XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TÍCH HỢP
TRONG MÔN NGỮ VĂN LỚP 7
A.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Những năm gần đây, đổi mới phương pháp dạy học
được các cấp quản lý giáo dục quan tâm nhiều, coi đó
như một nội lực lớn của ngành cần được khai thác triệt
để nhằm tạo ra “ bước nhảy” về chất lượng giáo dục.
Nghị quyết Trung ương II khóa VII của Đảng đã chỉ rõ “
Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo,
khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp
tư duy sáng tạo của người học. Từng bước khắc phục
phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá
trình dạy học”. Để đáp ứng yêu cầu đó, Bộ giáo dục và
đào tạo đã tiến hành thay sách giáo khoa các bộ môn từ
lớp 6 đến lớp 9, tạo điều kiện cho các giáo viên thực
hiện phương pháp mới. Một trong những điểm mới nổi
bật của chương trình ngữ văn tích hợp. Với sự đổi mới
này phải xây dựng một hệ thống câu hỏi tích hợp tương
ứng với yêu cầu mới của chương trình, sách giáo khoa,
phương pháp dạy học và đánh giá kết quả.
1
Bộ sách giáo khoa Ngữ văn có nhiều thành công
trong việc biên soạn hệ thống câu hỏi theo tinh thần tích
hợp. Tuy vậy, do chưa có nhiều kinh nghiệm về biên
soạn sách tích hợp nên còn nhiều vấn đề chưa hoàn
thiện . Hơn nữa ngay cả khi sách giáo khoa ngữ văn đã
biên soạn được một hệ thống câu hỏi tích hợp khá tốt thì
vấn đề này vẫn đặt ra một cách cấp thiết đối với giáo
viên. Bởi từ câu hỏi trong sách giáo khoa đến những câu
hỏi trên lớp của giáo viên mới chính là bước hoàn thiện

chưa quan tâm đích đáng đến cái được biểu đạt của tín
hiệu ngôn ngữ. Do vậy có thể thấy bản chất của câu hỏi
tích hợp cần được thể hiện trong giờ Ngữ văn 7 là:
hướng dẫn học sinh vận dụng những kiến thức và kỹ
năng về tiếng để cảm nhận và “giải mã” những nội dung
3
tiềm ẩn sâu sắc trong các tác phẩm văn chương, trên cơ
sở đó thực hành tạo lập các văn bản.
Năm học 2003 – 2004 sách giáo khoa Ngữ văn 7
đã được đưa vào sử dụng đại trà trong các trường
THCS sau 3 năm thí điểm ở một số địa phương và được
tập thể tác giả sửa chữa hoàn chỉnh. Được Hội đồng
thẩm định sách giáo khoa thông qua. Chương trình Ngữ
văn 7 có một số phần mới mà phần tập làm văn và Văn
học lớp 7 trước đây chưa có như: Văn bản biểu cảm,
văn bản nghị luận và về phần văn là các kiểu dạng khác
nhau của tác phẩm trữ tình. ( Văn học dân gian, văn
chương, bác học, thơ và văn xuôi, tùy bút). Trong việc
thực hiện chương trình Ngữ văn 7 ở phần tập làm văn và
văn có nhiều vấn đề khó hơn so với trình độ học sinh. Vì
vậy giáo viên phải xây dựng một hệ thống câu hỏi phù
hợp với mục tiêu cụ thể của bài học và kích thích học
sinh tư duy để giờ dạy có hiệu quả.

C. NỘI DUNG THỰC HIỆN
1. Chọn điểm đồng quy giữa 3 phân môn:
Đây là cơ sở đầu tiên để xây dựng hệ thống câu
hỏi tích hợp, giáo viên cần chọn ngững điểm đồng quy
4
giưa 3 phân môn trong mỗi bài học, theo các yêu cầu

nht vi nhau.
Khi giỏo viờn thit k cõu hi tớch hp cn chỳ ý mt
s im sau:
Cn th hin rừ v tp trung hng vo cỏc ni dung
tớch hp ca gi hc, t ni dung c th y trong ton
b bi lp, xem xột v vn dng cỏc ni dung liờn quan
ca cỏc phõn mụn trong bi lm sỏng t ni dung c
th
Cần giải (Tích hợp ngang). Không những thế cần liên
hệ theo chiều dọc xem trớc đó vấn đề này đã đợc đề
cập và giải quyết nh thế nào, ở đấy có điểm gì đã
biết, điểm nào mới cần bổ xung nâng cao (Tích hợp
dọc). Có thể tích hợp liên môn với các bộ phận khác.
6
- Giáo viên cần xây dựng hệ thống câu hỏi: Câu hỏi
phát hiện, câu hỏi gợi mở, dẫn dắt, câu hỏi tái hiện, câu
hỏi tích hợp trong đó câu hỏi nêu vấn đề định hớng
giải quyết là quan trọng. Nhằm tích cực hóa các hoạt
động của học sinh. Câu hỏi mang theo phơng pháp khoa
học của bộ môn, dẫn dắt học sinh tìm hiểu từ tợng hình
nghệ thuật đến nội dung.
- Hình thành cho học sinh các cách học, cách tiếp xúc
và khai thác một số vấn đề, cách làm, cách vận dụng vào
cuộc sống.
2.1. Câu hỏi tích hợp trong kiểm tra bài cũ.
Kết hợp câu hỏi về kiến thức loại bài, thể loại, cảm
nhận về câu, từ, biện pháp tu từ, đoạn thơ, đoạn văn,
những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật có thể
dùng hình thức trắc nghiệm tổ chức cho học sinh hoạt
động nhóm hoặc độc lập.

Yếu tố Nguyệt có trong bài Tĩnh dạ tứ của Lý Bạch:
Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thợng sơng
Cử đầu vọng minh nguyệt
Đê đầu t cố hơng.
2.3. Câu hỏi tích hợp trong Đọc - Hiểu văn bản:
- Hệ thống câu hỏi trong phần này nhằm hớng dẫn
học sinh tìm hiểu, phân tích chi tiết văn bản, đây là
phần trọng tâm của tiết học. Giáo viên cần xây dựng hệ
thống dẫn dắt, gợi mở, nêu vấn đề đảm bảo tinh thần
và các mức độ tích hợp khác nhau.
- Trong hệ thống câu hỏi hớng dẫn đọc - hiểu văn
bản của sách giáo khoa, ít nhiều cũng thực hiện yêu cầu
tích hợp.
Ví dụ: Khi đọc văn bản Sau phút chia ly (Trích
chinh Phụ Ngâm) có câu hỏi số 4 và 5* về hiện tợng
điệp ngữ và tác dụng biểu cảm của điệp ngữ là những
vấn đề đang giảng dạy ở Tiếng Việt: Ngoài ra có loại
câu hỏi yêu cầu học sinh luyện tập, thiên về yêu cầu rèn
luyện các kỹ năng: t duy, thực hành, ứng dụng khi học
về Bánh trôi nớc của Hồ Xuân Hơng có yêu cầu luyện
9
tập tìm mối liên quan trong cảm xúc giữa bài thơ này với
các câu hát than thân thuộc ca dao, dân ca. Giáo viên
cần vận dụng linh hoạt, để xây dựng câu hỏi trong quá
trình dẫn dắt học sinh chiếm lĩnh tác phẩm cho phù hợp
với mục tiêu bài dạy.
Ví dụ: Trích ngang thiết kế giáo án tiết 45 bài 12
văn bản: Cảnh khuya, Rằm tháng giêng.
III.Đọc hiểu văn bản

hát xa biện pháp so sánh, từ
gợi hình, nghệ thuật lõý
động tả tĩnh.
- Tiếng suối trong vắt ngân
nga nh tiếng hát ngọt ngào
từ xa đa lại, tởng nh khúc
10
nhạc rừng khuya.
- Âm thanh hiện ra hình
ảnh dòng suối đẹp, mềm
mại.
3. Trong nền văn học
dân tộc có nhiều vần
thơ tuyệt bút viết về
suối, bởi suối là hình
ảnh quen thuộc trong
thơ cổ. Câu thơ của
Bác gợi cho em nhớ
đến câu thơ nào đã
học?
Học sinh luyện
nhớ kiến thức.
Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe nh tiếng đàn cầm
bên tai
Nguy
n Trói
(Tích hợp nhớ lại kiến thức
đã học ở bài Bài ca Côn
Sơn)

Hãy tả lại bằng ngôn
ngữ của em?
Học sinh luyện
nói văn miêu tả
Từ Lồng điệp ngữ ngôn
ngữ giàu chất sáng tạo hình,
có thể hình dung theo hai
cách:
- ánh trăng chiếu vào vòm
cổ thụ, bóng lồng vào bóng
hoa.
- ánh trăng chiếu rọi vào
vòm lá cổ thụ in bóng
xuống mặt đất, nh muôn
ngàn bông hoa.
->Vẻ đẹp cảnh trăng rừng.
Trong thơ Bác có họa (Tích
hợp với môn họa).
6. Em có cảm nhận gì
về bức tranh thiên
nhiên qua hai câu thơ?
Học sinh trình
bày ý kiến
Bức tranh thủy mặc đẹp
nên thơ, giàu sức sống. Có
sự giao hòa giữa thiên nhiên
và con ngời.
12
7. Có ý kiến cho rằng:
Hai câu thơ trên tả

dung và nghệ thuật của tác phẩm. Giáo viên có thể hớng
dẫn học sinh tự đúc kết, khái quát bằng hệ thống câu
hỏi có tính tích hợp, tổng hợp, từ đó tổng kết về chủ
đề t tởng, giá trị nghệ thuật, ý nghĩa giáo dục của tác
phẩm. Để phần ghi nhớ đợc khắc sâu nên có một số bài
tập ứng dụng theo kiểu trắc nghiệm, hoặc viết một
đoạn văn và những thu hoạch của cá nhân sau khi học tác
phẩm. Vừa kiểm tra đánh sự cảm thụ của văn học vừa
luyện tập các kỹ năng văn học cho học sinh.
Ví dụ: phần ghi nhớ trong bài Cảnh khuya và Rằm
tháng giêng có thể đợc học sinh rút ra từ hai câu hỏi trắc
nghiệm mang tính tích hợp
Câu 1: Trắc nghiệm sử dụng phát phiếu học tập
cho học sinh) trong hai bài thơ Cảnh khuya và Rằm
tháng giêng nhà thơ đã sử dụng phơng thức biểu đạt
chính nào? Hãy đánh dấu vào ô mà em cho là đúng?
Tự sự Miêu tả Biểu cảm
Nghị luận
Hỏi: Nh th ó biu cm nhng tỡnh cm gỡ?
14
- Hai bài thơ miêu tả cảnh trăng ở chiến khu Việt
bắc, thể hiện vẻ đẹp tâm hồn bác. Là sự hòa hợp thống
nhất giữa tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nớc sâu nặng,
tâm hồn nghệ sỹ và chất chiến sỹ
- Hỏi: Đặt bài thơ vào hoàn cảnh sáng tác em thấy
bài thơ đã biểu hiện phong thái của Bác Hồ nh thế nào?
+ Phong thái ung dung lạc quan của Bác
+ Toát ra từ những rung cảm dồi dào trớc thiên nhiên
đất nớc
+ Thể hiện t chất của ngời nghệ sỹ trớc cái đẹp

trạng của nhân vật trữ tình nh thế nào?
- í kiến trên là đúng vì thể song thất lục bát sử
dụng nhiều từ láy vần bằng nhịp điệu chậm, sự góp
mặt của các điệp ngữ làm cho thơ liền mạch, tạo nên
nhạc điệu du dơng tha thiết, âm hởng buồn mênh mông
16
lan tỏa làm nổi bật nỗi sầu diễn ra triền miên, dằng
dặc trong tâm hồn chinh phụ. Nỗi sầu chia ly đã lên
đến cực điểm
D- Kết quả thực hiện có đối chứng
Qua hai nm giảng dạy Ngữ Văn 7 tôi có thể
khẳng định. Ngữ văn 7 không chỉ đa các em học sinh
đợc tiếp xúc với nhiều tác phẩm văn học, hay dẫn dắt
các em tới những chân trời mới lạ mà còn giúp các em
hiểu, cảm thụ, t duy một cách sáng tạo. Khác với những giờ
giảng văn trớc kia học sinh tiếp thu tác phẩm một cách thụ
động, máy móc. Giờ học ngữ văn 7 hiện nay giúp học
sinh không những cảm, hiểu yêu thích tác phẩm văn học
mà còn biết tích hợp phát hiện vấn đề, biết nói lên suy
nghĩ cảm nhận của riêng mình.
Vận dụng phơng pháp xõy dựng hệ thống câu hỏi
tích hợp trong giờ học Ngữ Văn, tôi thấy giờ dạy có những
kết quả tiến bộ đáng kể. Các em học sinh hiểu bài, yêu
mến giờ văn và hứng thú khi học, nhất là khi có những
hoạt động kết hợp bổ trợ trong tiết học văn: Tranh ảnh,
sơ đồ để phục vụ cho mục tiêu tích hợp có hiệu quả.
Ví dụ: Khi dạy văn bản Sau phút chia ly tôi sử dụng
bảng phụ để kiểm ta bài cũ, giới thiệu vị trí đoạn
17
trích, so sánh bản dịch với phiên âm, ghi nhớ và luyện

A.Sử dụng có hiệu quả phép so sánh và nhân hóa.
B.Miêu tả âm thanh tinh tế và hình ảnh sinh động.
C.Vận dụng sáng tạo những hình ảnh quen thuộc của
Đường thi.
D.Kết hợp giữa miêu tả và biểu cảm trực tiếp.
Kết quả:
Mức điểm
Tên lớp Điểm 3,4 Điểm 5,6 Điểm 7,8 Điểm
9,10
7B 0% 45% 45% 10%
7C 5% 55% 40% 0%
E. NHỮNG Ý KIẾN KIẾN NGHỊ SAU QUÁ TRÌNH
THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
* Thứ nhất:Giảng dạy văn học là một hoạt động lý thú
và sáng tạo. Để chuẩn bị một hệ thống câu hỏi tích hợp
19
trong giáo án và tổ chức tốt giờ học môn Ngữ văn là một
yêu cầu mới mẻ không ít khó khăn và thử thách. Vì vậy
giáo viên phải nắm chắc mục tiêu môn học và phương
pháp đặc trưng bộ môn, thể loại để đưa ra hệ thống câu
hỏi phù hợp với bài giảng và đối tượng học sinh.
* Thứ hai: Sử dụng linh hoạt và sáng tạo các phương
pháp dạy học sao cho hợp lý và hiệu quả. Sử dụng các
thiết bị dạy học phục vụ cho mục tiêu tích hợp.
* Thứ ba: Học sinh cần soạn bài chu đáo với sự
hướng dẫn của giáo viên.
Trên đây là một số kinh nghiệm của cá nhân tôi,
qua việc tìm hiểu tham khảo tài liệu trong thời gian thực
tế giảng dạy. chúng ta phải thừa nhận rằng: Để có một
thành công phải trải qua một quá trình thử nghiệm, phải