MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC
MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 4.

A) ĐẶT VẤN ĐỀ:
Việc nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh là
yêu cầu thường xuyên của công tác giáo dục, đồng thời cũng là yêu cầu hết sức
cấp thiết trong bối cảnh như hiện nay.
Bởi do ảnh hưởng tiêu cực của kinh tế thị trường nên hiện tượng học sinh
coi thường kỉ luật, coi thường thầy cô giáo, thiếu lễ độ với người trên xuất hiện
ngày càng nhiều. Tình trạng các em lười biếng, trốn học, không chịu khó học
tập, thích quay cóp cũng gia tăng.
Trong khi nền văn hóa dân tộc ngày nay được hoàn thiện thì những hành
vi trái với đạo đức vẫn còn tồn tại (mà tồn ngay trong chính trường học). Có thể
nó sẽ lan rộng ra nếu như chúng ta không kịp ngăn chặn.
Làm thế nào để giáo dục đạo đức cho học sinh một cách có hiệu quả? Đòi
hỏi những người làm công tác giáo dục phải biết chọn cho mình những cách
giảng dạy phù hợp nhất.
Trường tiểu học nhằm trang bị những cơ sở ban đầu cho việc hình thành
và phát triển nhân cách của học sinh hướng các em biết sống, học tập và lao
động trong xã hội với nhiều mối quan hệ và đa dạng. Vì vậy, việc rèn luyện,
giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt.
Thực tế qua nhiều năm giảng dạy, tôi nhận thấy: Ngoài việc giáo dục đạo
đức cho học sinh thông qua các môn học như: Tiếng việt, Lịch sử, Địa lí, Khoa
học còn có một con đường giáo dục đạt hiệu quả, phù hợp với tâm sinh lí lứa
tuổi đó chính là giáo dục trực tiếp qua môn đạo đức. Vì qua môn học này, ta có
điều kiện giáo dục đạo đức cho các em một cách có hệ thống theo chương trình
khá chặt chẽ; giúp hình thành được ý thức đạo đức ở mức độ sơ giản, định
hướng rèn luyện một cách có tự giác những hành vi, thói quen hành vi đạo đức
tương ứng. Thông qua các bài học đạo đức sẽ giúp các em có ý thức học tốt các
môn học khác và tạo tiền đề cho hoạt động đạo đức. Giúp các em có cơ sở cần
thiết để học tốt môn giáo dục công dân ở bậc học tiếp theo.

có cha mẹ làm nghề buôn bán, số cha mẹ các em còn lại làm nghề nông, làm
thuê.
Do điều kiện hoàn cảnh của các em khác nhau nên những mặt hạn chế
cũng khác nhau chẳng hạn: một vài cha mẹ học sinh bận buôn bán, làm ruộng,
làm thuê, chạy xe ôm thì ít có điều kiện theo sát con em trong việc học tập
hàng ngày cũng như quản lý chặt chẽ hoạt động vui chơi từng giờ của các em,
(nếu cha mẹ không qui định cụ thể) hoặc một số trường hợp phụ huynh rất quan
tâm đến việc học tập của con em nhưng vì quan tâm chưa đúng cách nên đã ảnh
hưởng rất nhiều đến quá trình giảng dạy của giáo viên.
Điều kiện về kinh tế đa số học sinh có điều kiện kinh tế khó khăn 1/26
học sinh của lớp được gia đình trang bị máy vi tính (máy đó có thể là của cha
mẹ, anh chị đang sử dụng nhưng các em đã bước đầu biết cách sử dụng), có
15/3 học sinh gia đình đều có ti vi, đầu đĩa.
b) Về sở thích vui chơi của các em:
Các em đang có xu hướng yêu thích nhạc hiphop, nhạc trẻ có nội dung
nói về tình yêu đôi lứa cuồng nhiệt, thích chơi game có nội dung không lành
mạnh thích xem phim hoạt hình và chương trình dành cho thiếu nhi, thích
đọc truyện, sách báo, thiếu nhi, thích được tham gia các hoạt động phong trào.
4. Tìm hiểu chương trình môn đạo đức lớp 4:
Hiện nay, học sinh lớp 4 của cả nước đã được học chương trình sách giáo
khoa mới Qua tìm hiểu cặn kẻ về môn đạo đức tôi tâm đắc và thật sự say mê
giảng dạy môn học này.
a) Về nội dung sách giáo khoa Đạo đức lớp 4:
Chương trình môn đạo đức lớp 4 gồm 14 bài, đề cập đến các chuẩn mực
hành vi trong các mối quan hệ (quan hệ với bản thân; quan hệ với gian đình;
quan hệ với nhà trường; quan hệ với cộng đồng xã hội; quan hệ với môi trường
tự nhiên).
- Mỗi bài học được cấu trúc như sau:
+ Thông tin/ sự kiện / tình huống để đặt vấn đề cho học sinh suy nghĩ.
Câu hỏi: Mỗi bài có từ 2 đến 3 câu hỏi nhằm hướng dẫn học sinh khai

. Cách thực hiện chuẩn mực hành vi đạo đức.
+ Ở tiết 2: Mục tiêu của bài lên lớp ở tiết 2 cũng cùng mục đích. Mục tiêu
chủ yếu của bài là hình thành cho học sinh những kĩ năng, hành vi để các em có
thể ứng xử đúng đắn trong cuộc sống, sinh hoạt, học tập, lao động ở nhà
trường, gia đình và ngoài xã hội.
Vì vậy, cần xác định rõ: Cần hình thành kĩ năng gì? Chúng sẽ giúp học
sinh ứng xử như thế nào? Ngoài ra, bài lên lớp ở tiết 2 còn góp phần củng cố ý
thức và hình thành thái độ đạo đức cho học sinh.
2. Xem xét nội dung từng bài:
Bước tiếp theo tôi đọc kĩ từng nội dung, kiến thức được thể hiện ở sách
giáo khoa nhằm mục đích xem xét nội dung có phù hợp với lớp chưa? Từ đó có
thể sưu tầm và chọn một truyện, tình huống khác hay thay thế những bài tập
có nội dung gần gủi với thực tế của lớp. Điều quan trọng là căn cứ vào gợi ý
của sách, tính đến hoàn cảnh cụ thể của địa phương mình, lớp mình để đi đến
một quyết định thích hợp với yêu cầu cần (mục tiêu) nội dung, phương pháp,
hình thức tổ chức dạy học cụ thể.
Ví dụ: Nội dung bài "Giữ gìn các công trình công cộng" (SGK Đạo đức
trang 34) có bài tập 2a.
Em hãy cùng các bạn trong nhóm thảo luận về cách ứng xử trong tình
huống sau đây.
- Một hôm, khi đi chăn trâu ở gần đường sắt, Hưng thấy một số thanh sắt
nối đường ray đã bị bọn trộm lấy đi mất. Nếu em là bạn Hưng, em sẽ làm gì khi
đó? Vì sao?
- Khi xem xét nội dung này tôi nghĩ học sinh lớp mình có thể không
tưởng tượng được rõ thanh sắt nối đường ray là gì? Tính nguy hiểm của hành
động trộm cắp mà bọn thanh niên đã làm và các em không thể vận dụng được
nội dung này vào cuộc sống thực của mình, cho nên tôi đã thay tình huống bằng
một dạng khác như sau:
- Trên đường đi học về, Hưng thấy bạn nam đang dùng nạng thung bắn
vào bóng đèn ở cột điện bên đường. Nếu em là Hưng em sẽ làm gì khi đó? Vì

nắm tình tiết của truyện kể đạo đức, tôi tiến hành hướng dẫn học sinh phân tích
truyện đạt yêu cầu rất cao, tiết học càng thêm sinh động.
* Tình huống đạo đức: Một tình huống liên quan đến bài đạo đức đưa ra,
trong đó các nhân vật chưa thực hiện hành vi ứng xử của mình (tình huống mở).
Ví dụ: Trong bài "Trung thực trong học tập" (SGK trang 3) yêu cầu học
sinh giải quyết tình huống sau:
Hôm qua, Long mãi chơi, quên chưa sưu tầm tranh, ảnh phục vụ cho bài
học. Sáng nay đến lớp, Long mới nhận ra và rất lo lắng
Câu hỏi 1: Theo em bạn Long có thể có những cách giải quyết như thế
nào?.
Câu hỏi 2: Nếu em là bạn Long, em sẽ làm gì? Vì sao?
- Để giải quyết những tình huống giả định có vấn đề đạo đức như trên có
thể hướng dẫn học sinh vận dụng phương pháp tổ chức trò chơi, phương pháp
đóng vai, thảo luận nhóm, đàm thoại để giúp các em đoán cách giải quyết riêng
của mình.
- Cần phân biệt hình thức "đóng vai" để giải quyết tình huống khác với
"sắm vai" theo mẫu hành vi có sẵn, để vận dụng phương pháp tổ chức phù hợp
nhất.
+ Cần nhấn mạnh cho người đóng vai hiểu rõ vai của mình để không lạc
đề.
+ Phải dành thời gian phù hợp cho các nhóm chuẩn bị đóng vai, thể hiện
tình huống (có hướng giải quyết).
+ Nên khích lệ cả những học sinh nhút nhác cần tham gia.
+ Giáo viên - học sinh có thể chuẩn bị đạo cụ đơn giản để tăng sự hấp
dẫn khi thể hiện tình huống.
+ Đối với tình huống trong bài trên, giáo viên có thể tổ chức như:
. Chia lớp ra thành các nhóm nhỏ (nhóm 4 học sinh).
. Giáo viên cho các nhóm thảo luận để đóng vai theo tình huống; các
nhân vật gồm: người dẫn truyện, Long và các bạn.
. Các nhóm thảo luận, phân công vai diễn, đưa ra cách giải quyết tình

không nên quá bám theo sách giáo viên mà tổ chức giờ dạy.
Ví dụ: Khi dạy bài "Tôn trọng luật giao thông" (SGK trang 40) sau phần
cung cấp thông tin nói về tai nạn giao thông thì tiếp theo sau là một số câu hỏi
phân tích những thông tin.
+ Phần này không nên áp dụng phương pháp hoạt động thảo luận nhóm,
cho học sinh ghi ra những kết quả thảo luận, trình bày kết quả thảo luận, trình
bày kết quả sau khi thảo luận.
Qua thực dạy, tôi thấy cho các em hoạt động cá nhân sẽ đạt được hiệu
quả cao hơn. Các em mỗi người một ý hiểu về hậu quả, nguyên nhân cũng như
nêu những việc cần làm để tham gia giao thông an toàn.
Nếu cho các em thao luận rồi báo cáo sẽ có nhiều ý trùng lắp hoặc các
nhóm bạn đã báo cáo "hết ý" của nhóm mình tìm ra cho nên các em không có gì
mới để báo cáo kịp thời (bị giới hạn thời gian). Rồi thời gian để học sinh và
giáo viên nhận xét sẽ kéo dài. Những hiệu quả chưa chắc đạt cao hơn so với
cách tổ chức hoạt động cá nhân. Chẳng hạn:
Tai nạn giao thông để lại những hậu quả gì? (người chết, người bị
thương, bị tàn tật, xe hư, giao thông bị ngưng trệ tổn thương về người và
của).
Tại sao lại xảy ra tai nạn giao thông ? (do lái xe nhanh, vượt ẩu, lái xe
trong tình trạng say rượu, chạy hàng đôi, hàng ba, đánh võng trên đường, vượt
đèn đỏ, xe bị trục trặc về kỉ thuật không chấp hành tốt luật lệ giao thông).
Có thể nói, học sinh lớp 4 có những kinh nghiệm nhất định về cách ứng
xử (tuy chưa sâu) cho nên, giáo viên cần vận dụng tốt những phương pháp dạy
học tích cực, tạo điều kiện cho các em được nói nhiều hơn.
- Chuẩn mực hành vi ở lớp 4 mang tính tổng hợp mà mỗi truyện kể, tình
huống thông tin chỉ nêu lên một khía cạnh của hành vi. Bởi vậy, từ khía cạnh
được nêu lên, giáo viên phải khéo léo gợi mở, dẫn dắt phù hợp để xây dựng
một mẫu hành vi theo yêu cầu đạo đức phù hợp với năng lực đạo đức của các
em.
Ví dụ: Trong bài "Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ" (SGK trang 17) từ tấm

thức bài học.
b) Trong tiết 2: Cần chú trọng việc hình thành kỉ năng hành vi và thói
quen đạo đức trong cuộc sống tập cho các em giải quyết vấn đề về những tình
huống giả định trong thực tế.
Trong sách giáo khoa, những bài tập đạo đức đưa ra nhằm giúp học sinh
phát hiện ra tri thức mới, bày tỏ thái độ và vận dụng bài học để hình thành kỉ
năng, hành vi tương ứng.
Ví dụ: Trong bài "Kính trọng và biết ơn người lao động" có hệ thống bài
tập thật đa dạng và phong phú.
Muốn cho các tri thức được thắm sâu bền vững, ta cần phải tổ chức ôn
luyện nhiều lần thông qua các hình thức luyện tập, luyện tập bằng trò chơi, sắm
vai, trò chơi vận động, trò chơi trí thức, nêu gương
Ví dụ: Khi dạy bài "Tiết kiệm tiền của" (SGK trang 11) giáo viên có thể
liên hệ trong thực tế, gần gủi, nêu gương những em đã gom góp những tờ giấy
còn thừa của năm trước đóng thành tập để làm nháp, những bạn mượn sách của
anh chị năm trước để sử dụng vì muốn cha mẹ đỡ tốn kém.
Hay khi dạy bài "Vượt khó trong học tập" (SGK trang 5) giáo viên gợi ý
cho học sinh nêu lên những tấm gương vượt khó trong học tập của lớp, của
trường mình hay những tấm gương vượt khó mà các em đã được biết qua báo,
đài, qua các bài tập đọc, kể chuyện.
Chẳng hạn: Thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký dù bị tàn tật nhưng nhờ lòng
quyết tâm cao nên thầy đã thành đạt. Một số bạn có hoàn cảnh nghèo, tàn tật
nhưng đã vượt mọi khó khăn, sớm bươn chải mà vẫn đến trường học giỏi.
+ Giáo viên chỉ dành ít phút để gợi mở, dẫn chứng những tấm gương; sẽ
tác động mạnh mẽ đến những suy nghĩ của các em, chỉ cho học sinh thấy các
em là những người may mắn được cha mẹ lo lắng, có đầy đủ những điều kiện,
phương tiện học tập. Vì thế các em hãy nổ lực học tập hơn nữa, không nên
chùng bước khi gặp phải khó khăn.
Việc giảng dạy môn đạo đức nói riêng cũng như việc giáo dục đạo đức
cho học sinh nói chung gói gọn trong phạm vi nhà trường chưa đủ. Vì thời gian

các em học nhóm ở tại gia đình của một số em rất khó khăn.
+ Tùy theo bài đạo đức, tôi gợi ý hướng dẫn cho các em cùng sưu tầm
thông tin, hình ảnh từ báo, đài, hay gương người thật việc thật có ở những nơi
các em ở khâu chuẩn bị này tốt đã giúp cho tiết dạy môn đạo đức của tôi
càng sinh động, đạt hiệu quả. Vì hầu hết các bài đạo đức trong phần bài tập đều
có yêu cầu sưu tầm
Ví dụ: Bài " Vượt khó trong học tập" (SGK trang 5)
Câu 5: Sưu tầm và kể lại một tấm gương vượt khó mà em thấy cảm phục.
Bài: "Biết bày tỏ ý kiến" (SGK trang 8)
Câu 4: Em hãy viết, vẽ, kể chuyện cùng các bạn trong nhóm xây dựng
một tiểu phẩm về quyền được tham gia ý kiến của trẻ em.
Bài: "Tiết kiệm thời giờ" (SGK trang 14)
Câu 6: Em hãy lập thời gian biểu và trao đổi với các bạn về thời gian
biểu của mình.
Bài ": "Biết ơn thầy giáo, cô giáo" (SGK trang 20)
Câu 4: Em hãy viết, vẽ, kể chuyện hoặc cùng các bạn trong nhóm xây
dựng một tiểu phẩm về chủ đề kính trọng, biết ơn thầy giáo, cô giáo.
Câu 5: Sưu tầm các bài hát, thơ, truyện, ca dao, tục ngữ nói về công lao
của các thầy giáo, cô giáo.
c) Hướng dẫn các em về những hoạt động phong trào nhằm rèn đạo đức
cho các em :
Ví dụ:
- Phong trào "Quyên góp để tặng cho các bạn nghèo, các bạn gặp thiên
tai" hay "Quyên góp sách tặng cho các bạn lớp dưới" nếu các em tích cực
tham gia tức là các em hiểu được tinh thần tương thân, tương ái.
- Phong trào "Đôi bạn cùng tiến" rèn cho các em ý thức quan tâm giúp đỡ
bạn.
Khi day từng bài đạo đức, tôi thường kết hợp vận động các phong trào.
+ 75,5% học sinh đăng ký cuối năm góp sách cũ cho thư viện trường tặng
các bạn khó khăn.

học
sinh
XẾP LOẠIĐạt
Chưa đạt
Năm
học
2010-
2011
Tổng số
h
ọc sinh
XẾP LOẠIĐạt Chưa đạt
Đầu
năm
26 92,30 %
7,70
%
Đầu
năm
30 93,33 6,77%
Cuối
học
kì 1
26 96,15 % 3,85 %


Giỏi TT

Đầu
năm
30 4 8 Đầu năm 30 4 9

Cuối
học kì 1
30 3 7
Cuối học
kì 1
30 5 11

Cuối
năm
30 4 5
Cuối
năm
30 6 13

So với năm học trước kết quả giữa học kỳ 1 năm học 2010 - 2011 cụ thể
như sau:
+ Học lực: Số lượng học sinh khá, giỏi so với đầu năm tăng lên đáng kể,
tinh thần, ý thức học tập có sự chuyển biến rõ nét. Vì thế, chất lượng học tập
của các em đã được nâng dần.
+ Hạnh kiểm: Các em rất ngoan, năng động, có ý thức trong học tập, biết
cách cư xử đúng mức với mọi người, biết quan tâm chia xẻ, giúp đỡ bạn bằng
những việc làm cụ thể, biết ủng hộ những điều đúng, những điều tốt đẹp và
tránh xa những hành vi đạo đức trái với những chuẩn mực quy định.

cách làm này có sức khoan sâu, lắng động vào tâm hồn trẻ.
- Cần chú ý động viên khen ngợi, khuyến khích kịp thời trước mỗi hành
vi đúng của các em.
- Kết hợp chặt chẽ mối quan hệ gia đình - nhà trường - xã hội để giáo dục
các em một cách toàn diện và bền vững.
+ Ngăn ngừa những ảnh hưởng tiêu cực qua các phương tiện thông tin.
+ Hướng dẫn học sinh sưu tầm, học tập qua báo đài, gương người thật
việc thật hay những sự kiện có liên quan đến nội dung các bài đạo đức.
+ Hướng dẫn các em vào hoạt động phong trào bổ ích
Riêng bản thân giáo viên phải biết tôn trọng, học hỏi đồng nghiệp, lĩnh
hội kịp thời những kiến thức mới để áp dụng giảng dạy thật hiệu quả.
Tóm lại:
Không có phương pháp hay hình thức nào là “vạn năng” cả. Khi tham dự
lớp bồi dưỡng phương pháp giảng dạy theo chương trình sách giáo khoa mới từ
lớp 1 đến lớp 5, tôi rất tâm đắc với tinh thần giảng dạy mới. Tùy theo điều kiện
chúng ta có thể sắp xếp tổ chức từng giờ dạy, miễn sao tiết dạy nhẹ nhàng, sinh
động, kích thích học sinh hoạt động tự chiếm lĩnh kiến thức dưới sự hướng dẫn
của giáo viên. Giáo viên có thể linh hoạt vận dụng vào các phương pháp phù
hợp. Qua thực dạy theo chương trình mới, tôi và quý đồng nghiệp đã phần nào
thấy được những ưu điểm nổi bật cũng như thấy được những hạn chế cần được
khắc phục kịp thời đối với từng môn học, chúng tôi đã đóng góp ý kiến và
mong rằng hiệu quả giáo dục sẽ ngày càng tiến triển và hoàn thiện hơn. Như
trên đã trình bày, môn đạo đức lớp 4 có nội dung rất phong phú phù hợp với
tâm sinh lí lứa tuổi của các em, cộng với phương pháp giảng dạy linh hoạt, tôi
tin rằng với sự nỗ lực không ngừng của mỗi giáo viên, hiệu quả giáo dục sẽ đạt
như mong muốn.
C) KẾT THÚC VẤN ĐỀ:
Mỗi học sinh tiểu học là mỗi nhân cách đang hình thành, khả năng phát
triển còn bỏ ngỏ, cùng với gia đình, xã hội - nhà trường có trách nhiệm chăm lo
giáo dục đạo đức cho các em. Giảng dạy tốt môn đạo đức lớp 4 là góp phần