học môn lịch
sử ở trường THCS để bạn bè đồng nghiệp cùng nghiên cứu và tham khảo.
PHẦNII: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
1. Cơ sở lý luận.
Như chúng ta đã biết đổi mới phương pháp dạy học là quá trình chuyển từ phương
pháp dạy học “thầy nói - trò nghe”, “thầy đọc - trò chép” sang phương pháp dạy học mới,
trong đó, GV là người tổ chức , hướng dẫn quá trình học tập của HS, còn HS phải chủ
động tham gia vào quá trình hoạt động học tập, tự tìm kiếm kiến thức, hình thành năng lực
sáng tạo, rèn luyện khả năng tự học, điều đó không có nghĩa là để cho HS hoạt động bằng
mọi giá. Đối với bộ môn lịch sử việc tiếp nhận, xử lý các thông tin từ sử liệu là khâu đầu
tiên, tất yếu của quá trình nhận thức quá khứ, không được bỏ qua, không được coi nhẹ.
Nhưng trên thực tế việc vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo vào dạy môn lịch sử ở
trường THCS còn gặp rất nhiều khó khăn bởi mỗi bài, mỗi khối, mỗi lớp có những lượng
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH – Trường THCS Việt Tiến
3
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
kiến thức khác nhau phù hợp với từng đối tượng HS ở mỗi khối lớp và việc vận dụng các
phương pháp sao cho hợp lý và có hiệu quả cao là một vấn đề vô cung khó khăn đối với

tranh ảnh.
Bước 3 : HS trình bày kết quả tìm hiểu nội dung tranh ảnh sau khi đã quan sát, kết
hợp ý kiến của GV và tìm hiểu nội dung trong bài học.
Bước 4 : GV nhận xét, bổ sung nội dung trả lời của HS, hoàn thiện nội dung khai
thác tranh ảnh cung cấp cho HS.
Kết luận: HS nắm được cách khai thác tranh ảnh và nội dung tranh ảnh trong bài
học.
Ví dụ cụ thể: Sử dụng khai thác kênh hình để dạy học phần “ Văn hoá cổ đại thế
giới”.
- Nội dung SGK lịch sử 6 tr 17, 18 ,19, 20.
- SGV Lịch sử 6.
- Các dân tộc phương Đông và phương Tây đã sáng tạo để lại cho nhân loại
những thành tựu văn hoá đồ sộ, với nhiều công trình đặc sắc: Kim tự tháp ( Ai Cập) ,
Thành Ba-bi-lon, đền Pác-tê-nông, Khải hoàn môn(Rô-ma) Tượng lực sĩ ném
đĩa trong đó nhiều công trình đã được xếp là kỳ quan thế giới.
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH – Trường THCS Việt Tiến
5
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
- GV có thể cung cấp cho HS một số thông tin trước về các thành tựu văn hoá
biểu:
- Kim tự tháp ở Ai Cập là công trình kiến trúc đồ sộ trong lịch sử, được xây
dựng từ rất sớm vào khoảng thiên niên kỷ III TCN. Kim tự tháp làm người ta choáng
ngợp bởi hình khối hùng vĩ của nó, có tháp cao gần 150m ( bằng toà nhà 50 tầng),
người ta phải dùng đến 2030000 khối đá để xây, mỗi khối đá nặng từ 2 đến 16 tấn.
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH – Trường THCS Việt Tiến
6
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
Việc vận chuyển những khối đá như vậy lên tới độ cao hàng trăm mét, rồi đặt chúng
nằm khít với nhau đến mức mảnh ghép giữa các khối đá chỉ cách nhau 5mm là không
thể tưởng tượng nổi.

3. Vạn lí trường thành
4. Đền Pác-tơ-nông
5. Khải hoàn môn.
6. Tượng lực sĩ ném đĩa.
2.2:Sử dụng phương pháp “dạy học tính tích cực”.
Vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh đã được đặt ra từ lâu trong ngành GD
nước ta. Có thể nói cốt lõi của vấn đề này là hướng tới hoạt động học tập chủ động của
HS. Học tập là hoạt động chủ đạo củ lứa tuổi đi học. Tính tích cự trong hoạt động học
tập, và thực chất là tính tích cực nhận thức, đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắn trí
tuệ và nghị lực cao trong chiếm lĩnh tri thức, đồng thời cũng muốn có cơ hội để thể
hiện sự hiểu biết, truyền đạt những hiểu biết của mình tới bạn bè.
Khác với quan niệm trước đây, dạy học là quá trình truyền thụ của người thầy tới
người học. Trong dạy học ngày nay, GV không chỉ đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn để
người học có cơ hội tìm tòi, chíêm lĩnh kiến thức, mà còn phải biết cách vốn kiến thức
đã biết và kiến thức mới. Làm được như vậy chính là phát huy tính tích cực, chủ động
của HS trong học tập.
Dạy học là dạy cho HS những cái chưa biết trên cơ sở những cái đã biết. Điều này
được coi là nguyên tắc. Để vận dụng quan điểm này, việc cung cấp cho HS những kiến
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH – Trường THCS Việt Tiến
9
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
thức khoa học để đạt được các chuẩn kiến thức đã được quy định trong chương trình
phải dựa trên cơ sở những kiến thức của HS. Có nhiều cách để làm việc này. Dưới đây
là một số kĩ năng :
Một: Kĩ năng đặt câu hỏi.
Những câu hỏi mà GV đưa ra cần phải giúp HS tìm ra những điều các em đã biết
và phát triển thêm cho các em những ý mới nhằm tạo ra mối liên hệ giữa kiến thức cần
phải có.
Câu hỏi phải vừa sức đối tượng.
Ví dụ: Dạy bài “ Các quốc gia cổ đại phương Tây” (lớp 6), có thể khai thác vốn

Ví dụ khi dạy bài: “ Khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng” ( lớp8 ) có thể tổ chức cho
HS thảo luận nhóm theo câu hỏi:
- Đến năm 1427 tương quan lực lượng giữa ta và địch như thế nào?
- Vì sao nói nghĩa quân Lam Sơn chủ trương diệt viện là đúng đắn?
- Trận Chi Lăng thể hiện nghệ thuật quân sáng tạo sự như thế nào?
- Tại sao nghĩa quân Lam Sơn chấp nhận Vương Thông xin hoà?
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH – Trường THCS Việt Tiến
11
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
Hoặc dạy bài: “ Các quốc gia cổ đại phương Tây” (lớp 6) có thể xho HS làm bài tập theo
yêu cầu:
Hãy so sánh các quốc gia cổ đại phương Đông và các quốc gia cổ đại Địa Trung
Hải ( phương Tây) về các mặt sau:
Các quốc gia Phương Đông Phương Tây
Đặc điểm địa hình
Đặc điểm kinh tế
Các giai cấp
Chế độ chính trị
BA: KĨ NĂNG HƯỚNG DẪN HỌC SINH KHAI THÁC KIẾN THỨC VỀ KÊNH HÌNH.
Kênh hình bao gồm bản đồ, lược đồ, tranh ảnh lịch sử, là những phương tiện dạy học
rất đặc trưng của bộ môn lịch sử, nó giúp cho HS tái hiện lại những sự kiện, nhân vật trong
quá khứ. Theo xu hướng hiện nay là giảm bớt thuyết trình của GV, tạo điều kiện để HS học
tập tích cực nên chúng được sử dụng như là một nguồn cung cấp kiến thức giúp cho HS tự tìm
tòi, phát hiện những kiến thức và rèn luyện những kĩ năng bộ môn chứ không chỉ để minh hoạ
cho lời giảng của GV. Như vậy kênh hình là đối tượng để HS chủ động, tự lực khai thác kiến
thức dưới sự hướng dấn của GV.
Muốn khai thác kênh hình có hiệu quả cần thực hiện một số yêu cầu:
• Về phía GV:
- Nắm chắc nội dung chương trình.
- Xác định rõ kiến thức nội dung trong bài mà HS cần hiẻu biết qua kênh hình.

tốt cho HS khi học tập, tìm hiểu học sinh sem học sinh có năm được bài và hiểu bài không; HS có
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH – Trường THCS Việt Tiến
13
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
hứng thú học tập không phụ thuộc vào cách nêu vấn đề, đặt câu hỏi và đặc biệt là việc áp dụng
các phương pháp dạy học phù hợp.
CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
@@@
BẢN CAM KẾT
I. Tác giả
Họ tên: Nguyễn Tuấn Thành
Ngày tháng năm sinh: 28/10/1976
Đơn vị công tác: Trường THCS Việt Tiến
Điện thoại: 0904.666.916
SẢN PHẨM
II. Chuyên đề:
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP “KHAI THÁC KÊNH HÌNH” VÀ PHƯƠNG PHÁP
“DẠY HỌC TÍCH CỰC” TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS
III. Cam kết: Tôi xin cam kết sáng kiến kinh nghiệm này là của cá
nhân tôi. Nếu có sẩy ra tranh chấp về quyền sở hữu đối với một phần
hay toàn bộ sản phẩm sáng kiến kinh nghiệm, tôi hoàn toàn chịu trách
nhiệm trước lãnh đạo Sở GD&ĐT về tính trung thực của bản cam kết
này./.
Việt Tiến, Ngày 05 tháng 2 năm 2009
Người cam kết
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH – Trường THCS Việt Tiến
14
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
Nguyễn Tuấn Thành