MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ CHƯƠNG :TỨ GIÁC-HÌNH HỌC LỚP 8
PHẦN I .ĐẶT VẤN ĐỀ.
1.Lí do và mục đích chọn đề tài.
-Thực trạng của học sinh hiện nay là nhiều học sinh lười học đặc biệt là khu
vực nông thôn.Thống kê của phòng GD trong đợt khảo sát chất lượng học kì I vừa
qua cho thấy ở bộ môn toán có nhiều trường chỉ đạt dưới 50% Học sinh trên trung
bình trong đó còn khá nhiều Học sinh chỉ đạt các điểm 1; 2…
- Nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục trong những năm gần đây
việc đổi mới phương pháp dạy học luôn được quan tâm, đây là một vấn đề cấp thiết
nó luôn được đề cập và bàn luận rất sôi nổi.Trong năm học này thì nó được thể
hiện ngay trong chủ điểm của năm học đó là: " Ứng dụng công nghệ thông tin-Đổi
mới công tác quản lí tài chính-Xây dựng trường học thân thiện-Học sinh tích
cực".
Trước thực trạng học tập bộ môn toán của học sinh hiện nay, trước yêu cầu về đổi
mới phương pháp dạy học, trong bài viết này tôi xin đề cập đến một tình huống điển
hình trong dạy học môn toán đó là dạy học định lí.
2. Kết quả cần đạt.
- Học sinh nắm được cách phát biểu một định lí; được rèn luyện khả năng suy luận
chứng minh, khả năng quan sát dự đoán, khả năng giải toán…
-Giáo viên nắm vững cách dạy học một định lí
3. Đối tượng, phạm vi và kế hoạch nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu: Các định lí chương I Hình học lớp 8.
Phạm Trung Thịnh - GV TRƯỜNG THCS VĨNH LONG Trang 1
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
Bản thân đã nghiên cứu và đúc rút kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy và hoàn
tất sáng kiến kinh nghiệm trong khoảng thời gian là một tuần
PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .
I. Cơ sở lí luận.
Nhà vật lí, nhà sinh học chứng minh giả thuyết bằng thí nghiệm. Nhà toán
học chứng minh định lí bằng suy luận không dùng thực nghiệm.

+Tạo động cơ
+Suy luận lôgic dẫn tới định lí
+Phát biểu định lí
+Củng cố và vận dụng định lí
Sau đây xin trình bày một số ví dụ minh hoạ cho hai con đường trên.
1.Dạy học định lí theo con đường có khâu suy đoán
Ví dụ 1. Dạy học định lí tính chất về cạnh của hình thang cân.
GV có thể tổ chức các hoạt động học tập như sau.
Hoạt động 1.Tạo động cơ học tập
GV: Ta đã biết các tính chất về góc của hình thang cân.Vậy hình thang cân còn có
tính chất nào nữa?
Hoạt động 2 .Phát hiện định lí
Phạm Trung Thịnh - GV TRƯỜNG THCS VĨNH LONG Trang 3
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
GV y/c HS quan sát các cạnh của hình thang cân dự đoán tính chất về cạnh của
hình thang cân.
Hoạt động 3.Phát biểu định lí
GV cho vài HS phát biểu bằng lời dự đoán trên sau đó đọc lại rõ ràng.
- Để hiểu rõ nội dung định lí: GV giúp HS chuyển từ ngôn ngữ thông thường sang
ngôn ngữ toán học
Chẳng hạn có thể cho HS phát biểu định lí: "Nếu hình thang ABCD(AB//CD) là
hình thang cân thì AD = BC "
Hoạt động 4. Chứng minh định lí
Đây là hoạt động mà HS thấy khó khăn nhất tuy nhiên nếu làm tốt GV sẽ đạt được
mục tiêu là rèn được cho HS khả năng suy luận hợp lí hợp lô gic ,bồi dưỡng được
các phẩm chất của tư duy linh hoạt độc lập sáng tạo;Hình thành thói quen diễn đạt ý
tưởng của mình và hiểu được ý tưởng của người khác.
Khi chứng minh định lí GV cần giải quyết các vấn đề:
+Gợi động cơ chứng minh
+Rèn luyện cho HS các hoạt động thành phần trong chứng minh như: Phân tích,

BAC cần chứng minh được góc ABD = góc BAC đây
Là điều chưa thực hiện được do đó phải chuyển phương án khác
GV gợi ý:
Hãy so sánh OD với OC
OA với OB
Từ đó so sánh AD với BC
Phạm Trung Thịnh - GV TRƯỜNG THCS VĨNH LONG Trang 5
A
B
C
D
AD cắt BC
; AD // BC
O
A B
C
D
A
B
C
D
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
+Nếu HS đề xuất cách chứng minh như SGK GV có thể phân tích đi lên để HS dễ
trình bày
Góc D bằng góc C và góc OAB = góc OBA

∆
ODC cân và
∆
OAB cân

động:
+Nhận dạng và thể hiện định lí
Nhận dạng là xét xem một tình huống cho trước có phù hợp với định lí đã học
hay không?
Thể hiện là tạo ra tình huống phù hợp với định lí đã học
+ Hoạt động ngôn ngữ
+ Các hoạt động củng cố khác
Trong ví dụ trên GV có thể làm như sau:
- Nhận dạng định lí.
GV sử dụng bảng phụ hoặc máy chiếu đưa ra bài tập :
Cho hình thang cân MNPQ (MN // PQ). Chọn đúng (Đ) hoặc sai (S)
A. MN = PQ
B. MQ = NP
C. Góc M = Góc P
Phạm Trung Thịnh - GV TRƯỜNG THCS VĨNH LONG Trang 7
A
D
B
C
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
- Thể hiện định lí.
Dựa vào tính chất về cạnh của hình thang cân hãy nêu cách vẽ một hình thang cân
ABCD
Sau khi HS trả lời song GV hướng dẫn cách vẽ trên bảng
+ Vẽ tam giác cân ODC(bằng bút chì)
+ Trên cạnh OD lấy điểm A, trên cạnh OC lấy điểm
B sao cho DA = CB
+ Nối A với B ta được hình thang cân ABCD
-Hoạt động ngôn ngữ
GV cho vài HS phát biểu tính chất theo ý hiểu của riêng mình có thể bằng cả ngôn

+ Kiểm tra và nghiên cứu lời giải
Chẳng hạn cho HS tìm hiểu nội dung bài toán trên bằng cách đọc hình vẽ, tức là
nhìn hình vẽ nêu GT, KL của bài toán hoặc phát biểu bằng lời bài toán.
Khi giải bài tập phải yêu cầu HS phải chỉ rõ đã vận dụng kiến thức nào để khắc sâu
kiến thức.
Ví dụ 2. Định lí tính chất hình bình hành
Hoạt động 1.Tạo động cơ học tập
Hình bình hành là một hình thang. Vậy ngoài các tính chất như của hình thang thì
hình bình hành còn có tính chất gì đặc biệt?
Hoạt động 2.Phát hiện định lí
GV cho HS quan sát hình bình hành dự đoán các tính chất về cạnh, về góc, về
đường chéo
Hoạt động 3. Phát biểu định lí
GV y/c vài HS phát biểu kết quả dự đoán ở trên. Sau đó đọc to định lí
Hoạt động 4. Chứng minh định lí
GV có thể tổ chức cho HS chứng minh định lí như sau:
- Y/c HS ghi GT, KL của định lí
Phạm Trung Thịnh - GV TRƯỜNG THCS VĨNH LONG Trang 9
A
B
C
D
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
- Đứng tại chỗ trình bày phương án chứng minh định lí
Nếu HS đi không đúng hướng GV có thể gợi ý bằng cách cho HS nhắc lại cách
thường dùng để chứng minh hai đoạn thẳng bằng nhau, hai góc bằng nhau
Suy ra để chứng minh AB = CD ta cần chứng minh hai tam giác nào bằng nhau?
(
∆
ABC =

E
F
GH
I
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
Làm bài tập 44 SGK
-GV y/c HS tìm hiểu đề bài vẽ hình
Để chứng minh BE = DF ta cần chứng minh gì?
(Chứng minh tứ giác BEDF là hình bình hành)
GV chốt lại có thêm một cách nữa để chứng minh hai đoạn thẳng bằng nhau đó là…
Sau đó GV có thể cho 1 HS lên bảng trình bày hoặc đứng tại chỗ trình bày lời giải
các HS khác tham gia kiểm tra lời giải.
Trong chương tứ giác các định lí có thể dạy theo con đường có khâu suy đoán là:
-Định lí tính chất hình thang cân.
-Các định lí về đường Trung bình của tam giác, của hình thang
-Định lí tính chất hình bình hành.
-Định lí tính chất hình thoi.
2.Dạy học định lí theo con đường suy diễn
Ví dụ. Định lí về tổng các góc của một tứ giác
GV có thể tổ chức các hoạt động học tập như sau:
Hoạt động 1.Gợi động cơ học tập
-Nhắc lại định lí về tổng ba góc của một tam giác
-Tổng ba góc của một tam giác bằng 180
0
. Vậy tổng các góc của một tứ giác có thể
bằng bao nhiêu độ?
Hoạt động 2. Suy luận lô gic dẫn tới định lí.
GV: Có thể dựa vào tổng ba góc của một tam giác để tính tổng các góc của một tứ
giác không?
Phạm Trung Thịnh - GV TRƯỜNG THCS VĨNH LONG Trang 11

∆
ADC có Â
2
+ D + C
2
= 180
0
(t/c) (2)
Từ (1) và (2) suy ra A + B + C + D = … = 180
0
+ 180
0
= 360
0
Hoạt động 3. Phát biểu định lí
- Vậy có thể phát biểu gì về tổng các góc của một tứ giác?
GV cho vài HS phát biểu
Hoạt động 4. Củng cố định lí
- Nhận dạng định lí
GV có thể đưa ra bài tập:
Cho tứ giác ABCD có A + B = 150
0
.Tổng C + D là:
A. 250
0
; B.150
0
; C. 50
0
; D. 210

-Định lí tổng các góc của một tứ giác.
-Định lí áp dụng hình chữ nhật vào tam giác vuông.
3.Một số điểm cần lưu ý khi dạy học định lí.
-Khi dạy học định lí nếu kiểm tra việc ghi nhớ của học sinh thấy học sinh thường
lẫn lộn giữa định nghĩa một hình và định lí tính chất một hình. Nguyên nhân là do
HS không nắm vững cấu trúc định nghĩa một hình và định lí tính chất một hình
Phạm Trung Thịnh - GV TRƯỜNG THCS VĨNH LONG Trang 13
110
0
120
0
80
0
x
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
Để phân biệt Giáo viên cần lưu ý học sinh:
Định nghĩa một hình thường là "Hình H là hình có…"
Còn định lí tính chất một hình thường phát biểu "Trong hình H…"
-Việc lựa chọn dạy định lí theo con đường nào không thể tuỳ tiện mà nó phải căn cứ
vào nội dung định lí, căn cứ vào đối tượng học sinh cũng có thể công nhận định lí
bỏ đi những bước chứng minh dài dòng phức tạp.
Nếu đối tượng học sinh yếu có thể chuyển từ việc dạy học định lí theo con đường
suy diễn sang dạy học định lí theo con đường có khâu suy đoán.
-Tuỳ theo thời lượng của tiết học, tuỳ theo đối tượng học sinh giáo viên có thể tổ
chức các hoạt động cho phù hợp. Chẳng hạn nếu nội dung bài học quá dài Giáo viên
có thể tổ chức hoạt động vận dụng định lí vào giờ luyện tập(nếu có) hoặc vận dụng
vào định lí trong buổi học ngoại khoá; Nếu học sinh yếu bước đầu chỉ yêu cầu học
sinh nhận dạng được định lí chưa cần vận dụng.
IV. Kết quả thực hiện
Trong quá trình dạy học định lí nói chung và dạy định lí chương tứ giác nói riêng

Phạm Trung Thịnh
Phạm Trung Thịnh - GV TRƯỜNG THCS VĨNH LONG Trang 15
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
PHẦN IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO.
STT TÀI LIỆU TÁC GIẢ
TÊN NHÀ
XUẤT BẢN
NĂM
XUẤT BẢN
1

2
SGK toán 8-Tập I
SGV Toán 8 -Tập I
Vũ Hữu Bình-Trần
Đình Châu- Ngô Hữu
Dũng-Phạm Gia Đức
Vũ Hữu Bình-Trần
Đình Châu- Ngô Hữu
Dũng-Phạm Gia Đức
NXB GiáoDục
NXB Giáo dục
2004
2004
Phạm Trung Thịnh - GV TRƯỜNG THCS VĨNH LONG Trang 16
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỊNH LÍ: Chương tứ giác-Hình học lớp 8
3
Tài liệu bồi dưỡng
thường xuyên cho
giáo viên