ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG CÁCH XÂY DỰNG HỆ
THỐNG CÂU HỎI TÍCH CỰC PHÁT HUY TRÍ LỰC HS TRONG
MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS
I.Lí do chọn đề tài:
Về kiến thức bộ môn lịch sử trong cấu trúc chương trình bậc trung học cơ
sở có vị trí quan trọng, là bước đầu cho học sinh tiếp thu với kiến thức mở
rộng không những học sinh thông hiểu kiến thức mà còn phải vận dụng kiến
thức để nhìn nhận những sự kiện, những nhân vật, những biểu tượng lịch sử
một cách chuẩn xác và đánh giá các sự kiện đó theo đúng quan điểm lịch sử
của tư tưởng Mac xit và Đảng ta, nên việc đổi mới phương pháp dạy học
bằng cách xây dựng hệ thống câu hỏi phát huy trí lực cho các em là nhiệm
vụ quan trọng của giáo viên giảng dạy trực tiếp.
Để góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo HS thành những người năng động,
độc lập sáng tạo, tiếp thu được những tri thức khoa học hiện đại, vận dụng
tìm ra những giải pháp hợp lí cho những vấn đề trong cuộc sống của bản
thân và của XH. Cho nên GD THCS đang đổi mới về phương pháp dạy học
theo hướng tích cực, giúp HS lĩnh hội kiến thức mới, chính vấn đề trên đòi
hỏi GV phải tự nghiên cứu tìm ra cho mình những phương pháp dạy học tích
cực.
Trong những năm gần đây Bộ GD và ĐT đều nhấn mạnh điều cần thiết phải
đổi mới phương pháp giáo dục cho phù hợp với sự phát triển của đất nước
để đào tạo ra những con người năng động, sáng tạo , có năng lực. HS vừa
nắm được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp chiếm lĩnh tri thức đó,
phát triển tư duy tích cực sáng tạo, được chuẩn bị một năng lực thích ứng
với đời sống Xã hội.
Dạy như thế nào, học như thế nào để đạt được hiệu quả học tập tốt nhất đó là
điều mong muốn của tất cả thầy cô giáo chúng ta. Muốn thế phải đổi mới
phương pháp, biện pháp dạy học. Người GV phải tổ chức một cách linh hoạt
các hoạt động của HS từ khâu đầu tiên đến khâu kết thúc giờ học, từ cách
ổn định lớp đến khâu kiểm tra bài cũ đến cách học bài mới, củng cố, dặn dò.
Những hoạt động đó giúp HS lĩnh hội kiến thức một cách tự giác, chủ động,

sinh động, hấp dẫn, chưa tạo được hứng thú học tập bộ môn cho học sinh.
Lối dạy truyền thụ một chiều tuy có giảm nhưng vẫn còn. Học sinh lắng
nghe, ghi nhớ, ghi chép và chủ yếu nhắc lại những điều mà giáo viên đã
truyền đạt, chưa phát huy năng lực độc lập suy nghĩ, phát huy tính chủ
động, sáng tạo trong việc tìn tòi, khám phá những điều biết mới mẻ qua
mỗi tiết học.
-GV đặt câu hỏi hơi khó, HS không trả lời được nhưng lại không có hệ
thống câu hỏi gợi mở nên phải trả lời thay cho HS. Vấn đề này được thể
hiện rất rõ qua hoạt động thảo luận, GV chỉ biết nêu ra câu hỏi nhưng lại
không hướng dẫn HS trả lời câu hỏi đó như thế nào vì không có hệ thống
câu hỏi gợi mở vấn đề.
- Một số tiết GV chỉ nêu vài ba câu cho HS khá giỏi trả lời chưa có câu
hỏi dành cho đối tượng HS yếu kém. Cho nên đối tượng Hs yếu kém ít
được chú ý và không được tham gia các hoạt động, điều này làm cho các
em thêm tự ti về năng lực của mình và các em thấy chán nản môn học.
2. Về phía học sinh:
*Ưu điểm:
-HS đa số chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời câu hỏi mà GV đưa ra
như các em đã chuẩn bị bài mới ở nhà.
-Qua học tập HS đã hoạt động tích cực để trả lời câu hỏi tìm ra kiến thức
mới.
-HS biết tự mình trả lời câu hỏi trước lớp mà không cần đến GV phải hướng
dẫn và giảng bài.
-Đa số HS đều tích cực thảo luận và đưa ra hiệu quả cao trong quá trình lĩnh
hội kiến thức.
*Hạn chế:
-HS còn lười học và chưa có sự say mê môn học, một số bộ phận HS không
chuẩn bị bài ở nhà, không làm bài tập đầy đủ, trên lớp thiếu tập trung suy
nghĩ nên việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu.
-Nhiều câu hỏi quá khó hoặc chưa sát với đối tượng HS, không kích thích

-Khi trả lời câu hỏi HS phải phân tích , xác định mối quan hệ, so sánh đối
chiếu những điều đã cho và những điều cần tìm tòi đòi hỏi phải suy nghĩ
logic. Người học phải luôn luôn suy nghĩ do đó tư duy được phát triển.
Ví dụ: Qua ách thống trị của nhà Lương em có nhận xét gì về ách thống trị
của nhà Lương đối với nhân dân ta? (bài 21 sử 6)
Việc Lí Bí xưng Hoàng đế có ý nghĩa gì? Đặt tên nước là vạn xuân có ý
nghĩa gì?
Xây dựng hệ thống câu hỏi ở trên lớp:
Trong quá trình giảng dạy ở trên lớp, GV còn phải biết đặt ra và giúp HS
giải quyết các câu hỏi có tính chất nhận thức kiến thức. Một hệ thống câu
hỏi tốt nêu ra trong quá trình giảng dạy phải phù hợp với khả năng của các
em, kích thích tư duy phát triển. Đồng thời tạo ra mối liên hệ bên trong của
HS và giữa HS với GV là mỗi câu hỏi đưa ra, mỗi HS và cả GV phải thấy rõ
vì sao trả lời được? Vì sao không trả lời được? Câu hỏi quá khó hay chưa đủ
sự kiện, tư liệu để các em trả lời.
-Trong SGK thường mỗi mục, mỗi bài có từ 1 đến 3 câu hỏi, những câu hỏi
này là cơ sở để GV xác định kiến thức trong sách, đồng thời bổ sung để xây
dựng hệ thống câu hỏi của bài.Câu hỏi phải chuẩn bị từ khi soạn giáo án,
phải dự kiến nêu ra lúc nào? HS sẽ trả lời như thế nào? Những câu hỏi đặt ra
bắt buộc HS phải suy nghĩ, phải kích được lòng ham hiểu biết, trí thông
minh, sáng tạo của HS. Đặt biệt giúp HS yếu kém tích cực hoạt động và dần
dần hình thành kiến thức cơ bản cho các em qua hệ thống câu hỏi, từ đó các
em có hướng thú học tập và xây dựng bài hơn.
-Thông thường trong quá trình giảng dạy ta thường đặt ra nhiều loại câu hỏi,
căn cứ vào tính chất, đặc điểm của các kiến thức lịch sử, chúng ta có các loại
câu hỏi cụ thể;
+ Loại câu hỏi về phát sinh các sự kiện, hiện tượng lịch sử mà chúng ta
thường hỏi về nguyên nhân, bối cảnh hay hoàn cảnh lịch sử của sự kiện, hiện
tượng lịch sử và thường áp dụng cho đối tượng HS trung bình yếu
Ví dụ: Nguyên nhân bùng nổ phong trào Kn nông dân đầu TK XVI/

Trưng
- Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của khởi nghĩa Lam Sơn
+ Loại câu hỏi đối chiếu so sánh giữa sự kiện hiện tượng lịch sử này với
hiện tượng lịch sử khác mà các em đã học.
Ví dụ: Nhà nước thời Lê sơ có gì giống và khác so với nhà nước thời Lý
Trần.
2.Xây dựng tình huống có vấn đề trong bài dạy.
-Tình huống có vấn đề chính là sự mâu thuẫn giữa tri thức đã biết với những
tri thức chưa biết, mâu thuẫn này chỉ có thể giải quyết được nhờ vào những
sáng tạo trong tư duy lôgic của HS. Trong mỗi chương, bài, đề mục đều ẩn
chứa các tình huống có vấn đề, bản thân các vấn đề bao gồm các vấn đề lớn,
trung bình và nhỏ, vấn đề phức tạp hay đơn giản
-Xác định kiến thức trọng tâm cần đạt được sau tiết học
Ví dụ: Bài 21: khởi nghĩa Lý Bí. Nước Vạn Xuân (542-602). Kiến thức
trọng tâm của bài này là nguyên nhân nào dẫn đến cuộc khởi nghĩa của Lý
Bí, diễn biến, kết quả và ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa này.
-Tìm tình huống và xây dựng câu hỏi nêu vấn đề, xây dựng câu hỏi gợi mở
để các em giải quyết vấn đề.
Ví dụ: Trước khi nhà Lương đô hộ nước ta có 3 quận: Giao Chỉ, Cửu chân,
nhật nam. Khi nhà Lương đô hộ nó lại chia nhỏ đơn vị hành chính nước ta ra
thành 6 quận: Giao châu, Ái châu, Đức châu, Lợi châu, Minh châu và Hoàng
châu. Vậy tại sao nhà Lương lại chia thành nhiều quận huyện như vậy?
Nhằm mục đích gì?
+Trước đây những người khi lên ngôi chỉ xưng Vương như Trưng Trắc chứ
không xưng đế. Hoàng đế chỉ giành cho những nước lớn được các nước khác
thần phục. Thế theo em vì sao lý Bí xưng đế? Việc làm này của Lý Bí muốn
khẳng định điều gì?
-Ví dụ: Trong các bài lịch sử 7
Trong bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên TK
XIII. GV đặt câu hỏi:

quyết vấn đề. Nên trong một bài lịch sử tùy theo yêu cầu nội dung của bài
học để chọn xem hoạt động nhóm ở thời điểm nào, kiến thức nào là phù hợp
và hiệu quả nhất, tránh thảo luận tràn lan Nên chọn và xây dựng câu hỏi có
vấn đề để các em bàn bạc tranh luận. Trong bài này tôi chỉ chọn một câu hỏi
hoạt động: Việc Lý Bí xưng Hoàng đế có ý nghĩa gì? Việc đặt tên nước là
Vạn Xuân có ý nghĩa gì? Khi thảo luận GV cho các nhóm đánh giá tranh
luận, Gv đi đến kết luận, cần có những biện pháp để khuyến khích các nhóm
hăng hái tích cực hoạt động. Nếu chúng ta xây dựng được câu hỏi hoạt động
nhóm đúng chỗ, đúng lúc, có vấn đề thì đó cũng là một phương pháp để phát
huy tính tích cực của HS trong học tập
IV. Kết Quả:
Khi thực hiện các phương pháp dạy học bằng cách xây dựng hệ thống câu
hỏi tích cực phát huy trí lực HS trong môn lịch sử ở trường THCS đã đem
lại kết quả.
-Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS để giải quyết các vấn đề
trong bài học
-Tiết học sôi nổi thu hút các em tham gia theo dõi, hoạt động.
-Thể hiện rõ sự đổi mới trong phương pháp dạy học: thầy thiết kế - trò thi
công, tiết học nhẹ nhàng.
-Phát triển năng lực tư duy, rèn luyện kĩ năng cho HS
V. Kết Luận:
Để xây dựng được hệ thống câu hỏi phát huy được trí lực của HS đem lại
hiệu quả trước hết về phía GV khâu soạn giáo án phải được chuẩn bị kĩ
lưỡng, GV phải đọc kĩ các nội dung SGK, suy nghĩ và xác định được các nội
dung cơ bản , quan trọng của bài, sau đó GV đọc sách hướng dẫn và các tài
liệu tham khảo có liên quan đến bài để xây dựng một giáo án có nhiều tình
huống hay, phát huy được tích tích cực, sáng tạo của HS
- Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực của học
sinh trong dạy học lịch sử được vận dụng trong các tiết dạy sẽ đạt được kết
quả học tập cao về tất cả các mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển. Đây là

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO ĐẠI LỘC
TRƯỜNG THCS QUANG TRUNG

SỔ KỈ YẾU
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Giáo viên : Lê Thị Thúy Hằng
Tổ : Sử -Địa –Anh Văn –Mĩ Thuật

NĂM HỌC 2014-2015