Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tìm tòi, đổi mới phương pháp dạy học là một việc làm
thường xuyên và rất cần thiết đối với mỗi người giáo viên, nó
không chỉ có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng
giảng dạy cho học sinh trong mỗi giờ lên lớp mà còn tạo thói
quen say mê nghiên cứu khoa học cho mỗi thầy cô nhằm đáp
ứng được yêu cầu của giáo dục trong thời đại mới.
Hiện nay trong chương trình phổ thông, các tác phẩm văn
học được trích giảng chiếm một số lượng lớn. Do đó, việc tìm
tòi, nghiên cứu để tìm ra những phương pháp tìm hiểu, tiếp cận
văn bản có một ý nghĩa vô cùng quan trọng, giúp học sinh có
một phương pháp học tập, nghiên cứu chủ động, sáng tạo đúng
theo quan điểm đổi mới trong giáo dục của Đảng và nhà nước
ta hiện nay.
Trong khuôn khổ bài viết này, tôi chỉ xin mạnh dạn đề
xuất một vài giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học tác
phẩm ngữ văn trong nhà trường phổ thông qua việc xây dựng
một hệ thống câu hỏi hợp lí, khoa học đúng theo tinh thần đổi
mới trong hoạt động dạy và học văn hiện nay, mong rằng sẽ
đem lại những hiệu quả thiết thực.

1
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
Với vốn kinh nghiệm ít ỏi và thời gian có hạn, khó tránh

- Về giờ dạy trên lớp: tài liệu, trang thiết bị phục vụ cho
việc giảng dạy còn bị hạn chế (thiếu giáo cụ trực quan, thiếu
trang thiết bị hiện đại…).
1.2. Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên:
Là giáo viên trực tiếp đứng lớp, tôi nhận thấy trách nhiệm
của mình là phải làm gì để đáp ứng được yêu cầu đổi mới đó
trong từng tiết học. Nhận thức rõ những vấn đề cụ thể của
riêng sách giáo khoa nhằm đảm bảo tốt kết quả giảng dạy, tôi
đã nhận thức được hệ thống văn bản và ý đồ nâng cao chất
lượng văn bản của sách giáo khoa Ngữ văn THPT qua việc đọc
và hiểu văn bản.Từ thực trạng trên, để công việc đạt hiệu quả
tốt hơn, tôi đã mạnh dạn cải tiến nội dung phương pháp tiếp
cận, tìm hiểu các tác phẩm văn học được chọn giảng trong nhà
trường phổ thông, nhằm giúp người thầy tìm ra được những

3
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
phương pháp giảng dạy tích cực, khoa học theo hướng đổi
mới. Đối với học trò khi đã nắm được phương pháp học tập,
hiểu văn bản kĩ hơn sâu hơn sẽ tạo được niềm hứng thú say mê
trong học tập, khơi dậy tính tích cực chủ động sáng tạo, dần
dần làm thay đổi phương pháp học cũ “thầy đọc- trò chép”
mang tính thụ động.
2. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:
Căn cứ vào thực trạng trên, để việc tìm hiểu văn bản đạt
kết quả hơn, tôi xin nêu ra một số giải pháp sau:
Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh đọc - hiểu văn bản (đọc

văn bản, trước khi đi vào tìm hiểu văn bản, ta cần hướng dẫn
cho học sinh đọc kĩ văn bản để có những cảm nhận đầu tiên.
Giải pháp 2: Đổi mới hoạt động dạy và học theo hướng
tích cực.

5
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
Theo giải pháp này, phải lấy học sinh làm trung tâm, giáo
viên đóng vai trò là người hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh các
đơn vị kiến thức. Để giờ dạy trên lớp thực sự có hiệu quả,
trước hết cần phát huy tối đa tính chủ động sáng tạo, tích cực
của học sinh trong việc chiếm lĩnh kiến thức. Học sinh có thể
vận dụng những hiểu biết, những kiến thức đã được trang bị ở
cấp dưới để làm cơ sở cần thiết trong việc tìm hiểu tác phẩm.
Có thể sử dụng phương pháp đàm thoại, nêu câu hỏi có tính
chất gợi mở, đưa học sinh vào các tình huống có vấn đề để
phát huy tính sáng tạo và khả năng phát hiện của học sinh vừa
nhằm phát triển năng lực tư duy, vừa tạo hứng thú trong học
tập cho học sinh. Trong việc nêu câu hỏi vấn đáp có ba
phương pháp (mức độ) vấn đáp là: vấn đáp tái hiện, vấn đáp
giải thích minh hoạ và vấn đáp tìm tòi, ta có thể sử dụng một
cách linh hoạt với từng đối tượng học sinh cụ thể để đạt hiệu
quả cao nhất.
Có thể kết hợp với phương pháp đàm thoại là việc phân
tích giảng giải (đặc biệt là những từ ngữ còn mơ hồ khó hiểu),
bình giảng những chỗ cần thiết để học sinh có thể hiểu sâu
hơn, đồng thời tạo ra những rung động thẩm mĩ cần thiết khi


.
là cùng việc hình thành cung cấp kiến thức cơ bản phải thực
hiện bồi dưỡng đội ngũ học sinh giỏi ngay trong từng giờ học.
Vì vậy dạy học theo quan điểm tích hợp là vô cùng cần
thiết.Theo tôi có một số hình thức tích hợp cơ bản đòi hỏi
người đứng lớp phải nắm chắc:
-Tích hợp ngang: Văn-Tiếng Việt- Tập làm văn.
-Tích hợp dọc: Lớp 10 (đã học) với lớp 11 (đang học) và
lớp 12 (sẽ học).
-Tích hợp chéo: giữa các bộ môn Văn- Sử-Địa-
GDCD…….
Nhưng dù tích hợp ngang hay dọc, chéo… nhất định phải
được cụ thể hoá bằng một hệ thống những tình huống sư
phạm đã được giáo viên tính toán kĩ lưỡng cả về nội dung và
cách thức thực hiện. Hệ thống câu hỏi hướng dẫn đọc hiểu văn
bản trong sách giáo khoa cũng đã thực hiện được yêu cầu tích
hợp.
Phát huy sách Ngữ văn lớp 10, sách giáo khoa lớp 11,12
tiếp tục phấn đấu theo hướng tích cực, song vai trò của giáo
viên là vô cùng quan trọng, bằng hệ thống câu hỏi, giáo viên

8
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
giúp học sinh khai thác kiến thức để từ đó nhận thức được giá
trị của văn bản đúng với tư cách là một tác phẩm văn chương.
Qua những năm thực hiện chương trình thay sách Ngữ

- Phát hiện những nét khái quát nhất về tiểu sử, thân thế,
sự nghiệp của tác giả.
- Phát hiện thể loại văn bản:Thơ, truyện ngắn, kí, văn
nghị luận….
- Phát hiện bố cục văn bản.
- Phát hiện những đơn vị kiến thức cần phân tích, bình
giảng (từ ngữ, hình ảnh, âm thanh, màu sắc, hình tượng văn
học… trong văn bản)
- Phát hiện những giá trị nghệ thuật mà tác giả sử dụng
trong từng đơn vị kiến thức của văn bản (so sánh, nhân hoá, ẩn
dụ, điệp từ, nói quá…)
-Phát hiện phương thức biểu cảm của văn bản.

10
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
Dạng câu hỏi phát hiện là dạng câu hỏi dễ nên dành cho
đối tượng học sinh trung bình và yếu.
3.1.2. Câu hỏi tạo ấn tượng thẩm mỹ:
Cảm xúc về văn bản hay chi tiết, hình ảnh trong văn bản
nhằm định hướng tạo tâm thế thâm nhập, tìm hiểu văn bản và
thường được dùng sau câu hỏi phát hiện hoặc để dùng mở đầu
trong hệ thống câu hỏi phân tích, bình….
3.1.3. Câu hỏi phân tích - bình:
Sau khi học sinh phát hiện những đơn vị kiến thức cần
thiết, giáo viên đưa ra những câu hỏi phân tích và bình những
đơn vị kiến thức đó.
- Phân tích hình ảnh (a), từ ngữ (b).

hệ thống.
3.1.6. Câu hỏi khái quát, tổng hợp vấn đề văn học:

12
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
Dạng câu hỏi này giúp học sinh khái quát, tổng kết lại các
đơn vị kiến thức vừa tiếp thu một cách tổng quát về giá trị nội
dung và giá trị nghệ thuật của văn bản.
3.1.7. Câu hỏi thảo luận:
Khi một vấn đề văn học đưa ra có rất nhiều cách hiểu,
nhiều cách lí giải, nhiều cách trả lời thì giáo viên đặt câu hỏi
cho học sinh thảo luận sau đó sẽ giúp các em thống nhất ý kiến
đúng.
Để có được một hệ thống câu hỏi tối ưu giáo viên cần
bám sách giáo khoa, hệ thống câu hỏi và hướng dẫn của sách
giáo khoa, sách giáo viên. Tùy theo đối tượng học sinh mà vận
dụng và đưa ra những câu hỏi phù hợp với trình độ học
sinh.Trong chương trình sách giáo khoa mới việc bám sách
giáo khoa, sách giáo viên là vô cùng quan trọng. Khi câu hỏi
đưa ra cho học sinh trả lời cần có lời dẫn của giáo viên, lời dẫn
được ghi đầy đủ, chi tiết trong giáo án, câu hỏi phải được gọt
giũa, trau chuốt, không vụn vặt và cũng đừng quá khái quát
gây sự nhàm chán hoặc khó hiểu trong học sinh, câu hỏi cần
sáng, rõ mới thu hút được sự tích cực xây dựng bài của học

13
Ph¹m Thanh S¬n

chức văn hoá văn nghệ do Đảng lãnh đạo.
Hỏi: Nét đặc sắc trong phong cách viết văn của ông?
-Văn phong giản dị, trong sáng, vừa đôn hậu, thâm trầm
sâu sắc.
2. Tác phẩm:
Hỏi: Nêu hoàn cảnh sáng tác tác phẩm “Vũ Như Tô”?
Hỏi: Hãy tóm tắt thật ngắn gọn tác phẩm?
-Vũ Như Tô là vở bi kịch lịch sử 5 hồi viết về một sự kiện
xảy ra ở kinh thành Thăng Long khoảng năm 1516-1517 dưới
triều Lê Tương Dực.Tác phẩm được hoàn thành 1941.
- HS khái quát chung về tác phẩm, đọc tóm tắt.
- GV giới thiệu bảng nhân vật bằng máy chiếu hoặc in
trên giấy khổ lớn.
Hỏi: Nêu vị trí đọan trích?
- Đoạn trích thuộc hồi thứ V của vở kịch.
II. Đọc hiểu văn băn bản

15
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
1. Đọc:
- GV hướng dẫn phân vai cho HS đọc đoạn trích
- Hướng dẫn HS chú ý dựa vào các chỉ dẫn sân khấu để
thể hiện giọng đọc cho phù hợp với tình huống kịch.
+ Giọng Đan Thiềm đầy lo lắng, hốt hoảng, cứng cỏi, đau
đớn.
+ Giọng Vũ Như Tô băn khoăn, chất chứa những câu hỏi
lớn vừa nhức nhối vừa da diết vừa khắc khoải.

nhận và đánh giá về công trình mà Vũ Như Tô kì vọng?
- Ước mơ, khát khao ấy là rất đẹp, là chân chính, bởi nó
được xuất phát từ cái tâm tha thiết với dân tộc.
- Nhưng Cửu Trùng Đài càng xây cao, mạng người càng
rẻ mạt, nhân dân càng điêu đứng, bọn hôn quân bạo chúa càng
vơ vét.

17
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
=>Sự đối lập này đã chỉ ra mâu thuẫn thứ hai: mâu thuẫn
giữa quan niệm nghệ thuật cao siêu, thuần tuý muôn đời và lợi
ích trực tiếp, thiết thực của nhân dân.
Hỏi: Kết thúc vở kịch, dân chúng đã hiểu gì về Vũ Như
Tô? Cách hiểu đó liệu có khác so với trước đây?
Hỏi: Liệu Vũ Như Tô khi ra pháp trường đã tự trả lời
được cho mình câu hỏi “ta tội gì?” hay vẫn một câu trả lời
không thay đổi “Vô lí. Ta không có tội”?
- HS trả lời.
b. Phân tích tâm trạng bi kịch của Vũ Như Tô và Đan
Thiềm.
*Đan Thiềm:
Hỏi: Nguyễn Huy Tưởng đã viết trong tựa đề: “cầm bút
chẳng qua cùng một bệnh với Đan Thiềm”. Dựa vào đoạn
trích, anh (chị) hãy lí giải điều mà nhà văn gọi là “bệnh Đan
Thiềm”?
- HS trả lời:“bệnh Đan Thiềm” chính là bệnh đam mê,
trân trọng, nâng niu cái tài, cái đẹp, bệnh của kẻ “biệt nhỡn

Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
Hỏi: Cái tài của Vũ Như Tô trong lớp kịch được thể hiện như
thế nào?
Hỏi: Qua tóm tắt, anh (chị) thấy giấc mộng ảo vọng của
Vũ như Tô bắt đầu ra sao?
Hỏi: Trong thời khắc đầy biến động dữ dội, sự thật phũ
phàng dội xuống, họ Vũ có còn mơ?
Hỏi: Đâu là khoảnh khắc Vũ Như Tô nhận ra giấc mộng
lớn đã tan tành? Tâm trạng của ông trong khoảnh khắc ấy?
Hỏi: Nỗi đau vỡ mộng của bi kịch Vũ Như Tô thức tỉnh ở
chúng ta điều gì?
- HS trả lời từng khía cạnh câu hỏi.
- Giáo viên nhận xét, tổng hợp.
III. Tổng kết:
- Giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích, đánh giá thành
công nghệ thuật của đoạn trích.
Hỏi: Anh (chị) hãy đánh giá những đặc sắc về nghệ thuật
của đoạn trích?
- HS trả lời.
Hỏi: Anh (chị) hãy nêu ý nghĩa của bi kịch Vũ Như Tô?
- HS trả lời và đọc phần ghi nhớ SGK.

20
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
Trên đây là hệ thống câu hỏi vận dụng trong quá trình

năng của máy chiếu đa năng, sử dụng hiệu quả giáo án điện tử
(đưa các nội dung của bài dạy vào các slide và trình chiếu -
các slide chứa các câu hỏi và các đơn vị kiến thức được trình
bày một cách sống động, hấp dẫn). Mục đích của việc làm này
là tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh có nhiều thời gian
hơn trong việc tìm hiểu văn bản (tổ chức trao đổi thảo luận),
tạo hứng thú trong học tập, phát huy tính tích cực chủ động,
tránh lối dạy đọc chép, gây sự thụ động cho học sinh.
III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT:
1. Kết quả nghiên cứu:
Sau một thời gian vận dụng phương pháp dạy học bằng
hệ thống câu hỏi tối ưu tôi nhận thấy:
- Giờ dạy văn đã gây sự chú ý, cuốn hút các em tập trung
học tập, động não, suy nghĩ. Số học sinh tham gia phát biểu ý

22
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
kiến tăng lên. Nội dung câu trả lời tập trung vào kiến thức
trọng tâm không lan man, dài dòng.
- Giờ học sôi nổi, học sinh nắm được nội dung tác phẩm
ngay trên lớp.
So với phương pháp cũ, học sinh đã giảm được tình trạng hiểu
văn bản một cách hời hợt, cảm thấy khó hiểu dẫn đến tâm lí
ngại học, dần dần mất đi niềm hứng thú, say mê.
Với cách học này còn tạo cho học sinh một thói quen học
tập nghiêm túc, khoa học
Để kiểm nghiệm kết quả của cách học trên, tôi có tiến

dạng hoá các hình thức học tập, ví dụ như tổ chức cho học sinh
đi tham quan, giao lưu học hỏi…
Trên đây là một số đề xuất nhỏ, mong rằng những ý kiến
trên sẽ góp phần nhỏ bé vào việc nâng cao chất lượng dạy và

24
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

.
học các tác phẩm văn chương trong nhà trường phổ thông. Tôi
xin chân thành cảm ơn.

XÁC NHẬN CỦA THỦ
TRƯỞNG ĐƠN VỊ
Thanh Hoá, ngày 20 tháng 05
năm 2013
Tôi xin can đoan đây là SKKN
của mình viết, không sao chép
nội dung của người khác.
PHẠM THANH SƠN 25